ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ НАР -НЭГДЭГТҮН! 15 ДАХЬ ЖИЛДЭ Мї-(2873) 1989 оны нэгдүгээЭ сарын 1, мхзэЛнимтӨ8 ХӨРӨӨ Д СүХЬААТАРЫН НЭРЭМЖИТ-МПЬ-ЫН ТӨВ”ЗӨВЛӨЛИЙН СОНЫН 2 Л! 2 ХҮРГЭН! ПИетгэт”үүг 45 гэг: -- Ч Түүгүнн НЭЭЛТТЭЙ ХААЛГА 8 Э Сургалт үйлдвэрийн төвийн захирал Б. ЦЭРЭНДОРЖ Гарч байгаа энэ сн бол пионер сурагчдын амьд- ралд бас нэгэн шинэ 19- ВИЙГ НЭЭСЭэн Сайхан үйл авдлаар эхэллээ. Хүүхдийн төлөө фондын төв комиссын харьяа пионер - сурагчдын сургалт үйлдвэрлэлийн төв Бээн Билгэ... - ээээвэн ЯМ. шд эсэгэ: (4: байгуулагдлаа. Хүүхдүүд та нарт хөдөлмөр, гоо зүйн хүмүүжил олгох энэ төвийн хорь гаруй төрлийн 40 ор- чим дугуйланд Улаанбаа- чар хотоос 2000 гаруй шионер сурагчид сонирх- злынхоо дагуу сайн дураар элсэнэ. Долоо хоногийн гурван өдөр 3 цаг хичээллэх эд- гээр дугуйлан хүүхдийн авьяасыг нээх, хөгжүүлэх гол зорилгоо ягштал 6ба- римтална. Сургалт үйлдвэрлэлийн төвийн үндсэн нэг үүрэг бол ерөнхий боловсролын сургуулийн үйлчлэх хөдөл- мөр, гэр ахуйн хичээлийн багш, мастер багш нарт га-- рын авлага, эх загвар бэлт гэх болно. Үйлдвэрлэлийн түүхий эд, материал нь өөдөс. хаягдал, хоёрдогч түүхий “эд байх бөгөөд энэ нь хүүх- дэд юмхнаар юм ХИийдэг арвич хямгач байдлыг эзэм- шүүлэх юм. Сурагчид хийсэн бүтээ- лийнхээ ур чадвар, үзэмж чанараас шалтгаалан хө- дөлмөрийнхөө зохих хөл- сийг авна. Пионер сурагчдын сур галт үйлдвэрийн төв бү- тээгдэхүүнийхээ үнийг өөрснөө тогтоож фирмийн дэлгүүрээр борлуулна. Хий- сэн бүтээлээрээ музей үзэсгэлэн, үзэсгэлэн худал” ” ЭЧНЭЭ ГИШҮҮН БОЛОХСОН Сайн байна уу Цэрэн- дорж гуай. Улаанбаатар хотод нээг- дэх хүүхдийн сургалт үйлд вэрлэлийн төвийн тухай со- ниноор дамжуулан тодор- хой бичихийг хүсье. Бас хөдөө орон нутгаас тэр төвд хийж бүтээснээ сурагчид бид илгээж бо- лох уу? Энэ төвд эчнээ эл- сэж орох хүсэлтэй хүүх- дүүд манайд бий энэ та- лаар та бичээрэй. ду- тын 1 10 жилийн 6 гаар анги) (Говь-Алтай. Алтай хо- Сурагч Д. ЭНХМАА даа гаргаж ажиллах юм. Тэрчлэн борлуулалтаас ол- сон валютийн орлогынхоо 50 хувиар фонд байгуулж өөртөө шаардлагатай то- ног төхөөрөмж, багаж ХхЭ- рэгслийг гадаад зах зээ- лээс худалдаж авна. Тэр- гүүний пионер сурагчдыг тадаад, дотоодын аялал жуулчлалд явахад орлогОо- соо зарцуулна.. Манай төв Улаанбаатар хотын район, Дархан, Эр-- дэнэт хот болон аймгуудад салбар байгуулна. Тийм учраас пионер сурагчид тус тусын аймгийн манай сал- барт элсэж болно. Авьяас билэг, ур чад- вартай хүүхдүүд та нар- таа хөдөлмөрч сайн хүн болохыг ерөөе. Манай сургалт үйлдвэр- жлэлийн төв, түүний салба- дуудын үүд хаалга та нарт Б4СГылн нээлттэй байх бол» но. 1: 41174 : рын ерөнхий редак- р ( ЗОВ хананы тор) 4 : 39) : к: даж ӨӨДӨӨ Х4 Чөлөөт цагаараа Ддэл- түүр хоршоогоор орж үйлдвэрийнхээ хийсэн бү” тээгдэхүүний борлолтыг харж явах замд шороо тоо: сы нь арчаагүй гуталтай хүүхэд тааралдах нь тийм Ч аятайхан сэтгэгдэл төр- дөггүй юм. Түүгээр ч зог» сохгүй хичээл сургуульдаа өмсөж явах гутлаараа бөм- бог ошиглөн тоос мана- руулж яваа хүүхдийг Ха. рахаар хэрэглээний соёл эзэмшээгүй, зориулалттай зүйлийг зүй. зохисоор эдэлж хэрэглэх нь ч яав даа тэмээр байдаг. Энэ нь «юу “гэсэн үг вэ гэвэл СЭ- рээгээр шөлтэй хоол хүр- тэж, халбагаар хоёрдугаар “хоолоо хутгахтай л адил “люм. Нөгөөтэйгүүр гутал гэгч бүтээгдэхүүнд олон хүний схамтын нөр их хөдөлмөр шингэснийг мартаж болох- гүй. Сүрэг малаа тарган тавтай байлгадаг малчны цуцалтгүй чамбай хөдөл- мөр, арьс шир боловсруу: лах арга ухааныг Сийлсэн эрдэмтэн,шинжээчийн олон хоногийн уйгагүй хөдөл- мөр, эсгүүрчид оёдолчид, зохион бүтээгчдийн ур ухааны хөдөлмөр тээд тоолбол нэг хэсэг хүний ажил мэргэжлийг дурдаж болно. Ийм олон хүний хөдөлмөр шингэж бүтсэн бүтээгдэхүүнийг ариг гам- тай, эзний ёсоор арчаатай эдлэх нь соёл юм. Түүгээр ч зогсохгүй гу: тал бас «амрах» ёстой, Өглөөнөөс эхлээд унтта: лаа угладаг хувцас, тэр дундаа гутал амархан хэв загвараа алдахаас гадна өнгө зүс нь мууддаг тал- тай. Өмссөн гутлаа үргэлж арчилж, гялалзтал тосол- сон хүнийг харахаар түү- нийг үйлдвэрлэдэг ажил- тан. ажилчин бид баяр хүр” тэмэЭр санагддаг юм. Үр хүүхэд та нартаа бид өнгөтэй еөлтайг, ыг хэрэглүүлэх: гэж их хичээ. дэг, Энэ! сургуулн! ханд 945 лийн насни мянга, ох! мянган хє лэдэг юм Манай бие бялдат гоо сайха харгалзан риулж 42 тутал ман: вэрлэж ба орон дэлх: рамсалтай рэгчид шү лээд зөрчи Өвөрчлөл най амьдра тэрч байгаг шинэ хэлб: тал гарах к нь зүйн хэ үйлдвэрий руй ажилч энэ шинэ 1989 онд с ны хүүхдэд ний хорь сөн оны ОХИД ХӨВГ варын гу Нийчдээ. долоон зу гутад үйл Хүүхдү., зуны шаах) хийн дээр « ажилтныг дун териалаар з Х лаад байна. С22010101с10101010 010 010 07-75777 алаг нүдээ ширтэцгээнэ. таа лэг ДҮҮ НАРАА БАЯРЛУЙ нар хөөрхөн салгалгүй Эгзэгтэй нарийн үйл яв- дал гармагц та нар суудал дээрээ өндөлзөн тогтож яд- даг. Хошин шог үг яриа, үйл хөдлөл гарахад тан- цөөнгүй байгаал дээрээ баярлаж б рэх жилээс би зориулж "дөр кино тогтмо. болно. Цаа 4 Зөнч Дүү яарынха: хим дүүргэн-та нарын цо- бие тив! воо цолгин инээд ЦАангина- ны 44 Үү Хан даг. Өр өвдмөөр үед зарим чармайж б чинь нулимс унагасан байх төлөө К-г-нал 22 5 яс энэ Дд Н. . Найр тарын танил нд Нямдаваа аах Ч) сэн мг" | оронд хийх бол- эз шаахайг бид зэ д хийнэ, Шалгар- бүтээлд бид өндөр лшаг- олгоно, Энэ нь нэг хэлбэл үр хүүхдүүд раасаа аугаа ч ха- Вгүүдийн ра аггүйн Нэг тод жЖи- Уруулаг, нэ лох биз ээ. байгааг Сайхан гутал-өмссөн-хү ДЭд зоо нийг харахад урамтай, Мжээтэй гутлаа үргэлж арчилж д үйлд- торддог хүнд бид түүнээс Өр ийм чилүү баярлаж, -ажиллах гүй. Ха- урам зориг хайрладаг юм. Жнд хү- “Өөдөө харсан сав гэж бн- Ч хэрэг олэгшээдэг өмссөн гутдаа байна. сайн арчилж яваарай. Шлэл ма- Хүүхдүүд та нартаа шинэ ший нэв- ОНД сурлагын өндөр ам- ед ямар ,Жилт гаргаж багш нарын- Шйн гу- Хаа нх хурал угтахыг “5 -рт ерөөе тлын ї ос ХАРИУ ХҮССЭН - аа 2 ийн нас- ЗАХИДАЛ вар, үү- »юЕ Б.Б. Ю281 1-4 Ф 3, Е” Ё 2 Ч 1 “Зэс ш 5 8 БХ 2 ээ 5 ЁЕ 22 ЕР ах 3 кв. Б 58 | Ё ВЕВ Ё6.Л: эЁЬС эгзэн М. САЙННЯМБУУ 3 Хөвгүүд биднийг гутал, | өнгөр: шаахан тэсгээдэггүй гэлн- загвар, дэг. Гүнж харайж, тоглож хэв заг- Дэвхцэж | явдаг болохоор болно. тийм тал бий гэж хувьдаа эбр сая би боддог юм. Гэвч эрэл Н хос сурал болж олсон шинэхэн шаахай, гутал өмсөөд хэд- эриулж хэн хоноход хэлбэр хэв нь хий- алдагдаж, өнгө зүсгүй б9- (шлчин. ох нь олонтой. лэг ма- Дахиад л хөлд угласнаа задгай тэєгэзэдэггүй нэрийг бид ан зар- сонсдог. Сургууль тэрийн хооронд, заримдаа гэр ор- ЮХОТОТОТОТОТОТОТОТОТОТОТоТО ОТО101010101010) ны ажилд туслахаар явд-а бидний өмссөн шаахай нэг ал мэдэхэд наалтаараа сал- чих юм. Өмссөн гуталдаа арнг гамтай байх гэж бид нх хичээдэг боловч тэр бүр бадний гарын ая даахгүй байна. Ганцхан хөвгүүд бидний гутал ингээд бай- на гэж бодоод «охидыг ажиглав. Тэгтэл тэдний өмссөн шаахай бас тэсдэг- гүй гэнээ. Гутал засварын цэг, салбарт хүүхэд бидний л гутал өвөөрсон байна уу гэвэл бас тийм биш бай- лаа. Хөдөө өрөн-нутагт хүүх- дийн гутал хаа нэгхэн. баахан хөл болж гараад нүдний гэм болно. Ялан- гуяа арван дөрөв, тав, зургаан настай бидэнд хөлд углах юм ховор бай- на. Энэ бүхнээс үндэслэн тутлын үйлдвэрийн дарга танд би захидал бичихээр шийдсэн юм. Танаас би хэдэн зүйлийг асуух гэсэн юм. Ирж байгаа 1989 онд хүүхдийн гутлын чанар хэр зэрэг сайжрах вэ? Хөвгүүд бид ч гэсэн гут- лаа гамтай өмсөхийг хн- чзэх болно. Хөдөө айм- гийн төв, сумдад хүрэлцэ- хүйц хэмжээтэй үйлдвэр- лэх үү? Шїннээр хүүхдийн ямар хэв загвартан шаа- хай, гутал хийх вэ? Ялан- гуяа хөлд сэрүүн, задгай, хөнгөн, зуны шаахай би- дэнд зорнулж хийвэл мал сүргийн дэргэд дэгдэж ява хад нх л таатай байх бол- но доо. Сурагчид -бид өдөр бүр биш боловч баяр наадмаар өмсөх хямд, хийц үзэмж сайтай гоёлын шаахайтай байвал мөн сайхнаа. Гэ- рийн улавчийг өөдөс, үйлд вэрийн хаягдлаар хийж гаргавал гуталд аригтай 1 - байх болнө. Эдгэзр хэдэн асуултад Таныг хариу өгиө гэдэгт итгэж байна. Танд болон ажилчин ах эгч нартаа өөрчлөлт шинэчлэлийн га- раа болсон шинэ жилийн мэнд дэвшүүлж ажлын амжилт хүсэн ерөөе. сургууль, 8-ын «В» анги) (Сэлэнгэ, П 8 жилийн гэц ширтэн сонирхолтой үйл явдалтай кино үзэж гараад бид хоорондоо тэр тухай их ярьдаг. Харин хүүхдийн монгол кино цөөн юм. Шинэ онд хүүхдэд зо- риулсан ямар шинэ кино бүтээж байгаа бол гэж су- рагладаг, Түүгээр ч зог- сохгүй «Хүүхдийн кино студ»-тэй болно гэж Зөг- нөдөг. Хуруу дарам цөөхөн тд0- той хүүхдийн монгол кино улам олон болоосой, Ха- рин хугацаа их удвал би өсөөд том болчих тул тэр сайхан киног хүүхэд (ий: сандаа үзэлгүй өнгөрнө. Аа жаргалтай бага насаа эргэн дурсаж бидний үеийнхний тухай киног ярьж явахад сайхан биз ээ. Танд шинэ оил урги бү- тээлийн их амжилт ерөөе. ЭХӨХХЧӨНЭ ЗОСУУс 23 Эь47, 5, МО: 235) ЧАНАРТАЙ НЬ ДЭЭР АсД їүмон маань үр хүүг хэддээ үлгэр дуу, оньсого, таавар бүтээж иржээ. Энэ баялаг өв уламжлалаас эх авсан манай шинэ үеийн уран зохиолд хүүхдүүд та нарт зориулсан дорвитой бүтээл олон бий. Харин жүжгийн зохио. лын хувьд тоо нь цөөн бий, Гэхдээ та нарын сурах би. чигт орсон нэр цуутай 30- хиолчдын жүжгүүдийг хүүхдэд зориулаагүй гэх тазаргүй:шүү дээ. «Ээд- рээ», «Гарын таван ху- руу», «Буурал өвөө» жүж: гниг хүүхдүүд та нар дур- тайяа үздэг. Ер нь жүжгийн зохио- лыг насанд хүрэгчдийн, хүүхдийн гэж хуваах нь хэр зохимжтой бол. 7Күж: гийг наян настнаас нярай балчир хүртэлх. хүмүүс үзэж адилхан алга ташдаг. Нэгэн цагт их найрагч Д. Равжаагийн «Саран хөхөө» жүжгийг хүүхэд өтгөсгүй адилхан амтархан үздэг байлаа гэлцдэг. Үүнээс үн, дэслэн жүжиг үзэгчдийг насаар ялгаварлах учир- соГүй. Нийтэд- ойлгомжтой бүтээл юм уу даа гэж би болдог. Нэлээд хэдэн жүжиг бичсэнээ би насанд хүрсэн хүнд зориулсан гэж бод- доггүй, бүх хүмүүсийг тэр дундаа хүүхэд дүү нарыг гаа үзээсэй л гэж бичсэн, Эрийн цээнд хүрсэн хүн үзэг гэж огт боддоггүй. Ха- рин ч хүүхэд залуучууд хэр зэрэг хүлээж авах бол гэж сэтгэл зовнин суудаг. дарга, 30- ны хэлтсийн хиолч) . “БАТБАЯР (БНМАУ-ын Соёлын Язм- г--тггтгтттээээээ Хүүхдүүдэд шог жүжиг бичлээ гэж худал ам өгс- » нөөс харин ч чадахгүй л “болов уу гэж үнэнээ хэл- сэн мить дээр. Харин жү: “эциг, кино зохиолын асууд- лыг хариуцдаг хүний хувьд цээжнийхээ мухарт «Хүүхдийн жүжиг ховор» тэсэн үгийг чинь хадгалж зохиол бичдэг үзэг нэгт нө- хөддөө үүрэг биш гэхэд үг цухуйлгана. ” Нөгөө талаар ур санаа ут-Ч 3 гаар тааруухан олон жүжигтэй байснаас часхийсэн цөөн нь дээр, Тийм биз дээ. Харин шог гараа, үзэгдэл, авсаархан тайз чимэглэлтэй жүжгийн та- лаар бодолцох болно. Ахмадууд гмаань ч та нарт зориулсан жүжгээ эхэлсэн ч байж “мэднэ. Ямар боловч хоо- сон л байхгүй нь үнэн. Урла- “тийн бригадууд хөдөө орон нут- гаар жүжиг тоглох-нь эргэлзээ- гүй. Ингээд хоёулаа энэ 1989 онд жүжгийн ургац өндөр “бай- таасай тэж хүсч сууя. 55242253 Зохиолч Д.Батбаяр гуай танд ирж бай- гаа шинэ жилийн мэнд дэвшүүлж уран бү- тээлд тань өндөр амжилт хүсье. Би хүүхдийн сохнол, тэр дундаа жүжгийг нх сонирхдог юм. Манайд хүүхдийн жүж” гийн зохиол ховор байх шиг санагддаг. Ялангуяа хөдөө орон нутгийн теайч бидэнд зориулсан жүжиг бараг тоглохгүй байна тэхэд хэтрүүлсэн болохгүй л болов уу? Хүүхэд бидний дунд хөгжөөнтэй, хошин шог, үйл явдал бишгүй л байдаг. Сайхан жүжиг үзэхэд санаа сэтгэл хөгжиж үлгэр дуурнал болох гол баатрыг бид наадаж тоглохдоо хүртэл нэрлэн бахархдаг. Хүүхэд бидэнд зориулж нэг сайхан жү- зожиг бичиж өгөөч, Ялангуяа шог хошин байвал бүр зүгээрсэн. Үзвэрийн танхимд хүүхэд бидний баясан инээхийг сонсох нь зохиолчид ч, Жүжигчдэд ч аятайхан байх болов уу гэж бодож байна. Таннас бидэнд зориулсан шинэ жүжиг хүсэн хүлээх болно. 2 8. ч . ОВЫЁЁ! то 3 48 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ ХМм.2 (2374) 1989 оны нэгдүгээр сарын 7. ЗО ЛОРГОРҮЛЖЭЭ 2 Үнэ 10 мөнгө шинийн юж . " 3 Р. ЛЛӨ?М асгашпумшшллцилылаиглсхлииш ги. Лы4Ы.. ӨӨ х ЛЭ” ээеРР"Рээн эн 28” 1, й 5 шилэн 5 с : ГОСТХА) ХҮҮЛДҮҮ 1 Хүүхэд насанд хамгийн их 1 | Ї хүсэн хүлээдэг баяр сүлд модны наадам билээ. Өвлийн | энэ баярыг шинэлэг хэлбэрээр | яаж тэмдэглэх вэ? Хэн хэн | юу бэлтгэх вэ? Чимэглэлд хэ- | дий хэр хөрөнгө зарах вэ? Г:| гэж олон улсын пионерийн 25 «Найрамдал» зуслангийнхан | том багагүй бодоцгоосон гэнэ. | Хүүхдүүдийнхээ санаачил- гаар хотхоноо тойруулан мө- сөн уул босгож чимэглэсэн нь | үлгэрийн хаш чулуун ордыг санагдуулна. Мөсөн уулаа дотроос Нь өнгө өнгийн гэр- 11! лээр гэрэлтүүлсэн аж. Од сар, | цасан ширхэгийг ч бас л ус хөлдөөн урлажээ. ё анин дай Тэнгэрээс цас будран буд- рахуй үлгэрийн гэрэлт хотхо- ны шинэ жилийн үдэш эхэл- Ї лээ, Цагаан хурган малгайтай жаал хүү дуу аялан ойн зүг хөгжилтэй алхална. Сүлд мол засаж, өвлийн авгөн аавза На | угтах гэж ийнхүү хөл хөөр Їс болжээ. Ёя ..Ойн модод хүүгээс айн ! чичирч байна. Жижигхэн га- | цуурууд бүр ч их сандран: 1 1 | М Фадгла 4, “ж. Лий Лийлж 4? х” -- Нөгөө Сүүдэр хүү чинь дахиад ирж явна, Хангинуур сүх барьчихаж гэв. Тэрэл зургийг Б. ПАЛАМ | Сүүдэр хүү зэгзгэрхэн ногоон . х. 4 7 ГҮ Г ! саплишллтэээхлэишэтшжшллєээ СҮЛД МОДНЫ гацуурын дэргэд очсоноо нүд 1| 2-4 га-аас л гшиай-2110-1-2043-0128 СОКОГЛИЛБОНЫГН “зө 8 9 8фе 527 54. 171! 50 “4 ирмэхийн зуур нэг гацуурыг рР4 3 с ВЭ 3 гэ оройгоор нь цас хатгуулан ї Нийслэлийн тэргүүний пионер сурагчдын сүлд модны наа- (Хорооны Улс төрийн Човчооны гишүүн, Намын Төв Хорооны унагав, нарийн бичгийн дарга Ц. Намсрай, МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны гишүүн, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөв- лөлийн орлогч дарга Б. Алтангэрэл, МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга Ц. Балхаажав, МХЗЭ-ийн Төв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга Ц. Нарангэрэл нар оролцлоо. Сүлд модны наадамд В. И. Лениний нэрэмжит МПС-ын Төв Ордны уран сайхны дугуйлангуудын 300 гаруй пионер су- рагчид «Жаргалтай орон буюу дуусаагүй үлгэр» гэсэн энхийн өргөн утгатай концерт тоглож өвлийн өвгөн хүүхэд багачуу- дам В.И. Лениний нэрэмжит МПС-ын Төв Ордонд турван өдөр дараалан боллоо. | 1988 онд нийслэлийн ерөнхий боловсролын 90 гаруй сур- ? гуулийн 100 гаруй мянган пионер сурагч «Залгамжлагч» Ү! чуулганы шийдвэрийг хэрэгжүүлж, сурагчид өөрөө өөрий- гөө. бие даан удирдах арга дадлыг эзэмшин сурлага, хүмүүж- лийн өрнүүн амжилтаар шинэ жилээ угтлаа, Пионер сурагчдын сүлд модны наадамд МАХН-ын Төв Хорооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга Ж. Батмөнх, МАХН-ын Төв -- Мөчир болгонд нь гсёл зүүж мөн ч сайхан чимэглэ- нэ дээ гэж дуулна. Нүргэлэх их чимээ ой тайгад гарч 2) нарны хаан гарч ирлээ. 5) -- Сүүдэр хүү чи, элч гэр. 7 лээрээ тэтгэн байж ургуулсан па зулзаган ногоон гацуурыг минь юунд тасар татав, Та нар ийм сэтгэлээр хандаад | “ мАХН-ЫН ТӨВ ХОРООНЫ У БҮГД ХУРЛЫН ШИЙДВЭРИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛЬЕ! дад сурлага хүмүүжил, сайн сайхан бүхнийг бэлгэдэн ерөөв, ӨӨРЧЛӨН ШИНЭЧЛЭХ ЧИГ ШУГАМ Саяхан хуралдсан МАХН- ын Төв Хорооны У бүгд хурлын өөрчлөн шинэчлэгч үзэл санаа шионерийн бай- гууллагын ажилтан, нийт пиоНер сурагчдад шинэ эрч хүч өглөө, Ялангуяа Монго- лын пионерийн «Залгамж- лагч» УЇ чуулганаас пионе- рийн байгууллагын ажилд өөрчлөлт, шинэчлэл хийх талаар дэвшүүлсэн зорилтыг хэрэгжүүлэхэд чухал удир- дамж боллоо. «4Залгамжлагч» УЇ чуулган дээр МАХН-ын Төв Хорооны ерөнхий нарийн бичгийн дар- га, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүү дар- га Ж. Батмөнх «Пионерийн тээ" - зурржлтгт гу үр лтэвггүл лд сүйхлэсл ил тжсас . 5 та ЛҮХЧЕТЛЛГЖЕТйСИЖЛЭЭНМШЛНЫЛН тон ажиллаж, байгаа. Пионерүүд өөрсдөө ямар ажил санаачлан зохиох та- лаар бүлэг салаагаараа Чө- лөөтэй ярилцаж, бүтээлч сэт- тэлгээгээр хандаж, байгаа ту- хай манай сонинд олон шинэ мэдээ ирсээр байна. Ирж буй шинэ онд та на- рын үүсгэл санаачилга юунд чиглэх вэ? Энэ онд «Залгамжлагч» чуулганыхаа шийдвэрийг бү- тээлчээр хэрэгжүүлж Дэл- хийн Залуучууд Оюутны ХҮЛЇ их наадам, Халх голын ялал- тын 50 жилийй ой, Монго- лын багш нарын У их хурал, Пионерийн ахлах удирдагч» дын улсын зөвлөлгөөнийг сур- лага, хөдөлмөр, урлаг, спорт, олон нийтийн ажлын онцгой амжилтаар угтахад пионерийн бүх шатиы байгууллага, пио- нер сурагчид үйл ажиллагаа, чиглүүлэх болно. 1989 ой осворийн Сүхбаа- тарчуудын хувьд интер! Ё налч, найрамдал нөхөрлө- лийн жил болно. Дэлхийн Залуучууд Оюутиы ХПЇ их наадмын жилд хүүхэд, идэр- Чүүдийн байгууллагын олон улсын хороо СИМБА-гийн тишүүн Азийн орнуудын хүүх- дийн бүсийн лагерийг өөрийн эх оронд зохион байгуулах гэж байна. МПБ-ын шинэчилсэн, ДҮ" рэм мөрдөгдөж эхэлнэ. Халх голын ялалтын 50 жилийн ойг угтсан «Ахмад дайчдын алдрыг мөнхжүүлье» монгол, зөвлөлтийн пионер сурагчдын эрэн сурвалжлах аян 30- хиож, Халх голын байлдаанд оролцож явсан, Зөвлөлтийн дайчид, БНМАУ-ын баатар ир- гэдийг хамт олныхоо хүндэт гишүүнээр. бүртгэж авах зэр- пионерийн хамт олон бүр үр өгөөжтэй, сонирхолтой ажил күн! лнэ. , Нион н хамт олон бүр өөрөө удирдах ёсны гол хэл- бэр болсон пиоперийн цуглаа- ны ажил хэрэгч чанарыг дээшлүүлж, тионерийн амьд- ралтай холбоотой аливаа асуудлыг гишүүн “оролцоотойгоор ил тод хэлэл-: цож сурна. 2,284 вээ Гїийонерийн бүлэг. бүлгэ- мийг хүүхдийн оршин суугаа газруудад зохион байгуулан ажиллуулж туршин үр дүнг тооцно. - Пионерийн хамт олон, пид- нер сурагчид, сургууль, багш, сурган хүмүүжүүлэгчдийн бүтээлч хамтын ажиллагааг улам хөгжүүлнэ. Пионерийн хамт олон бүр үйлдвэр, аж ахуйн газруудтай гэрээ байгуулж, пионерийн хөдөлмөрийн нөхөрлөл, үйлд-” вэрлэлийн цех, тасаг нээж ажиллуулах талаар санаа- чилга гарган, бага наснаасаа хөдөлмөрт эв дүйтэй болж ажил мэргэжлээ зөв сонгоход анхаарах Нь зүйтэй. Ёс суртахуун, гоо зүй, бие бялдрын хүмүүжлийг дээш- лүүлэх системтэй, эрэмбэ да-, раатай, цогцолбор ажил зо- хиож, ард түмнийхээ түүх соёлын өв сантай танилцаж зан суртахууны дэвшилтэт уламжлалаас нь суралцаж, ялангуяа хүүхдийг энэрэнгүй, өрөвч, нигүүлсэнгүй сэтгэл- той болгон хүмүүжүүлэхэд пионерийн байгууллагуудын өөрчлөлт шинэчлэлийн ажил чиглэгдэх болно. байвал мөдхөн гацуур мод Ч үгүй, ой ч үгүй болно доо гэв. Дахиад л их чимээ. Лусын дагина гарч ирлээ, Мод бөөн бөөнөөр огтлоод байвал усгүй болно. Усгүй бол амьдрал байх гэж үү хэмээн зэмлэв. Тайгын гүнэгс алд цагзан сахалтай буурал өвгөн ирж гацуур мод, баавгай, хэрэм. жирх... бүгдийнх нь гомдлыг сонсов, Тэд түймэр гэдэг аюултай сомны тухай ч ярьцгаав. Гал буруугаа хүлээж. -- Гэхдээ сүүдэр хүү шиг дэггүй жаалуудын тамхинаас түймэр амилдаг юм шүү гэд- гийг ойлгосрой гэв. Буурал өвгөн ухаант мэргэн сургаа- лиа хэлж Сүүдэр хүүд бүг- дийг ойлгуулав. Байгальд салангид илүү юм гэж нэгээхэн ч үгүй. Нэг нь нөгөөдөө шүтэн ургаж төлждөгийг «Найрамдал» вус- ланд амарч байгаа хүүхдүүд сайн ойлгов. Төд байгаль ээ- жээ алхам тутамдаа хам. гаалж, хайрлаж явна гэж өвлийн өвсөн аавдаа андгай- 12063 өшээгрүГХ ) 71:63 та БУЯН ЧИНЬ ДЭЛГЭР Тан замын хос шугам гялалзан сунаж харагдав, Галт тэрэг довтолгон хур- далсаар зогсоол дээр ирж зогслоо. Энэ өртөөг ши- дэт толиноос харангуут Чойр, Дорноговь аймгийн Сүмбэр сум гэж бид тани- лаа. Галт тэрэгнээс олон хүн бууцгааж гар тээшээ барьсаар гэр гэрийн зүг алхаж эхэллээ. Нэгэн охин вагоны шат уруудан буу- гаад цүнхээ газар тавьж угтагсдын дотор таньдаг хүнээ харах шиг боллоо. Энэ зуур хамт ирсэн нэ- гэн эмээ түүнд. дөхөж очоод, - Хүү минь хаана хүрэх вэ гэж асуулаа. Сургуулийн дотуур байр хүрэх охин эмээг ингэж асуусанд санаа авч дааж ядам том цүнхий нь авч хоёул алхав. Эмээ гэрийн- їхээ барааг хараад өндөр насыг хүндэлж тус бол- сон охинд - Буян чинь дэлгэр! гэж хэлээд мартахгүй гэЗ- сэн шиг нүүр царайгий нь сайтар харж авав. Өвлийн өвгөн дэргэдээ тавьсан дүрс бичлэгийн зурагтын товчлуур Дар- лаа. Хувин дүүрэн мэл тэлзтэл сүү цайлалзан нар ойсон цагаан туяа нь най- ман зүгтээ цацарч хараг- дав. Мянга хоёр зуун литр сүү шүү! Энэ тоо бол Сүм-, бэр сумын дунд сургуу” лийн сурагч | Энхбаяр, Ариунцэцэг нарын зуны- хаа амралтаар арван хоёр үнээнээс саасан сүү юм. Өвлийн өвгөн аав тэ- дэнд хандаж «Саасан сүү чинь сав дүүрэн бялхаж сайхан сэтгэл чинь үргэлж хүнлэг байхыг ерөөе» гэж сониноор дамжуулж бай- на. ШО22г1122-22828215-----55--ын ТУС БАГАДАХГҮЙ Хичээл эхэллээ. Баг- шийн, самбар дээр бичсэ- нийг хүүхдүүд дэвтэртээ хичээнгүйлэн бичиж эхэл- лээ. Гэтэл Б. Гүнжинлха- мын арын ширээнд суу- даг найз охин нь цүнхээ уудлан уудлан сандрав, Үзгээ мартаад ирсэн найз- даа тэр илүү үзгээ хэлүү- лэлгүй санаагаараа өгч харагдав. Хязгааргүй баяр- ласан найз охин нь тэр өдөржин хичээлээ урам- тай бичлээ. Шидэт толинд гарсан Сүмбэр сумын сур- гуулийн энэ хоёр охинд өвлийн өвгөн -- Тус багаддаггүй юм. хүүхдүүд минь ойр орч- ныхоо хүмүүст үргэлж ан- хаарал халамжтай хандаж яваарай гэж хэллээ. Хүүх- дүүд та нар ч гэсэн санаж яваарай. Фө9969Ф9ФФ99Ф9Ф9ФФФФ9о99Ф999ФФ09ФФФФ ӨГЧЭЭ БАЯРЛАЛАА Өвлийн өвгөн аав өв рөөсөө шидэт толио гар- гаж цацаг мяндагт мөнгөн хавхагий нь нээлээ. Нуурын гүн цэнхэр ус давалгаалан цалгилж эрэг Шидэт толь ширтэн суу- сан Чанархүү энэ мөчид баярлав. Танихгүй хоёр хүүг нө- гөө охин хөтөлсөөр урт гудамж. өгсөж нэгэн хаал- Ф Ф Ф Ф , , Ф -- Та нар чинь намайг та нихгүй байна уу гээд сахла , имрэв. Энэ хооронд хүүхдүү к ф СРчмын алтан элс үелэн тан дээр ирэхэд жаал Ф шаргалтана. Энэхүү нуу- хүүгийн нэг нь түүнийг тойрон угтлаа. Өв, Ф рын нэр усыг мэдэхгүй -о Манайх энэ байна. лийн өвөөг сайтар аж, бид өвгөн ааваас асуухад Энэ энэ гэж баярлан цо- Сансрын олон дахин ашиг- нэг хүүд сургуулийнх 1, Ф Увс нуур шүү дээ гэв. воо дуу нь цангинав. Түү- яах хөлөг алсын аянаас бу- уран зохиолын багш урт Ф Төдөлгүй Улаангом хот ний хацар дээр тогтсон цаж ирлээ. Тэр хөлөг нэг хал ургуулсан санагдав. Түр е Ф шидэт толинд туслаа. ганц дусал нулимс аяндаа хэсэг явгалан хурдалснаа яг ний дэргэд зогсож , байс | ду! Уу : д Хөлгийн өө г охин, Ф Хүүс хүүсхэн үлээх | арчигдаж цог заль бада жиан мө гЭсон РЭНГ : г- р- бүхээгнээс урт цагаан сахал- -- Найз аа наадах чинь х 7 Ф хүчтэй шороон шуурганы сан хөөрхөн алаг нүд нь тай цэл залуухан хүнийг лах ангийн Амарсайханга | Фф исгэрээн дунд хоёр бяц- сэргээд явчихлаа. бууж ирэхэд жилийн жилд ямар адилхан хүн бэ ги: Ф хан хүү харих замаа олох- 2-0 Эгчээ их баярлалаа өвгөжөөр өвгөнийг угтаж сур- Ахин өөр нэг хөвгүүн, ! ф гүй тэвдэж байв. Тэр хоёр тэж тэр хоёр хүү чин сэт- сан хүүхдүүд гайхацгаав. -- Биш ээ. Манай ангийг | ф хүүхэд хашаа нөмөрлөн . тэлээсээ хэлээд гэр лүү- Өвлийн. өвгөнийг асуухаар Мандах л байна гэцгээн Хар | г, зогслоо. Шуурга улам гээ хэд алхсанаа эргэн Чанархүү түүнд дөхөж очоод гажээ. Үнэндээ өвлийн өв | Ф хүчтэй исгэрэн шороо тоос эргэн харж инээмсэглэв. хийх Чясьж сктил Ла ын хээ 4 Хнвгд бузэх аан Ф босгож ойр хавийн бараа Хоёр бяцхан хүүг баяр- ирэх болоо? Та мэдэв үү гэ- Жэн таних Хсүхийхээ “ЮЙ огт харагдахгүй. болов. луулсан охин бол Улаан- лээ. царай, нүдний төрх шинжийг , Харих замаа алдсан ах гом хотын Шї найман жи- я түүнээс олж харсаар : , дүү хоёр бяцхан хүүгийн лийн сургуулийн сурагч Ийм" сонин өвгөн энэ 38! Ф алаг нүднээс аяндаа Ну- Б. Цэвэлмаа байлаа. Өв- чиржэр. Хүүхдүүд тү Ф лимс асгарч эхэллээ. Апь лийн өвгөн аав шидэт 10- Фугадан авч явахаар Ф гүй тэгтэл тэдний цаанаас лио алгаараа нэг арч- дэв. Фф хашааны булан тойрсоор санаа, -- Хүүхдүүд минь хүлэЖ ф. нэг охин гарч ирлээ. Дэр- -- Цэвэлмаа охин минь чамд шинэ жилийн мэнд ф гэдүүр нь жишим ч үгүй ф зөрөөд өнгөрөх бий дээ хүргэе, хүнлэг сайхан сэт- ф гэж сэтгэл зовж | суутал гэлийн чинь хүсэл мөроө- тэр охин гэрээсээ төөрсөн | дөл биелнээ тэж ерөөл 9 ах дүү хоёртой ярилцав. . тавив. 2 У НАСАЛ| : Шидэт толинд ОД түг. хурганы урд хөл, толгой, ХҮҮ Ё РИЙН УСААР ЦАЙ ф сэн хаврын шөнө тодор- цухалзав, Нэг хэсэг хуга- - 4 . лоо. Хорбондоо хонин сү. цаа өнгөрсний дараа ши- ) ДА ? : 2 рэг налайн хэвтэж байна. нэ гарсан хургаа хар хү- ЧАНА Яс ХҮҮ Уй ф Харин хар хүзүүтэй нэг зүүт долоож, хургасан : ф Хо5Ь хэвтэж босон, Хэв- майлах нь тодхон сонсог- Шидэт тольтой өвгөн Шидэт толинд нэг өрөө Зуны өглөө өвсний тол- тэж босон тэрүүхэндээ эр». дов. Их сүрэгт төл нэмэгд- ширээ тохойлдон суугаад | гарч эхэллээ. Адар ширтэн гойд тогтсон шүүдрийн ус Ф їэлдэв, Эпэ шөнийн Жи- «энд баярласан энэ охин биднийг дуудаж алгаараа хэвтэж байгаа хүнийорны . цуглуулж нэг данх 2 жүүр бололтой нэг хүн бол Төв аймгийн Архус- | толио хэд илэв, Энэагшинд . Дэвсгэр даавуу тэргүүтнийг тээд ээждээ цай ч хоттой хонио тойрон алх- тай сумын 8 жилийн сур- орон сууцны олон барилга сольж өгөөд өөрөө эргэж 2 саар явна. Шидэт толинд туулийн Кенжегуль байв. На БуухайсЫлй Жь Чарөрьн чадахгүй болсон дүр зураг у Хаха лгүүр биеи нь чилээг гарга- рган хаврын мал Й 9 тохоор Ходрохыг ХРММ | холлбд үеэр аав зөмдав | Ош гаа бий шид ? тус болж үржилт мал Т Энэ байшингийн үүдэн дээр үнэгэн нийслэлийн ажилчны райо- дахин дахны хэвтэж бо хүүхдүүд олон бий. ны 15 дугаар сургууль гэ- г» дООД” байгаа! хар хүвүф” | ДЭМА МАВЗАН цэн хөВснв эй, гсйн-задт хонз ДҮХУЧИГАЭ, ыг ТИЙН аль хэдийнээс ажсан .“ОУУ насал» гаж баярлас. 4 лав. завсарлах ын наа илэрхийлж баруун 4 хонх жингэнэхэд хүүхдүүд хацар дээр нь үнсжээ. анги танхимаасаа уван цу- төллөх 80 Өвлийн өвгөн тэдэнд хан- 4 ван гарч байна. Сурагч даж «Малч удмын хүүх- ЯВНА Вэг хүү ЭЭВЧ Хи дүүддээ хэн 30 баярла” 4 дуур зайчлан алхсаар шат сан төл их сүрэгт тоо нэм- Эрэ эсо лид л УРТ НАСЛААРАЙ Өвлийн өвгөний шидэт толинд Ард Аюушийн бо- соо хөшөө, Хөгжимт дра- театрын барилга гарч МЭ. Талбайн зүүн талд ХАНИЙН ТҮРҮҮНД Хүчтэй ашгүй цонхон талд суусан жаахан охин босч ээж хүү хоёрт суудлаа өгөв. Энэ бүхнийг харж байсан Ро- ботхүү баярлахдаа алгаа ЛИНХЭН9 ПОПЕР газар хөдөлж автобус ирлээ. Унаанд Суух хүмүүс бужигнан ур- тул хөл амар сууж явах ээж хэн хүнгүй боджээ. үх суудал эзэнтэй болж сэг хүмүүс зогсож үлд- ээ. Тэдний дунд өлгий- Ч той үрээ тэвэрс:/77 нэг бүс- гүй өрөөсөн гараараа юм- наас барих гэсэн боловч тэгж болохгүй байлаа. Унаа урагшаа хөдлөхөд зогсож байсан бүх хүмүүс ханаран шахалдав. Тэгтэл бүх хот сууринд үр хүүхдүүд Өвлийн очсон. Тэд тус тусын- очих газарт Одоо хүр їхсэн байх учиртай гэлээ. Өвөө! Та тэгвэл өвлийн Өвгөдийн аав нь юм уу? гэж аботхүүг асуухад, | Тийм эз. Миний хүүх- Дд болох өвлийн Өвгөд тай ч, та нарын тани- дтай ч тун адилхан гэж хэлээд алсыг ширтэв. бутарсан тогтуун харц, шгалаг толиотой царайнаас рын цог гялалзах ажээ. т-- Ийм залуухан... гэж нэг н хэлээд хацар нь ялим- улайсхийхэд урт цагаан өвөө тэгшхэн шүдээ зуулан инээв, -- За хүүхдүүд минь, та "нар сүлд модныхоо наадамд цчицгоо. Би эрхэс тэнгэрийн ов вна вэ? Бид шидэт толь » Байдлыг -- Эцгийнхээ шийрийг илгээсэн ХҮ- | ЁО хүлээх Байн, АЛДр-) хатаах ажилсаг хүү бай- ов, ан алсан Хюё! Түүн ООС ойртох тракторын 24- За ээлэлү Робетхүү 56 тэй адил бяцхан гара: 874 ур дээр хөрслөг бор хүү Тарьсан газраасаа Уур- ЖОН хамнийнг бинт ӨР рон гарч тэгшхэн ца» шүдээ яралзуулан Түүний хагалсан харлан харагдав. Бид юм гээд мөнгөн дугуй толио хүүхдүүдэд ха- руулав, Энэ захидалд, -- Хрээ аймаг Буянт сумын 5-ын Ж. «А» ангийн сурагч Сайнхүүд гэж хаяглав. -- Та тэр хүүхдүүдийн ту- хай хэнээс сонссон бэ? - Би цөмий нь танина. Харин тэд намайг үзээгүй. Миний энэ толь бол шидтэй юм шүү. Дүрс бичлэг хийнэ. би Эр ХҮН). ний хүү вэ? гэж биднийг гийн хүү Мэандболд гэв. их авбал талх гурил лм Тариаланч ах эгч нартаа хичээл зүт- тэл гаргаж улсын ургацад тэвэрсэн эх хүнийг хүндлэх өгөөмөр гийг даван туулж гарахад нь Зөвлөлт Арменд дэлхий гөн толио ширээн дээр та- харцгаав. Энэхэн зуур мөнгөн сан- гийн 20 дугаар цэг байр- ласан байшин тусав. Түү- ний хаалгаар цүнх үүрсэн виад биднийг Жас лаш тн. 0! ) 1:451:1 «нуййнн ҮҮ Шү - ээ-энээтэнээт-шгииы “Т-гоос 8 хэрийн насны хүү их л яаруу орох нь харагд- лаа. Тэр хүү тусгай хэвлэ". сэн баримтын шинэ хуудас аваад бичиж эхэллээ. 0600 Б, Ганбатаас гээд орт логын нэр гэдэг дээр Ар Хавсарга тавьсан хав- хүүхдүүдэд тусламж. рын ТАЛД хүчит трактор асуухад, хөчөүлгүд 1 16 » Мөнгөн тшүргэлэн хөрс хагалж сЭМинИЛЭННН Үнэ Зиэг сангийн товчооны ажилтан эхэллээ. Түүний бүхээгт | 8 УЛланбанны Ц, Сүрэн” хүүд баримтаас нэг хувийг эн сууж, залуур мушгиж . тор, номбайн өгөв. Б. Ганбат ингэж хам- лийн өвгөн толь руугаа өөрөө ширтээд, -- Хүнлэг сайхан:Ссэт- 2 ог талбайн ХЭМ- | хувь лэмрээ оруулсан СЭ- гэлтэй хүүхдүүддээ ИХ гаалцан нэг нэг тоо |. хазгдагүлВүйВ аан нуур баярлалаа. Та нарын аж Т өвлийн өвгөн, умын сургуулийн 8 Ду” ний Хасар Бверт 121 га газар шүү гэ таар Х.Зналгчрэмлйссэй дамжуулна, Та бүхэнд ирж Залуур дээр суусан | Яөр аа С. Мэнд байгаа онд энэрэнгүй хүнь болдод өвлийн өвгөн аав, 22 Лэр хүн хөө! тэж хэ- лээд инээмсэглэв, лээ. юугаа дэлгэж байгаа га талбай хар ногоон өн- гөөр дуниартан байна. Талбайн нэг захаас нөгөөг : 9 тонн сонгино, 300 “эргэж н1: с : Зөвлөлт Армений т Зөөврийн унаа хү Сирхєтсс ташив. Харин өвлийн өв- р олднЛЭЛУХЫН Зуны сайхан өглөө... жинхэнэ пионер чамд баяр сэ МАД Толуй ЭЛ гөн, Роботхүү хоёр тэр Хон НУВн хүний амьгүрэгд: Нар дөнгөж цухуйж байна хүргэе. Аав зэждээ шинэ зогсчээ. Төдөлгүй мото- охинд (захидал бичлээ хаонсэнэлт Өдрийг эргэн Өвсний ЧөлгойД. буусан ЗШИЙН мэнд Түүсээрэй рын хүпгэнэх чимээ гарч 3 саная. Байгалийн энэ гамш- 5 Д шүүдрийн дундуур нэгэн хүний явсан мөр утас тат- яр 1 сан мэт хөвөрсөөр тэртээ дээ заавал дамжуулаарай. 1 баур хойгуур түжигнэж сэтгэлт охиндоо шинэ ЖиИ- Эячсүлэн ЗЭГСУ Л ЭН Бэ лглллэнг : айна. ч өнгөж ё 7 эв » . лийн мэнд дэвшүүлж урт хиолдсон мэт үзэж өгөөмөр 2 Зай Байт НВК Зуянт сум. хүртэл гуч насалж удаан жаргахыг гараа сунгасан билээ. гаран километр зайтай ерөөе гэж бичээд Ховд Өвлийн өвгөн шидэт мөн- харахад амаргүй алс ха- рагдав, Энэ талбайн тэр- тээ захад нэгэн ХҮн босож сууж урагш ахисаар явах нь тодхон. Шидэт толинд түүний дүр зураг улам то- морсоор хүүхэд болохыг бид танилаа. " -- Хэн гэдэг хүү вэ? гэж биднийг асуухад өв- лийн өвгөн аав, аймгийн Мандал сумын ногоочин Хоонбайн Замирбек. Эд- нийх гэр бүлээрээ САА- гаас знэ талбайг түрээслэн авсан юм. Тэд талбайгаа- -- СПэлэнгэ тонн байцаа авах гэрээ хийсэн юм. Түрээсийн гэ- -рээт үүргээ биелүүлэхээр их мэрийсэн ажилсаг хүү дээ. Энэ намар 17 тонн сонгино 660 тонн байцаа авлаа гэж хэлээд шидэг толинд тодрох Х. Замир- бект хандаж, -- Шинэ соргог бүхний тэргүүнд явах эрмэлзэлтэй ” хээр нь би чиний үгийг гэв. Замирбек ээ? Өвлийн өвгөний мэндийг аав ээж- Энэ үг бол өвлинч өвгөн аав бүх хүүхдүүдэд хан- даж хэлсэн ерөөл байлаа -- Өвгөн аав аа! Кил бүр онц, сайн сурсан хүүх дэд бэлэг өгдөг. Харив дээрх шиг энэрэнгүй, хүн- лэг сэтгэл гаргасан хүүх- ДҮҮДЭД та бэлэг өгдөг Оа- лох уу? гэж Чанархүү асуув. -- Чиний саналыг би дуртайяа хүлээн авч байна Тив дэлхий, сургууль бүр дээр очсон өвлийн өвгөд үр хүүхдүүдээ эргээд ирэ- -дамжуулна. Ирэх жилээс бид ийм сайн хүүхдүүлэд тусгай бэлэг бэлтгэн гар- дуулах болно гэлээ. Өвлийн өвгөн аав ч бас өөрчлөлт шинэчлэлийг ин- гэж эхэллээ. С 499999999999499999999999999999994999999999999999099949999999949999Ф9499999999999999Ф9999Ф696Ф0ФФ9Ф9Ф0ФФФ9ФФоФө | 7Т Хараатын хад асган 2 дээр цас будран бууна Хялганын толгод цан сэгс рэгээ дааж ядан бөхөлзөж Ажаагийн ширээ хэдэн тэ мээ цасан дороос сэрвийх бус бударганын толгой сэрмэн халуун амьсгалдаа дцантах авай. Хараат хэ- тээх энэ хөвхөр хүрэн уул жилийн жилд өн нүүрлэсэн сайхан нутаг. Өвгөдийн хэлэх нь «Өнчин туулай ч ажирдаггүй» гэлцэнэ. Тийм ч байх даа, салхн нө- мөрлөсөн энэ ууланд хүн мал хоёр жилийн дөрвөн улиралд жаргана. Ан амьтан, адуу мал, шүлэг зохиолоо хүртэл ха- данд сийлж үлдээдэг эрт- нин нэгэн ёс бий. Хараа- тынхан ч үүнийг бас март- Сангүй, энгэр шандын эл- гэн хүрэн цохионд, нум саадаг агссан хүн, зээр гө- реоеслий сүг зураг үлдээ. жээ. Түүнийг харах бүрчй орчлоц дээр юу гээч бо- яоод өнгөрснийг ухаарах хүслэн бадарна. Лав л ма- най нутагт эрнн галаваас хүн байж, тэд бидний өвөг дээдэс гэгдэх хувьтай аж төрсөн нь лавтай. Бас ах нарын өгүүлдгээр орчлон дээр хүний аж төрөл, үүх түүх, тэр ч бүү хэл хүн өсрөө өөрчлөгдөн хувьсаж, үгүйрч мартагдах ёсон бий гэх авч огтоос хувьсдаггүй, үнэнийг нууж чаддаггүй зюм гэвэл хадны бичээс бизээ гэсэн бодол надад бий Нүдээр үзсэн гайхамш- гийн нэг гэвэл энэ мөн, Энэ тухай үл өгүүлж, өгүүлэх нь: Сургуулийн урт амралт зхэлж хаврын адаг сард тэртээ яарч иртэд Ажаа- гийн хамаатан гэж нэг мон- хор хөх хүн морь эмээл- дэж зогслоо. Тэр хүн ба- руун мөрөн дээгүүрээ на- шайг харснаа, -- Эрдэмтэн, сайн ирэв үү? хэмээн танимхайрав Би гайхлаа. Хараатын ар өвөр, арван найман жал- гад л лав ийм хүн байгаа- гүй. Намайг гайхаад бай- хаар, -- Чи чинь Бужаагийн хүү мөн биз дээ тэж бай- на. - Мөн, мон -- Би чамайг мэднэээ. Ийм л сураад ирээ биз дээ? гэсээр таван хуруугаа сарвайлгаж харуулав, Ви ч толгой дохив, Тэр үл та- имих ах хярин хаач гэж сайх”: инзэмтеэ- тиэр хүн байлаа Балбар ах онд хоёр тун ч амархан танилцав, «Чи том болно, Өсөх тусам чинь ухаарах юм улам их " болно. Хүн чинь шулуу! 7”) шударга, зоригтой үнэнч соо явж л сайн хүн байх учир, тай» гэж ирээд надад дот: ночлон ярина. Харийн ма», ко найхан болохоор «Цаад Балбар чинь хараажаар сахал үс нь сэгсийсэн том хүн байгаа биз дээ. Чи хүү- хэд шиг л байж үзээрэй» тэж сургана. Гэхдээ л би Балбар ахэд дэндүү дотно , Хүүхдийг тоож хэн Балбар ах нэг өдөр адуунд яваад ирэхдээ «Чи энгэр шандын сүг зургуу- дыг үзсэн үү?» гэж байна. г- Үзсээн, үзсэн. Нум сумтай анчин, зээр гөрөөд байдаг юм. Балбар ах мо рно тушаад эргэхдээ, -- Хэдэн мянган жил болсон эд бэл! Яг л өчиг дөрхөн хийчихсэн юм шиг... гэж бишрэн Өгүү, лэв. Тийн нэг зун өнгөрч, Балбар ах бид хоёр хонь хурга, адуу малд ээлжлэн явсаар би намар сургууль, даа мордлоо. «Ах нь бу. мын төв орохоороо дүүгээ эргэж байнаа. Номоо л сайн сур. Манай Монгол улсад чинь эрдэм номтой хүн нэн чухаг» гэж захин, Балбар ах хоосон шахуу далбагар том түрийвчээ ухаж ухаж арван төгрөг гаргаж өгөв. Намар оройхон юмсан. Анхны цас орж, жингийн түрүүч ирэв. Сумын төвд хөл хөдөлгөөн ихсэж, эрээн мяраан їнхрийн цаас энд тэнд хөглөрөн, хөөрч 29 9"7222д баярлаж ханадаггүйгээрээ хүүхэд бид хэний ачаанд юу байгаа, хэний тэмээ хүч тэнхээ сайтай ирснийг сон- жиж сонирхож гүйлдэж явтал багш дууддаг юм байна, Багш угаас дуу на- муун, явдал түвшин хүн, Түүн дээрээ улам ч айм. хай болчихсон юм шиг, -- Өнгор Шшайдын (ас данд юу бичсэнийг харсан уу? гэж байиа, , -- Бичиг байдаггүй, зуг » раг байдаг юмаа, Багш дөрвөн хуруугаа- раа ширээ бөмбөрдөн тог- шиж сиаа нйд 1нн--, чинь танай Ажаагийнд байсан бай. хаа? гэв, ордон: «В» ворпус Хорооны үнэн» сонины редакц е-. Байдаг юм. Валбир ах ирээ юу? Багш намайр чимээгүй хэсэг ширтсэнээ, тэрүүхэндээ гүнзгий амьс», гаа авч г-- Ирээд явчихсаан-гэв. Би ч гайхлаа. г-Намайг эргэж ирж байна гэсэн юмсан. Ай» жаагүй юм байхдаа. -- Тийм байхаа. Бүүр явчихсан, -Ингэхэд чи Бїт лэгт гэдэг хүнийг мэдэх үү? -- Мэднээ, байн хүн байдаг юм. Багшийн нүд сэргэж, г-- Тийм үү?.. Балбар ак чинь ярьсан уу? -- Үгүй ээ. Балбар ах түүнийг таньдаггүй юм. -- Таних л учиртай даа. Багшаасаа юм нуугаад хэ- рэггүй шүү. Би бүгдийг нь мэдэж байна. г- Билэгт баавайг та Л харин танина. шүү дээ. Багш намайг гайхан харсч наа, тэрүүхэндээ инээд алдан, -- Тэр чинь бишээ. Чи Манж хөгшний хүүг 4 яриад байнаа даа, Өөр Би- лэгт. Балбар ах чинь чамд «Миний аав Билэгт гэж файн хүн байсан юм» гээд л ярьдаг байсан биз дээ. -- Үгүй, тэгэж ярьдаг- гүй байсан, Үнэхээр надад тийм юм ярьдаггүй байсан, Нээрэн Балбар ах аавтай л байж таарна шүү дээ.. Би яагаад аавынх нь ту- хай асуудаггүй, Балбар ах яагаад аавынхаа талаар ярьдаггүй байсан юм бол... албар ах ер нь хайчсай юм бол? 1 Багш ширээ тохойлдон шанаа тулсан хэвээр її. майг ажиав, -» Өнэ зун Балбар та коёрын хийсэн ажил аймаг Сэжижннт Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын Жогиин комбинатад хэвлэв, Їл Її! | ! Л ШИН Ши | ! Ї Ш! ШИШ! ї | | 11! 4 ! | ! Ш їй 1) її сумыг сандаргаж байна даа. Та хоёр дайсан Бн- лэгтийн нэрийг Энгэр шан- дын хаданд сийлсэн байна. , Балбар ах чинь үнэнээ хэ- лээд явсан. Шударга их сайн хүн, Чихэн бүхний мэдээж юмыг нуугаад л... гэсээр цонхоор гадагш ха» рав. Дайсныг би нүдээрээ үзээгүй хэдий Ч чухамдаа юу байдгийг мэдэх учир голд хүйт орох шиг болон чичрүүс алдав. --- Чулуунхүү, чи үнэ- нээ хэлэхгүй юм биз дээ?. гэж багш хөндий хүйтэн юм шиг дуугаар асуув. -- Би мэдэхгүй... Дайс» ны хүүхэд Балбар ах шиг байдаггүй байхаа... Баг- шийн царай хувьсхийснээ чЯвж бай даа. Маргааш чи өөрөө очиж түүнийгээ устгаарай. Молом дарга бид хоёр хамт явалцана» гэв. Миний амьдралд тэрэн шиг урт шөнө тохиолдож байсангүй. «Балбар ахын аав яагаад дайсан болчих» дог юм бол. Их том дай- сан байсан болов уу. Аав нь ардын дайсан байхад хүү нь зүгээр хүн байж болдог л юм байхдаа. Ма- най багш ч худлаа хэлэх- гүй л дээ. Ганцхан намайг Балбар ахтай «Билэгт» гэж бичсэн гэж л худлаа. хэллээ» гэж олныг бодож хонов. Маргааш нь Молом дарга, багш, би, хомоон Дсэж бид дөрөв Харааты өвөр өөд явлаа, : Энгэр шандын элгэн хүрэн цохион дээр үнэхээр «Б, Билэгт» гэж дурайтал сийлсэн байв, Балбар ахыг ийм гоё бичдэг гэж би санасангүй, Дэмий л гай. хан биширч байлаа. - Жижигхэн дайсан минь наад балгаа. арилга гэсээр Молом дарга надад гантай цүүц, өргөж дааг- датгүй хүнд лантуу хоёр өгөв. “Дайсан» гэсэн үг тархин дотор эргэлдэн нүд бүрэлзэж, би юу атугай ч тэр аймшигт үгнээс сала- кын тулд энэ «Билэгт» гэдэг нэрийг бушуухан арилгах хэрэгтэй байлаа, Цүүцний үзүүрээс гал манарч, ойр хавийн хөл- дүү хаданд хан ян хийсэн их дуу хадна. Хомоон Дорж гуай «Алив, би чамд хамжилцая. Гартаа тамир- гүй тархи юмаа» гэсэр лантуу цүүц хоёрыг авч чулуу бутарган балбаж га- рав. Дорж гуайн хүчинд: «Билэгт» гэдэг гайтай нэ- рийг ахархан баллав. Би ч дайсан дарсан юм шинтүр баярлалаа. Гэтэл бидний! ажил үүгээр дууссангүй. Молом дарга ойр хавнар явж байгаад эргэн ирэхдээ «Тэр хаданд байгаа хүн ч биш, юу ч биш хэсэг сү- гийг нэг мөсөн арилгачи- хая. Хожим амар. Хааш- даа л бид арилгана» гэв. Энгэр шандын элгэн хүрэн . цохно бүтэн өдөржин га- лаар тургих дуу нь хадан эцэст нь бид дөрөв л ёстой сүг болтлоо ядарсан дөр- вөн. хүн зулайнаасаа. уур савсуулан зогсож байв. -- Ардын дайсны хүү- хэд сум оронд ирчихээд байхад хэлдэггүй чи мөн том толгойтой хүн шүү гэ- сээр Молом дарга намайг өхөөрдсөн ч юм шиг нойтон зулайг минь илэв. -ү Тэр чннь манай Ажаагийн зээ шүү дээ. - Ажаа яахав зөнөсөн хөгшин, Чи чинь пионе- рийн гишүүн хүн шүү дээ. Манай маргаашийн хувьс- галч... Хувьсгалч хүн чинь шулуун шударга, эрэлхэг зоригтой байх ёстой. Чи сайн үйл бүтээж дутагдлаа заслаа. Балбарыг март. Ардын дайсны хүүтэй та- нил явсан гэвэл хожим хойно чинь ч цөв сууна гэж Молом дарга намайг сургав. Хараатын хад асган дээр цас будран бууна, Тазрын мухар, уулын жал- гыг хүртэл дайрч өнгөрдөг цас, шуурга байдгийг ухаа- раагүй явсан цаг байсныг хэн мартах билээ. Молом дарга, хадны бичиг, сүг зураг бүгд байхгүй бол- жээ. Харин миний сайн мэдэхээс Ажаагийн хэдэн тэмээ л будрах цасан дээр үр удмаа үлдээж Хараа- тынхаа харгана бударга- ныг амтлан жаргаж явна. Ажаа ч өөрөө үгүй болжээ, Эзнийхээ нэрээр дуудуулж яваа сүргий нь харахаар эзэн нь байгаагаас ялгаа юу байна. Шинэ цас буд- ран бууна. Шинэ цасны баярыг малын захад эдэлж өссөн бидний хүүхэд нас хол ч гэсэн ойр, Шинэ цасанд хүн өл- чиржиж, мал өнгө зүс ор. | но, Цасны өнгөнөөс цагийн аяс, улирлын урин ч та- нигдана. Энэ гаарыг у хэлийн дугаар, ЁС ОРОН БҮХНИЙ ОЛЕТАРЫ НАР Ш 191 ЕТАХТТТ 2У7727797 ав дахь жилдээ » ФУ.. 19В9 оны эс нэгдүгэ сарын 11. Ч | Лкагва ї | 7 (:2:--2----- 8 (| 220 -2Чна(0 төнгө | дрилларслллнллижлИЙЖИЖЛЛЛИЛЛНЛи л нан ш--. ТӨЛӨӨ - ХЭЗЭЭД БЭЙХЭН БАЙГТУН 14 ) Ба “ээондатвартманлгиллилтлиллийни лЛллллЖлЭэлллэЛЄлЖ мэс» шл7:нЫ й жил, Монго) 431 1И1:833:2 ЭТүү- : СҮЖ : , 257213 Ч 10 Усан зохиолчдын УТЇГЛГХ хурлын толдол0тчд00 баяр хү0эс! тэвитчигттЭилитыллн ян 60 “оё аирү мал юэ ддржийн болон МХЗЭ-ийн нэрэм- шүлэг өгүүллэг нийтлэгдэж уш. 3 хиолчдын . Жит шагналт хүүхдийн зохиолч шиг дын а 7246 фиула” ХҮҮХЛААс БЯГ-Чагой Үс Д... Содномдорж, БНМАУ-ын рааЛусЭй Зохиолчдын || тээлээр бяцхан ном хийлээ. Үг. төрийн болон Д. Нацагдоржийн 7?”о Ё 5 ” Т 3! 4 4 8180ДРИЙН чуулгад оролцож Зайга: : 5 нэ - т 29 : ї нэрэмжит шагналт зохиолч - Е сүүгээ 2 Баг зол БНМАУ-ын соёлын Гармаа, МХЗЭ-ийн Зршан хүндэт Зохиолч (Үй бүхэн Л! : яВыгы, ХУүхХийг 2: төрийн шаг- шагналт зохиолч П. Хорлоо, М. уран, үзэг Хурц байхын эрхээ ТТ АРТ хаан “аг цэрт зохиолч Л. Чимэд, С. Надынд, МЗЭ-ийн шаг. ь лийг дэв! : : х Үдэв, МХЗЭ-ийн нэрэмжит шаг- кг швион6, "акмад зо: СУУ вналт зохи: х бай» . 3 фэсэн Д, Зүсэгэанн: доктор, про- дийн зохиох, ҮЭжэлиоНЕ “ «ПИОНЕРИЙН ҮНЭН» " СӨЧӨРИНД, Д.ГНацаг- Жан. Шагдар, Б Ловор нарын |... РОНИН 1 зол Эй ЛЗЇ“НҮҮРЭЭС тэн ЗэРБНсүү27 оёмбо--шинэ бүлан нээж бай- на. Өвөг дээдэс маань өнө эртний- |! хээтүүх соёлын 7 2 эрдэнэсийн санг нүдний цєцгий мэт хайрлан хам- гаалж, хүндэтгэн биширсээр ирсэн сайхан уламжла- лын тухай энэ бу- ланд өгүүлжээ. ПТ. НҮҮРЭЭС Бэс-бекс сда хосын “ХАМГИЙН САЙН, ЧАНАРТАЙ НОМОО Х ҮҮЛ) » Бүрээгээ цангинуулж, бөмбөрөө нижигнүүдсэн пионер багштайгаа хамт тайзнаа гарч ирэв. Улаан бүчээ намируул- - “ан тэдгээр хөвгүүд, охнд зохиолч ах, эгч нартаа инонер « ёсны цогтой халуун баяр хүргэж, бэлэг гардуулахаар ири- гээжээ. Тэдний бэлэг нь хатуу цаасаар их л нямбайлан УР- ласан томоос том шүүгээ маягийн хайрцаг, мөн д цаасаар урласан асар том үзэг байлаа. Ч Эрхэм зохнолч ах, эгч нар минь “Энэ үзгээр уран бүтээлээ туурвиж Энэ шүүгээг минь номоор дүүргэж өгөөрэй гэсэн утга санаа бүхий үгийг шпнонерүүд хоолой нийлүүлэн хэлж, ер бусын өвөрмөц соннн бэлгээ хурлын тэргүүлэгчдэд гардуулав. «. Хүүхдүүд ээ! Энэ үйл явдал чухам хэзээ болсон гэж бодож 269 .. нарыг байтугай Ко? эй нарыг чинь Ч мэндлээгүй байхад буюу одоогоос бараг жилийн өмнө | -1957- онд Хуралдсан-Мөолголын “Зохиолчдын эвлэлийн ЗГ нх-хурал дээр к юм. : 8. лчдод х90сон їчүүгээ, үзэг бэлэглэж байсан тэд. с, тээр багачуул бол, тэр үеийн нийслэлийн.11 дүгээр бага с сургуулийн инонерүүд: хөтөлж ирсэн багш нь уран зо. ТМ хиолд элэгтэй Мөнгөннй Чимид байжээ. ач Одоогийнхныг бодоход тавиад онд хүүхдийн зохиол Ф “үнэхээр ховор, бичдэг зохиолчид нь ч гэсэн хуруу дарам : цөөхөн байсан юм. .. с Өнөөдөр манай хүүхдийн уран - зохиол | монгө- лын . уран зохиолын. дотор биеэ. даасан нх утга зо- хчол болтлоо хөгЖиж, роман, тууж, үлгэр, өгүүллэг, яруу найраг, дуурь, жүжиг, кино, эсээ, шүүмж судлал, зөгнөл зэрэг байдаг л “бүх төрөл зүйлээр баяжлаа. Ил бяцхан шавь нараа дагуулж бэлэг гардуулж байсан » Чимид багш хүүхэд багачуудынхаа хайрыг татсан, МХЗЭ-ийн нэрэмжит шагналт зохнолч болжээ. Тус ик СҮҮЛЧИЙН ТАМХИ Тамхи татдаг хэ- “сэг хүүхэд тамхи- “наас гарсан тухай| өгүүлнэ. зохнояч сэтгүүлч, эрдэмтэн хүн болжээ. «Жигмэд, Тогинд хоёр» хэмээх жижигхэн шүлгээ хэвлүүлэх төдий байсан “уран сайханч Д. Содномдорж, ганцаараа бүхэл бүтэн номын сангийн дайтай уран бүтээл туурвиж Д. Нацагдөр. жийн шагналтан болсон байна. Манай хүүхдийн уран зохнол Д. Гармаагийн хөгжөөн. тэй туужууд, Ж. Дашдондогийн хөгжимлөг яруу найраг, » Даваанямын ухаалаг шүлэг найраглал, П. Хорлоо, Ө. аасанжав нарын тууж, роман, Т, Жамьянсүрэн, Г. Ло. вор, Л. Соронзонболд, Ч. Лувсанжав, Ц. Мөнх нарын бү. тээл туурвил, Д. Оюунбадрах, Д. Өлзийбаяр нарын ш » судлалаар баяжлавя, нголын зохиолчдын эвлэлийн хорооны хүүхдийн зо. хнолын зөвлөлийн еӨрєөнд Дүүрэн номтой нэгэн том шүүгээ байдаг юм. Гуч гаруй жилийн өмнө хүүхдүүдийн бэлэглэсэн тэр хоосон шүүгээг номоор хэрхэн дүүргэснээ билэгдэн дурсаж явах гэж хүндэтгэлтэй байрандаа хад. талсаар ажээ, с Өнгөрсөн хугацаанд Монголын зохнолчнд ганцхан шүүгээ дүүргэх төдий ном бүтээсэн юм биш ээ! Зөвхөн 6 омдорж шир гандаараа бүхэл помын санс МАИМ ХҮҮХЭД: /2 БАЙДАГ АА хайрлах тухай бич- жээ. 3 ТУ НҮҮРЭЭС:. 7 НЭХуүтгЭРЧэВБЛГЭН2Р ХАСЖ 23 3 «Завуу бай- 1! .2- “тальч» нүүрэнд : манай орны дар- ё» хан газруудын ту- 4 кай өгүүлжээ. ї т. лагч амьтныг эрхэм зохиолч ах, эгч нартаа уран зохиолын төрөн зүйл бүхнээр тус тусад нь номын 8, тэгэхдээ кам- гийн н хамгийн чанартай ном бүтээж өгөхийг хүсэн. 4 МХЗЭ ийн пэрэмжит шагналт хүүхдийн зохиолч 33 “ С.НАДМИД 4 2 Ь 7 о0 дугаар хөдөлмөр сургалтын сургуульд уран өхид өлон.бий, Тэд ТӨ- с рээр хойш эргэн «Оёдол, кэх нэхмэл» гэсэн хаягтай нэ- охидын Зэс 4 ЯМАР МЭРГЭЖИЛТЭЙ БОЛОХ ВЭ? дуутай эсгүүрчин гай, өроолт, 100 хөнжил, үйлний хайчны дэвсгэр даавуу, 250 зөө- үзвэл хүүхдийг даг боллоо, Үүнээс бодож мэргэж- хослон лөн тоглоом Хийх зорилт лийн онолд сургахын өм- сагтаа, тэндээсээ мэргэж- лийн анхны чиг баримжаа олж авцгаадаг гэнэ гэсэн яриа гарах болов. Үйл уран охидын ажил- тай танилцахаар бид ч тэр сургуулийг зорилоо. Хонх жингэнэн дуугарлаа. “Хүүхдүүд хичээлдээ яаран НР227-2-16 анги ангидаа орцгооно. Хөдөлмөр сургалтын багш ҮЙЛ УРАН гэн хаалганд очлоо, -- Энд манай хөдөлмөр сургалтын тасаг хичээллэ- дэг гэж Сарантуяа багш хэлээд, өнөөдөр тав, До- лоогийн гурван бүлгийн өхнд хөнжил, дэвсгэрийн даавуу оёх, төрөл бүрийн уут, даавуу эсгэх, бээлий нэхэх, хатгамал хатгах зэргийн ажил хийж бай- гаа гэв, ширтхийх чимээ байх нь үйлдвэрийн газ- рыт санагдуулна. Тус сургуульд мөр сургалтын зургаан багш ажиллаж нэхмэл, хатгамал, хивс, хүүхдийн хувцас зэрэг 10 гаруй төрлийн мэргэжлээр 150 таруй хүүхдийг сургаж байгаа ажээ. Энэ хичээ- лийн жилд уран охид 100 хөдөл- тавин ажиллаж байгаа юм байна. Сурагчид нэг зэлжинд 3 цаг хичээллэж, одоогоор 1259 төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлээд байна." 600 гаруй төгрө- гийн цалин сурагчдад ол- гожээ, “ --- Манай хүүхдүүд ямар ч хамаагүй сургуульд орно гэж зорилгогүй, зүт- нө ажил мэргэжлийн арга зүйд биечлэн сургаж Ммэ- дүүлэх нь илүү үр дүнтэй болдог юм байна гэж Са- рантуяа багш ярьсан юм. С. БОДООШ ЗУРАГ ДЭЭР: С. Алн- маа, Б. Сарантуяа, Н.Үүр- цайх, Б. Золжаргал, В. Мөнхтуяа, Д. Лувсанжар- гал нар хөдөлмөр сургал- БАЙГ тод ёВ, 53 мн 12 бичнэ бХ ЭӨч аХиз зэ ямат Ээ Б. Сарантуяа сургуулийн зүүн бид хоёр жигүү- їШїннэ «он харлаа. Соннны газар ирэх шуу- данчийн цүнх өдөр бүр дүүрэн. А.Сүлд модны наад- маягаар Дундаас сайнд, сай. наас онцод дэвшиж маа їиннэ сурлагын чанараа ахиулсансоткүүхдүүдэд өвлийн өвгөн аав бэлэг өгөв... Армен нөхдөдөө тус- ламж илгээлээ... Өвлийн амралтын өдөр бүр хөгжилтэй аялал, биеийн тамирын тэмцээнтэй байлаа. Хө- дөөгийн хүүхдүүд бид. цас арилгаж, мөс үүрч, мал тэжээж, хонинд явж байна... Задлахад урам хайр- лаж бахархал төрүүл- Бид ангид орлоо. Оёд- лын машины жигдхэн нүр- Оны эхний захидлаас сэн эдгээр захидлын эза- римаас нийтлэв. ЗАХИРЛЫН Шинэ жилийн тэр орой олон эцэг эх баяр- лав. Учир нь тэд сур- гуулийн захирлаас мэнд- чилгээ, талархлын 3а- хидал хүлээн авчээ, ТГанай хүү, охин сур- лагын чанараа ахнул- лаа. Хүүхдэдээ анхаа- рал тавьж тусалсан та -- бүхэнд баярлалаа: Та ам метр хивс нэхэж, 200 гэдэг байсан бол өнөө жил тын хичээл дээр. гаруй оймс, бээлий, мал- ажилчин болно тэж ярь- на. Тэрээр хог цэвэр- лэж олны хөлд халтарт- лаарч ажиллана гэсэн захирлын захидлыг 203 хүүхдийн аав эзж хү- лээн авчээ. гууль үйлчлэгчгүй бол- Багш Л. ТУЯА лоо. 7-гийн «А» ангийн (63 дугаар сургууль). гэрээлэн авав. Пионе- ҮЙЛЧЛЭГЧГҮЙ Бэрэн, бийр 5, Зөрх, СУРГУУЛЬ -ил ьс-л,гэ Хаха “Сургуулийн давхар Зохиогчийн авсан фото "та тавьснаар анти, тан- хим бүртийх ч хөггүй улам цэвэр байх бо- лөв. 7-гийн «А» ангийн т-- 1 Өвөг дээдэс маань өнө эртнийхээ түүх соёлын эрдэнэсийн санг нүдний цөцгий мэт хайрлан хам- гаалж, хүндэтгэн бишир- сээр ирсэн сайхан уламж- лалтай. Номон дээгүүр алхвал алдас болно хэмээн хам- гийн хүндтэй газраа залж, дээдэлсээр ирсэн билээ. Түүх соёлын их өв санг хайрлан хамгаалаад 8ог- сохгүй, түүнийг судалж мэдэх нь өнөө үеийн хүү- хэд багачуудын нэгэн чу- хал зорилт болж байна. Манай сонин өнөөдД- рийнхээ дугаараас эхлэн «Соёмбо» хэмээх шинэ булан нээж байна. «Соёмбо» булан хүүхэд та бүхнийг манай орны түүх, соёлын өв сантай танилцуулахад бага ч ату- сгай туслахсан болов уу гэсэн найдвар бидэнд бай- на, Хайрт пионерүүд ээ! Та-бүхэн «Соёмбо» булан- даа өөрсдөө эрэл хайгуул хийн идэвхтэй: оролцож, орон нутагтаа буй түүх соёлын ховор нандин дурс- галт зүйлийн тухай мэ9- дээлж байвал бид их баяр- | лана. Пионерийн ажлыг с0- -| нирхолтой болгоход ч ма- най сонины «Соёмбо» бу- лан тусалж нэгэн чухал сэдэв нь болж магад гэж бид бодож байна. Шинэ булангийнхаа талаар, цаа- шид яавал улам сонин бол гох тухайд санал бодлоо бичээрэй, хүүхдүүд 99! сонин чинь! ЕУсЛЭ МОНГОЛ БИЧГЕЙН ГАРАЛ ҮҮСЭЛ Монгол бичиг үсэг анх- хэдийд яаж үүссэн тухай домог яриа, бодол таа- маглал, түүхийн баримт олон байдаг байна. Нэг домогт: орл Саж Бандид Гунбаажалсан (1187-- 1251) хэдрэгний хэлбэр дүрсийг Дуу- риалгаж монгол бичгийг зохиосон юм тэж «Огторгуйн маань» гэдэг номонд дурдсан байна. Гэвч энэ домог үнэн байдалд яв цав нийцэхгүй байна. Бас Монголчууд 13 дугаар зууны үед Уйгуур улсаас бичиг үсэг зээлдэн авч өөрийн хэлнээ тохируулан тааруулж бичиг үсэгтэй болсон гэсэн түүхийн ба- “римт байна, Олонх эрдэмтэд энэ “ба- римтыг түшиглэдэг 5У21Л: Өрчиууьлт эн Улсын гавьяат багш Хө. Далхжав мон- гол бичгийн сурах бичиг зохиогоод түү- нийгээ уйгууржин монгол бичгийн сурах бичиг гэж нэрлэсэн нь ийм учиртай ажээ. Монголд 1204 онд сургууль бай- Пү бичиг үсэг зааж байсан ч баримт на. : Монгол бичгийн талаар - врофес- сор Ш.Лувсанвандан, монголчууд монгол бичгийг -1000 жилийн турш тасралтгүй хэрэглэсээр иржээ гэж бич- жээ, Ийм учраас монгол бичиг бол мон- толчуудын олон зуун жилийн соёл, түүхийн өв уламжлалыг хадгалж ирсэн соёлын их өв юм. “ Түүнчлэн монгол бичгийн хэл нь монгол хэл уран зохио- лын олон үеийн хөгжил байдлыг тусган харуулсан дурсгал учраас нандигнан халгалж хойч үедээ зааж сургаж байна. Хэд эрдэмтэн Ц. ӨЛЗ ИХУТА ЧИХНИЙ ЧИМЭГ БОЛСОН АЯЛГУУ. | САЙХАН МОНГОЛ . ХЭЛ Өсөх багачуудад үндэсний хэлбичгийг заан сургахад орхиж болшгүй нэг соёл бол монгол бичиг юм. Тиймээс ч 1986 оноос ерөнхий боловсролын сургуулийн 7, 8 дугаар ангид монгол бичгийн хи» чээл зааж эхэлсэн билээ. Энэ хичээ- лээр сурч мэдэх, унших зүйл их бо» ловч, үзэх цаг цөөн, бас монгол бич- гээр дав дээр унших ном сонин ховор байгаа тул суралцагсдын , бие дааж ж.с, зорилгоор тус сонин монгол бичгийн | булан нээж байна. Энэ булангаар-эхлэв сурах сурагчдад монгол бичгийн ц н Эрдмийн эх-цагаан толгой гэдэг: бө- төөд монгол үсгийг заан сургах дот дөхөм арга бол үеэр заах буюу цагаан толгойн арга юм. Үеэр заах гэдэг нь тийгүүлэгч авиаг эгшгээр амь оруулан Хөгжмийн « » «цагаан толгой»-г сураха эгшиглээсийн (нотны) 7 2 зхлэн үздэг шиг хэлний заахад үндсэн 7 эгшиг үсгийг ёс- той. лээсийн 7 эгшиг шиг монгол хэлний эгшиг үсэг хатуу тогтсон дэсда- раалалтай. Авиан зүйн талаасаа эгшиг - Үсэг нь хэлний угийн а-гаас хэлний дунд өмнүүр хэлэгдэх э,ин, тэгээд уруулын о, У. Өө, ү эгшгээр дараалсан 5 хад амар, тогтооход хялбар 5 12223 223 оролдож сурах орчин, хэрэгцээг, үүсгэх!!! ял ч М| . Г”И.. мж (л, Г-1-211.1 24 ээ. -зї2 ээг ”гггггэээ” Ё... хөөрхий Ийм хүүхэд байдаг аа, бас! цагаар нойр хулжина. Унтая гэж хичээВч нөгөө л бодогдсоор... Ээж мннь «Ийм хүүхэд бай- иреэд-э-ФөнӨСс дуслуулж билээ. Хар ба- з бас гаасал өтөл НӨс Хүртлээ буянт малаа өсгөж, хайрлаж ирсэн болохоор лэн цус арга ч үгүй шүү дээ. Нялх ишнг байхаас нь эх- үр төлөө өгөх болтол нь тэжээсэн хайртай ямаа нь дуслуулан зогсохыг хараад зэжийн минь сэтгэл харан- хуйлж, Нүдэндээ үл итгэсэн байртай зогссон сон. Ямааг нь хороосон ч гэсэнгүй. Цээжиндээ зэвт төмөр зоолгоостой малаа юу, юуны тү- тэр хоёр жулдрай хүүг ээж мннь барьж авья Нэгэнт л ЭС гүйцэхээс хойно яах ч билээ. 7 рүүн аврахыг хичээсэн боловч хэт их цус алдсанаас найд- 2 вар бага болжээ. Хэдэн сар тээсэн үрээ төрүүлж, эхийн жаргал эдлэх хувь төр ямаанд Жөөрхий шинь питнгэн их тзэсэн гардаж авав. ззж минь» гэх адил өөр! эх нэгэнт байхгүй болсон гэдгийг хөөрхий минь тэж үү? Энэ мөчид ншигний эхийг нь зүд болгосон х ти. Үй дээж бийээ бал тэх ТОВ ил буй тэд хүн бус харин ч хүний Сүг гэхэд хилсдэхгүй... | Үгээр хэлэхэд хэцүүхэн хүүхдүүд болох биз ээ? 5 Саяхны вэг өдөр зохиолч С.Надмид гуай бидний хэдэн хүүхэдтэй уулзахдаа эхээс төрөөд арван хэд ч хоноогүй ийг хүүхдүүд зассан байхыг хараад сэтгэл шимшрэн өж байснаа өгүүлж билээ. яхсыгт үр шигээ энэрч хайрладаг хөгшид ч гөлөг- тий нэгэн адил хайлан, түүний «уйлахыг» сэтгэл шимшрэн сонсож ёрга ядахдаа сүү өгч, шингэнийг нь тогтоох тэж йод түрхэж, боогоод ч түүнд тусалж чадсангүй. Өвгөд дээдэс минь оготны хамраас ч цус таргахыг | дэзэрлэдэг байсан. улаа үзэх гэж ДОВТЛОН нрэх жигүүрт-( нийт үзэн яддат байсан энэ бүх сайхан зан үйл, хүй сэтгэл өнөөгийн бидэнд өевлөгдөөгүй юм гэж ҮҮ Харгислалаа нд бах, баатарлаг ЯВДЭл болгон сагсуу Нэгэн бидний дунд бий. Өөр хаана ч байхгүй шүү-| дээ. Ийм байхад нигүүлсэхүйн тухай уншаад хүний 3-3А цөөс өөр газар болж дээ гэх бодолтон ч бидний дотор байна. Тагралдсан бүхэндээ эр бяр гаргаж Хүйтэн сэтгэлээр хандах болсон одоо үеийн хүүхэд залуус бид өөрчлөлт, рийллээрээ ан амьтныг шинэчлэлийн өнөө үед уярал, энх хайрлах наг болсон биш үү--? амьд бүхэнд заяагч л даа. Гэвч... алдсандаа удалгүй нүд аньж ч гүйцэд гаргаж амжсангүй. Төлийг нь ээж Түүний зунгагийг ДОЛООЖ, бүлээн уур- ва шимүүлэх эх нэгэнт үэч болжээ. Гэсэн ч «Ээж ээ... | тээ амьд л гэж итгэж байгаа. нь Зэ Хал : а л с нь 5 а үхсэн дОХин амьдруулж чадахгүй хорвоо хойно. наг ч звснч Моодгор сүүлээ годогнуулж амтат сүүг нь хөхөж, эрхлэх ойлгоно лсэ- ! | | | яригч | 1 | | | 3 4 Е, Ф хэдэн дүрс зурам л хувирсан хэрэг юм. : далж Өнгөц харахад үндсэн 7 эгшгийн бүх 8: дурс 21 мэт боловч үнэндээ гуравхан тэмдэгт шид /1/, шилдэ АЛ гэдэс/а/ Ё | хэмээх зурам, ийм 8 дүрсээс бүтсэнийг | тээний ангийн хугацаа дуусах ажиглаж мэдээрэй! : --»- ЭРТНИЙ СУЛЛАЛ----- | - АЛАН ХҮН ! 1983 оны Намар ххмсан. Манай шинжил- | шахаж эх | орныхоо нийслэлийн зүг жолоо юугаа залж. | хамгийн сүүлчийн малтлага хийхээр Бул- | ган аймгийн Бүрэгхангай сумын төвөөс зүүн өмнө орших Өвтөнт, Үүдэвт УУЛАНД хүрэл- цэн очиж, урьд жил Хүннүгийн нэгэн булш малтахаар саатай бууж билээ.” Гэтэд усанд явсан Х. кин яар. -- Тэр зүүн урд цагаан байна. Бид яг дэргэдүүр л харлаа шүү. Түүнээс хэн нууц билш гэв, Ви: -- За. тэгвэд түүнийг чинь шалтай! гэв. Яагаад тэгснээ ч шэдээгүй, булшинд ямар нэг гойд хачин шинж ч байгаагүй. Хүннүгийн жирийн булш байлаа, талд нэг булш нь гарсан тулдаа ч олохооргүй Тэр өдөр ямар муухай байсан тэнэ, Шо- роон шуурга тавьж, НҮҮР, нүдгүй булж байлаа, Гэвч бид салхи, пи тэмцэлдэн, зураг үйлдэж малтах ажилдаа орсон. Маргааш Нь жигтэйхэн сайхан Яалгар өдөр болж, 2 метр шахам гүнд, залуу ХӨР- шин насны мОрины яс гарч, хазаар, хуАраг га, хөмөлдрөг, түүний Дөчөөд алтай тов- РҮУ, өөд Өөдөөсөө харсан хоёр арслан хэд” тэй алт шагмад зүрхэвч зөрэт тарч, бид ямар их баяр хөөр болж байсан гэнэ. -- Хяраач, багш аа| Алтан хүн тараад ярлээ, Бас Рун бичигтэй юм байна гэж Лхаг- үзэдгсэж Монгол, орос НӨХӨД алдан, тэврэлдэж байсан шаань төдхөн санагдана. 0, бидонд тодорхой мэдэгдэж бай. Тэр тамраас л ШУА-ийн хөл, зохиолын гая баримтаар монгол битгийн хёмгийт эрт- Фрдэмтэн (В. Сумьяабаатар, ний дурсгал нь олон нийтийн дуйд «Чинти, антан хүний Яарийвчлан суллах ажлыг уй» | сийн чулууны бичиг, хэмээн алдаршсан бо- тагүй хийсэн юм, Алтан хүн, түүнд байгаа лбвч угтаа Чингистой өөртэй нь шууд хол. Манба збэг зэргийг өртний Герегийн боо байхгүй, харин их Маадамд Хасарын арлын Фесү хотын шавар хүрдний ву» (1190-1270) гурвал зууд раг дүрс, Энэтхэгийн Номхон Я8- ДУРС- - зайн Пасхи арлын дг жишиж харь" дэг) тэвэл бичги чийн рон 26 эм үрлэн харсан, хууз саха гэр нүд, янзтай хүний хөрөг юм. Задгай захтай дээл, оройвч маягтай бөмбөгөр малгайтай, хоёр санчигруу УНЖсан нь цаца Алтай хү дал болсон билээ, Ажил тарахын алдад утас дуугарлаа. - Байна уу? Би Батзо- риг байна аа. Яагаав-ноөгөө тамхи... Бид хоорондоо ярил- цаад тантай уулзах гэсэн юм... Яагаад ч юм би тэр хөв- гүүдийг утасдана чинээ бо- доогүй билээ. ,..Арваад хоногийн өмнө-- сөн. Ажлаасаа оройтож та- рав. Гадаа хэдийнэ харанхуй болжээ. Байшингийн булан | “ойрч явтал дөрвөн хүүхэд тулаад ирлээ. -- Ах аа, тамхи байвал | өгөөч гэж тэдний нэг нь хэл- лээ. Харваас сургуулийн насны хүүхдүүд бололтой. Гэнэт ингэж хэлсэн боло- хоор би бантаж орхив. Тамхи байхгүй гэж хэлчихээд цааш нь явчихаж болох л байв. | Тамхи хүүхдэд хортойн учрыг ч тайлбарлаж өгч болно. Гэлээ гээд тэр хүүхдүүд тамхинаас гарахгүй шүү дээ! --- Чиний нэрийг хэн гэ- дэг юм бэ? гэж би тэр хүү- гээс асуув. -- “Батзориг -- Батзоригоо, би «Пио- нерийн үнэн» сонины сур- валжлагч. Та нар яагаад тамхи татдаг юм бэ? Най- зуудтай чинь энэ тухай ярил- цаж болох уу? -- Та бидний тухай Ммэ- сдэж аваад л сонинд биччих- нэ шүү дээ. -- Хэрвээ та нар хүсэх- гүй байгаа бол нэрээ хэлэх- гүй байж болно. Энэ гол нь биш. Би ч гэсэн тамхи тат- 5 Рун үсгийн утга, уг сурвалжийг Хүн- - цүгийн ОШНанью) өвөг хааны учир холбог, той дурсгал хэмээн нотлохыг оролдсон юм... Алтан хүн гэдэг маань ердөө л 8 ом өргөн дугираг, хавтгай, цохимол айн цох дээр хадах. хүндэтгэлийн той. бөгөөд дотор талын дугуйд эргэн той- 1 хээтэй, дунд Нь эгц наашЗа лтай, уртавтар царай бүлт- төвшин , алтан хянгадуУ хамартай, төв 5) өрсЧ 3, Үе 1987 онд гарсан «Өвөг монгол йн чухаг ДУрсгал» номыг уншаарай! Алтан хүн олдсон нь Тов Ази, Монгол ор- нм өнө эртний соёлын их ов сангаас ертөн- чихнээ сонсгосон гайхамшигт үйл яв» ллагч Д, НАВААН га МОНГОЛ БИЧГИЙН ДУРСГАЛ. “ЧИНГИСИЙН ЧУЛУУНЫ ЗИЧИГ Эртний (5. | бууЛЧИЙН ТАМХИ 2 «Сар» г, эсвэл чихэвч ний тухай тодруулан сонирхоё суллагч. даг. Яаж тамхинаас гарахаа мэдэхгүй байна. -- За яахав. Би нөхөдД- тэйгөө Ярилцая. Та утсаа өг- чих гэлээ. -) Ингэж ярилцсанаас хойш төдий л удалгүй тэд утасд- сан нь энэ билээ. Бид манай байрны гадаах хүүхдийн талбайн сандал дээр суугаад ярилцав. Нилээд удаан ярилцсаны эцэст тавуул тамхинаас та- рах шийдвэр гаргацгаав. Чу- хам юуны тухай ярилцсан бэ? гэвэл тамхины тухай, хүн тамхинд яаж ордог тухай л ярилцсан юм. ЗОХИОГЧ. Сурагч байх- даа би нэг л юмнаас их ай- даг байв. Энэ нь юу вэ гГЭ- вэл үеийн нөхдөөсөө хоцрох- гүй юмсан гэж боддог бай- жээ. - Манай ангийн Батжаргал гэхэд тоог нүд ирмэхийн зуур бодчихно. Баатарсүх бусдаас илүү савлуурт Су- ниана. Би тэднээс хоцрох- гүйг л хичээдэг байв. Яваа яваандаа юм бүхний зах зу- хаас хийж “чаддаг боллоо. Тэд ч зүтгэлийг үнэлж на- майг «өөрийнхөө» хүн бол- госон юм. Тэгэж тэгсээр аян- даа тамхи татаад сурчихав. Тэгэхгүй бол «нөхдөөсөө» хоцорчихно шүү дээ. Тэгвэл тэд намайг тоохоо больчих- но. Ингэж би тамхинд оров. Түүний «үр дүн» одоо хөхүү лэн ханиаж, толгой өвддөг өвчтэй болсон. Хурдан гүй- хээр амьсгаа давчдаад бай- даг. БАТЗОРИГ. Сэргэлэнгийн хамгийн дотно найз. Сур- гуульд нэг ангид бүр нэг Өсвөрийн сурвалжлагч Н.ДАВААНЯМ | ? - : 6 нээгээд улмаар нь 202 см өндө «сийлж бүтээсэн МИ эшииинн оросын эрдэмтэн Г. И. Спасский анх ТҮРҮҮН “Хархираа голын 1832 онд Петербург (од00- гийн Ленинград) тавьж олон нийтэд ртэй, 74 см өргөнтэй, 22 см зузаантай засмал «боржин бичээстэй аж. Чухамхүү ХӨ- шөөний хамгийн эхэнд Чингис хааны | НЭ- рийг мөр тэтгэн (хүндэтгэл ҮЗҮҮЛЭН) сийл- бэрлэсэн учраас л судлаачид үүнийг «Чин- гисийн чулууны бичиг» гэж нэрлэж сан байна. «Чингисийн чулууны бичиг»-ийг ХЇХ зууны дунд үеэс оросын монголч Эр дэмтэн академич Я. Шмидт, Я. Д. Банзаров нар уншиж судалж дэмтэн И. А. Клюкин 1927 онд бичсэн «Хар- хираагийн хадан дахь эртний монгол чигэ өгүүлэлдээ уг бичээсний гол утга санааг хэлье. 9. ПҮРЭВЖЛБ (1ПУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ширээнд сууна. Соргэлэнгээй бахархдаг, Сагс, хол бөмбөй дажгүй тоглочихно. Хөвгүү" дийн, дунд Зохион байгуулах авьяастай гэгддэг болохоор Батзориг түүний юу хийс- ”нийг цаг үргэлж дуурайхыг хичээнэ. Тэгээд л Сэргэлэпг тамхи татаж эхлэхэд Батзо- риг дагаад л амандаа энэ Хо» рыг зуужээ. СЭРГЭЛЭН. . Аав нь там- хичин. «Чи биднийг бүгдийг хордуулж | гүйцлээ. Татах дуртай юм бол тавцан дээр гарч тат» гэж ээж нь үглэ. нэ. Тавцан дээр гарч татах юм бол аав нь тэнд л амьд рахаас өөр аргагүй гэсэн үг. Тиймээс ч Сэргэлэн бага нас- наасаа гэр доторх энэ гашуун утаанд өсч улмаар өөрөө ганц нэг удаа тамхи сорсоор удалгүй тамхинд оржээ. СҮХБАТ, БАТ-ОЧИР хоёр ч амархан тамхинд оржээ. "Гатаад хэдхэн сар болж байз гаа тэнэ, мЭр хүн болох гэжэ «Нөхдөөсөө хоцрохгүй» гэж тэд тамхинд оржээ. Бид ингэж ярилцлаа. Там- хины хор холбогдлын тухай юу мэддэгээ л ярив. Тэгээд энэ аюулт хорноос ангижрач хаар шийдэв. Дахин тамхи татахгүй гэж халаасанд бай» сан бүх тамхиа гаргаж хая- сан юм. Түүнээс хойш нэлээд хуга- цаа өнгөрлөө. -Тамхи татах хүсэл байвч тэвчсээр л бай. гаа. Миний танил дөрвөн найз маань ч тамхи татахгүй байгаа гэдэгт итгэнэ. Тамхи татдаг сурагчдаас хүсэх нэг зүйл байна. Та нар бидний адил тамхинаас гарцгаагаач. Өөрийгөө хордуулагч энэ аюулт хорыг биенээсээ бүр- мөсөн зайлуулаач. Та нарын татаж байгаа тамхи сүүл- чийнх болог. М. БОЛД. Минии инжээнэлжилэжээлэажээээжэгтэдгЮэлэн хөвөөнөөс (1818 онд олж хотноо аваачиж үзэсгэлэнд зарлажээ, Энэхүү хөшөө чулуун дээр занш- Бичурин, байлаа. Эр- би- зөв тодорхойлж БУ- -а Сочихай гэдэг ү4- їр хийсэн найр хуУ- сим дээр их сур хар- валт болж, . Чинги- “сийн ам хүү Бсүнхэ 335 алд газар хагр- васны дурсгалд 80- риулан босгосон Г9- рэлт хөшөө | хомэан оновчтой тайлан уншжээ, Эдүгээ УУЛ хөшөө Ленннграл хотын Эрмитажил, хадгалагдаж байна. Энэ бичээс нь ОдДоО- 4 бидэнд олдоод бай. гаа баримт хэрэглэг-- лохүүний хувьд Л “ хамгийн эртний б0-/ лохоос биш монгол бичгийн дурсгалын анхны дурсгал биш юм гэдгийг эмЖ ажил- ЗАЛУУ ЗАЙГАЛЬЧ тгимггүллэсслтүотуутаөыү БОГД ХАН УУЛЫГ ДАРХАЛСАН ДОМОГ Богдхан суулыг 1Ү78 онд сайд Юндэндоржийн санаачилгаар албан ёсоор дархалснаас хойш 200 га- руй жил болж байна. Богд- хан уулын тухай «Их хү- рээг суурьшуулсан нь» домогт Өргөө хотыг хаа нэг газар суурынуулах болж хаана байгуулахаа шийдэж ядан.газар шин- жих түшмэдийг зүг бүр явуулжээ. Түшмэдүүлтэй адуу туусан цал буураа сахалтай өвгөн- тааралд- санд-БоРд ноёны өргөө суурынуулах газар эрж яваа учраа хэлэв. Өвгөн үүнийг сонсоод би Богд ноёнтонд юм барих юмсан гэв. "Тэгээд Богд ноёчд алтан магдсрыаа | нэгийг сс тасрашгүй мяндас, алтан тэвштэй хамт барьж байна гэж хэлчихээд яваад өгчээ. Богд ноён өвгөний үгнйг сонсоод учрыг олж ядан цэцэн хүнээс асуу- тал энэ чинь та нарын эр- сэн газрыг битүүхэн заа- сан үг байна. Тийм газар эрж ол гэв. Түшмэд эр- сээр яваад заасан газрыг олов. Алтан мандарваа гэдэг нь Богд уул, тас- рашгүй мяндас гэдэг нь Чуул гол, Алтан: тэвш гэ- дэг нь хойт энгэр нь юм- санжээ. Ингэж энд Их хү- рээг суурьшуулсан гэдэг. ДЭЛХИЙН ЭРТНИЙ ДАРХАН УУЛ ЯМАР БАЯЛАГТАЙ ВЭ! Дэлхийн эртний Дархан газрын нэгд Богдхан уул зүй ёсоөөр ордөг Богд уулын дархаясан талбайн хэмжээ нь 40,8 хавтгай дөрвөлжин кн- лометр. 300 шахашт зүйлийн цоргот ургамал байдгаас 11- 12: зүйлийн нодлог ургамал, 220 шахам зүйл өвслөг ур- гамал, 20 гаруй зүйлийн сөөг, олон арван зүйлийн эмийн ургамал ургана. Энд сүүгээр бойжигчдоос буга, хүдэр, бор гөрөөс, гахай, булга, хэрэм, жирх,. шилүүс, үен, солонго, чоно, үнэг, хярс, шануул, дөргө, бор туулай, өмхий хү- рэн, зараа, тарвага, жигүүрт- нээс хур, сойр, ятуу, хүтүхү, явлаг, сар, ятга шаазгай, бяязуухай, тоодог, тоншуул, хөх бух, хариага, бүргэд, на- чин шонхор зэрэг амьтад амьдардаг. ТООНЫ Богдхан Булган уул ” Булган гол Баткаан Ёлын ам Нагалхан ХЭЛЭЭР Дэлхийн 1009 гаруй ул сад 1500 гаруй дархан га- зар байдаг, зар бий. НАГАЛХААН Төв аймгийн Эрдэнэ. су- мын нутагт оршдог. Дар- халсан талбайн хэмжээ 36 хавтгай дөрвөлжин кило- метр, Энэ уулын байга- лийн гоо үзэсгэлэн, түү- хийн дурсгалт зүйл, ан амьтан, ургамлыг хамгаа- лах зорилгоор дархалсан, УРАН БҮРХЭЭР Булган аймгийн. Хутаг өндөр-сумын нутагт орш- «МАНАЙ ХАЯГ: М ЗХУ-д 148.БНМАУ-д 13 дархан га- дог, 1965 онд дархалжээ. . Дархалсан талбай нь 1,5 хавтгай дөрвөлжин кило- метр, Байгалийн тоо үзэс- гэлэн болон сөнөсөн галт уулын амсрын өвөрмөц онцлогийг хамгаалах 80- рилгоор дархалжээ, ЛХАЧИНВАНДАД Сүхбаатар аймгийн Эр- дэнэцагаан сумын нутагт. оршдог, -Дархалсан -шийт - талбай 750 хавтгай дөр- ХЗЭ-ийн Төв Хорооны ордон: «Б» г «Пионерийн үнэн» соннны редакц Байгаль дээд хэлбэр нь дархан га- зар- юм. Дархан газар гэ- ДӨг гнь байгалийн цогцод- борын үзэсгэлэнт төрх, баялгийг авсан газар нутаг Аянваа улс, орны ӨВӨГ ДЭЭДСИЙН Манай ард түмэн эрт-дээр үеэс эх- лэн үзэсгэлэнт сайхан газар нутаг, араатан амьтан, жигүүртэн шувуудыг хамгаалж иржээ. Бүр ХИ зууны үеэс Их говийн даркан газар хамгааллын унаган зүйл хамгаалалтанд билээ. газар түүний олон зүйл БНМАУ-ЫН ДАРХАН... ГАЗРУУД нутгийг дархлакдаа, -- Физик газар болон байгалийн бүс бүс- лЛүүрийг төлөөлсөн өвөрмөц байдал -- Шинжлэх ухаан, та- нин мэдэхүйн ач холбогдол зүйн Түүх соёлын дурсгал УЛАМЖЛАЛААС | "хун, /тас- шувуу, ХҮП халВу, буга зэрэг ан амьтдыг-мөн Хэн- тий хан, Богд хан. Өтгонтэнгэр, -Дарь- Овоо зэрэг газар нутаг, уулсыг -дарх- лан: хамгаалж, иржээ. зууны үеэс “Яхачинвандад Уранбүрхээр Тулга тогоо жалавч Хасагт хайрхан ї Хорго вөлжин километр. Лха- “чинзандад уулын буга, ойн ургамлыг хамгаалах зорилгоор дархалсан. “ТУЛГА, ТОГОО, ЖАЛАВЧ Булган аймгийн Хутаг өндөр сумын нутагт орш- дог, 1965 онд дархлагд- сан. Дархалсан талбай нь 8,6. хавтгай .дөрвөлжин километр. Байгалийн гоо - үзэсгэлэн болон «сөнөсөн галт уулын амсрын өвөр- мөц онцлогийг хамгаалах с зорилгоор даркалсан.бай- (4 ь корпус Д. Сүхбаатарын н жит Хэвлэлийн Бовбинетад хэвлэв, Хөх сэрхийн нуруу БЯЦХАН ТААВАР л Тэрхийн нуурын хө- вөөнөө орших дархан газар 3. Монголд дархлагд- сан ганц голын нэр 8, Шувууны - нэрээр. нэрлэгдсэн дархан газар 4, Булган аймгийн Хуч таг өндөр суманд байдаг дархан газрын нэг хэсэг, 5. Төв, Өвөрхангай айм- гийн нутгийн заагт оршик дархан газар. 6, Хамгийн ачкны дар- кан газрын нэр. ч , Улсын ДЭД сайн сэтгэл санааг сэргээх 4” холбогдлыг харгалза аа, байна. -- Ховор ан амьтан бУ” юу байгалийн аль нэг Х9 вдр баялаг / -- Хүний эрүүл МЭ" нөлөө- үзүүл! ЕЛЫН АМ аймгийн Ха Өмнөговь ар тагт орч. онгор сумын нУ дог. Сүрлэг өндөр х байц хавцал, эртний мөч лөгийн үлдэгдэл, мөсшт гол зэрэг байгалийн . їю үзэсгэлэн бүрдсэн ур 1965 онд дархалжээ. ДЯ» халсан талбайн хэмжээ 1, 864 хавтгай дөрвөлжин. її лометр. Ёлын амны тухай2 огчн домог байдаг. Эрт урьдын цагт Гурван сайхан уулны орчим нэгэн айлд үзэсэ- лэнтэй сайхан бүсгүй байж гэнэ, Нутгийн нэг хөгшин ноён тэр бүсгүйг эхнэрээ болгоно гэж хүссэн ловч түүнд хүүхний сэм гэлтэй залуу нь саад лоод байж. Гэвч зөнөг н . санасандаа хүрэх арга мэх зохиож гэнэ. Хэрэфшёльн дэгдээхэйг багаас дах гаж анд сурганал анчигд найдвартай туслагч дог байна. Энэ тухай хө» шин ноён дурсаад тэр зн лууг ёлын амнаас дэгдэн хэй олж ир гэж тушаажээ, Ингээд залууг гэрий ханатай нь цуг хүлээд с- раар оосорлон хавцал руу доош буулгаж дээш татак авалгүй тэндээ орхижэ, “Олон хоног өнгөрөхөд зе луу дээш гарч чадахгїй тэндээ шаналж үхсэн гэн), Ингээд ноён хүүхнийг хя чээр авсан боловч ма, ЫН үед оргон зуд? тааж Дунд гурван сайхн4 орчим цасан шурга хөлдөж үхжээ. Энэ үбЫ. уг газрыг Охин хөтөл 7 . мэрлэх бонсон гэнэ, БАТХААН 1957 онд дархяаг, “Төв аймгийн Эрдэн Өвөрхангай аймгийн Банг- Өндөр сумын нутгийг заагт оршино. Дархалсаг талбай нь 60 хавтгай дөр вөлжин километр юм, А4 амьтан, ургамал эфээй лийн үзэсгэлэнт байдлыг хамгаалах зорилгоор дар «халсан байна. : ЗР2-2283-5 РОЛЕТАРЫ НАР НЭГДЭГТУН! МХЗЭ Ийн ТӨВ ХОРООЛ ЛД” СҮХБААТАРЫН : НэгэмжигтмлБ:Ын төв ЗөвлӨСийн: сонин... “ҮЙЛ ХЭРГИЙН. всилшад х 2ЖВЫБС2С ЕГОЛЕЛЫЕЧЫУЛЫ-Ль л ш2ЧЕ2 6ЖЛХДВАГ 2-7 (225 -1 (234 6, й у2гөь, 2/255:1) Ффс СС г 2 ф22-2--1 ЦүлРгиэнн ний 22 суул СЭРЭЭ нээ. 4 2 - - 1 э ---- Й 4 буй , чНирнерийн( ( ЭВ---4-ШЛ-4- длуу- үнэн» сонины шинэ дугаа нэг --- үзэн» бонэны нэ Орорлын ё 3 пнонерийн хуанли юм. Түүнийг ашиглахад 5 - 5 22508 єт т инны пионерийн хуанлийг бүлгийн булан, багагүй ажиллах хэрэгтэй. Юуны түрүүн сЧс3ЭВ Эр “ёевэдөн даа нэмэн оруулж болох юм, Манай гэртээ хичээл хийдэг ширээнийхээ урд ха- нэгдүгээр нүүрээс эхэлнэ. Эхлээд цонхолж даж ашиглаарай, Энэ хуанли чиний ажилд олох болов уу гэж Өндөйтэ Алган Тай, Д ЛЧЭМРРлэгч манай эх оронд болон дэлхий дахинд тэм- яндлуудыг зурсан хэсгийг зөвхөн тасархай шугмаар нь өчүүхэн ч гэсэн тус --СҮтшМЭНЭСЄтЛЛЭЭ62НСЭСс6Ж.. ЖМугАЛА ХХ ШУ/ААЖ хайчлаарай. Тэгээд зүүн тийш нь нугална. Соннны 1, НЇ нүүрт 1989 онд болох тэмдэглэлт үйл явдлуудыг тусгалаа. Бид хуанлидаа баяр ёслолыг бүгдийг нь тусгах дэглэн өнгөрүүлдэг гол үйл бичлээ. Чи ХөлРнҮЭннЭдЭРЭНЭЭ Р НБЭСЭР ш----шгт“т“тГт|!П!-сттттттт тг Мгэг---38 НЭГДҮГЭЭР САРЫН 23. А.П, ТАНДАРЫН ТӨРСНИЙ ГУГАВДУГААР САРЫН 19. МОНГӨ- ЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН БАЙГУУЛ- ЛАГА БАЙГУУЛАГДСАНЫ 65 ЖИ- 85 ЖИЛИЙН ОЙ. ЛИЙН ОЙ БОЛНО «Түрүүнд нь давхиж яваа Монголын эмэгтэйчүүдийн чшорьтон». Татар хэлнээс зөв- байгууллагын анхны хүж, ян ТАХ нэрт зо- нүүдийн нэг Дамдины Пагма- 9 хиөлч А.П. Гайдарын нууц хилэн хуучин Маймаа хөт, ХОЁРДУГААР НА: ингэж орчуулдаг юм. өдөөгийн Амгаланбаатар хо РЫН 26. Пионерийн хєв- зрээр 14 настайдаа Улаан эөд төрж, 5-46 настайгаас дөлгөөнийг үндэслэгч, эрмийн дайчин болж цагаан- мөнгтол, манж бичгийг гэрээр заааган сурчээ. Тэрээр 1924 өнөөс МАХН-ын Тев Хороонд бүегүйчүүдийн хэлтснйн эрх- лэгзээр ажиллаж эмэгтэй. чүүрдийг хувьсгалын хэрэгт өрөнцүүлах ажлыг зохион байгуулж байв. Пагмадулам Ленинградын Дорно дахины АВЭД сургууль, Лейпцнг хо- тын сэтгүүлчийн дээд сур туузьд сурч орос, герман, манж. хятад, монгол таван хэл бичнг эзэмшсэн өндөр болтэсролтой эмэгтэй бай. жээ. Зургадугаар сард монголын багш нарын У их хурал бол- нө. Ардын боловсролын бай- тууллагын ажилд хийж бай- рагч бид- , авьяас хөдөл- хамт олонд үүлэх зэрэг длаар тус их хур- Дэрт пионерийн ах- вах удирдагч, анги удирдсан багш нараараа дамжуулан бид өөрсдийн саналаа. хүргэ- нэ. Есен сарын тэгэн--Эрдэм мэдлэгийн баяр Энэ өдөр шанай орны 445 мявга орчим лионер сурагч єургуулийн хаалгаар орно, Єургуулийн насны хүүхэд бүр сургуульд сурч, эцэг эх нь сурсны хөлс тэж өнгө төлдөггүй, (Нэт хүүхдийг сур- тахад манай улс жилд 870 таруй төгрөг зарцуулдаг) тэ- дэнд зориулж номын «сан, дугуйлав, секц ажиллаж бай- на. “Оно бүх эрхийг манай нам засаг хүүхэд бидэнд оӨлгосой нь үнэхээр бахархууштай юм. Үэтэл манай дэлхийн /иөгөө хэбэгт сургуульд сурах нь зөвхөн мөрөөдөл болон үлд: дэг олон сая хүүхэд бий, Манай гариг дээр 120 сяя өхыид, хөвгүүд сургуульд су- рах боломжгүй байна. : (1869--19839) Мон- төлын шинэ үеийн уран зургийн үндсийг тавигч- дын нэг Балдуугийн Ша- равын төрсний 120 жи- лийн өй болно. В. Шарав одоогийн Говь- Алтай аймгийн Тайшир су- шюын нутагт, ядуу малчии ардын гэрт төржээ, 1921 онд ялсан ардын жувьегал Б. Шаравын амьд- рет, узол євнааид үндсэн эр- тожт хийсэн бөгөөд 1928 онд аугаа их Лениний дүрийг Аэт тивд анх удаа бүтээжээ. В. Шарав 1923 онд МАХН-д элгэж 20 шахим жил жовлэ- тийн хөрөөнд зураачаар өжил- эвмэс, нэрт сурган хүмүүжүүлэгч Н.Б. Нруискаягийн төрсний 128 шилийн ой болно.Дэл- хийн хөдөлмөрчдийн | их багш Б.Н. Лениний үнэнч хань ЗХУНН, Зөвлөлт тө- рийн вэрт зүтгэлтэн Н.К. Нруйская амьдралын их сургуулийг дүүргэсэн хү ний тэг билээ. Хэдий долдугаар ан- гна алтан медальтай төгс- сөн боловч амьдралын эр- -11 дүгээр сарын 10. онголын хувьегалт хэв- лэлийн өдөр. хээр гарийн багшаар ажил- лах болов. Сурган хүмүүжүүлэх Ухаа- ны анхны дӨөктор Н.Н. Крупская пионерийн ажс- лын арга зүйд хөлбогдох «Птонерийн хөдөлгөөн За сургууль», .. «Пионерийн удирдагч ямар байх вэ?», «Итонерийн ажиллагааны дөрвөн шугам» зэрэг олон бүтээл туурвижээ. ТАВДУГААР САРЫН 15. (1889) Ардын хувьсгалын партизан Пунцагийн Тогтох 1889 онд Цэцэн хан аймгийн Хурц вангийн хошуунд (Одоо- гийн Сүхбаатар аймгийн Эр- дэнэцагаан сумын нутагт) төржээ. Тэрээр бүр Хужир- буланд цэргийн алба хааж йхдаа Д. Сүхбаатартай та: ннлцан анд.нөхөд болжээ. П. Тогтох 1921 олд цагаант- ны цэрэгг хүчээр дайчлагд- сан монголчуудыг ардын жу- рамт цэргийн талд оруулах ажлыг удирдан зохион бай- гуулсан алдарт партизан юм. П.Тогтох 1922 онд МАХН-д элссэн, МАХН-ын ХЇИ--ХУГ 1986 онд ХЇХ их хуралд тө- лөөлөгчөөр сонгогджээ. Түү- ний гавьяа, зүтгэлийг үнэлэн Сүхбаатарын одон, Лениний одон бусад одон медалиар шагнажээ. «Бошгыг халах» эвлэ- лийн дөрвөн үүрээс үндэс сууриа тавьсан МХЗЭ, бэхжин бэхэжсээр олон арав зуун мянган гишүүд залуучуудыг эгнээндээ ап том байгуулла- га болтлоо өсөв. 1921 онд 17 эвлэлийн гишүүнтэй байгуулагдсан МХЗЭ одоо 270 гаруй мянган гишүүнтэй бол- жээ. МХЗЭ-ийн Төв Хо- рооны хэвлэл нь «Залуу- чуудын үнэн», «Пионе- рийн үнэн» сонин, «Залуу үе», «Залуу зохион бү- тээгч», «Пионерийн удир дагч», «Залгамжлагч» сэтгүүл. юм. » 11 дүгээр сарын 7. -(1917) Аугаа их Октяб- рийн социалист хувьсга- лын 72 жилийн ой. тантай зрэлхэгээр тулалдаж байв. 17 иастайд нь хорооны дарга болгожээ. 1914 өнд ӨВЧНЫИ улмаас наргээе чө- лөөлөгдөв. 8 Энэ үеэс эхлэн зөхиөл, бү- тээл туурвнх болсон байна. Түүний бичсэн «СЄ «Чук Гек хоёр», « өлөн зохиолд хувьсгалын тухай, өсвөр үеийнхний үерхэл нө- хөрлөл, сайхан амьдралын тухай өгүүлжээ. СБэрэлт коммунизмын халуун гарыг ГЭ баяртай атгах Еэгээн Лениний сургаалын ялалтын үе 5 явж байна Халамжит хүн, Эрдэмтэн багш, эрхэм нөхрийн чанар 1 бүрдсэн Хатан болд, уян зөөлөн, урсгал дөлгөөн шинж шингэсэн Төрсөн газар нь Орос орон 1 хүрсэн алдар нь орчлон хальсан Төгс дээд, төгөлдөр суут, ї түмний манлай Ленннд ёсольё! : Ц. Гайтавын «Владимир Ильич Леннн» найрагла- лын хэсгээс УБ. 1969. ДОЛДУГААР САРД .СИ МКЕА-гийн гишүүн Ази ти- вийн хүүхдийн байгууллагуу- дын бүсийн лагерийг анх удаа БНМАУ-д зохион бай- гуулна. Афганистан, Бангла- деш, Вьетнам, Нампучи, Мон- - гол, БНАСАУ, . Ирак, Ард- 2 чилсан Йемен, ЗХУ, фФиливн- с пин, зэрэг. СИМЕА-гийн үн» с шүүн Ази тивийн 18 орны 720 гаруй хүүхдийн байгууль: с лага энэ арга хэмжээнд орол, “ цоно. Д. Сүхбаатарын нэрэм- сжит МИБ-СИМЕА.гийн на-. торийн бичгийн дарга байгуул слага бөгөөд Ази тивд энх “т тайвныг бэхжүүлэхэд идэвх- стой үйл ажиллагаа явуулж “ байгаагийн хувьд ДЗЭО-ны 2ХїЙнхо наадамд зориулан энэ. бүсийн лагерийг зохион байгуулах юм. ЧИНИЙ МЭДЛЭГИЙН САНД Гадаад хэлний байтугай эх хэлнийхээ бүх үгийг “мөддөг хүн тун ховор бай- одог гэнэ. Далийн орос “хэлий тайлбар тольд (200000 үг оржээ. Эр ДЭМтДИЙН ажиглалтаас үзэхэд зохиолч, хэлний мэргэжилтэн хүнээс бусад “хүмүүсийн үгийн сан :1000--6000 үгийн дотор гэргэлдэж .байдаг байна. “Харь хэлний” их давтамт-, гай 1000 үг тогтоовол “урай зохиолын биш (со- маны, эрдэм |! ” ний гэх мэт) номын 60-- 70 хувийг ойлгож болно гэсэй төоцоог эрдэмтэд гаргажээ, ЕЭ Сайн байна уу? Чанар- - гүй байсан даа, Чи хам- гийн түрүүнд: -- Танай бүлгийн сур- лагын чанар ямар байна вэ? Алив онц сайн сур- лагатнуудтай танилцья гэж гар сунгаснаа санаж байна уу? . Тэгэхэд бид ичингүйрэн, доош, тонгойж Онц сурдаг сурагч байхгүй. Сайны тоо ч цөөн хүү! Чамайг манай ангид Харин дунд муу... гээд ирэх үед хоёрдугаар улир- тун Ч суяхан дуугарч би- яын хичээл ЭХЛЭЭД удаа- ЛЭЭ. Тэгтэл чи, ЧАНАРХҮҮД ИРСЭН ЗАХИДАЙ- | Пионерүүд ээ! Ур- вайх хэрэггүй. Пнонер бүрт сурлагын чанараа ахиулах ямар боломж бай гааг бодож үзье! Тэгээд улирлын эхнээс мэрийц- гэзе гэсэн, Бид урам орж тэр дороо хүч боломжоо тооцож хүүхэд бүр “үүрэг авсан. Өөрөөр хэлбэл сур- лагын чанараа ахиулахаа Чанархүү чиний өмнө 30- ригтой “амлдацгаасан.. 8- гийн «Вэ-гийнхэн амлал- тайван, , “.. 4Х, й (| 1461 ! нир 29 тАГЛ най сэн таа яаж биелүүлсэн бол гэж бидний захидлыг тэсч ядан хүлээж байгааг чинь мэдэж байна. Д. Оюун-Эрдэнэ онц- сайн сурсан. Чин санаж байна уу, -- Би онцсайн сурна гээд хамгийн түрүүнд гар өргөсөн, ДУНД эгнээнд СУУ даг охин. Б. Ариунаа, Н. Батбаатар, 21... Ганчимэг, 18. Отгонбаяр... п. Энх- ” МЭГДҮГЭЭР САРЫН 1. КУБЫН ХУВЬСГАЛЫН ялАЛТЫН З0 ЖИЛ НЭГДҮГЭЭР САРЫН 9. монголын З0- хиолчдын эвлэлийн 80 жилийн Ой, МОН. голын зохиолчдын МИ Их ХУРАЛ БОЛНО 1 САР ёс 29461330 Мя 31047243 Ях 41114825 Пү 51421926 Ба 65132027 Ня 48152229 45 жил ажлын нээлт 1ү САР Да 3410 17 т Мя 4 11 18 Ї Ях 54219 3 Пү 6 13 20 Ба 71424 Долдугаар Дөрөвдүтээр сарын 4. сс «НИионерийн үнэн» сонины анхны дугаар хэвлэгдсэний Дөрөвдүгээр сарын 15. Байгаль хамгаалах сарын Дэрэдүгээр сарын 223. 2 9 16 23 30 Долдугаар сарын 1. Дэл- оюутны М их иаадам йзэгдэнэ. сарын, 11. дын хувьсгалын 68 жи- Монголын шина үеийн уран зохиолыг. үндэслэгч Д. Нацагдорж, Ц. Дамдин- «... Дөрөвдүгээр сарын 12. Сансрын ийсэгчдийн едєр МЭНДЭЛСН ХОЁРДУГААР “САРЫН 2.Д. СҮХБААТАРЫН ий 96 ЖИЛИЙН ОЙ дэнж БАГШ Л. Мөнхцэцэг, Ш, сайн гар- Н. үирТ ётар, О.Ган- Гантүмэн пар лаа, баатар, Ши, ЇИ, хүй Ши! 14 “їгшиїйй нэг хоёр хичэал дээр ам ласнаа, биелүүлж »чадаа- гүй хүүхэд хэд хэд бий. Бид хичээлийн шинэ ули- ралд дахиад л бүлгээрээ үүрэг авлаа. Дунд муугийн тоог цөө лэхдөө л цеөлнө. «Чанархүү»-д захидал бичсэн 6-гийн «В» ан- гийнхан п 10 жил) Сансрын ийсэгчдээс рин анх түрүүнд сансарт ни» |. сэх болсныг нь сонсоод найз Энхтайван, А Гайтүмэн Шүрэн МаЛт шогэнЭйн ЭЭД (Говь-Алтай. Гага- ХОЁРДУГААР САРЫН 5. яарч: 1 сүрэн нар Монголын:Йно- НАРЫН ӨДӨР. шарс ш рАлгваж ын -анх- 5 4 нерийн Төв Товчооны дар- ( ЛтиВЭрн. ёчллороч ойдэг2ж 142 гаар. ажиллаж, нэрт яруу. ХОЁРДУГААР . САРЫН Т7 ХАВРЫН ТЭРГҮҮН та нтОй” бо 8: Тиймвэдлл8 23 "9296 найрагч Ч. Чимид, Ц.Кай-- САРЫН шинийн нэ бидний хүсэх нь, аянваа зүй- ЕО615 тав” Б. Явуухулан” зэрэг ХӨЁРДУГААР савын 8. ФАШИЗМЫГ ЭСЭ?. зийг эхэлнэ гэдэг бдомгийн Яниын зааж зүй ХҮҮНН насандаа да янхан “БААТРУУДЫН, ӨДӨР - БуВЫн АА АЛЭЭГ АДУУ” авдар 88282 уран үтээлээ туурвиж : : өхэлснийг өсвөрийн “Сүх- 1 Үү “Билгийн: гуларлын | аш ан аг ЗОГС элЗнВ Ёо Ё баатарчууд сайн мэднэ. Өн- 2 . “нэсэн, бол Монгол байгаарай гэж!хэлжээ. ӨРХ, гөрсөн 60 гаруй. энд, 4. САР шохүН Химаачонлайг Зулнса ОНГСАР Зс 2 : 72220,” х урин, хавартай эл монголын зохиолчид «Бү- За. 64328 27 б3яргавж нас нэмсний баяр. .Да 6 13 20 27 вё Е хий олон»-оос эхаэн өлөн : еэ 23 ю всг эсгэн баяр-бол 428 12 ш бүтээддээ пионер, хэмээх мя "7 14:24 23 хиеь Хүний: гүйл явдал сүү Зая 714212 юэ ы шинэ хүний дүрийг бүтээж, Як 1355 22. үн Сайн ариунаар дэлгэ- Ях 1 83452229 Си Монголын шинэ үеийн уран Пү 2107 (4623: рэн хир буртаггүй цав ца- Пү 29416223 зо 52, зохиолын . “бүрэлдэхүүнд Ба.3 1017 24 Аны чий “МАЯРцарт ын Ба 3 10 17 24 31 ЁЁ 2 «2 5, А - ЧЭГТ ана » Уу хүүхдийн уранглохаолбйт | уВаг Д ӨР8-22-Д Автын зарахын үг Бя. 111825 38 ю 3, х бол» 5 ХЭЭР таа тэртүү й : Ж- ёо жээ. Ня 51421926: ЭӨСЭН тӨРСҮҮ" хо сль ддв л... 5,423 19:26: -8ш Ш Завлөлтийн нВМ Эн тул: Є “ЖДҮ, мэ оршмхоо:. эзэн нь Өь ЗУРГАДУГААР СА- /гшээр цэнэглэгдсэн "анхны Тавдугаар Ут (чйнрэн пионер, хүүхэд та вары» РЫН 1. Х иг вуулшин 1933 оөны наймду- улсын | н эв. , 222 зоризт.бол үл- ..ХАМГААЛАХ ОЛОН УЛ- таар сарын 17-нд хөөрч санааны нэг, жишээ сайн сурч, хүмүү- -СЫН ӨДӨР. агаарт 18 секуид нисчээ. Тавдугаар: авнаа 1 Д. жих явдал мөн. Энэ зорил- Сүхбаатарын 2074 Эдлгн яасын ЗУРГАДУГААР, СА бо ме: н л на» с «Хоёр арван жилийн дары | МЫНБ байгуулагдсан өдөр 7 с28М байгал" дутагджыг ил- РЫН. “,ХҮРВЭЛЭН бидний хийсэн пуужин сар луу нисэх болно» гэж түүхт тэр өдөр С. Н. Норолев хэл: сэн тэдэг. Түүнээс хойш сан- сар огторгуйн уудамд олон арван нисэгч ниссан юм. сацерын нисэгчдийн амьдра яын тухай, сансар судлалын сэдвээр уулзалт, ярилцлага. зургийн уралдаан зохион бай- гуулж, монголын анхны санс рын нисэгч 38. Гүррагчаад баяр. зохиогоорой. . «Империализмын эсрэг,.ЭВ санааны нэгдэл, энх тайван, найрамдлын төлөө» уриан дэлхийн глуулУул оюут- ны ХИ! их Ази мин анх удаа, БНАСАУ-ын лэл Са Вхлн хотноо лын Их, наа, Кванбок х0- рооллыг Пхеньян хотын ба- руун дүүрэгт 1986 оноос эх- лэн барьж эхэлжээ. Энэ ход- н 18 сая хавтгай дөр- вөлжин метр талбайд Буланд га байгууламж барьж ба Ик наадмын зочид, Бэл Яяөгчид, жуулчид, тамирчдад улсан зочид буудал, ГЭ тав ЗОО өрбө “бүхий 1 давхар олон улсын зөчид буу- дал, залуучуудын болон пио- мєрийн ордол, миркноэс гадна. рөлтсен тэмцээн зохиох «р- дон хэд хэдийг барьж Файнаг ЯЧТҮБ нь олой улсын энх тайван, аюулгүй байд лыг сахин "хамгаалах ао- Одоо НҮБ-ын ли, 2528 тэс шээж хөл ЕХ-Л 523 (А САНЧ) Эйэ өдөр бүлгэм, бүлэгтэо , захидал бичиж, Дуу Эван к 158 орон байна, 2 НҮБ-ын гишүү- ! яаг Е2 глбуат 11:48 Э. гаар . 3 гэгч 22 “О10:4 Хэд .мь “38 ? Тавдугаар: “сарын 9: , | рүүлэн шүүмжилж, ажлыг Ялалтын-баярын өдөр... сайжруулах -стадаар ссанал Тавдугаар -сар 19: бодлоо чөлөөтэй. солилцож, ӨДӨР В. И.Лениний нэрэмжит Зэлжинт энэ чуулганаараа 6 Ё: ан гзүйлээ. биелүүлэх . Ї : Ж 5 “лндан ажиллах ,нь "9 ёгх. Элүр 27-45 айна. Чуулганы, Да 14, 8415:22 297 2 Таонерийн... СЧ55 2838 Да 3 77 ёл, 3 таягїлд өөрчлөлт, Ши- Мя 2 91623. ЗЛВ Лал Мя Мяг 340172431 . ын үнилвирийн Лх ӨУ9 44) 77.04 НвНЛТ улган пү 4 1118 25 ЯВ МАХН-ын Час Р хуйхин пү Ба 5 12 19 26 ерөнхий нарийн бичгийн-дар- Ба Бя 6 13 20 27 га, БНМАУ-ын Ардын Их Бя 714 2128 Наймдугаар сарын 20. Монгол, Зөвлөлтийн зэв- японы түрэм- "эм ХнАЙН Да 6133-2017 Мя 71442128 х 48452129 -0їй 29162330 Ба 340 97:14. Хурлын Тэргүүлэгчдийн дар- отас2К.- Батмөнхийн хэлсэн « үгээс). К Т989 оны наймдугаар сарын 20-ны Ням гарн- гийн өглөө Халхын голд дайсны “эсрэг 80 кило- мєтр өргөн фронтоор ерөн БАЙГАА” ОРЧНЫГ ХАМ- ГААЛАХ ОЛОН-УЛСЫН “Ня 41131825 Есдүгээр сарын 1. Хи чаэлийн шинэ нээлт. Дэлхий дахины энх тайвны өдөр. РЧ «Пионерийн десант-ур тацын талбайд» аян орон даяар эхэлнэ. Д хий давшилт эхэлж, ХЭ- Есдүгээр сарын .15. дэн өдрийн машширүүн Байгаль хамгаалах сарын зуяалдааны эцэст Японы | ажил эхэлнэ. цэргийг . бүрэн бүсэлж, е ЇХ САР » бут Өхижээ. . Халхын го- Да 4 11 18 25 “лын байлдаанд Л. Дан- , Мя 5 42 19 26 «аар, Ц, Олзой,.Д. Ня и...б43-20-27 зайсүрэн, - Чь, чДугаршав.../. сүү 7 14 24 28 инь, МОН явовлаасарг л. БА. 1 81512129 рэг Монгол, Зөвлөлтийн: | Бя. 291623 з0 «энэн 28:35, мани нийн 12 дугаар сарын 10. Цэрэндорж ард олж дундоин- (1948) Х с 9 тэм алдаршжээ: Б/ Цэрэндорж ӨДӨР: НҮБ-ын ёе 3867 онд их Шавийн Хэрлэн | ас чуулгангар Берсдай өтгийн (Одоогийн Хэн- тий аймгийн Хорлэмбаян-Улаан ? м ы өн. Р"? БЭЭ үэвглүэн өлэр масс - хи св. т” эцгээсээ | өм ядуу Да 4 18 25 муж Зөвлбиг сүзэж эхэл-/| Мя” 5-12 126 хэдий “4 єөргэлэн оюун ухаан, ажилч хичээнгүй чана- Лх 613 3 27 рынхаа ачаар бие даан монгол, . Пү 7 1421Х манж, хятад, орхин хэл бичиг Ба 1 84152229 сооВяг 209152330. Зүрноинх Шуьл төд злэв. Ё н» -3 10 17 24:28 ЗсТТГАРЭЄЭ Онд хАА 4 лс Уүл НГӨРЬ КОЗЛОй -85 (ӨГҮҮЛЛЭГ) л ЖУ... “5 Б(эрайн | “Удирдав- “ чийн сонгуультай чаймдугааргаигад сур- дөс Надя Чурюмова авг руу анагайснаа хуруугаараа дохин, то .-Лийнйн чи наа ир!гэв, 22-17 "Дима туагамдахдаа гайхан гэрэвшсэн хар- цаар түүнийг харлаа, -Тийм эз, тийм чамайг хэлж .байна гэж-Нада шавдуулав. Бүлгийн уднрдасч хүүг хонгилоор хөтөл- сөөр цонхны өмнө зогсоогоод улаан бүч- нийх нь үзүүрээс барьж, т-ЯАмитрий чи бүя- гийн өөр хүндийг ер боддог уу?гэж инийд- мэг асуув, Дима, нї- мэрхүү асуултанд тул гамддагсан. : --БиЯд ажлаа дүг- "нүүлж байгааг мэдэж байна УУ? гэж Надя давхцуулан асуун. --МэдэйЖ байгаа гэж Дима. хэлэх аядлаа. --Чи яагаад эм- гэнд тусалдагаа нуу- гаа вэ? --Чи Макаровна эмээг хэлж байна уу? ! с--Таймы л байх... --Тэр чинь манай хөрш л-дөө. Хааяа талхыг нь дөхүүлээд өгчихдөг юм. Тэр шүү, чи чинь тнмурчуудын гишүүн байна шүү дээ. Бидэнд үүний чинь төлөө 10 оноо өгнө. Чи тэр эмээдээ бүлгэмийн зөвлөлд та- лархлын захидал би- чихийг гуйгаарай. Са- заа чинь шууд нэг- дүгээр байрт шалгар- на. Дима урт сормуу- саа дэрвэлзүүлэн ая- дуухнаар: --0Би тийм зо хийхгүй ээ. Чурюмовагийн нүд ” жонийсноо: | - --Юу гэсэн үг вэ? Яалаа: гэж тэр вэ? --Би хүсэхгүй бай- ча. : --За боляоо:Лан- чин. Чн намайг бүр чзалкаалаа. Чамтай эөр газар, өөрөөр явих болно гэж занд- "Зая гавч олон 1! . Аашинн Хичээлийн хараа бүлгийн» зөвлө- хчйн дарга! Серёжа Малютийнтай 7 гэрээ- дээ явав. 3 “--Серёжа. Чи” Ма- карөвнах эмдэгийн та- лаар Чурюмовад ярь- сан юм уу? гээс Лан- шин асуув, --Таймаа “Тэр бид- тЭЭС -«ОНОО»“АНЧ НӨГ- дүгээр байр эзлэх арга чарга сүвэгчлэ- 9 даа дургүйцээд байс , гаа юм бэ? Ангид ч | ашигтай шүү АЯӨ99. - Юун ашиг вэ? --Хэрвэз манай бү- лэг нэгдүгээр байрт орвол амралтаараа Ленчєнградаар аялак болно. Үүнд муу юм юу байна аа? Ламины Леникнгра- даар зочилж алдарт Эрмнтаж, оросын му- зейнүүдийг үзэхийг хүсч байлаа... Ци Макаровна эмээ бү- лөэн талканд хацраа наан шинэ содон үнэ- рээр Нь амьсцалаиа, --Мнатенька хүү мянь гялайлаа чамд. Чэднийхэн Макаров- на эмээтэй нэг бай- ранд цуг сууцгаадаг юм. Язашинны ээж сувн- лагч болохоор с, байх нь ховорхон. Макаровна эмээ ганц биеэрээ суудаг. Үнэн- дээ түүнд үр ач нар бий л дээ. Хариц том хүү нь өөр хотод амьдардаг. Охин Лю- ба нь «Восход» зочид буудалд зохион бай- гуулагчаар ажилладаг тухай Днмад ярьдаг боловч зүс үзээгүй билээ. Урд нь Макаровна эмэз охины уруугаа байн байн явдаг бай- сан. Одоо бол хөл нь хавагнаад тэр болгон зүглэж чадахаа бай- жээ. Дима Макаровна хоёул гал тогоондоо байцгаах их дуртай. Дима хүү хулдаасан шалаа зүлгэж дуусаад хичээлээ давтана. Эмээ цонхны хажууд тухлан суугаад гУ- дамж уруу хараа бэл- чээнэ. , тг Варвара мухлаг тийш яваад өглөө шүү. Миний будаг дуусчихсан юмсан. --Би танд маргааш авчирч өгнөө гэж, Ди- ма амлана, Тэгээд л хувь хувийлхаа ажилд түүртэн чимээгүй- болцгооно, 2 Димаг ханналгахад Макаровиа” босон. өө- рийнхөө їшүүгээнөэс ганц дөрвөл ботой --Май Митепька үүнийг шим, эс. тэг! вэл хоолой чинь сэр- Одод нүд харахаа байжээ... Эмээ хэдндэхээ ч юм бүү мэд, фашис- тууд ухрахдаа тоого- ныг нь шатаахад Зу- гатан хүүхдүүдээ үүрэхийг нь үүрч тэв- рэхийг нь тэвэрсээр хөд нүцгэн цас туу- чин Эрэн орк крээд, нурж сүйдсэн завод сэхээн босголцсон тухайгаа хуучилж гар- на.. Эхэн үедээ” ну» ранги дороос бүтэн тоосго түүдэг байснаа, цэвэрлэгч болж О8 машинууд доогуур үртэс шүүрддэг. б0- лов, Бидэнд амь зуух өрөө өглөө... Вася мань сурлага сайтай- Доа инженер болсон, Харин Люба хөөрхөн ЭЕСИЛГЭГЭЇЇГЖСЭЛГ 54 таарууг мэдээгүй юм болов -уу даа» гэж Дима дотроо бодко. Дима тэр Любас олж хэл хүргэхээр їнийдэв, 2 Дима хотын төвдэх «Восход» зочид бууд- лыг олөс очлоо. Аж- лын хувцастай махлаг жижүүр Дима: хажуу- гаар нь өнгөрөөд орох тэтэл хөндөлсөн:. “т- Хаачих нь вэ? с,л-Бн зохнөн бай- гуулдгч Люба эгчтэй “уУлвах хэрэгтэй «ОМ. с:0т-Любонь Иванов- натай юу гэг жижүүр найртай нь аргагүй лавнаад, 237 йү “2-р, ор тэр суу- далдаа .сууж байна. гэлээ. Дима саруул улаач хумстай урт хуруунуудаа ширээн дээгүүр цааш нааш хний гүйягэн , "бу? Ээж муу- даа юу? гэж хашги- ракаас ойр асуув. --Үгүй л дэз. Ма- Зүрх зогсчик шахлаа, Иенгэнс болдог юм УУ күү мннь гэж тайв ран хэлэв. --Аргагүй л санаад байна даа гэж Дима эрс давтлаа, --Дима минь ойл- гож үз, би чинь дааж давшгүй ик ажилтай хүн. 2: 2 --ОӨхннөө явуулж болноо доо, --Юу ярьж байна. Төр маань бүр ч зав чөлөөгүй бүлгэмдээ сонгуульт ажил хий- дөг хүүхэд шүү дээ, Дима «Любочка» авхайг духаараа ха- ран эргэв. Эмэгтэй байдлыг ажиглан гэ- мээ нуухаар арга сүз вэгчлэв. ф. --Ээж чиний тухай надад ярьдаг юм. Чи түүнд тусалдаг сайп хүүхэд гэсэн. Май өөртөө” юм аваарай гэж ХЭТЭВвЧНээСЭЭ та- ван рубль гарган сар- найв, Өнгөлгөөтэй ши- рэ9н дээр цоо шинэ мөнгөн дэвсгэрт хэв- тэнэ. -- Хэрэггүй эө гэн Дима “хїйнга дууга- рав, -Любовь Иванов- на хөмсгөө атируулан түүнийг : амандаа гонгинон --Дураараа я бол гэсээр мөнгөө буцааж цүнхэндээ хийнгээ, болж таарав уу. Энэ ч үзэхээр | үнэтэй шүү...Надад бүү гом- драма дороо холюн- --Чи жаахан хү- лөэж байгаад инанй жижүүр дуусахаар ма- найхаар цугочоод ээ- ЖиИдД ИДЭЖ Уух юм хүргээд өгөхгүй юу 871514... “-» Ицобоны “нинда ! гэй. Мь. шєнк алгуур хөдөллөө. Цонкоор шин, гэе рэд дохсонууд урсак мэт кКөврөц өнгөрнө, --Дима чин яагаад дуугаа “хураачижхав аа. -Намайг өөлөөгүй биз дээ, Деөма мөрөө хавчив. Тэр одоохон. доо томчуудыг ӨӨЛӨ- хийг мэдэхгүй учир юу гэж хөрнулахаа мэдсэнгүй. ч -Өсөвд ирэхийн цагт олон айн 26 х Да Дүсүлсас новна нэмж хэлээд санаа алдав. «Үнэхээр тэгнэ гэн үү» гэж бодох зуур- таа Дима харанкуй худагсны ёроолыг каф- сан мэт төсөөлөв.Зам зуураа нэгэн мн рийн гадаа түр ї сов. Любовь Нвацнов-- на шалмагхан гарч дэлгүүрт ороод эр- гэж ирэхдээ боодой- той юмнууд барьсны- хаа нэгийг жолоочийн өвөр дөөр хайнгадуу хаяад. | --Закналгаа ав Нетя, Амласан боөө- роө Японык шүү гэв, --За . гялайлаа! Надтай ойр явахад газардахгүй 108 -8 дол- Нэсэн сууцны ор цонд тулж зогсоод тэд таван давхарт гА- рав, ЛЯюбовь Иванов- на хонх дарлав. : . Цоож дуугарч, - хаалга онгойлоо,. . Гэтэл бидний өмнө Надя Чурюмона зог- сож байнаа. --Хичнээн хүявэл- гэдэг юм бэ? гэж Любовь Ивановна цу- халдан гөвтнөв. Надя маг цоо ширтэнэ. --Эр хүн. Яаиина ю4 Г ЧН “эмгэннй аваад -нрэв -үү? гэж - Надя гайхсан горьд- --Ор гэм, Чи юү болчиков өө. Энэ мя- ний охин, Та нар танчлууд уу? гэнс Лю- бовь Иваковна тайкан хэллээ. - - “Зугатааж “анат УРУУДАН гүйлээ... Р Р болох суралца. “0 Дима шат уруу нон- Схү, бохдйор нь эы. шини оло Шйг, ХСТЭЛНН ЮМ. мани” Шнй “НР уеиМНП8 ээний: уон ОЛОН Л, ооний ярьсийг чинь СВХоГКфН Дөма, эмод. ТЭДЭН уруугда. нөг түүр болгодмжхой яв- гарахад үүдинд ис сандруу чимээ соСНӨад ОКЭЛчихсэн ї0м. гийн ханна, санас- Оййх юмсан дай,Очих:. саар улаа “бутарсан жүүр бөхөлзөн үдэд. ОРЬСӨ Гадаа дуулдав, --Ээ,Хөөрхий..лэ. «дана. Эбэ сүй ло бол болохгүй гоё царайтай эмэгтэй Эмэгтэйг гараа. өр: лах --. яахав. дээ гэнс Шинээ ТЭНи 8 Лобаад 2УУЖ байгаа тусгайл- гүүг я нэг төрөг дас ЧЭӨачэнөсан « Хачин 5 , -т виа гу «Эмээ Любаа, сан ширээ уруу ” рааянын хан хүүхэд юм. өд” ОУЛ117 7 ла бизэ мэдэх -үү?. бөс ач нараа санаад “хбж . очив, Өмөгтэй. “шунсийан Өисрчс эв гэж Лөбонк Чөлөов- “725-Ч6 үндэр л чу. үд ммодах, Нь ч нэг. байх юм. Тэд 1747-5383 -Мны ТАЙКӨВ ОДЭНД тулж эогбоод на уравгархан хөлөв. хэм | йн : 1 эмэ, л юм, яагалд эргэн , эе “дэ ЖОӨЛООЯ /Нь хаалга ЭРЧ: гд “Ээвчючдны юмс шид бох. ЗйВЖГ) Гүй ӨМ бол? Бие нь! “-Сайн байна уу?с нээн 0860608885 | ОРчуулсан 2 54-23? . иг ж. Эй 3 АА М. ГАНБАТ ЖОН й 1 їе . “Танайд єс, - (55045456. үй ЗЭСЭХОРТ" ЗУ 3ү "31-22 2 3 2 Ж- й 5112 2312 1 ман » 5 с. - Чооа 52 “ТУ Л13 ИНГЭ өриус .Я.Сүкбаатарын эрммиа улоаоллЦ БОЛН манан хаяг, "5 Үнэн 27 үуд2Р, 12 -лүлхоэл хэвлэл ” Нинөь-0040 ни ДАНШоНДӨй . » ч үг : 4 5 5 “4. «ГЛОСаАГ-АТ Жан, О3.1- са Үүн! ОРОН БҮХНИЙ ПРОПЕТАРИ, НАР НЭГДЭГТҮН! 15 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 365 (2877) 1989 ОНЫ 1 ДҮГЭЭР САРЫН 18 ЛХАГВА Үнэ 10 монго мХхЗэгийн ТӨВ ХОРОО. Д. “СҮХБААТАРЫН БЭРЭмЖИТ мПЬБ ЫН ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН СОНИН АХН-ЫН с-т-т-ст то тогтыт ЧАНАРХҮҮГИЙН -- Сайн байна уу? Ча- нархүү! Говь-алтай аймгийн Тө- 5-ын-«Бэ» ангийн пнонерүүд хөдөлгөөн өрнүүлж хүрсэн амжилтаа. чамд ) 36 пионерээс арван...нэг нь онц сайн гараагүй.ч олон хичгэлд дүнгээ ахнул- сан. 4 Манай багачуудын сэт- лийг совоосон НЭГ Зүйл өлт Армеид учирсан айгалийн. гамшиг билээ. лон тохиолдсон НӨХДӨ. туслах хөдөлгөөн пио- ерийн хамт олон бүрийн нд өрнөсөөр энэ тухай дээ утас, цахилгаан, 3а- идал өдөр бүр хүлгэн всаар байна, . . . Ээж: минь нэг өдрийн алингаар, эгч бид хоёр в, таван төгрөгөөр тус- ав. Сурагч Б. НАРАНХҮҮ (Ховд, Үенч 2-ын «в») Манай бүлгэм 1064 төг- г тусламж болгон илгээв, Пионерийн ахлах удир- дагч Ц. ТУНГАЛАГТА- МИР (Говь-алтай. Ха- лиун 8 жил) . . . ..Вид 3000 төгрөг ху- имтлуулав, Пионерийн ахлах удир- дагч Ц. ШАРХҮҮ (Нийслэлийн 51 дүгээр сургууль) . « 2) ..2025 төгрөг илгээхээр ионерүүд тооцооны сал- р луу явлаа, Багш Б, БАТГЭРЭЛ (Нийслэлийн 79 дүгээр “БАЯРЛАЛАА... - Бид Багануурынхан, Манай хотын багачууд «Баярлалаа» нэртэй хамт, лагтай болов. Б, Солонго ахлагчтай энэ хамтлагийн- хан өндөр настнууд, тахир дутуу хүмүүсийг бүртгэн авч тэдэнд байнга тусал» даг юм, вийн 8 жилийн сургуулийн: сурлагын чанараа ахиулах, илттэе!, ! нь онц,сайн сурлаа. Бусад, “ТӨЛӨӨ. Хэзээд. НАЙЗ БОЛЛОО! Манай бүлгийнхэн равдугаар улиралд их мэрийх болно. Хамт олноо төлоолж пио- нєр Н. ДАРИЙМАА бичив, гу- улам ч . 22 -- Танай ангид Чанар- хүүгийн чгайз хэд байна. Долоон сурагч гар сргөлөө. Онц сурлагатан хоёр хүү, таван охин зур. гаа авахуулж Чанархүү найздаа илгээв. Шинэ улирлын эхний до» лоо хоногт 1-ийн «Б» ан гиас олон хүүхэд онц дүн авсан гэнэ. Сурлагын чана- раа. ахиулж, онц дүнгээр багшийгаа, аав ээжээ баяр- луулдаг хүүхдүүдэд «Ча- нархүү» баяр хүргэж бай. на. ЗУРАГ ДЭЭР: Нийслэ- лийн ХЇУ сургуулийн 1-ийн «Б» ангийн “«Чанархүү- гийн» найз онцчууд. Б. ПАЛАМЫН авсан гэрэл ЭРХ ХЭЦҮҮ ЦАГТ . БИД ХЭЗЭЭ Ч ХАМТ зураг сургууль) " » Би пионерийн ахлах удирдагчаар аихны жилдээ ажиллаж байна. “Шионерүүд дундаас сянаачилга гарч зовлон бэрхшээлд учир-, сан анд нөхдөд туслах хө- дөлгөөн өрнөсөнд ёи их баяртай байна, Манай бүлгэмийн пио- нерүүд 1001 төгрөг Армен нэхдөдөө. илгээлээ. Хүүх- дүүд маань надад хичнээн их урам хайрласныг хэлэх юун. Пионерийн ахлах удир- дагч /Л. ОТГОНБАЯР (Төв, Баянхангай сум. 8 жил) .. . , д.Ппонерүүд Армен нөх- дөдөө 400 төгрөг илгээлээ. Сурагч С. ЦЭНГЭЛСАЙ- ХАН (Нийслэлийн 85 дугаар сургууль) | 3) Сурагч М. Мөнхтүвшин 15 төгрөг, бага ангийнхан 1743 төгрөг, олон сурагч арваас дээш төгрөгийн тус. ламж үзүүллээ, ! Багш С. БАТЧУЛУУН (Дархан хот, ХУЦ сур- гууль) , Хичээлийн дараа хүүх- дүүд тусламж хэрэгтэй айлуудаар орж түлээ мо- дыг нь, хагалж, ус зөөн, өгдөг юм. Манай «Ваярла- лаа» хамтлагт олон хүнээс талархал ирдэг боллоо, Пионер Р.ОДГЭРЭЛ (10 жил, ЇХ аиги) ЭВРТЇКМ! Цаг ямагт нээж олохын үслэн дүүрэн, зохион бү- зэж, зөгиөн мөрөөдөх дур- ай пионер сурагчдын дунд Эврика» уралдааныг зар- асан билээ: Уралдаанд техник сонир- огч, шинийг сэдэгч бага- удын: 30 гаруй, хөдөл- Өр “хөнгөвчилсөн жижиг өхөөрөмж, «бяцхан овроос хлээд улс ардын аж ахуйн үтээн байгуулалтад чухал Ч холбсгдолтой олон ян- ын төсөл санаанууд ирсэ лээ. . “Сониноор дамжуулан алдаанд ирүүлсэн шил- Монголын үлгийн пэр ийн эрдэм» суралцана гэсэн үг юм. варсаар, мас нэгэн шинэ нэвтрүү. явуулж эхэллээ. Нэвт- «Авах гээ- Ийгэж цэрлэсний учир у вэ? Сайныг эзэмшиж, аарыг гээж чаддаг сэтгэ- ийн их тэнхээтэй байж, авах орхихын их ухаанаас Нэвтрүүлгийн дараачийн дроос л анхны хүсэл бо- /дол тээсэн захидлууд цу» Сургууль хүүх- лит нэвтрүүлгийн хєрнуц» “лагатай редактор А. Буйд ӨСВӨРИЙН ЗОХИОН БҮТЭЭГЧИД дэг зураг төслүүдийг ту- хай бүр нийтэлж байв. Ирүүлсэн бүх төслийг нэг “ бүрчлэн үзээд дараахь байр ” эзлүүлэн өсвөрийн зохион бүтээгч алт, мөнгө, хүрэл медаль «Пионерийн үнэн» сонины диплом тусгай шаг- налаар шагнав. Ї байрт: «Цас хамагч» төслөөр Дорпоговь аймгийн Сайншанд хотын (10 жи- лийн сургуулийн сурагч Т. Сэргэлэнбат, Ц байрт: «Худгаас ус татагч» төслөөр Дорноговь аймгийц Сүмбэр сумын 8 жилийн сургуулийн сурагч Т. Баатарсайхан, -- «Халуун хоол тээ- вэрлэгч» төслөөр пийслэ-. лийн ХУШ сургуулийн су- рагч П. Отгонбаяр, ШИ байрт: «Малчны тэр- ШИНЭ НЭВТРҮҮЛГЭЭ СОНСООРОЙ! радиогийн Ахмодтай уулзаж, . изат- рүүлгийн тухай асууж ярилцахад, -- Манай шинэ цэвт- рүүлэг хэд хэдэн онцлог той, “Зохиомждоэ жү- жигчилсэн- хэлбэрийг сон- голоо. Аав, ээж, хүү, ач зэрэг нэгэн гэрийнхэн орол- цоно. Бид ард түмнийхээ зап үйл, ёс заншил, аман зохиол, сурган хүмүүжүү- лэх өв уламжлал, ёс сур- тахуун аж төрөх їс гээд олон зүйлийг тусгах зорил- готой, Сонсогчдын ДУНД уралдаантай япвуулж, идэвх- тэй оролцож тааврыг өв гэнцэр» төслөөр Баянкон- гор аймгийн Байдраг су- мын 10 жилийн сургуулийн сурагч Н. Намсрайсүрэн, «Эвхдэг зуух» төс- лөөр Дорнод аймгийн 10 жилийн ЇШ сургуулийн су- рагч М. Баяржаргал Мөн тусгай шагналд «Тармуур» төсөл зохиож оролцсон Баянхойгор айм- гийн Байдрагийн 10 жи- лийн сургуулийн. сурагч Д. Түмэндэлгэр, Д. Мөнх- жаргал нар болон нийслэ- лийн 10 жилийн 14 дүгээр сургуулийн сурагч Д.Энх- түвшингийн «Нарны хө. дөлгүүр» төсөл шалгарлаа «Эврика» уралдаанд идэвх- тэй оролцсон зохион бү- тээгч багачуудад баяр хүргэе! " УРАЛДААНЫ КОМИСС таасан, олон захиа бичсэн, гэр бүлээрээ идэвхтэй оролцсон зэргийг харгал- зєц дүгнэж Оны эцэст Мэ- дээлэл радио, теловизийн улсын Хорооны тусгай шагнал гардуулна гэв, Нэвтрүүлэг ням гари- гийн өглөө 9.00 цагт до- лоон настнуудын «Цэнхэр самбар» нэвтрүүлэгтэй ээлжлэн явж байх юм, Хүүхдүүд ээ! Шинэ нэвт- рүүлгээ анхааралтай хү. лээн авч сонсоорой, Багш Л. ТУЯА . Ч ЧИШИХ ЕОМ Монголын зохиолчдын 60 жи- лийн ойн шил хүүхдэд зориулж 20 гаруй нэрийн, 80 шахам хэв- лэлийн Хуудас НОМЫГ 10000-- 50,000 хувь :2385:51) хэвлэж гаргахаар улсын Хэвлэлийн газраас бэлтгээд бай- ва, Үүнд: МХЗЭ-ийн шагиалт зохиолч С.Надмидын «Ялимгүй маргааны төгсгөл» түүвэр 30- хиолын ном гарна. Энэ номд зохиолчийн шилмэл тууж, өгүүл длэгүүд орж байна. Эдгээр нь хүүхдийн хүсэл мд- рөедлийн тухай сонирхолтой үйл явдлаар уран яруу дүрсэлсэн бү- тээлүүд юм, Т.Жамьянсүрэн «Арга ухаант амьтдын үлгэр» номоо «Ах дүү хоёрын баяр», «Цүдгэр хүрэн цүнхэ, «Хунгийн дуу», «Хөг- жилтэй бүжгүүд» гэсэн дөрвөн хэсэгтэй бичжээ. Энэ ном нь бага насны хүүхдүүд орчин тойр- ноо зөв танин мэдэх, аливаа юм- сын учир утгыг ухааран ойлгох, ажил хөдөлмөрт шамдах, хичээл сурла а идэвхийлэн мэрий- хэд санаа сэхээ авахуулах сур- гаалнар баялаг юм. Цэцэрлэгийн насныханд зорнул- сан «ТОГЛООМ» нэртэй ном 59,000 хувь хэвлэгдэнэ. Энэ но- мыг Ж.Дашдондог бичсэн юм. Д.Банзрагчийн «Бүжингийн эрэл» номыг сургуулийн дунд насныханд зориулан хэвлэнэ, Энэ номд богино хэмжээний үл- гэр, найраглал, дуурийн цом- нод орсон юм, Ї1Пюг зохиолч Шаг.Цэнд-Аюу- шийн «Гэрлэн буу» хошин шог зохиолын ном хэвлэгдэнэ. Сур- туулийн бага насныханд зориул- сан «Аав ирэхийн өмнө», «Чих» «Яадаг бол», «Ангийн дарга» зэрэг өгүүллэгүүд, «Заяа түүний найз болон хоёр ялаа нэг бул- цуу», нэртэй адал явдлын Х0- шин тууж оржээ. Ч. Арьяасүрэнгийн «Манайхан ба дайсныхан» номд / МАХН, еёрдын хувьсгалын түүхт. үйл яВДЛЫн Тухай уран сайхнаар өгүүлнэ, М. Чойжил «Нар шингэдэггүй срон» номдоо Зөвлөлтийн пио- пєр багачуудын өнөөгийн амьд- гээ өгүүлсэн байна . Л.Одончимэд «Одод өглөө хаа- на очдог вэ?» номоо сургуулийн өмнөх насныханд зориулжээ. Х.Нямбуугийн «Өвөөгийн өгүүл сэн түүх» ном хэвлэгдэнэ. Хүү- хэд багачуудад уламжлалт ёс зайшил төлөвшүүлэх сонирхол- той, сургамжтай зохиолууд ор- сон байна, Мөн МЗЭ-ийн шагналт 20- аиолч Д. «Хаврын цэн- хэр өдрүүд» туульсын томоохон бүтээлээ хэвлүүлнэ, Сурагчдын хүүхэлдэйн дугуй- ланд зориулж «Тоглож болдог- юм» тэртэй хошин яриа, нэт бүлэгт хүүхэлдэйн жүжиг, шог гарааны уралдаанд шалгар- сан бүтээлийн эмхтгэл ном хэв. яэгдэнэ, 2 1 1989 онд хүүхдийн залуу 20- хиолчДын Олон НОМ ХЭВЛЭГДЭНЭ, Д. ХҮҮ (Улсын хэвлэлийн Газ- рын хүүхдийн зохиолын и0- , шын редактор) Зөвлөлтийн тоо, газар зүй, умард туулийг судлагч нэрт эрдэмтэн Отто. Юльевич НВГХЭсөл сүүл Шмидт, 14, настай, байхдаа өөрийн бүх ажил амЬдралын төлөвлөгөөг зохиожээ. Түүнд ямар ном унших, ямар шинж- лэх ухааныг судалж эзэмших, бие махбодоо яаж чийрэгжүү- лэх зэргийг тодорхой төлөвлө- жээ. Түүнийг биелүүлэхэд хэ- дий хугацаа Орохыг тооцон бодож үзэхэд даруй 900 жил хэрэгтэй болов. Шмидт төлөвлөгөөгөө шахаж товчлон дахин зохиов. Гэтэл 500 жил орох ёстой болов, Дахин МЯНГАН ЖИЛ УНШИХ НОМЫГ..! товчлон хураангуйлж үзэхэд 150 жил зарцуулах ажил гарч ирсэн ббейна. Ингээд цаг мөч бүхнийг ашигтай өнгөрүүлэг, 65 наслахдаа 150 хийл хийх ажлаа бараг бүгдийг гүйцээ- сэн тэнэ, Тал бүрийн мэдлэгтэй, га» даадын ёсөн хэл мэддэг О. Ю.Шмндтийн уншсан олон зуун номыг удаан аажуу унш- даг хүн уншина гэвэл мянган жил хэрэгтэй байсан гэсэн тооцоо ч байдаг юм. Тэрээр умард туйлыг судлах «Се. дов» ГЭДЭГ МӨс Зүсэгч хөлөг онгоцон дээрх анхны хайгуу- лын хэсгийг , толгойлсон бөг гөөд мөн: Снбирякав»у «6» люснинж зэрэг хөлөг онгоцон дээрх том аяллуудыг зохион явуулсан Юм, 1938 онд «Умард туйл» гэдэг ХӨВӨГЧ станцын ажилтнуудыг мөсөн дээрзэс аврах чухал ажлыг Удирдаж ЗХУ-ын социалист хөдөлмөрийн баатар цолоор шагнуулжээ. С.Ю.Шмидт ма- най дэлхий болон нарны айм- гийн гарал үүслийн тухай со нирхолтой таамнал дэвшүүлж нарны ойролцоо оршиж бай- сан хүйтэн хий, тоосонцрын үүлний конденсацийн үр дүнд манай дэлхий, гаригууд гүүсч, бий болсон гэжлүЗдэнЭ айна, “Үүнээс лын салбараар "мөрлөсөн хүн. зөвлөлтийн их ) лийг үндэслэгчдийн нөг Юм. | Шмидт хүүхэд насандаа зохиосон өөрийн амьдралын энэ агуу Их төлөвлөгөөг Ц8“ гийн юмыг цагт нь хийдэггүй байсан бол яагаад ч бие" лүүлж чадахгүй байсан. ч Цагийн юмыг цагт нь гЭч дэг» хэн хүнгүй санаж явах ёстой юутай хүчтэй Үг вэ? ЗВУДВ ЗӨЛӨӨЛ ДҮҮГЭЭ БАЯРЛУУЛЖ ЧАДАВ Саяхны нэг Өдөр аав то- милолтоор явчихсан, ээж үйлдвэр дээрээ хуралтай учир цэцэрлэгийнхээ дүүг би авах болов, Яагаад ч юм дүү м“нь -- Намайг битгий хоцроо- гоорой гэж өглөө болгон бид- нээс гуйдаг юм. Дугуйлан яг цагтаа эхэлж хугацаандаа хи- чээллэж дуусвал дүүгээ цагт нь авч амжих, эс тэгвэл хоцЦ- роох байлаа л даа. Энэ учраа хэлж, -- Хэрэв ахыгаа очихгүй бол миний дүү манаач өвөө- тэйгээ байж байгаарай гэж захив. Цэцэрлэгтээ ганцаараа үлдэнэ гэдэг түүнд хэцүү Ч тэрээр урамгүйхэн толгой дохиж билээ. Би дугуйландаа очлоо. Хэн нэгнийгээ хүлээж цаг алдах үе бишгүй гардаг тул хүүх- дүүдийг нүдээрээ бүртгэн ха- рав,. Ашгүй бүгдээрээ ирчи- хэж. Нэг ч хүүхэд хоцорсон- гүй. Хичээл цагтаа эхлэв. Хоцорно гэхээс айж Ццэ- цэрлэгийнхээ хаалга руу бүл- тэлзэн суугаа дүүгээ бодож. Намайг яваад очихоор яЯа8- сан их баярлах бол асрагч багшийгаа, -- Болд-Эрдэнэ яваарай гээд чихэр өгөхөд аягүй бол итгэхгүй дээ гэж бодлоо. Ингэж дугуйлан цагтаа эхэлж цагтаа тарсан учраас л би цэцэрлэгийн дүүгээ баяр- луулав. Сурагч Г.БАЯР (Нийслэ- лийн 24 дүгээр сургууль) ӨДӨРТ 100167 ҮСЭГ Сэтгүүл, сурах бичиг уран зохиолын номыг Д. Сүхбаа- тарын нэрэмжит улсын хэвлэ- лийн КОмбинатад хэвлэдгийг бид мэднэ. Тэр үйлдвэрт БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар Л. Цө- рэнбүжид гэж цагийн юмыг цагт нь хийдгээрээ нэрд г8р- сан бүсгүй ажилладаг, Тэрээр тугалган хайлмагаар номын үг, үсэг бүтээдэг. «Линотип» гэгч машин дээр ажилладаг хүн, Линотипч нэг өдөрт 41 мянган үсгийн тэмдэгт өрөх төлөвлөгөөтэй байтад Цэрэн- бүжид 100167 үсгийн тэм- дэгт өрдөг юм. , Та нар бодоод үз дээ. Хоёр өдөр хагас хийх ажлыг нэг өдөрт, хоёр бүтэн хагас цагт өрөх ёстой үсгийг ердөө нэг цагт багтаасан байгаа | биз. "ийм их хурдтай ажиллахдаа нэг ч үсгийн алдаа гаргадаг- гүй юм. Үсэг бүрийг машины сувгаар гулсан буух дуугаар нь мэддэг гэнэ. Алдаа мадаг- гүй чанартай сайн өрдөг бог лохоор түүний машинаас гар- сан номын тугалган хуудсыг хянагчид уншилгүй шууд Л ном болохоор дараачийн дамжлагад шилжинэ. Л. Цэрэнбүжид ажилчин болсон анхны жилээсээ л цах гийн юмыг цагт нь амжуулж хоёр өдрийн ажлыг нэг өдөр хийж, түүнийгээ өөрийн ер» дийн Норм болгохоор өндөр зорилт, хатуу шаардлага тавь сан ХҮН, Орос, англи хэлээр ном өрөхдөө ч мөн л ийм хурдаар ажиллаж сурчээ. Ё Цэрэнбүжидийн хувьд цагийн юмыг цагт нь хийж уншигч стүмнийхээ гар дээр аль б0- лохоор хугацаанаас нь өмнө ном хүргэх зорилт ажээ. ӨГЖ ЯГ ЦАГААН ТОЛГОЙН БАЯРААР ХОЁРДУГААР, 4 АНГИД Сургуульд орох долоон нө» саа хүлээлгүй үсэг хэлхэж, үг холбож уншиж сурна гэдэг юутай сайхан. Номинчулуун сургуульд орохдоо үлгэрийн арван зургаан ном уншиж, зургий нь зурж тэмдэглэл ХӨ- гүй төлсөн байв, Зуугийн дотор цээжээрээ чөлөөтэй нэмж хас- на. Тооны хүрдийг дуржигна- тал уншчихна. Ангийнхнаа цагаан толгойн баяраа хийж байхад тэр хүү зантай хүүхэд. Ном унших, зураг зурах, аяга тавагаа цэ- вэрлэх, зурагт үзэх, нярай дүүгийнхээ даавууг - угаах, бүгд цагтай. Нэг үгээр хэлэ» хэд тэр бүхпийг цагт нь хийХч й бол сайхан үлгэр унших, сонирхолтой бодлого бодох үнэтэй хугацааг алдана гэд- гийг хар багаасаа ойлгосон хүү юм. : Хүүхдүүд ээ! Шог зохиолч “Агваанхайдав «Ном үзэхийн зэан зэралүн 20 нас нь өн- , ӨНӨӨ маргаа гэсээр 20 нас ЭЛ хахцэах, адаг сүүлд Нь хүний ертөн- цөөс гар хоосон буцна» гэж залуу зандан үедээ цаг заваа ашиглаж эрдэм номыг цагт нь хичээн үзэхийн чухлыг Орой руу ор паж яваарай. хадоналгланг “хоёрдугаар ангиїд дэвшин орох болжээ, Номинчулуун учрыг нь олох гэсэн юмаа тэр дор нь хүнээс асууж Мэднэ. Да». (Суугаад босохын хооронд раа мэдэж болох байлгүй гэж хэзээ ч хойш нь тавьдаггүй Ї ШОНЕ зныа Тоолавд : ом, - 4, 54 Ч . но. їїїннэ хүсэл мөрөөдөл сэт- ггэлд төрнө. Өмнөө тавьсан (зорилгодоо хүрэхэд бүхэл бү- тэн “өдөрт хоногоор ойртоно. руугаа “үзэн” тангар гунгар шулганаж, магадгүй чамайг : хараад инзэдэг болсон бай- Маргааш... Маргааш гэхэд цонхон дээрх таримал цэцэг ямар нэг хэмжээгээр ургаж носон байна. Магадгүй ца “Эйфглэх дөхсөн бол цомирло” гоо дэлгэн нялх далбээ 828- далсан ч байж мэднэ. Хүүх- дүүд та нарын бие бялдар, өөрт анзаарагдамгүй боловч өмсдөг цамцны чинь ханцуй тохой руу дохөж, хүрэмний чинь хормой хуучнаасаа арай" л дээш гарч огсойсон байх болов уу. Өнөөдөр өмсөж бо- лоод байсан гутал чинь ту. лав гэхэд арай биш хэрнээ хуучнаасаа нэг л өөр... Дуу хоолойны өнгө хүртэл охи- дынх уянгалаг нандин, хөв- гүүдийнх нь аргллдуухан ссн- согдох болно. Цүнхэнд чинь хоносон хи- чээлийн дэвтрийн цагаан хуу- дас дэлгэгдэх ээлжээ хүлээ- нэ. Сурах бичгийн шинэ ХУУ- дас, гарчиг эргүүлэх хуруу: ны чинь хээ, тогтуун тун тааж унших харцыг чинь то- сон гар л хүрвэл өөрөө аян- сцаа сөхөгдөн салхи орох нь хононо. : Маргааш... гэхэд хорин дөрвөн цаг урагш ахисан байна. оо хоногийн нэг өдөр өнгөрч, сар нэг хонө- тоор саарч, жил гурван зуун авынхаа нэгийг ар- Маргааш... маргааш гэхэд хүний амьдралын нэг хоног өнгөрч шинэ өдөртэй 8О0лЛ10- Өлгийтэй дүү чинь гар ху- на. Эсвэл ах аа, эгч ээ, үгүй бол нэрийг чинь шулганан дуудна. Өвөр дээр чинь дэгж “дэрвэдэг байснаа өнөөдөр чи- ний урдаас мөлхдөг болсон байхыг хэн мэдлээ. Эсвэл ор дэр, ширээ түшээд алхдаг байсан бол санаандгүй хоёр тараа дэлгэн тэнцүүр хийж биеэ дааж тов тов алхан холд орохыг байг гэх газа й тийм л хугацаа АР- ГААШ, МАРГААШ гэхэд нэг нас нэмэхийн даваан дээр гарч цааш өгсөхөд бэлэн бол- сон байна. Маргааш гэхэд шинэ мэд» лэг угтана, Үүний хэрээр али- вааг эргэцүүлэн бодож уч- рыг олох ухаан сууж чи том болно. Маргааш гэгч ийнхүү "хөгжил хөдөлгөөн, өриөн дэл» гэрэх их ажил үйлсийг авч ирдэг санж. Гэтэл.., МӨСӨН ДЭЭР Баяраа хичээл тармагц хэ- сэг нөхөдтэй мөсөн дээр тог- лов. Тэдний дэвтэр, сурах бичгийн сав өрсөлдөгч хоёр багийн хаалга болсон хараг- дав. Тэр цүнхэнд багшийн өнөөдөр өгсөн гэрийн даалга- вар, унших сэдэв, зурах зу- раг, өөрийн болгож тогтоож авмаар томьёо... нэг үгээр хэлбэл өдөрт нь хийх их ажил байв. Найзууд наадаж тоглосоор цаг чухам хэд болсныг ч мэд- сэнгүй. Унд цайгаа хүртэл мартуулсан хорхой- той тоглоом хожил Ч үгүй хо- жигдол ч үгүй үргэлжилсээр бас нэлээд цаг өнгөрч тар- лаа. ! Уншиж ухаарах, бодож тог- тоох, зурж зурших, цээжилж цэгнэх гэрийн даалгавар цүн- хэнд хүлээж байлаа. Гэдэс хонхолзоогүй бол тоглох л.- байв. Гэрийн даалгавар яа- хав маргааш... Маргааш гэж юмыг хойш тавьдаг зайн сурагчдад бий болжээ. “ЦЭНХЭР ДЭЛГЭЦ Цэнхэр дэлгэц ширтэн түүс нээс нүд салгалгүй суусаар шөнө орой болгожээ, -- Хүү минь чи дадлгава- раа хийсэн үү? гэж эцгийгээ асуухад толгой дохив, - Унших ном хичээл байхгүй юу. Цомий нь давт- сан уу гэж ээжийгэЭ асуухад аль хэдийнэ уншсааи гэнэ, Зурагтын дэлгэц ширтэн нүд анилдталаа суусаар дэвтэр- тээ салхи оруулалгүй «Мар- гааш. маргааш» гэсээр унта- на. Сэрэхэд нөгөөх мзргааш- тайгаа золгочихсон байтал бас л тоглож наадсзар гэнэт ХН- чээлд явах цаг тулчихсан бай- на. Эсвэл хам хумхан, хагас дутуухан даалгавраа хийсэн болно. Унд уух зуур сурах бичгийн хуудсыг эргүүлж тойруулсан болоод гадуур хувцсаа яаран өмсөж цүнхээ савлан дэгдэнэ. ХАЛУУН БУДАА Өчигдөр оройжин цэнхэр дэлгэц ширтэн шөнө дөл бол- гоод нойронд дийлдсэн хүү МАРГААШ, МАРГАА орондоо орохдоо маргааш, маргааш гээд байснаа бас л мартаад өглөөний цайгаа уу- чихаад гарлаа. Орцны хаал- ган дээр түүний нөхөд хү- лээж байв. Тэд урд шөнийн сүүдэр шийний тухай удтал ярилцаж ам халаад цаг хэд болсныг мэдсэнгүй. Баахан ярьж аваад ахнад л наадаж тоглох, эсвэл ойролцоо дэл- гүүр хоршоо, кино театраар хий дэмий сэлгүүцэн алхлав. Эрээн мяраан зарлал харж их мэдэмхийрэн хэдүүлээ ярил- цаж зогсов. Цаг ахисаар л байлаа. Нэг мэдэхэд хичээлд явах болсон тул өчигдөр чу- луудсан цүнхээ авч мөрөвч- лөөд, явуут дундаа хуурай идэх юм хүртсээр гарна. Хамгийн эхний цагийн хи- чээл орохоос өмнө хажуугийн нохрөөс халуун будаа амаа түлэгдтэл хүртээд санаа амарна. Ингэж багшийг хуу- ран аргалах гээд өөрийгөө мэ- хэлж эхэлнэ. өөРТӨӨ ХИЙСЭН МЭХ Өчигдөр үзсэн хичээлийн тэмдэглэл, сурах бичгийн хуудсанд салхи оруулалгүй, даалгавараа хүнээс хуулсан сурагч өнөөдрийн шинэ хи- чээлийн эхний хэдэн мөчид сүрхий анхааралтай сонсож сууснаа уялдаа холбоо бүхий өмнөх хичээлийн үргэлжлэл гараад ирмэгц учир нь олдох- гүй, ойлгомжгүй болмогц шантраи, тэс өөр зүйлийг бо- дож мөрөөднө, Өнөөдөр гэгч өчигдрөөс, маргааш гэгч өнөөдрөөс эх- тэй, байдгийн (баталгад | | энэ. Гэв! гийг (тэр! бү | лаар- сангүй. Бахь байдгаараа мар гааш., Ммаргааш,, гэсээр улирлын дүн гарахын өмнөх хэд хоног урд өмнө үзсэн бүх нийг нэг мөсөн «инударгалах» гэж суувч, бүр алсуураа суурь муутай болохоор цээж лэх аргад шилжиж дүн авсан болно. Гэвч тэр дүн жинхэнэ мэдлэгийн дүн хараахан бнш. їїйниэ улнрал эхэлмэгц мөн л маргааш... маргааш... гэж хойш тавьсаар гурван зуун жаран таван маргаашийг үзэж өөрийн болгож мэдсэн сурсан зүйлгүй явсаар эцэс- тээ ингээд болоод байдаг юм гэсэн дүгнэлтэд хүрнэ. Тэр нь даамжран даамжирсаар залхуу хэмээх өвчинд бериг- дана. Гэтэл өнөөдөр хүртэх хоол ундаа маргааш гэж хэзээ Ч хойш тавихгүй. Тавьжя: болох- гүй. Хоносон хоол, унд хорлд- лого болдог учраас яг цагг нь хүртэнэ. Харин аливаа хи- чээл, шинжлэх ухааны сэдэз бүхэн өөр хоорондоо салш- гүй холбоотой, нэгий нь ойл- госгүй байж нөгөөг мэдэх: цааш ахнх учиргүйг тэр бүэ ухаарахгүй л явна. Өөрийгөө ийнхүү мэхэлсээр байна. ДҮН ХӨӨЦӨЛДӨГЧ Улирлын эхэнд сүрхий сайн давтаж байж гар гозол- зуулан өргөж дүн авчихаад нэг хэсэг чимээгүй суудаг су- рагч бас бий. Тэр дараагийн асуугдах өдрийг өөртөө сай- тар тооцоолж мөн л тэр өд- рөө үг үсэггүй уншиж бэл- дээд гар өргөж сайн дүн ав- на. Үнэн хэрэгтээ энэ нь гүн бат мэдлэг мөн үү! Ийм су- рагчид юу үлдэх вэ? Сурлагын дэвтэр дээр тг- виулсан дүнгээрээ тухайн цаг таа өөрийгөө хуураад өнгөр- нө: Аав ээждээ үзүүлж нүүг бардам болно. Яг шалгалт, асуугдах болохоор д ама сн -3 5 өөө авч гардаг сурагчид яв Яв- саар: амьдралд ч алба хэрэгт мөн л тийм хандана. Ирээ- дүйд өөрийгөө ингэж бэлтгэ- вэл, сурсан гэхэд сулхан, су- раагүй гэхэд үнэмшмээргүй хүн болохын үндэс тавигда- на. Эрдмийг эхнээс нь гэдэг манай ардын үг бий. НЭР ДУРДСАНГҮЙ Нийслэл хотын арван хоёр сургуулийн хорь гаруй хүү- хэдтэй илэн далангүй ийнхүү ярилцлаа. Тэд энэ удаа сур- гууль, анги, овог нэрээ бит- гий дурдаарай гэж хүссэн юм. Энэ удаа би тэдэнд ам өгснөө биелүүлэв. Харин тэд өөрснөө энэ удаа ангн бүлэг- тээ ярилцаж «Цагийн юмыг цагт нь» гэдэг долоо хоно- гийн ажил зохионо гэж хэлс- нээ биелүүлэх байх гэж най- дав. Маргааш... маргааш.. гэж хойш тавьж эхэлдэг залхуу- рах «өвчинтэй» уншигчид та. нар ч тэмцэл хийж пионерийн бүлгээрээ хэлэлцээд хэр зэ- рэг үр дүнд хүрч байгаагаа тогтмол бичиж ирүүлээрэй. Оны эхнээс өрнөх энэ аж- слаараа багш нарынхаа их хурлыг угтацгаая, Хоног өн- гөрөх бүр та нар өсөж том болсоор л байна. Ярилцсан Г. НЯМАА 2 “аалниийль 203 1782532123718 Грекийн Салоника хо төд болсон эмэгтэїчүүдийн авч чадаагүй юм. : онд Жужа охидын дэлхийн СПОРТ--МИНИЙ НОХӨР 1981 эгч иараасад илүү тат- лаа, Тэд 13 настай 10:5а лүүлж дэлхийн шатарчдын түүхэнд арван эмэгтэй шатрун Олимп үйзхээр аварга шатарчин шалга- /Полгар ирээдүйд эрэгтэй- хойрхоц цастай апсїм Их сонирхолтой боллоо, Зөв руулах тэмцээнд бас тэрч чүүдийн “дэлхийн | шотрын мастер болов. лолтийц баг анх удаагаа гүүн байр /зэлсэн богоод аваргын титэм |булаалда- Эгч дүү гурван охин аваггын цолоо Унгарын түүний өрсөлдөгчид (Нь на гэж үсэж байна. Энэ эрэгтэй шатарчдын дэл” багт аадав. Унгарын эмэг” 106 хүртэлх Настай бхид удаагийн олимпийн хам. хийц азарга булаагдатх тэйчүүдийн шатрын шиг шээ багт эгч дүү Полгар 2 19 настай Жужа, 15-тай Софил, 12 настай Ютка нар тогложээ. Тэдний эцэг -540 шөл нэрт сэтгэл зүйч Ласло . ””-утчий Өээн үл т фит аманлРтын Полгар, ээж хэл шинжлэ- лийн мэргэжилтэн Клара нар анхны охиноо 1969 снд төрөхөд түүний оюуны хөгжлийг ихэд болож 5 шинжлэх ухааны өвөрмөц байв, Нэг жилнин дараа гийн залуу Шатарчин охин нэгэн туршилт хийхээр 183 настай охин спортын 18 оргөөс 12,5 хожил ав- шийджээ. мастерын болзол биелүүл- чээ, Ютка охиноос хагас Тэд үр дүнтэй бэлтгэл сэн юм, Тэгэхдээ энэ төр- хожил авсан цор ганц хүн сургууль хийсний эцэст лийн эрэгтэйчүүдийн бол- бол Зовлолтийн хамгийн охни Жужагаа дэлхийн сол гээд бодоорой. ужа нх туршлагатай -шатарчин аварга шатарчин болно 15 настайдаа эмэгтэйчүү. Ирина Левинтина байлаа. гэдгийг нотлох болжээ. дийн дунд олон улсын их Хашир мастер аврах 0о- Уїужа охиныг таван ой хү- рээгүй байтал түүний ту- хай шуугиан эхэлсэн бни- лээ. Жаахан охин тус ул сын пионер сурагчдын потрын тэмцэгнд түрүүл- сэн юм. Дөрөвхөн настай охины өрсөлдөгчид нь 12-13 насны хөвгүүд байсан бөгөөд тэдннї хэн нь ч охиноос хагас хожил мастерын болсол биелүү- лэв, Үүнээс хойш 2Жужа Полгар зөвхөн эрчүүдтэй шатрын хөлөг дээр өрсөл- дөж эхэлсэн билээ. Энэ удаагийн шатрын олимпид хоёр дүүгээ дДа- гуулан тэр орсон юм. Тог- лолтын явцад бага дүү охин Ютка шатрын мэргэ- жилтнүүдийн анхаарлыг ломжгүй байрлалаас арга туршлагадаа дулдуйдан хайнцсан ажээ, Ютка тог- лолт бүрдээ, хожил бүр- дээ дунджаар гучхан нүү- дэл хийснийг шатрын мор- гэжилтнүүд тооцоолжээ. Энэ тэмцээнд Ютка дө- рөвдөх удаагаа олон ул- сын их мастерыг эрэгтэй- чүүдийн болзлоор бие- тэмцээнд бролцох шийд- вэр төгс байна, Тэд дэл- хийн аварга Каспаровтай өрөг тавихыг өнөөдөр хэн ч хэлж мэдэхгүй. Харин Ютка нар энэ өрөгт бэлд- сээр байна. Жужа, София, Орчуулсан Н. ТУУЛ .й уУФФФЭдФ299990Ф99Ф9ФФФФФоОҮ ЗАЛУУ. БӨХЧҮҮДИЙН ГАРАА ---Тэр хараач Хэнийг вэ? -- Дорноговийн А.Хатансайхан. Мөн ч гоё дэвж, шавах юм, 2 Тийм ээ, дугуйлангийнхандаа очиж яринаа... хажууд суусан хоёр хүүхдийн яриа чих дэлсэв. БНМАУ-ын өсвөр үеийнхний аварга шал- таруулах үндэсний бөхийн барилдаан нийслэл хотод таван өдөр үргэлжилж, дүнгээ гаргалаа. Бөх болгон 28--29 барилдсан гэвэл хичнээн даваа болсныг тооцож болно. Барилдаан бүрт хэдий хэр чадал зарж, тэвчээр, ур чадвар гаргасныг тооцоход л харин бэрхтэй болол-” той. Хоёр насны ангиллаар хот, хөдөөгөөс 60 гаруй өсвөрийн бөхчүүд. өрсөлдсөний до- тор хуучин танилууд ч цөөнгүй аж. Хөвсгө- лийн Ц. Лхагвасүрэн, Өмнөговийн Буянхүү, Увсын Б. Бямбацэрэн.. нэрлэвэл нэлээд олон-бөх байна, Баруун, Зүүн, сөхөө өгөлгүй суйлах Зав- ханы Б. ШагДаржав 17--18 насны бөхчүү- дээс түрүүлсэн бол 15--16 насанд, мэхээ даацтай, “хурдтай хийдэг нийслэлийн 46 ду- гаар сургуулийн УП ангийн сурэгч Д. Сумь я4абазар алтан медаль авлаа. Улсын зазн Долгорсүрэнгийн хүү Сумьяабазар үндэсний бөхийн барилдаанаар хсёрхон жил Ххичээл- лэж байгаа гэхэд шаггүй бөх болох нь хэмээн үзэгчид үнэлж байв, -- Тэмцээнээс медаль аваагүй ч Ховдын Баянмөнх, Өвөрхангайн Пүрэвсүрэн нар удахгүй нэр дуулгана. Тэдний бие бялдрын төлөвшил, уян хатан чанар, ухаалаг барил- 4 даан ийм сэтгэгдэл төрүүлж байна... гэж өс- вөр үеийнхний үндэсний бөхийн хэд. хэ-” дэн удаагийн .аварга, улсын заан Р, Даваа- ням санал бодлоо хэлсэн юм. -- Бөхийн залгамж үе өсч байна. аргагүй ирээдүйн арслан, аваргууддаа.. үзэгчдийн ярилцахыг сонсоход ! -- Нээрээ ч тийм шүү хамээн бахархах сэтгэл төрж билээ. Залуу бөхчүүдийн гараа”! эхэлжээ. - 5 Яах . гэж Д. ПҮРЭВДОРЖ Салхи лаа.., чангарч өвөл болмогц цохиулчих- Хүйтний эрч цагаан давсыг нэг шил аяга усанд уус гах) сайтар зайлж бай. Үүний энэ үг слонтаа сон- согддог. Нэгний нь хоолой сөөж, нөгөөх нь ханиалгаж, гурав” дараагаар шүршүүрт. тэгэхдээ эхлээд халуун, Да- кейн тоглолт болов. вэ? гэж тэр гайхан асуув: Үнэн- дээ хэнийг ч тэр түл- хээгүй, тэр ч бүү хэл удаа шайбад нэг ч ТӨРГУУЛИЙН ЦАГ 1 Болдбаатар хок- хүрээгүй байлаа. о эхэл- Тэгтэл эрчээрээ нр- мэгц -Х0Оёр мөчийн сэн шайбанд Ццохиур хугацаагаар торгуу- мод хүрэнгүүт нь л лийн сандалд суух шүүгчийн шүгэл тас- хийв. Болдбаатар ямар алдаа гаргасан байж болох вэ? -- Яалаа гэж тэр өөрөө Өөрсдөө бодож өлцгоо. “9999Ф099фФ020999Ф90999Ф999ФФ ян ЗУРАГ ДЭЭР: 15--16 насны бөхчүүдээс 92 давж, У байр эзэлсэн Архангайн Ц. Баз- тар туг тойрч явна. 3 Зохиогчийн авсан гэрэл зураг АСУУЛТ дах нь хамрын шуу- хинаа хүрсэн. байх юм, Энэ бүхэн Ддавх- цан зэвэг тусаж бие тавгүйрхэх явдал бий. Салхи цохиула. хаас болгоомжилж болох уу? | Болно. Хамгийн үр дүнтэй арга бол чийрэгжих дасгал, спортоор хи- чээллэх явдал юм, Та нар өглөө 00- соод нүүр тараа угаа- раа нь” хүйтэн усаар хөлөө, нэн ялангуяа өлмийгөө сайтар шүр- шээрэй. Үүнийхээ да- раа усанд орж, эцэст нь дахин хөлийнхөө өлмийг халуун, хүй- тэн усаар эзэлжлэн шүршинэ. Энэ бүхэн их л бодож арван мөчид багтана, Чийрэгжих дасга- лыг өдөр бүр хийвэл Үр дүнд хүрнэ тэд: “ЯЛАГДАШГҮЙ ТАМИРЧИН ТЭЭД БАЙСАН НЬ Түүнийг орчин үеийн хөнгөн атлетикийн нэгэн нэрт тамирчин гэж үзэж байв. Тэр 9 жил 9 сар 9 өдөр гүйлтийн замд нэг ч хү- нийг өмнөө гишгүүлж б .» | Дэлхийн аваргын амжилтыг хэд хэд шинэчилж, Олим- пийн тоглолтын хОёр удаагийн аварга бол- сон юм. Тийм учраас түүний өмнө өөр хүн гишгэхгүй гэж үзэж байлаа. Гэтэл Сеулд болсон олимпийн ХХТУ тог- даг, Хэдхэн хором гийг битгий мартаа- ЛДОО н9рт энэ тамирчин Дөнгөж гуравт саатаж таван хувийн рай, Өглөөний Ггим- Ба, даястай усаар Х00- настикийг тогтмол нэрт тамирчныг хэн гэдэг вэ? Олим- лойгоо (цайны хал- хийж байгаарай, лийн ХХТУ тоглолтын Д ХЭН ГЭДЭГ Та- бага хагас нунтаг Н. БАДАМХАНД , мирчин тэргүүн байр эзэлсэн бэ? хонио гүн Милл х өцмиииэн е СтТЛШЛий -. 4 мэ 2. эжсаал 4 й Т--ы8 Нь. Хэн тэгэд” 55улссанн хас 058гаАтгтлын "Э” Ээрлэлтндурлэтрислэлгчэ-- , , МХЗЭ-ийн Төв Хорооны ордон: «Б» корпус Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын Индекс-14140 Э МАНАЙ ХАЯГ: «Пионерийн үнэн» сонины редакц Хэвлэлийн комбинатад хэвлэв, Ж.ДАШДОНДОГ 2Р ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ НАР НЭГДЭГТҮН! 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 366 (2378) 1989 оны нэгдүгээр сарын 21, БЯМБА МХЗЭ-ИЙН ТӨВ ХОРОО, Д. СҮХБААТАРЫН “Үнэ: 10 мөнгө НЭРЭМЖИТ мпПБ-Ын ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН сонин Монголын пиопгрийн «Зал- гамжлагч» УЇ чуулганаас хойш даруй дорвөон ар өнгорлэө. Чуулган дээр хэлсэн ярьсан бүх- нээ ажил хэрэг болгох талдар с8- наачлан Хийж буй зүйлээсээ ма- най уншигчид бидэнд бичслэр байна. Удахгүй болох МХЗЭ- шүүмжлэлтэй ханддаг бо- лоход цуглаан бидэнд ту- салж байна гэж Б.Энхзул ярив, С. АЛТАНЦЭЦЭГ (Нийслэлийн 232 дугаар ИШНЕРБ ӨӨРЧЛӨГЧ ШИНЭЧЛЭГЧ рэмжит МПБ-ын үйл ажил- лагааг шинэчлэн өсрчлөх үндсэн чиглэл» гэсэн бүлэг орсон билээ. Түүнд шпионс- рийн байгууллагын үйл ажиллагааг шинэчлэн өөрч- лөхийн тулд пнонзгрийн хамт олны амьдралд ард- чилал, нл тод байдлыг бий “болгож, өөрөө удирдах ёсыг хөгжүүлзн, пионер бүрийн идэвхтэй байр суу- рийг төлөвнгүүлж, бүтээлч санаачилгыг нь өрнүүлэх талаар тодорхой заасан юм. Бид энэ дугаартаа ун- шигчдын ирүүлсэн захид- 2аас нийтлэв. ӨӨРЧЛӨЛТИЙГ ӨӨРӨӨСӨӨ ЭХЭЛЬЕ! МАХН-ын Төв Хорооны : У бүгд хурал өөрчлөлт ши- ”нэчлэлийн асуудлыг дэв- шүүлэн тавьснаараа түүхэн » чухал ач холбогдолтой бол- “доо тэж бид үзэж байна. Өөрчлөлт шинэчлэлийн бодлогод сурагчид бид Ч . хамрагдах ёстой. “Бидний дунд ямар өөрчлөлт ши- . нэчлэл хийвэл зохнх вэ? Юуны өмнө сурлага, хү. мүүжилдээ ахиц таргах ! ёстой. Би есөн жил дараа. | лан онц суралцлаа. Би | багшийн заасан хичээлээр . хязгаарладаггүй юм, ,Ми- НИЙ хоёрдахь багш бол ном, хэвлэл юм. Номтой л хич- нээн их нөхөрлөвөл мэддэ- гийн хүрээ тэлж, хэл яриа баяжин, сэтгэхүй хөгждөг гэж би боддог. Ганц ном Ч биш кино, жүжиг, уран | зураг, уран барилга ер нь хүн төрөлхтний соёлын дэв- | ШИЛТЭТ Өв сантай танил- цах нь юу юунаас чухал юм шиг санагдана. Бага балчраасаа гоо . сайхны амт шимтийг авч (| Хүмүүжсэн хүн ямар Ч гажилд амжилт гаргах нь рлав. Сайн сайхныг мэдэрч хүмүүжвэл ёс суртахууны дутагдал руу ч хальтран орох ёсгүй гэж би боддог. Тиймээс гоо зүй, ёс сурта- хууны хүмүүжил хоорон- доо салшгүй холбоотой гэ. рдэг нь ойлгомжтой. Сурагч бид өөрчлөлт шинэчлэлийг өөрөөсөө эхлэн хийхдээ | тоо сайхны ертөнцөд сэт- (тэд санаагаа ариусган, юу- ны өмнө сайн хүн болж “хүмүүжээд улмаар дүү нартаа бүх талаар үлгэр- глэх нь зүйтэй тэж би бо- Одож байна, Пионер сурагч» бДын НЭГ Дутагдал бол Гидэвхгүй байдаг явдал | юм. Хичнээн ихийг мэдлээ Ч идэвх санаачилгагүй бол хол явж чадахгүй мэт, Нийслэлийн 1! сургуулийн УЦ ангиудын бүлгийн “дарга тухай ярилцаж байна. 1 нар өөрчлөлт шинэчлэлийн Гэрэл зургийг С. БОДООШ Тиймээс сургууль, хамт олон, эвлэл, пионерийн бай» гууллагаас зохиох ажил сурагчдын идэвх оролцоог дээшлүүлэхэд чиглэгдэх ёстой гэж би бодож явдаг юм. Б. БУРМАА (Багануур. 10 жилийн дунд сур- гууль. ЇХ анги) Өөрчлөлт шинэчлэлийн шинэ жил эхэлж бид Ч энэ шинэ арга барилаар ажиллахыг эрхэмлэж бай- на, Манай пионерийн бай- тууллага соёлч боловсон тэргүүний охид хөвгүүдийг шалгаруулах, сурагчдын уран бүтээлийн үзэсгэлэн таргах зэргээр ажиллаж байна, Олон улсын пионе- рийц «Найрамдал» лаге- рийн туршлагаар сурагч бү. хэн өөрсдөө ажлаа дүгнэн ярилцдаг боллоо. Анги, бүлэг бүхэн сур- тууль орчноо тохижуула» хад тодорхой хувь нэмэр орууллаа, 8-ын «Вэ» анги 120 мод тарьж сая мод та- рих хөдөлгөөнд хувь нэм- рээ оруулсан байхад 7-гийн «4А» анги агаарын теннис» ний талбай байгуулсан жишээтэй. МАХН-ын Төв Хорооны ҮУ бүгд хурлаас хөдөлмө- рийн хүмүүжлийн талаар тодорхой зорилт дэвшүүл» жээ. Хөдөлмөрт дуртай бол гон хүмүүжүүлэхэд чиглэгд- СЭн о. ийн» хөө санаачилгаар бид тө лөвлөгөөндөө тусган хэрэг- жүүлэх шатандаа ороод Дэг журам, сахилга ба- тын зөрчилгүй болгоход пионерийн ажил чиглэгдэж байна. -Б, Ганхуяг багш- тай өсвөрийн хянан шал- гах хэсэг ажиллаж, пио- нер сурагчдын дэг журам, сахилга бат, цаг ашиглал- тад хяналт тавин ажиллаж байна. Б.СЭНГЭДАМБА (Говь- Алтай. 8 жилийн сургууль) “«НИГҮҮЛСЭХҮЙ» | БУЛАНГ, ПИОНЕРИЙН АЖИЛД АШИГЛАЯ! «Пиоперийн үнэн» сони- ны хуудсанд «Нигүүлсэ- хүй» шинэ булан нээгдэж, сэтгэл хөндүүрлэм, өрөв- дөн уйлмаар зүйлийг бич- жээ, Үнэхээр зарим хүүх- дэд энэрэн ннгүүлсэх сэт- гэл яагаад байхгүй байна вэ? Би хичээл тараад явж байтал нэг хүүхэд муурыг төмөр" утсаар оосорлочих» сон дүүгүүрдэж байлаа, -- Яаж байгаа нь энэ вэ? Та нартай л адил биш үү? Хөөрхий амьтпыг ин- гэж тарчлаад зовоохоо бо- лиоч| гэтэл муураа тавив. Гэтэл нэг хүүхэд түүнийг аваад миний үгийг тоол- гүй чирч одлоо. Дэргэдүүр нь том хүн явж байвч юу ч хэлэхгүй өнгөрөх юм. Тэгээд бид ярилцлаа. Үнэн- дээ ли лсэх сэтгэл санаас зэрлэг сэтгэд бий болж байна. «Пионерийн үнэн» сонинд нээсэн «Ний- гүүлсэхүй» булан. ч бид- ний. сэтгэлд нийцэж байна. «Нигүүлсэхүй» буланд гарсан зүйлээр ярилцлага хийж, ЭНэ сЭДВИЙГ ПиИОНе- рийн ажлын төлөвлөгөөнд тусган, энэрэнгүй нигүүл- сэх- сэтгэлээр хүүхдийг хүмүүжүүлэх талаар ан- хаарлаа чиглүүлнэ гэж бид шийдэж байна, А. ӨРГӨНХАНД (Өвөр- хангай. Нарийн тээл ҮЦ анги) ЦУГЛААНЫ -АЧ,ТУС, Октябрийн районы 8. жи- лийн 22 дугаар сургуу- лийн 5-ын «А» ангийн су- рагч Б. Энхзул бүлгийн даргаар ажиллаж байна. Б. Энхзуд «Залгамжлагч» УГ чуулганаас хойш бүл- гийн ажилдаа эрэл хайлт хийн ажиллаж, зарим нь үр дүнд хүрч байна. Бүл- гийн ажлыг салаа. бүрээр зэлжлэн хийлгэдэг. Зарим ажлаа баатарчуудын багт хийнэ, Мөн хорооны улаан буланд ч хийдэг. -- Пионер бид бүх асууд- лаа бүлгийн цуглаанаар шийддэг. Хэн изгэнд тус. ламж, гачигдал, дугагдал гарахад цуглаанаар хэлэл- цэж шийддэг. Сайн үйлс бүтзэсэн, сурлага, хүмүү- жилдээ ахиц гаргасан хүүх- ДЭД Ч цуглаанаар баяр хүргэнэ. Хамт олонч, эв- сэг, нөхөрсөг, шударга, ийн Төв Хорооны зэлжит бүгд сургуулийн иионерийн хурлаар хэлэлцэх асуудлын то- ахлах удирдагч) сөлд «Д. Сүхбаатарын нэ- ЗЭРЭЛ ХАЙЛТ Пионерийн ажилд эрэл" хайлт хийхийг «Залгамж- лагч» УЇ чуулгагпаас заа- сан. Би бүлгийн даргын сонгуультай. Бид салаагүй болж, зургаан хэсэгт ху- ваагдсан. Сурлагын хэс- гийг «Алтан гадас», урл4- гийн хэсгийг «Тэмүүлэл», биеийн тамир, спортын хэс- тийн «Найдвар», соёлч байдал, ариун цэврийн хэс- гийг «Болор»э, эрүүл ахуйн хэсгийг «Дуран», сахилга бат, дэг журмын хэсгийг «Дөлгөөн» гэхзэр- гээр нэрлэсэн. Би өөрийн бүлгийн-ажлаас гаднж он- доо бүлгийн ажилд Ч оролцдог. “Өнөөдөр би 4- ийн «Г» ангийн бүлгийн ажилд оролцлоо, | Ингэж өөр бүлгийн туршлагаас сурч байна. Бид ардын зо- хиолч Ц, Дамдинсүрэнгийн нэрэмжит бүлэг болохоор үүрэг аваад ажиллаж бай- на. Ж.ЭНХЧИМЭГ (Булган. 10 жилийн 1 сургууль. ТУ анги) ТҮҮХ, СОЁЛЫН ӨВ САНТАЙ ТАНИЛЦАХАД Монголын ард түмний олон зуун жилийн турш бүтээсэн түүх соёлын өВ сангаас судалж мэдэх нь инонер бидний чухал Зо- рилт билээ. Саяхан бид «Монголын нууц товчоо»- ноос хэсэгчилсэн тоглолт хийв. Түүнийг сурагч Амар- жаргал, Амарсанаа, Чин- зориг, Сундуйжамбал нар найруулсан юм. Мөн «Өн- чин хүүгийн цэцэлсэн шаш- тир» | зохиолоор . хийсэн тоглолтыг сурагч “Энхбаа- тар, Эрболот нар найруулж тоглов. Сурагч А.Алтынгул “ Евгений Онегин» шүлэг- лэсэн романы хэсгийг най- руулан тавьсан юм. Тийн- хүү сурагчид дэлхийн бо- лон монголын эртний уран зохиолын сангаас хэсэг-, чилсэн тоглолт найруулан тавьсан нь түүх соёлын өв сангаас суралцахад чу- хал ажил боллоо. Ж. БААСАНЖАВ (Сэ- лэнгэ. Цагааннуур. багш) ЧИ ЯМАР ХУВЬ НЭМЭР ОРУУЛЖ БАЙНА ВЭ! Пионерийн байгууллагад хийх өөрчлөлт шинэчлэлд пионер бүхний хувь нэмэр, эрэл хайлт, идэвх санла- чилга хэрэгтэй. Чи юуг ши- нээр санаж сэдэж ямар хувь нэмэр оруулж байна вэ? Сониидоо бичиж ирүү- лээрэй| хэн гээсэн юм БОЛ! Би дүүтэйгээ шинэ жи- лийн сүлд модны наадамд очлоо. Дүү минь «Бэлэг- тэй» гэсэн урилгаа гартаа чанга атган өгөх болоогүй юу хэмээн байн байн асуу- на. Гэтэл шатан дээр хэл нэг нь урилгаа гээчихэж. Дүү бид хоёр урилгыг авч эзний нь хайлаа, Хаалга- ны ойролцоо нэг хүү ха- лаасаа уудлан сандарч, до- роо эргэлдэн ийш тийш бүлтэгнэн харж байв. Энэ ч ззэн нь гарцаагүй мөн дөө гэж бодоод, - Чиний урилга мөн үү гэвэл тэрээр - Мөн мөн! гэж дуу алдсанаа гараас минь шүү- рэн авч одлоо. Би дүүгээ хөтлөн явах гэтэл тэрээр мөнөөх хүү- гийн араас ямар нэг юм хүлээсэн мэт харсаар зогс- лоо. Пнонер С. БАЯР ХААЛГАА ХААЧИХ! Бид «Сэлбэ» зусланд амарч байлаа. Тэгтэл нэг М “, (9 (9 Үү Жосах БАЯРЛАЛАА өдөр манай тасгийн Барс толгой өвдөөд гээд хэвт- чихэв. Бид зуслангийнхаа эмчийг дуудлаа. Эмч: -- Наршчихсан байна, Найзынхаа толгойд хүйтэл жин ойр ойрхон тавьж, гал тогооноос Оуцалсан ус ан- чирч өгөөрэй гэлзэ. Бидч эрвийх дэрвийхээрээ гүйж Барсыгаа тордов. Сайхан зантай тогооч эгч, -- Сүүтэй хярам чанаад хөргөчихье, та нар байз- наж байгаад ирж аваарай гэв. Төдөлгүй Болдоо маань, -- Барс аа, найз минь өндийгөөрэй, Чиний дуртай сүү амтагдсан хярам ав- чирлаа гэсээр сав дүүрэн хярам цэлэлзүүлэн барь саар их л баяртай оржир- лээ. Тэгтэл Барс толгой дээрх алчуураа шүүрэн авч өн- | ДиИйснээ, -- Наадахаа ширээн дээр тавьчихаад өрөөнийхээ хаалгыг цаанаас нь хаа- чих гэж ууртай хэлэв. Уурлаж хэлсэн дээрх зургаан үг, өдөржин са- наа тавьсан найз нартаа урам хайрлах ганц үгнээс ., х 5 утас УУЧЛААРАЙ --- УУЧЛААРАЙ ГЭХСЭН Гурван давхар байшинд ороход хүүхдийн дуу цан- гинан, хөл хөдөлгөөн ихтэй байлаа. Эхний цагийн хи- чээл завсарласан ажээ. Шатаар өгсөн хоёрдугаар дав- харт гартал өнцөг тойрч яваа бяцхан охинтой нэг хүү цаанаас ирж яваад ха! пидхийтэл унагаав. гүй мөргөлдөж шалан дээр н дээ, хийн эрхэнд нулимс унагалаа. унасан охин ӨвдӨ- рин санаандгүй мөр- геж унагасан хүү тоосон янзгүй шат уруудан бууж харагдав. Охиныг өргөж босгоод цааш алхлан зургадугаар ангид орлоо. Хоёр хүүтоглож байгаагч бүүмэд, шог- лолцож байгааг ч бүү мэд барилцаад авчээ, Намайг харсан нэг нь зуурсан гараа тавьтал нөгөөх нь түрж хөөсөөр хананд тулгаж хэд сайн угзчин, дагзаар нь түгхийлгэх нь тэр, Түүний цаад талд охин хүү хоёр маргалдаж бай- на. Хорон үгээрнэгнээ дайрч Хор шар буцалгасаар... Эдний хэн нь ч нөхрийнхөө өмнө санаандгүй гар- тасан буруугаа хүлээсэнгүй, Гуравдугаар давхарт гарч явтал хоёр хүү хөөцөлдөн дэгдэх хөлийн чимээ | . гарав. Алслан одох тэдний араас харж зогстол гүй. цэж дөхсөн нэг нь хавсран унагаав, Тэр хоёр ч бас нэгнээсээ уучлал гуйсангүй, Тэгээд хэлж сураагүй, гарцаагүй хэрэглэх ёстой нэг үгийг пионер сурагчдын дунд хэвшүүлэхсэн гэж бодлоо. Ё Тэгтэл манай сонины өсвөрийн сурвалжлагчид ми- ний санааг мэдсэн мэт дараах бичлэгийг аваад ир- жээ. ХЭЛЭЭГҮЙ Л ЯВНА Найзынхаа төрсөн ӨдД- рийг тэмдэглэнэ, Шөнө оройтвол тэднийд хононо гэж ээждээ хэлээд МИНИЙ танил нэг хүүхэд оройхон гэрээсээ гарчээ. Тэр хүү үерхдэг гурван нөхөртэй- төө үдшийн цагаар кино ээд гарахад хорин цаг эе н мөч болсон байжээ. тийм амархан амнаас нь гарлаа гэж үү. Сурагч М. ЭНХТУЯА БАЯРТАЙ Бурмаа эмнэлэгт хэвтсэн ээжийгээ эргэчихээд буца- хад орой болж хотын хөл хөдөлгөөн цөөрчээ. Харан- хуйд ганцаараа. явах нэг л эвгүй, замын хоёр тал руу байн байн харж салхины хүүгэх чимээнээс бөндөг- нөн цочиж явлаа. Тэгтэл байшингийн цаанаас хоёр хүү гарч ирэв. -- Тэр охин ганцаараа айж явах шиг байна. Хо- ёулаа эр улс байна, дөхүү- лээд өгчихье гэж нэг нь хэлэхэд нөгөөх нь тэгье тэгье гэх сонсдов. Хоёр хүү ирж, -- Чи хаана хүрэх вэ? Гэр чинь хол уу гэв. -- Үгүй ойрхон. Биган- цаараа харьчихаж чадна аа гэлээ. Хөвгүүд гайхан харж, --4 Чи эмээх хэрэггүй. Гэрт чинь хүргээд өгьэз, ганцаараа явснаас гур- вуулаа бол илүү хөгжил- тэй шүү дээ гэв. Тэд халь- тиргаатай зам дээр ойччих- 2 2 2 22 З 24. рөв сургууль дээрээ очиж сагсан бөмбөг тоглосоор хорин нэгэн цаг гучин мөч болсныг анзаарсангүй. Тэд гэрийн зүг харих болтол нөгөө хүүхэд ээждээ ху- дал хэлснээ санаж нөх- Дийнхөө нэгнийд хонохоор шийджээ. -0 Дотны найзындаа ирээд хоёул гэрийн гадаах бай- шинд ор дэвсгэр зөөж тэнд тухалжээ. Хонохоор ирсэн найздаа хоол унд гэрээсээ зөөж авчрав. Гэвч хоноц идсэнгүй. Сэтгэлд нь нэгэн бодол хуралдан хуралд- саар байв, Хоосон хөндий байшинд хоёул гэрэл асааж үзсэн киноныхоо үйл яв- дал, үг хэллэг, гол баат- рын тухай ам өрсөн баа- хан ярьсаар унтах болжээ. Ор засаад хэвтсэн 0бо- ловч түүний нойр хүрсэн- гүй, Босоод найзтайгаа хо- бул ноцолдон тогложээ. Хэвсөэ гартал барилдаж сүүлдээ ядраад сууцгаж гэнэ. Хэсэг чимээгүй байс- наа нэг нь ам нээж өөрт тохиолдсон, үзсэн харсан, бусдаас сонссон хошин шог явган яриа дэлгэж дээ. Ми- ний танил хүү тэр бүх яриаг Нэн кегүэсээл шил суув. Түүний сэтгал нэг шилж байгааг найз нөхөр у бос вий гэж Бурмаагийн хоёр талаас түшин хариу хү- лээлгүй алхав. “Төдөлгүй Бурмаагийн хашааны үү- дэнд ирлээ. Бурмаа төө хэртэй нарийхан сурнаас шувт татан хаалгаа он- гойлгов. Хөвгүүдийг -- Баяртай гэж хэлэ- хийн хооронд тэрээр аль хэдийнэ хаалгаа түгжээд, гэр рүүгээ гүйв. Хоёр хүү эргэж ирээд ямар нэг үг хэлэх болов уу гэж бас жаахан хүлээсэн ГЭДЭГ. .: Пнпонер Н. ТҮВШИН БАЯР ХҮРГЭЕ, НАЙЗАА! Сургууль дээр үзэсгэлэн гарав. Одонхүү улиасны мөчир дээр сууж байгаа болжморуудыг өрөөнийхээ цонхон цаанаас харж нх аятайхан зурсан байна. Даарч бээрсэн хөөрхөн болжморуудыг хар-ад өрөвдмөөр амьтад чинь энэ байна даа гэж хэн Ч бод- моор. Тэгтэл манай сургуу- лийн бага ангийнхан дунд болжмор тэжээх хөдөлгөөн өрнөв. Хүүхэд бүр жижиг- "хэн ууттай талхны үйрмэг, будаа барьчихсан болжмор Мүх нь гадарласангүй. Тэр өө- реөө ч сэтгэл зовоод байгаа зүйлээ хэлсэнгүй. Нэг мэ- дэхэд нойр дийлэн тэд ун- тахаар хэвтжээ. Шөнийн хүйтэн жаварт даараад тав- тай унтаж чадсангүй. Өг- лөө эрт сэрээд танил хүү маань гэрийн зүг дэгджээ. босгоор давахад эцэг нь нэг л хүрэлгэр ца- . райтай, хөмсөг зангидсан харагджээ. 1 Төрсөн өдөр тэмдэглэ: гэж гарсан хүү найзаасаа хэдэн чихэр авч гарсан нь бас л учиртай байв. Нэг үгээр хэлбэл ээж аавыгаа дахин хуурч мэхэлсэн ар- та санжээ. Танил маань чихрээ дүүдээ өгч гэнэ. Энэ явдал тэгсгээд Л ӨН- гөрсөн боловч хоёр долоо хоногийн дараа сурагчид эцэг эхийн хамтарсан ху- рал болжээ. Түүн дээр гэрт нь хоносон хүүгийн эцэг босч «саяхан манайд нэг хүүхэд хонолоо» гээд Л ярьж гарчээ. Танилын минь нүүр үе үехэн цайрч, улайсаар л байв. Ээжийн- хээ нүүр өөд харах сөхөө түүнд байсангүй. Төрсөн өдөр тэмдэглэ- кээр явсан хүүдээ эх нь тэр шөнөжин сэтгэл зовс- хийн хоножээ. Тэндээ л хо» цугладаг газар гүйлдэнэ. Одонхүүгийн зурсан зур" - гийг үзээд дүү нарт маань тийм санаа төрсөн ч байж болох юм, Бүтээлээрээ сайн үйл хийх санаа өгсөн зэр» гэлдээ ангийн зураач охинд баяр хүргэе гэж бодлоо. Зу» раач хүнд хэрэг болно гэж эгчээсээ гоё хайрцагтай бу» даг гуйж авлаа. Маргааш нь эхний цагийн хичээ лийн завсарлагаар |Одон- хүүтэй уулзав. -- Чи сайхан зураг зур- даг юм байна. Чамд баяр хүргэе. Миний эгэ будгаар олон сайхан зураг зураач рай гээд түүнд өгөв. Тэрээр будгийг минь дуч рамжхан авч, нэг ч үг Хэ. ”дэлгүй анги руугаа орчих» лоо. Сурагч С.ЯДАМ ЭМЭЭ ТАНД Тэр өдөр цасан шамра- гатай хүйтэн байв. Түлээ хагалаад: зогсож байтал, баруун айлын эмээ хоёр хувин барьчихсан худаг руу бөгцөгнөн алхлаа. Бий үд нь сургуу, лиасаа ирээгүй юм байх даа. Сүхээ орхиж эмээ. тийн араас гүйн хүрч, ,- Та гэртээ хариад дух БАЯРЛАЛАА ҮҮ УУЧЛААРАЙ ноосой, орой үдэш наашаа битгий л гараасай, зам жалга, хонхортой, ноход их явдаг гэж бодсоор дэн өглөө болгосон Ч Гэтэл хүү нь яалаа. Ээждээ худал хэлсэн. Түүн дээ бантаад айлд хонож бас хууран мэхэлсэн би- лээ. Хурал дээр танил хүү маань болсон явдлыг ний нуугүй ярьжээ. Харин олон хүний дундаас «энэ хүүгийн ээж босоорой» гэх бий л гэхээс яс хавталз» сан ажээ. Сурагчид, эцэг эхийн хамтарсан хурал нэлзэд орой тарав. Танил нөхөр мннь ээжтэйгээ цуг гэрийн зүг алхахдаа ч худал хэл, сэн, хууран мэхэлснийхээ бурууг хүлээж хэлэх ёс той үгийг хэлээгүй л бай» на. , Юу гэж хэлэх учиртай вэ? ганцхан, уг 1 Ц. ӨНӨРБУЯН” (та дуу гаар сургууль. 7 дугаар анги) САЙХАН . СЭТГЭЛИЙН | ХАРИУД ХҮН БОЛОХ БАГААСАА . лаан сууж бай. Би ус аваад өгье гэхэд, т -« Эмээ нь даараагүй ээ. Хүүтэйгээ хамт алхаад харьчихья гэв. Үе үе хуйл- рах цасан шамарга эмээ, тийн дээл, малгайг хөөрөг" дөн хөөрхийг хийсгэчих, вий дээ гэмээр харагда» хад, У -« Эмээ та миний нНө- мөрт яв гэн: хэллээ. Эмээ салхи өөд харж ядан нүд, нээс нь нулимс асгарна. Бид хоёрыг хашааны үүдэнд очиход хаалга дог» роосоо түгжээтэй байв. Яв. тан хаалгыг түжигнүүлэа хонхыг нь дуугаргав. ГЭэ- рзэс хэдэн охин ХӨӨЦөӨл дөн гарч ирлээ. Ямар нэг юм булаацалдсан бололтой, - Алив өгөөдөх хэмээн инээлдэн гэр тойрч гүйв. -- Ангирмаа| Хаалгза нээгээч гэм хөөе! гэж бээр- эмээ хаалганы завс, раар өлийн хэрэндээ чиг га хэлэв. Ангирмаа хэмээх ач охин нь. --За за хүлээж бай. Очих л гэж байна шүү дээ гээд нөгөөдүүлийнхээ хой» ноос уур цан савсуулан гүйв. БАЯРЛАЛАА хажууд суудаг хөвгүүн дэвтрээ дэлгэчихээд үсэг Ч з Й байв. Түүнийг ийнхүү сууж байгааг оЭхХ- лээд бид мэдсэнгүй, Хамаг “анхаарлаа бид цээж бичигт төвлөрүүлсэн байлаа. Багш тэгтэл, -- «Чи бичээч! гэж түүнд анхааруулав, Ангийн минь анд бичилгүй суусаар л байлаа. Тохой залган суудаг тайз охин минь өөрийнхөө 2) дээр биччихээд, “түүнийхийг бас бичиж эхэл- жээ. Багш тавиухан алх- саар түүний дэргэд хүрч дэвтрийг нь харсиаа, -- Чи энэ үгээ дахиад даа гэв, Үерхдэг охин минь үг үсгийн алдаатай тичихээр хүүхэд биш вэ! дэвтэр дээр цээж би- бичиж самгардсан 29 ь-Ингэдэг 0 монднН доо. Хөгшин хүний үг тоо» доггүй янзын хүүхэд шүү гэж эмээ амандаа бувтил. на. Тэд инээлдэн ноцолдож гар хөлөө савлан хэсэг зогссоноо, Ангирмаа сая нэг санав бололтой хаал- гааны оньс мултлав. Буяц нь дэлгэрсэн энэ хүүгийн хүчинд хоёр хувин устай ирлээ шүү гэсээр эмээ амьсгаадан гэртээ оров.” Харин ач охин Ан. гирмаа нь, -- Хэн таныг усгнд яв гэсэн юм бэ гэж намжир, дав. Тэгснээ -- Гал дээр жаахан ус тавьчих, Би бүлгийн цуг. лаанаас өмнө цагаан хор- могчоо угааж өмсөнө гэз. Гайхан түүн рүү харвгл тэрээр, -- Хм... гэж надруу шин рэв татсанаа цаашаа хар- чихав. Ангирмаа аль хэдийнэ хэлж хэвшчихсэн байх ёс, той тэр чухал үгийг хэ. лээгүй ч, ядахдаа аятай- хан инээмсэглэж угтсан бол эмээ бид хоёр баярлах байсан. Сурагч М. ЦОГТБАЯР хий дундуур нь ураад хая- чихлаа. Цэвэр цагаан цаас нэ- лээдтэй, сурагч хүний хө- дөлмөрийн эрхэм нандин хэрэглэл хогийн саванд орох боллоо. Өөрт нь тус болж, өгөө- мөр сэтгэл гаргасан охины давхраат алаг нүд түүнийг гайхан харснаа урам нь" хугарах шиг болж цогтой харц нь унтрав, Хамт ол- ны нэг гишүүн гэсэн хай- ран сайхан сэтгэл, хөдөл- мөр эцэстээ ийм л болов, Гэвч миний найз охин да- раачийн цагийн хичээл, маргааш нь ч гэсэн нөгөө хүүгээс хичээлээ ХИЙХИЙГ гуйсаар байлаа. Харамсал- тай нь тэр хөвгүүн өөртөө зовийг өгсөөр л сууна. Бусдын өмнө буруугаа хү- лээж сурахсан. Миний бу- руу байжээ ууч... гэх нь тийм ичгүүртэй, доожоо- гүй хэрэг гэж үү дээ. Дэргэдээ суудаг тусар- хаг охиныг гомдоосон Энэ хүү сайхан сэтгэлийн ха» риуд дэвтрээ булааж авч урдаг нь эр хүний зориг, ноёи иуруу биш байлтай. Тэр хүүг найз охинд минь иог сайхан үг хэлээсэй Л гэжн бид хүсч байна. / Нийслэлийн 10 жилийн 75 дугаар сургуулийн су- рагч, эгч дүү гурван охин хичээл сурлагадаа шамдан амжилттай сайн суралца- хын зэрэгцээ гурвуулаа Сурагч Д. ОЮУНАА АВАХ ХҮН ГЭДИЙХ ГЭЖ ҮҮ Батхуяг үзгээ мартчи- хаад иржээ. Тэгээд найзаа- саа үзэг авчээ. Хариугүй тоогоо бодож дуусдгийн даваан дээр Батхуягаас үз- гээ нэхэв, Найз хүүгийн нүүр өөд нь тэр муухай харснаа, -- Май аваарай! гээд шидтэл Батхуягийн үзэг шалны мод үзүүрээрээ шаагаад тогтлоо. Туяхан үзэг ишээ даахгүй гулжил- зан байснаа шал дэрлэн унав. -- Хайран үзэг. Одоо хэрэгцээгүй болох шиг бол- лоо гэж халаглан Дуу алдав. Шалны модонд шшаагдсан үзгээ өөрийн юм болохоор найз хүү сугалж авахаар тонгойлоо. Үзэг нь сугарч шаланд үлдээд иш нь түүний гарт хараг- дав. Энэ завсар Батхуяг хэнэг ч үгүй, бүр тэгэх ёс- той юм шиг тоосон царай- гүй суув. Харин халаас- цаасаа үзгээ гаргаад барь- чихсан ханхар байлаа. Мартлаа гэж хэлсэн нь худал байжээ. Өгөөч гэж авчихаад эргээгээд барих: сайн бүжиглэдэг лаг охид. Өнөөдөр Мөнгөнцэцэг охинд баярт үйл явдал тохиолдоход хамгийн тү- рүүнд Болормаа, Бодьцэ- авьяа2- р, х Бос Ё хоо “ес : УУЧЛААРАЙ даа шидэж хаядаг нь ямар ёс вэ? Ер нь нэг нөхрийнхөө дэвтэр ном, үзэг харан- дааг гуйж хэрэглэсэн мөрт- лөө хэрэг бүтлээ гэсэн шиг заавал эвдэж, нугалж, ху- галж өгдөг нь сурагч бид- ний дунд мэр сэр бий. Авах хүн гэдийх гэж үү! Бид тэр бүр энэ буруу- таа хүлээж найз нөхдөөсөө уучлал гуйж: хэвшсэн бил үү! Үгүй ээ! Батхуяг буруугаа хү- лээж «уучлаарай» гэж хэлсэн бол шинэ үзэг авч өгснөөс илүү баярлах бай- сан даа. Өсвөрийн сурвалжлагч Н.ДАВААНЯМ САНАА СЭТГЭЛИЙН ОРЧЛОНГ САЙХАН БОЛГОХ ҮГ Найз нөхдийнхөө өмнө, тэр орондоо, олон нийт, дэлгүүр, хоршоонд явж сонины Нионерийн бүх бүлэг, эзэмших хөдөлгөөн өрнүүлж энэ сараас эхлэн «Баяр- ажил зохиож а хэр зэрэг хэвшүүлж байгаа талаар сониндоо бичиж лалаа, уучлаарай» сэдэвт ирүүлэхийг хүсье. зислэчсиажилашилийидийнэн: БАЯРЛАЛАА ээиииииэисэвгээиидлиилилириллэасилнилиэлрллнлннвлнлллҮлг 2 хэлээЄсс2 цэг хоёр баяр хүргэж амьд цэцэг, ном бэлэглэв. 5э- лэг аваад инээмсэглэж бул даруухан охины хариулт: - ИХ БАЯРЛАЛАА! Гэрэл зургийг Б.ПАЛАМ ) е ч 1 думын байхад хүмүүстэй түлхэл- цэх, хөл дээр нь гишгэх, эсвэл хувцас хунарт нь хүрчих явдал санаандгүй тардаг. Тэр бүхнийг тоол- гүй, тэгдэг л юм гэсэн шиг өнгөрөөдөг хүүхэд, насанд хүрэгчид хааяа боловч байх юм. Манай идэвхтэн өсвөрийн сурвалжлагчид бид гол нь жишим ч үгүй өнгөрдөг хүүхэд багачууд, тпнонер сурагчдад хандаж хүнтэй учир зүйгээ олж уучлаарай гэж хэлж хэв- шээсэй гэж хүсч байна. Уучлал гуйж, учирлаж сайхан харьцдаг хүмүүс Ч цөөнгүй. Тийм хүмүүс амьдралд ахуйдаа, өдөр тут мын харьцаандаа хэрэглэж: хэвшсэн үгийг дахин хэ- лүүлэх гэж оролдсон бол биднийг уучлаарай. ний зэтэгцээ бас албаар, алналж мїрсгїнїн тоглоом Бо даєл битгий болгоо- сой. ЗӨВЛӨЛӨӨС бүлгэм харьцааны соёл ХҮҮХДИЙН МӨРӨӨДӨЛ Энэ дэлхийн хүүхдүүд Энх тайвныг мөрөөднө Мөрөөдөл дундаа тэд Мохолгүй амгалаиг хүснэ Орон орны хүүхдүүдтэй Олуул наадахыг мөрөөд нө. Огторгуйн уудамд цойлон Одонд зугаалахыг хүснэ Аюулт дайны утаагүй Амгалан амьдрахыг мөрөөд нө Инээдэм хөөсөөр бялхан Ирээдүй тийш тэмүүлнэ. Тарган тивийн ХҮҮХДҮҮЛ Тайван энхийг мөрөөтнө Танилцан учргн пехөрлєж Сайхан найзлахыг хүснэ ГАНТУУЛ (Дархан хот, УИ! арзан жил) С. ХҮҮХЭД ТАГТАА ХОЁР Ц. НИНА-гийн авсан судалбар гэрэл зураг Ч ХҮҮХЭД ХОЁ Өнгөрсөн 1988 онд олон улсын амьдралд олон чухал үйл явдал болсон. Ё Элгээсээс арвыг хамгийн Й чухал үйл явдал гэж “Мон- Ы голын Цахилгаан Мэдээл- лийн Хогоо хзлээ. (МОН ЦАХИ ӨӨРЧЛӨН БАЙГУУЛАЛТ ЗХУ-д өрнөж буй Хувьс- байгуулалт вж байна. Одоо байгуулалт нийт мый орнуудад най орны адийн засаг, улс төр. үзэл суртал, өюун са- нааны гзэд нийгмийн бух хүрзэнд Өөрчлөн байгуу. лалт хийхээр заалаа. ҮҮ- нээс гадна өөрчлөл байгуу- далтын чир шугам «нийт дэлхий дахины байдалд таатай нөлөө үзүүлж бай- на, Чухам өөрчлөн байгуу- лалтын үйл, явцын үр дүнд үүссэн үлс төрийн шинэ сэтгэлгээний агаа- 8 раар олон улсын хурцад- труХЭЛахд мал байдал тэсч. нийгмийн өөр өөр байгуулалттай , улс орнууд хамтран ажил- | лаж, харилцан | итгглцэх боллоо. Мөн дайн үүсэх гол аюулыг бий Солгож : байгаа цөмийн зэвсгийг устгаж хэллээ дээд хэмжээний УУЛЗАЛТ « Зөвлөлт, амгрикийн удирдагчдын дээд хэмжээ- ний уулзалт болов. Дэл- хийн хсёр их гүрний удир- дагчид өнгөрсөн 1988 онд Москвад дөрөвдэх удаагаа албан ёсоор уулзаж хэлэл- изэ хийв. Москвагийн дээд хэмжээний уулзалтын үеэр цөмийн хоёр аигиллын пуу- жиг устгах тухай Зөв. лолт, Америкийн гэрээний ШМ батламж Сичиг солилцсог Ш ноор цөмийн зээсгийг уст- тах эрин үе изэгдсэн юм. Мөн гнэ уулзалтын уеэр | хоёр орны стратегийн даз- | шилтын зэвсэглэлийг 50 Ш| хувиар хорогдуулах түхай гэрээ байгуулах асуудал нухацтай хэлэлцсэн, сжЛнг 2 са Эс сж 1 НҮБ-ЫН ЧУУЛГАН ДЭЭР 12 дугаар сарын эхээр Зөвлөлтийн нам, төрийн тэргүүн М. С. Горбачевын НҮБ-ын Ерөнхий Ассамб- лейн 43 дугаар. чуулган дээр хэлсэн үг дэлхий нийтийн анхаарлыг татав. Зэвлөлтийн удирдагч хэл- сэн үгэндээ, өнөөгийн дэл- хий дахины байдалд гүн гүнзгий Дүн шинжилгээ хийж, зэвсэгт хүчин, ёр- дийн зэвсэглэлийг хорог- дуулах талаар өргөн цар хүрээтэй энх тайванч с4- нал дэвшүүлсэн. Тухайл- бал, ЗХУ. дангаараа зэв- сэгт “хүчнийхээ бие .бүрэл- дэхүүнийг Хагас сая Хү- нээр хорогдуулахаар зЗар- ласан. Түүнчлэн манай-ул- , сад түр байрлаж байгаа зовлөлтийн цэргийн иглээд хЗсгийг эх оронд нь буцаа- хаар монголын засгийн га- зартай тохиролцоод бай- гааг мэдэгдсэн. АЗИ, НОМХОН ДАЛАЙН БҮС НУТАГ Михаил Сергеевнч Гор- бачевын Красноярск хотод хэлсэн үгэндээ дэвшүүлсэн цсгцолбор санаачилга Чу- хал ач “холбогдолтой. Энэ санаачилгад Ази, Номхон далайн улс сриуудын хоо- ронд эрх тэгш эдийн 8ЗасС- гийн хамтын . ажиллагааг хдгжсүүлэх! тус бүс нутаг дахь цэргийн сорог төвлөр- лийг беёгасгахаар Заасан учир бидний аж төрж буй Аси, Номхон Далайн бүс ну гийн зих тайван, аюул- гүй Сайдлыг бэхжүүлэхэд мухал ач холбогдолтой юм. Ёр нь Ази тив суулийн жилүүдэд дэлхийн улс тө- рийн бодлогод гол үүрэг гүйцэтгэх болол хэлэлцээ БНХАУ-ын гадаад явд- лын яамны сайд Цянь Цигэн ЗХУд албан ёсны айлчлал хийв, Энэ 5 , 14554 72298 уй нг цхечөлэ, МХЗЭ-ийн Төв Хорооны ордой «Б» корпус «Пиоиерийн үйэй» сонины оелакї айлчлалын БНХАУ-ын ГЯЯ-ны сайд нар хоёр талын харилцаа- ны болон олон улсын бай- дал, ялангуяа Ази тивийн үеэр ЗХУ, асуудлаар нухацтай Ххэ- лэлцлээ,-3ХУ-д өрнөж буй өөрчлөн байгуулалт, БНХАУ-д явагдаж буй ши- нэчлэлийн бодлогын та- лаар харилцан мэдээлэл хийж, Ази тивийн асуудал хэлэлцэхдээ Кампучи түү- ний эргэн тойрны байдлыг улс төрийн аргаар зохи- цуулах асуудал Дээр нэ- “лээд тогтож ярив, Сайд нар хэлэлцээнийхээ явцад Зөвлөлт, Хятадын дээд хэм- жээний уулзалтыг 1989 оны эхний улиралд зохион байгуулах боломжтой гэж үзлээ. т 2 Одоо удахгүй ЗХУ-ын ГЯЯ-ны сайд БНХАУ-д хариу айлчилна. Энэ айлч- лалын үеэр Зөвлөлт, Хята- дын дээд хэмжээний уул- залт болох газар, цаг х7- Бацйар тохиролцож магад- гүй. ЖЕНЕВИЙН ХЭЛЭЛЦЭЭ Афганистаны эргэн тойр- ны байдлыг улс төрийн ар- гаар зохицуулах тухай дөр- вон этгээдийн Женевийн хэлэлцээр болсон юм. Уг хэлэлцээрийн гол тохирол- цоо Сол БНАфгУ-ын дӨ- тоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх, афган- чуудад улс гэрээ тохинуу- лах бслолцоо олгох, афга- ны хувьсгалын эсэргүү ХҮ- чинд хилийн чандаас зэр зэвсэг нийлүүлэхгүй байх, Афганистанагс зөвлөлтийн цэргийг гаргах явдал юм. ЗХУ, БНАфгУ-ын зас- гийн газар өнгөрсөн хуга- цаанд хэлэлцээрээр хүлээ» сэн үүргээ чанд биглүүлж ирлээ, ЗХУ. тохиролцсон ёсоор афганистанд байгаа цэргийнхээ ихэнх хэсгийг эх оронд нь буцаагаад Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. байна. Афганистаны зас- гийн газар Үндэсний Эв- лэрлийн бодлогоо амьд- ралд хэрэгжүүлсээр бай- на.. П “Харин хэлэлцээрт гэ- рын үсэг зурсан бусад тал- Пакистан, АНУ. хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй бай- на. Тэд Афганистаны До- тоод хэрэгт оролцож, хувьС- галын эсэргүү хүчинд зэр зэвсэг нийлүүлсэн хэвээр байгаа нь “Афганистаны эргэн тойрны байдлыг хүндрүүлсээр байна. Гэлээ гэхэд Женевийн хэлэлцээр бүс нутгийн мөргөлдөөнийг улс төрийн аргаар зохи- цуулж болох Юм гэдгийг харуулж, бус нутгийн бу сад мөргөлдөөнийг ийм-ар- гаар зохицуулах сайхан үлгэр дууриал болж бай- на. шинэ сэтгэлгээний - НӨЛӨӨ Энэтхэг, Хятадын дээд хэмжээний уулзалт боллоо. 30 гаруй жилийн . дараа болсон Энэтхэг, Хятадын дээд хэмжээний уулзалтаар хсёр орны харилцаа түү- ний дотор Энэтхэг, Хята- дын хилийн тухай асуудал хэлэлцсэн. Азийн хоёр том гүрний харилцаа зөөлөрч буй нь тус тивийн нутагт улс төрийн шинэ сэтгэлгээ нэвтэрч байгаагийн нэг илрэл юм. ТҮГШҮҮРТЭЙ БАЙДАЛ НАМЖИВ Иран, Иракийн дайн зогссон явдал юм. Бүтэн зургаан жил үргэлжилсэн энэ дайнд хоёр талаас сая гаруй хүний амь үрэгдэж, түүнээс олон хүн шархад- сан юм. Иран, Иракийн дайныг зогсооход НҮБ, түүний ерөнхий” нарийн бичгийн дарга биечлэн их үүрэг гүйцэтгэсэн. Чухам НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлэ- “эрэгтэй. эмэгтэйчүүд эЭлгүтэЛүЭГЭЖЭЭлЭЛтлэрүлтэллээ Индекс-14140 лийн 598 дугаар тогтоол дайныг зогсоох эрх зүйн үндэс болсон. Иран, Ира- кийн дайн төгссөнөөр Пер- сийн булангийн түгшүүр- тэй байдал намжих Солов. ТУСГААР УЛСЫГ ТУНХАГЛАВ 11 дүгээр сарын дун- дуур Палестины Үндэсний. Зөвлөлийн ХЇХ онцгой чуулганаас Палестины төр улсыг зарлан тунхагласан явдал юм. Шинэ Палестин улс -нь арабын эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрт нийслэлтэй, эрх тэгш эрхтэй, олон намын системтэй, эвсэлд үл нэг-- дэх улс-байх юм. Одоо шинэ Палестин улсыг дэл- хийн зуу орчим орон, түү- ний дотор БНМАУ хүлээн зөвшөөрөөд байна. колончлолын СҮҮЛЧИЙН ГОЛОМТ УСТАНА Намибид тусгаар тогт-- нол олгох, Анголд зэнх тайван байдал сахин хан- гах тухай протоколд Ан- гол, Куба, ӨАБНУ-ын тө- лөөлөгчид гарын үсэг зу- рав. Энэ протоколын дагуу нэгдүгээр сарын аравиаас Анголоос Кубын цэргийг гаргаж эхэлнэ. Мөн дөрөв- дүгээр сард Намибид тус- гаар тогтнол олгох болно. Ингэснээр Африкийн өм- нөд хэсэгт намжмал байд- лын эх суурь тавигдахаас талаа хэс бүс нутаг дахь олын с ыл? урөвл мааах2 онд болсон эдгээ чухал үйл явдал хайна? дахины өнөөгийн байдлыг бүхэлд нь эрүүлжүүлэхэд дорвитой нөлөө үзүүлжээ. Тоймч Д. ГАЛСАНЖАРГАЛ! ИС зяны хэн - 2 6407 Эрхлэгч ДАШДӨНДОГ ! ОРОН БҮХНИЙ ПРО | РОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ НАР НЭГДЭГТҮН! 45 дАХЬ ЖИЛДЭЭ Р , о Мт, (2379) 1989 оны нэгдүгээр сарын 25 ЛХАГВА МмХх2Э мин ТӨВ ХОРОО Д. СҮХБААТАРЫН Үнэ 10 мөнгө нэгэмжит мпЕ-Ын твв зөвлөлийн сонин ТӨЛӨӨ ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН БАЙГТУН хоош.дШЭаЛЖЛЫЖ 28-11 шєцш---гаснжи! ПИОНЕРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ШИНЗЧЛЭН ӨӨРЧЛӨХ ТУХАЙД Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөв- лөлийн нэр дээр аймаг, хотын пнонерийн бүл- гэм, бүлэг, пнонер сурагчдаас пиопнерини бай хөдөлмөрийн Бид тэр яр! хичээлээр төрс "Хүрэ, малту Сурсан эрдэ суурь -3с үхд сурлаа г алх, малтуур, үнсний хутгуур, гурилын эл- эг хөдөлмөрийн багажийг тө- рснийг харвал хичээлийн байр биш дэл- байлаа ны багш Л. Батням, 78. Энхболд нар, гч» чуулган дзэр хүүхдэд тохирсон с ховор байдаг тухай ярилцсан. санаа авч бүтээлч хөдөлмөрийн бүрийн багаж хийж туршиж байна. х хийгээд сурчихна гэдэг эрдэм. үүдэхгүй гэж овгөд сургадаг, урлан бүтээж байна, гийн сурагчид долоо хоног тутам гурван цагаар бү- тээлч хөдөлмөрийн хичээл хийж, багаж, сэтгэн бо- дох чадвар хөгжүүлэх тоглоом зэрэг олон зүйлийг ЗУРАГ ДЭЭР: 7-гийн «Гэ» ангийн сурагч Ч, Уран- дэлгэрэх «Долоодой» хэмээх ардын уламжлалт эв- лүүлэх тоглоом хийж байна. -- 9-ийн «Гь ангийн сурагч Л. Насанбуян төмрөөр жөдөлмөрийнхээ багажийг хийж шатар урлаж байна... лэлийн И сургуулийн У!-4Х ан- Гэрэл зургийг С. БОДООШ гууллагын үйл ажиллагааг шинэчлэн өөрчлөх үндсэн чиглэлтэй холбогдсон олон санал ирүүл- лээ. ф ЛА!маг, хот, райо- ны пионерийн штабын үйл ажиллагаа тодор- хой биш, штабын ги- шүүд ямар үүрэгтэй, ямар ажил хийдгийг Нь пионерүүд, тэр болгон мэддэггүй, Чуулган, ху- рал зэрэг томхон арга хэмжээнүүд дээр їшта- бын гишүүдийн бараа харагддаг. Зүй нь ан- хан шатны байгуулла- га, пионерийн үйл ажил- лагааг удирдан зохион байгуулах. жинхэнЭ штаб болж ажиллах ёс- той юм биш үү? Баатарчуудтай ажил- талаар өнөөдрийн ьд бидэнд гарын ав- га болохоор ямар ч 5 алга. Иймд баатарчуудын дунд 30- хнох ажлын чиглэл, тэ- дэнд заах дуу. бүжиг тоглоомыг . пионерийн сонин Хэвлэлд өргөн нийтэлж байх шаардла- гатай. Бүлгэмийн зөвлөлийн дарга С. ХАЖИД- СҮРЭН (Нийслэлийн 15 дугаар бүлгэм). ф Бид бүлгийн аж- лаа анти, танхимаас гаргаж үйлдвэр, аж ахуйн газарт явуулахыг эрмэлздэг. Тэгэх нь Ч илүү сонирхолтой бай- даг, Гэтэл үйлдвэр, аж ахуйн газрууд багшгүй очвол оруулдаггүй. Бапнтайгаа очоод аж- лаа явуулах гэхлээр тионерүүд маань челөө- тэй байж чаддаггүй би“ еэ бариад байдаг. Бүл- тийн цуглааны үед Ч ийм байдал ажиглагд- даг. Иймд пионерүүд биеэ даагаад үйл ажил- лагаагаа” явуулах бү- хий л бололцоог бий болгомоор санагдаж байна. Сурагч Б. солон- ГО (Нийслэлийн 15 дугаар сургууль). ф Ппонер сурагчдын дундаас эрх зүйн зөр- чил гарах явдал байе саар байгаа нь сэтгэл их түгшээдэг, рчил гаргаж байгаа хү тэй ажилла арга туршл дутагд- даг учир энэ талаар зөв- ломж гарын авлага ма- тернал .хорэгтэй байна. Сурагч Б. МӨНЕРӨН- ХӨЛӨГ (Ховд, Дуут сум. 8 жил). Пионерийн бүлгэм, бүлгүүд сургууль, ай- маг, хотын тэргүүний, нэрэмжит хамт олон бо- лохоор -үүрэг амлалт авч урам зоригтой ажил- ладаг. Авсан үүргээ бие- лүүлэхэд нь (1| зовлогөө. өгөх т р бүлгэмийн зөвлөл, ай? маг, хотын пионерийн зөвлөл, ХЗЭ-ийн бай» ї агаас хийх цажил ихэв н орхигддог, Тэр ч байтугай үүргийн бие- лэлтээ гаргаж, өгөөд ба Дд түүний дагуу шалгаж цол, мандат гох ажилд хайхрамж ханддаг дутагдал өнөөч дөр аймаг, хотын бай» гууллагуудад байсаар байна. Түүнийг нон да- руй арилгахгүй бол пио- нєрүүдийн идэвх буурч, урам зориг нь хугарч мэднэ. Бүлгэмийн зөвлө» лийн дарга Ц, БОз ЛОРМАА (Дорно. говь, Зүлэгт хороо. 10 жил). Эмхэтгэсэн Д. Сүх. баатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөвлөг лийп ажилтан С. ЦОГ АРД ТҮМНИЙХЭЭ ХӨ- ДӨЛМӨРИЙН УЛАМЖЛА- ЯААС ӨВЛӨН СУРСАН ХҮҮХДИЙН ТУХАЙ БИ- ЗҮЭЭРЭЙ! «СУРСАН БҮХЭН ЭРДЭМ» СЭДЭВТ ШИЛДЭГ "БИЧЛЭГИЙН УРАЛДААН Ард түмнийхээ хөдолмө- -- Дээл эсгэж, оёж Ч8- болж, тэр эрдмээ үр ач нар. гэхэд дотроо ямар ямар иэр- дах уу? --4Товч заигидаж чадах уу? --Арьс элдэж сурсан УУ? -Сур элдэж чадах уу? --Чөдөр зангидаж мэдэх үү? --Хазаар ногт хийж Чаг дах уу? --Угалз шаглан оёдог УУ? --Уран дарх хийж сур- сан уу? --Уурга тагнайлдаж Ча- дах уу? --ЭмЗэл угсарч чадах уу? --Араг шээзгий сүлжиж чадах, УУ? --АХАаруул тавьж, тараг бүрж чадах уу? таа өвлүүлэ 1 сургасаар энөэг хүрчээ. МАХН-ын Төв, Хорооны У бүгд хурлаас, хүнийг ба- гаас нь хөдөлмөрт эв дүйтэй болгох талаар заасан билээ, МАХН-ын Төв Хорооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга, "БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга иохөр 2К, Батмөнх сая- хан Холсгол аймагт Мөрон хотын 10 жилийн нэгдүгээр сургуулийн ажил байдалтай танилцахдаа хүүхдүүдэд бага наснаас нь айл гэрийн Х0- долмор ямар байдаг вэ? гэд. рийн уламжлал, тэдний бү- тээж урлаж чаддаг бүхнийг сурч мэдэж авахын төлөө шамдан хичээх нь Өнөөгийн багачуудын хойш нь тавьж үл болом чухал ажлын НЭГ юм, Тиймээс манай сонины зөвлөл идэвхтэн бичигч, Өс- верийн сурвалжлагч, пкэнер сурагчдын дунд «Сурсан бү- хэн эрдэм» сэдэвт шилдэг бичлэгийн уралдаан зарла, хаар шийдвэрлэв, Уралдаанд оролцоё гэвэл ард түмнийхээ хөдөлмөрийн уламжлалаас нь бүтээж ур- лаж чаддаг бүхнээс нь хийж тэйг хэлэх жишээтэй) «Сур- сан бүхэн эрдэм» сэдвээр пионерийн ажил зохиосон бол мөн тэр тухай нь ч бичиж болно. Бичлэгийн уралдааныг бид Монголын багш нарын У их хуралд зориулан тавдугаар сарын нэгэн хүртэл хугацаанд зарлаж байна. Ирүүлсэн бичлэгийг сонинд НИЙТЭЛНЭ, Уралдаанд хамгийн шилдгг бичлэг (гэрэл зураг) ирүүл- сэн уншигч идэвхтэн бичигч- дийг сонины диплом, Дурс- галын зүйлээр шагнана. (тоо харгалзахгүй). -Монгол үндэснийхгэ тийг ойлгуулахын чухлыг сурсан хүүхдийн тухай би- Мөн ард түмнийхээ хөдөлмө- ямар хоолыг хийж чадах вэ? яриад «Гэрийн ходолморийн чиж ирүүлэх хэрэгтэй, Бич рийн уламжлалаас өвлөн сур- --Үнидэсний уламжлалт уламжлалаас и» салгахгүй вггийн ямар ч төрөл зүйлээр сан хүүхдүүдэд сонины тус» тоглоом наадам хийж чадах байх явдал алс гь биеэ Даа байж болно, Бас тэр хүүх» тай шагнал олгоно, уу?... амьдралдаа арчаатай, арьич дийн (хийж сурсан зүйлтэй Хүүхдүүд зэ! Манай шил- --« Өвөө, эмээ, аав, ээж фшинь тэр бүхнийг хийж чад- ил, Хэдийд сурсан бэ? гож тэднээс асуугаарай!, Хүүхэд насандаа Л сурсан гэж ха- риулах вий, нэхоэр өвөг ддэлэс маань хүүхэд ахуйдаа гүү 3) л ажил, амьдралын дөртэй хямгач тэр танараарад ний", мийн хөдөлмөрт үнэнч богоод өөриймсөг болж сурахад нь их тустай, Дээл хувцас 96» тэж, оёж, түүнд хадах сам- тин товч зангидаж сурах чинь бас л нэг эрдэм юм» гэж зөвлөсөн билээ, тээ буй) гэрэл зургийг бич» лэгийн хамт ирүүлж, болно, Тийнхүү сурахад Нь хэн зааж зурж өгөв? Ямар аргаар яаж хийж сурав, хийж сур сан зүйлийнхээ нэрийг бүр- нээр нь нэрлэж чадаж бай- на уу? (Эмээл угсарч сурлаа дэг бичлэгийн уралдаанд идэвхтэй оролцож, ард түм- нийхээ хөдөлмөрийн уламж- лалаас өвлөн эзэмшиж буй хүүхдүүдийн тухай сэтгүүл зүйн олон төрлөөр нээн ха- руулцгаал! 2 сонины зөвлөл анхбат аа! Унш даа М Нийслэлийн 10 жилийн 81 онц сурлагатан Ц. МӨНХБА -Мөнхбат ав, унш ЛА8. цагаа харлаа, Мину- тад 100--140 үг уншдаг таж сонссон болохоор түү. НИЙ уншихыг нь сонирх- сон маань тэр, --88 боллоо. «Цагаан толгой» уншиж байсан Мөнхбат хүү яав гэсэн шиг над руу ширт- дээ. -Оайн уншиж байна. Чи хэдэн настай вэ? --Долоо --Сургуульд орохын ӨМ- зө уншиж, бичиж сурсан уу? --Үсгээ таньдаг, үг хол- бох гэж оролддог байсан. Сургуульд ороод л сайн уншдьыг болсон. Ширээн дээр унших 5и-. Чиг, цагаан толгойн НО. мууд нь байна. ” «-Том үсэгтэй номыг амархан уншчихдаг, Ха ЗУЛАА Зулаа энэ хичээлийн жилд нэгдүгээр ангид ор жээ. Өөрөөс нь нэг, хоёр Їнасайр ах байрны нь | күүхдүүд сургуульд явж | байхыг хараад сургуульд | орохын мөрөөсөл болж | байсан бол одоо өөрөө су- дүгөр сургуулийн 1 ангийн рин жижиг үсэгтэй ном удаан уншдаг, Аав, зэж хоёр сургуульд ороход олон с хан нНомавч өгсөн, Нэгдүгээр ангиа ,төгсгөх дөө бүгдийг уншиж дуу- сах: бодолтой байгаа гэж Мөнхбат ярилаа, Хичээлээ хийж дуусаад нэг шинэ дэвтэр гарган ангийнхаа хүүхдүүдийн нэрийг бичиж эхэллээ. -Чи юу бичиж байгаа юм бэ? --Манай ангийнхан на4- майг ангийн даргаар сон- госон. Тэгээд л дэвтэр нээж байгаа маань энэ, Хэн юу сонирхдог, юу унших дуртайг нь мэдэж авах гэсэн юм, Хэн олон ном уншина тэр хүүхэд их зүйл мэддэг болно гэж аав ярьдаг гэв. Манай сурвалжлагч Л. ДОРЖСАМБУУ рагч болчихоод хээв нэг алхална, Аав ээж нь ажилдаа явахад, Зулаа Ч гэсэн «ажилдаа» Явна. Сурна гэдэг бас ажил шүү дээ, Гэхдээ бас яг- гүй хүнд гээч, Хичээлээ тараад гэртээ ирэхэд аав нь баяр хөөр болон уг- тав. Хичээл дээр юу сурч мэдсэнээ хөөр болгон ярих дуртай. Цай уугаад ши- рээнийхээ ард сууна. Зулаа үсэг эвлүүлж үг болгож унших гэсэн бо- ловч эвлэж Өгөхгүй 80» вооно. Үсгээ бүгдийг нь мэдэх боловч үг бүтээх амаргүй ажээ, Түүн дээр аав, ээжийн бухимдах нь харагдаж үегдэ ч мартах шахна. Тэвч Зулаа хичээсээр л..Яаж унших эвдэ л олох гүй будилна. Сурах хял- бар байвал бэрхшээлгүй болж, амар хялбар бүхэн залхуу байдалд хөтөлдө- гийг Зулаа анхны жЖиИ- лээсээ ойлгожээ. Өсвөрийн сурвалжлагч Б, АНДАА | БААТАРЧУУД ТОГЛОХ ЦАГ БИШ настай. Тэд долоон Нийслэлийн арван Жи- лийн Ш сургуулийн 1- ийн «А» ангид суралц: даг Сургуульдаа хамгийн бага нь болоод ч тэр юм уу, ахлах ангийн- хан тэднийг «Манай долоон настнууд» гэж өхөөрдөн дууддаг тэнэ. Тэгээд ч бага ангийн бяцхан дүү нартаа байнга туслахыг ХичээЭ- дэг байна. Гэвч 1-ийн «А» ангийн баатар: чууд өөрсдийгөө жав- хан гэж хэлүүлэх дур: гүй ажээ, -Бид сургуулийн сурагчид, Тоглох цаг биш, Бид цагаан тд4- гойн бүх үсгийг сур, сан, Уншиж, бичиж, тоо бодож чаддаг болсон гэж тэд ярих дуртай, Гэрэл зургийг 4 С, ТУЯА солийрылат заостафирнбйнь... БААТАРЧУУД, талбай, биеийн тамирын цогцол: бор, ургамлын хүлэмж, үзмэртэй энэ тэмдэглэлээ дор сийрүүлэв, АВЬЯАСТАН Пхеньян хотын Төвд таван Зуун хүүхэдтэй нэгэн тохилог цэцэрлэг бий, Тоглоомын хотхон, тангас, үлгэрийн танхим, бүжгийн ТАВАН ЗУУН ТАВАН ЗУУН ЗУРААЧ Танхим | саруулхан аж. Бяцхан зураачид бийр будаг нийлүүлээд завгүй, Цэнхэр даашинз тай жаахан охин дүү- рэн алимтай сагс барь. сан эмэгтэйг хичээн- гүйлэн зурж сууна. --Чи хэнийг зурж байгаа юм бэ? --Энэ бол миний ээж. Намайг ням гаригт хї- рихаар ээж минь али- маар дайлдаг юм гэж ярив. Тэр охиныг Гён Хи гэдэг, Таван настай Их сайхан зурдаг охин байна. . “-Хаана ингэж зурж сурсан юм бэ? --Цэцэрлэгтээ, Гэр- тээ ч бас зураг зурдаг. --Гэрээ санадаг уу? --Үгүй, Аав ээж хоёр завтай | цагтаа үргэлж ирдэг. Би цэ- цэрлэгтээ байх дуртай гэв. Түүний хажууд суугаа охин тагтаа, пэцэг, бас нэг хүү өт- сөр барилгатай хот зурж байна. Энэ цэ- ” царигийн 500 хүүхэд цөмөөрөө сайн зурдаг аж, Хүүхдүүд зургийн хичээлдээ их дуртай юм, . --Бяцхан зураачдын- хаа хамгийн сайн бү. тээлээс ДЗО-ны ХШ их наадмын зочдод бэлэг-, лэнэ гэж багш эмэгтэй өгүүлэв. --Төгэхээр танай цэ- цэрлэгийнхэн ч бас ах наадамд бэлтгэж 6баї- 1 хиймэл гаа байх,Ннь ээ, -т Тэгэлгүй яахав, Бид их наадмын зочдыг цэ- цэрлэгтээ хүлээж авна. Чухам яаж бэлтгэж бай- гааг минь та үзээрэй гээд өөр нэг танхим руу дагуулав. ТАВАН ЗУУН хөгжимчин Ёочин, ятга, цан Хэн- гэрдг, лимбэтэй хүүх- дүүд тайзнаа эгнэн Сайраа эзэлжээ, Тавин хүүхэдтэй үндэсний хөгжмийн хамтлаг гэнэ, --Манай хөгжимч- дэйн хамгийн гом нь зургаан, настай б:а нь дөрвөн настай гэж мөнөөд эмэгтэй Танил- цуулав. --Вас л таван зуу- гуулаа хөгжимчин үү? тэвэл, --Тиймээ, Хүүхэд бүхэн нэгээс хоёр хөг» жим тоглож сурч бай» на. Хөгжмөө төгс чад- варлаг эзэмшсэн тавин хХөгжимчний тоглолтыг сонирхоцгооё гэв, --Хөгжилтэй |сэргэ- лэн ая эгшиглэж, хүүх- дүүд хоолой нийлүүлэн дуулж, охид хөвгүүд гар гараасаа барин бү- жиглэв. Цэцэрлэгийн авьяас- лаг багачуудын урла. гийн тоглолт их наад» мын Сочид төлөөлөгч- дийн анхаарлыг зүй ёсоор татна гэдэгт би эргэлзэхгүй, з:8 2 амьтны цэцэрлэгийн тухай ТАВАН ЗУУН ТАМИРЧИН --Тэнгэсийн ус (на- муухан цэлэлзэнэ, Туу- лайн бүжин, борхон бамбарууш, ходол, гав- рын хөгжилтэй дүрс “усны мандалд хөвөл- гөнө, --Яагаад заавал тэн- гэс байдаг билээ. Цэ- цэрлэг доторх энэ бага- Хан усан санг ядахдаа нуур гэсэн бол зохимж- той биш ҮҮ? гэхэд багш нар инээлдэж --Хүүхэд гэдэг чинь их мөрөөдөмтгий, бас дэврүүн улс. «Тэлгэс» тэж нэрлэсэн нь тэд- ний санаанд их нийц, дэг юм. Бид усан сан- гаа жинхэнэ тэнгэсийн усаар сэлбэж, бас эр- гийнх нь алтан элснээс авчирдаг гэв, Жинхэнэ тэнгэсийн ус, элстэй юм хойно тэнгэс байх нь түмэн зөв гэж бод- лсо, Усанд сэлэгчдийн уралдаан боллоо. --Хүүхдүүд маань бас л таван зуугуулаа уран сэлэгч, одон бөм- бөгчин, уран гимнас- тикч шүү гэж багш эмэгтэй чихэнд | Минь шивнээд инээмсэглэв. Солонгос орон их наадамд бэлтгэж байна. Их наадмын гэсэн хаяг- тай нөр их хөдөлмөр бүтээлийн жагсаалд цэ- цэрлэгийн багачууд Ч хөл нийлүүлж явааг нүдээр үзлээ. Я. СУМЬЯА шит Бүхнийг сонифхоёч башчууд аша Ус сонин бодис. Ус гэж чухам юу болохыг хүүхэд болгон мэднэ, Өдөр тутмын амьдралдаа усыг байнга хэрэглэж байдаг бо- лохоор бид түүнгүй амьдрах аргагүй. Цэцэг, модоо усла4- хад, халуун өдөр амныхаа цангааг гаргах гэж, зуны дэлгэр цагт гол мөрөнд шумбахад ус л бидний аминд 8 ордог шүү дээ. " “Тиймээс ч хүүхдүүд ус гэж юу болохыг сайн мэдэх 8 билээ. Харин та нар дэлхий дээр хэдэн зүйлийн ус байд- Ё гийг мэдэх үү? Нэг үү? 38 Хоёр уу? Гэтэл эрдэмтэд ! устөрөгч, хүчилтөрөгчийн нь нэгдэлээс шалтгаалж 48 зүйл 8 шинж чанартай ус байдгийг : тогтоожээ. Е Хөнгөн ус гэж байдаггэ 84 нэ. Эрдэмтэд усны шинж чанарыг нарийн хэмжих с0- рилгоор түүнийг гаргаж ав. 8 чээ, 3 Хүнд ус гэж байдаг гэнэ Ё Түүнийг туршилт, шинжил- Ё гээний газар гаргаж авсан бө. 8 гөөд ирээдүйн эрчим хүчинд 8 их үүрэг гүйцэтгэнэ гэж үз 8 дэг байна. Ё Хүний амьдралд гулгам- Е хай ус их чухал үүрэг гүй. ЁЕЁ цэтгэдэг байна. Бидний өдөр тутмын амьдралд хэрэглэдэг усанд полизтиленоксид ХЭ. мээх тусгай бодис найруулж хийвэл цоргоор гурав дахин хурдан гоождог байна. Ё Е 8 Г| Ё Ийм. л олон янзын ус бай- даг гэнэ. М. БОЛД ЧҮҮТүэүэлтээллтүт үр 11111131371277777 91 77177177183. сЭЭЭЭ ӨӨРЧЛӨГЧ ШИНЭЧЛЭГЧ “ «Баярлалаа» клуб манай .- лаа» клубийнхээ үйл ажил лагааг өргөжүүлэн ажил- лана. - т Б. НАРАНТУЯА (Бул- ган. Могод У! анги) Ярьсаар “суух уу? «Залгамжлагч» У! чуул ган дээр хүүхдүүд олон сайхан ажил зохиохоор санал бодлоо ярьсан би- лээ. Гэвч амьдрал дээр ярьсан бүхэн хэрэгжихгүй, харин ч улам нэмэн ярь- саар байх нь цөөнгүй үзэг- дэх боллоа. Өнөөгийн хүүх б777777777777-77-77777772772172-172 АСУУДАЛ ДЭВШҮҮЛСЭН «Аав... аав хурдан ирэө- сэй» гэж Мягмар амандаа үглэн цагаа байн байн хар- на. Цагийн зүү түүнд ном, зохиолд гардаг үхэр тэрэг лугаа адил удаан хөдлөх мэт санагдана. х. Багш «Ханын сонин хийж ирэх хүүхэд байна уу?» тээд Мягмар руу сүрхий том харжээ. Тэгэхэд нь Мягмар «Багш аа! Гочоо их гоёзур- даг юм билээ» гэхэд бүлгийн дарга,охин «Танай аавыг яаж гүйцэх юм бэ? Гочоо ханын сонин ямар байдгийг мэдэхгүй шүү дээЗ» гэж хэ- лээд багшийн ширээнээс хуйл- сан цаас авчирч |Мягмарт өгөнгөө «Өнөө орой би та-- найд хэдэн гоё зураг аваачиж өгье. Чи «толгойг нь» ааваа- раа гаргуулаарай. Маргааш шалгана гэсэн шүү» гэж хэл- жээ. Ханын сонин хийгээд, аваа- чих бүрийд ангийнхан нь дуу алдан «Ямар гоё болоо вэ?» гэх атлаа, далдуур хэн нэ- гэндээ «Манай ангийнхаас гоё ханын сойниг тэр айги гаргасан байна лээ» гэж ярих удаа бий. Энэ бүхэнд Мяг- мар баярлаж, гомдож бай- сангүй. Учир нь тэр өврөө ханын сонинг яаж хийдэг, яавал хүнд ашигтай байх вэ? юуг нөхөд нь сопирхан мээс ч Мягмарын зөвхөн бийр хананд өлгөчихнө. өрнөөс л салж сая л нэг са наа амарна. орших нэг шахуу байх ажээ. хамгаалах” гээд баяр, ерөнхий нэг дүүд хэлж ярьснаа хэрэг- жүүлэхгүй ярьсаар суудаг хүмүүс болчихвий гэж эмээх юм. «Хушуу нэмэ- хээр хуруу нэм» гэж ма- най ард түмэн мэргэн сур- тажээ, “Үнэндээ Ч їпионе- “рийн ажилд өөрчлөлт ши. нэчлэл хийхэд улаан бүч- “тэн бид өөрсдөө л идэвхтэй оролцож хэрэгжүүлэх ёс- той бус уу? Идэвхгүйчүүд “одоо ч мөн байсаар лбай- на. Нэгэнт чуулганаас өөрсдөө удирдаж ажилла- хыг бидэнд зааж өгсөн. » Тийм байхад бид өдий хүр тэл ажлаа Өрийг, ярьсаар суух ҮГ. “СӨРЛГЭРЭЛ (Дар- хан У!Ї сургууль. УГ анги) Ямар мэргэжилтэй болох вэ? Хүүхэд бүхэн л янз бү- рийн мэргэжилтэй болохыг хүсдэг. Мэргэжил бүхэн сайхан ч гэж ярьдаг. Хэн дуртай мэргэжлээ эзэмшиж чадвал тэр эх орондоо ихийг бүтээх учиртай. Гэ- тэл зарим хүн ямар нэг тохиолдлоос болоод Дур- тай мэргэжлээ эзэмшиж ӨГҮҮЛЭЛ 2 будаг Нүдэнд нэг л нэртэй сар, шинэ ёслолын гарчгийн «Өвгөн аав» гэхчилэн мөн- цэгцийг олохгүй ийм л хү. хийн нэг нэр хаягтай ийМ мүүс болох нь! " зүйл анги, бүлгийн хананд Нэг бүлэг хилд хичнээн өлгөөтэй байдагсан. Ханын сонины утга учрыг Тэгээд түүн Мягмар мэдэхгүй. Баяр ёс- лол, бүлгийн цуглааны үеэр ёс мэт гаргадаг, түүнийгээ пионерийн ахлах удирдагчид заавал шалгуулдаг нь зан- шил болжээ. Чухам яах гэж "анын сонин гаргадаг юм бэ? Шалгуулж, оноо авах гэж хийдэг юм гэж үү? Сая- ханы нэг өдөр «Ханын сонин гэдэг бол сурталчилгааны ,даг. Миний бо, - мар- єзтгэлд даа. Гэтэл одоо гаргаж бай- болон гаа ханын сонин даан ч муу суух ийм л дүр зураг бодог.- болжээ» гэж нэгэн буурлын доно. Өглөө сэрэхэд сайхан хэлэхэд /Мягмарын зурагтай, элдэв тоо, баримт улайж, өөрийн хийсэн гэгдэх бүхий энэ л «сонин» угтана. Нандигнан авч очоод ангийн сэнтэй нь дүйцэх юм нэгээ- Тэгээд л хэн ч үгүй байлаа. сайхан ду- лаан, өнгө хуар хосолсон зу- раг сэлт, үргэлжийн мөнхөд өгөх юмаар бага байх .юм. «ихэр» Тэгсэн атал ханын сонингууд анги бүрт Шинэ хэлбэрийн Байгаль ярих их дуртай. жил үеэр хэлбэрдэх гэгч ёстой л энэ дор биш үү? Ааваараа ханын со- сонин, сэтгүүл дээр гаргасан нинг хийлгэлээ гээд бид өөрс- зураг сэлтээр бүрдсэн зурагт дөө хожим нь хуудас гаргаж «Байгаль эх?, бодох чадваргүй юмны эмх хгүй ч удаа байх юм. ид мэргэжлийн тухай ярихдаа зөвхөн ямар нэг дээд сургуульд орох ту- хай биш хөдөлмөрийг Л хайрладаг, аль ч ажлыг сайн муу гэж ялгаварлаг даггүй, өөрийн сонирхсон. лийг нь эзэмшүүс лэх талаар ойлголт өгч байх нь зүйтэй гэж би боддог. Зарим нь ямар нэг тодорхой мэргэжлийг эзэмшихийн төлөө бүхнээ зориулан тэмцэж байхад нөгөө нэг хэсэг нь за ямар байх юм. гэжил гэж юу вэ? гэвэл тодорхой нэг ажил хөдөл- мөр. Яагаад түүнийг эзэмш дэг вэ? Социалист монгол орноо хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулж, өөрсдөө сайн сайхан амьдрахын тулд л мэргэжил эзэмшдэг Бид ажил мэргэжлийн тухай хоорондоо олонтаа ярилцдаг. Энэ бодлыг є60- нин маань бидэнтэй ху- ваалцаж зөвлөлгөө өгч байгаасай гэж хүсч байна. Пионерийн ажилд янз бү- зүйтэй нүүр сонингоо эргэн бодвоос хэл- “Зарим анги бөөрөнхий, дэлбээ... гээд хэлбэр хэмжээг нь өөрчилдөг ч гэлээ доторх агуулга, уншигч нөхдөдөө болсон. юм гэж сайн Яагаад энэ вэ? Ажлыг юу ч хийж, гаргадаг вэ? дээрээ манай орны пионерийн бүлгэмийн бүх бүлгийг нэмчих. Хич- нээн их цаас гарах вэ? Хүний нүд зрээлжлэм, ут- га учир нь үл ойлгогдох, ун- шихад тевөгтэй цагираглуул- сан, давтмал гарчигтай ханын сонингууд бидний л хажууд байна. Хэн нэг нь үзэж ун- ших гэвэл урд өмнө үзсэн зураг, сонины хайчилбар л ханын сонин уншдагийг нь бодож байсан- нэг хэрэглүүр, Анги хамт Р гүй, «Аар аа! Ханын сонин аөлөнд байгаа ололт, дутагд- мяа Чөнрэгэн гэж гны хийгээрэй» гэзд л дулаан лыг тэр сонин дээр тусгасан вэ? Юу зориулж ханын хөнжилдөө ороод нойрон байх ёстой. Хүүхэд ун- НД гэ” хорвоод аялана, Зарим үед зүүдэлж цочин с д аав нь бөгтөггөн бийр будаг болчихсон суудаг байв, Тий- шаад өөртөө дүтнэлт хийх тийм л юм бичиж, гоо сайх- ны таашаал олгохуйц чимаэг- лэлтэй байх хэрэгтэй юм Л сонин гаргадгийн учрыг ун- шигч найз минь чи мэдэх үү? Өсвөрийн сурвалжлагч Н. ДАВААНЯМ КООРДИНАТЫН ХАВТГАЙД| ОЮУН УХААНАА РАА УРАЛДАВ. Ё ГУРВАН ЗУУГААС. ГУРАВ НЬ. 7 Математикийн шүлэг, зохион бичлэгийн агуулга, ур чадвар, уран сайхны дүрслэл, зөв бич- гийн дүрэм, цэвэр сайхан бичлэг зэргийг харгалзан Говь-Алтай аймгийн Т-нрр 7 нэгдүгээр сургуули Ё гийн «Дэ» ангийн сурагч цээн болж өнгөрлөө, | ЇШ, Нямдорж, нийслэлийн Тэмцээнд анги алгасан 33 дугаар сургуулийн 6- өөрсдийн оюун билгээ гийн «Б» ангийн сурагч сорьж ахмад ангийнхнаа- Б.. Энхбаяр, саа ч дутахааргүй ам- районы 65 дугаар сургуу. жилттай оролцсонй Октяб- лийн б6-гийн « ангийн рийн районы .77 дугаар сурагч Т, Мөнхтуул нарыг сургуулийн 4-ийн «А» ан- нэг, хоёр, гуравдугаар гийн . сурагч Бурмаа, байранд шалгарууллаа. Ажилчны районы мате- 2 матикийн багш Басангийн хичээл заадаг, 15 дугаар сургуулийн 5-ын «А», «Б» «Вэ» ангиуд, Найрамдалын районы 83 дугаар сургуу- лийн 5-ын «Гэ» ангийн су- рагчид болон тэмцээнд оролцсон тавдугаар ангийн ханд талархал илэрхийлье. мэдлэг бүлгээр нь өргөн орол- цуулсан нь нийт сурагч- Дын хичээлийн идэвх, са наачилгыг өрнүүлсэн хүүх- дүүдийн маань хувьд ёс- той л математик, монгол хэл, амьтан судлалын хи- чээлийн «Болор цом» тэм Сурагчид тоон тэнхлэг дээр янз бүрийн бутархай- нуудыг тэмдэглэх, цэгийн координатыг тодорхойлох шугам хэрэглэхгүй нэвэр- хэн зурах, нэгж хэрчмүү- ДЭЭ ТООН ТЭНХЛЭГТ ТЭМДЭГ- лэхдээ нэлээд алдаа гар- Уншигчдын талархал гасан байна. Мөн нэг сур- - гууль ангийн сурагчдын дэвшүүлсэн захидлыг материалууд хоорондоо «Пионерийн үнэн» сони- ны редакц, 65 дугаар сур- гуулийн Т. 2Камьянсүрэн ахлагчтай тоо-физикийн багш нарын салбар сек- цийнхэн баяртайгаар хү- лээн авлаа. Сурагчид аа! Анги ахих- тусам тоо бодлогын хи- чээлд тулгуур мэдлэгийн нэг болдог сэдвийг бид баттай ойлголоо. Манай тэмцээний эцсийн зорилго ч энэ билээ. Ямар нэг хн- чээлээр энэ мэт сонирхол- той уралдаан, тэмцээн зо0- хиож болох сэдвийг өөрс- дөө бодож олоорой! ижил төстэй болсон тал байна. Тэмцээнд оролцсон нийт сурагчдын матем2уи- кийн холбогдол бүхий бод- логууд ихэнхдээ Зөв зүй- тэй болжээ. 18 аймаг. Дар- хан, Багануур, Налайх, Улаанбаатар хөтоос 8300- гаад сурагч өөрсдийн авьяас билгээ сорин амжилттай оролцсоны дотор Булганы Бүрэгхангай, Төв аймгийн Алтанбулаг, Баян, Арга- лант, Улаанбаатарын 15, 33, 65 дугаар сургуулиуд сурагчдаа сайн зохион байгуулан бэлтгүүлж анги Нэгдүгээр байранд шал гарсан ЮМ. Нямдоржийн ЗАГАС Ус гэдэг чандмань эрдэнээ Унаган төрхөөр нь байлгах гэж Харах нүдээ нэг ч цавчилгүй Харуулын цэрэг шиг байна уу чи! Харахад тунгалагхан ус Хатууран хөлдөхөд чамд хэцүү юу? Хөгжүүн хавар айлчлан ирж Хөлдсөн мөс чинь гэсэхэд чи баярладаг уу? Хоёрдугаар байранд шалгарсан Б.ЭН ЫН зохиосон шүлэг ! (Испан ардын үлгэр) | |. Эрг урьд цагт нэгэн | Эмгэн амьдарч байжээ. Гэр нь ойд ойрхон тул | гишүү түүж тосгонд аваа Чиж худалдан амь зуу- даг байлаа. Ганц бне учир муу хүмүүсээс айж ШӨНӨ хаалга, цонхоо сайн түгжиж унтана, Нэг шөнө ширүүн бо- роо оров. Тэнгэрийн дуу- наар байшин нь чичрэн Доргиж өөрөө галын дэр- | тэд биеэ: ээж суулаа. | Гэнэт хаалгыг нь түг | Түг хийлгэн балбав. Эм- тэн айж ухасхийн бо- соод, --Хэн бэ? гэж асуув, -- Хаалгаа онгойлго. но уу. Би ойд төөрч норж "гүйцлээ, Танайд Дулаа- цал: хоног өнгөрөөмөөр Н байна гэж гаднах хүн 24) хэлэв, :4 -- Чи хэн гэгч вэ? -- Хосе 4 Эмгэн сонсгол муутай 1| байжээ, Дахин асуув, | -- Хэн гэнээ? | Явуулын хүн өөрийн- 14) Хөо нэрийг бүтнээр нь | ёсууж байна гэж бодоод . |) чанга дуугаар, ” т-Хосе-Антонио-Анд- | рес -Хесус -Фернандес" гэж хэлэв, Эмгэн түү- | | нийг сонсоод бүр ихээр | айж, | | -- Хүүе, хүн гуай та нар ирсэн замаараа | | Явж үз, Миний муубай- шинд та бүгд багтахгүй й гэжээ. | Таван хүн байна гэж | | эмгэн бодсон юмсанж, | “Испан хүний бүтэн | нэр өөрийн нэрээс гад-. наэх, өцгийн нэрээс бүрддэг. | Ч.рхуулыг А, ОЮУН | ЦЭЦЭГ (Нийслэлийн | 23 дугаар сургууль) МАНАЙ ХАЯГ: корпус редаки МХЗЭ-ийн Төв Х ЗУРГААН Б, Болормаа радио- гоор үлгэр сонсох дур- тай, Зургаан настай тэр охин сонссон үлгарийн- хээ баатруудыг амилуу- лан бодож, янз бүрээр дүрслэн зурдаг. Үлгэрт гардар хурга, ишиг, зуны аагим нар- наас биеэ халхалж мод- ны сүүдэрт хэвтэж, 9е- вэл булгийн усруу тон- гойж байгаагаар дүрсэл- дэг, Болормаа сэтгэлдээ амилан дүрслэгдсэн үл- тэрийн баатруудаа ца4- сан дээр вурж эхэлснээс хойш дөрвөн жил боло- ход 250 орчим зураг зуржээ. Болормаагийн ажиглалт, ухаарал, та- нин мэдэхүйн эрэлхий- лэлтэй зурагнаас нэлээ- дийг зөвлөлтийн хүүх- Дийн ном, хэвлэлийн газ рын зочин төлөөлөгчид хэвлэн нийтэлж үзэсгэ- лэн гаргахаар авч явсар нь магадгүй түүний уран бүтээлийн хязгааргүй Урт замын эхлэл ч байж болох юм. С. БОДООШ ЗУРАГ ДЭЭР: Зур- таан настай зураач Б. «Болориаа МПС-ын орд- ны тар зургийн дугуй- ланд суралцсан эхний жилдээ, т НАСТАЙ ЗУРААЧ. уС8 Л , 4 2 2 ОЛУХ 50 бэвбжхайанэндийлагьд 23 Энэ олон гуурсны алинаар нь ус гүйж савтай цэцэг услагдах вэ? Индекс-14140 орооны ордон «Б» ЛД. Сүхбайтары «Пионерийн үнэн» сонины Улсын хэвлэлийн номбинатад хэвлэв, | нэрэмжит хөдөө Онгорхой байгаа нү, дэнд үсэг нэмж бичээд үүсмэл биш жинхэнэ нэр үг олж бич! В. АЛТАНГЭРЭЛ (Улаанбаатар, . Баг- шийн сургуулийн багш) Эрхлэгч Ж, ДАШДОНДОГ Ме1 1989 оны нэгдүгээр са 990998600800000090000 ӨӨӨө060800600060099 Ө090999080900998862209 НЭГДҮГЭЭР АНГИД ОРЛОО ГЭСЭН ЧИНЬ,, Намайг тэднийхээр ороход Булган охин «Хадаасханд, тохиолдсон яв- дал» гэдэг номыг уншиж суулаа. -- Сонирхолтой ном уу? -- Их сонирхолтой. Нэг төмөр хүүхэд гардаг юм. Охин хоёр гуравхан минутын дотор /т цомын агуулгыг ярьж орхив. Огт- сон ч түгдрэлгүй, итгэлтэй ярилаа, Үнэхээр л сонирхолтой цом аж, Булганыг ярьж дуусахад, -» Тэгээд цааш нь... гэж би өв рийн эрхгүй асууж билээ, -- Цааш нь та маргааш сонсоорой, Ви өнөөдөр уншагд дуусгачихна даа, Танд ярьж, өгье гвэл та өөрөө ун шаад номыг минь эргүүлж өгөх үү? -- Баярлалаа. Чиний ярихыг л дараа сонсоё, Одоо чи хэдэн настай вэ? ь 99990090080000909000 9800099088909809900600900809000080000006 т-. Долоон настай, -- Долоо... Би гайхав. Тэгээд нэгдүгээр ангид сурдаг хэрэг үү? -- Үгүй, Хоёрдугаар ангид. Нэг- дүгээр ангид орлоо гэсэн чинь багш нар шалгалт аваад хоёрдугаар ангид оруулчихсан юм, -т--. Ойлголоо. Чи сургуульд оро- Х00с00 өмнө уншиж, бичиж сурчих- сан байсан юм шив дээ? -- Бас би бодож сурсан... гэж охин нэмэв. Булган охин Архангай аймгийн Цэцэрлэг хотын 8 жилийн сургуу. лийн хоёрдугаар ангид сурдаг аж. Аав Д. Баатарсүрэн, эх Г. Энх- туяа нар нь хоёулаа хүний их эмч. Тэд эзгүй байв... Өвөө Гомбосүрэн нь охиныхоо тухай ярилаа. -- Зурагтай ном үзэж, үсэг тоог нь их асуудаг байсан юм. Аав зэж нь ч дуртай хэлж өгнө. Тэгээд нэг мэ- дэхэд л уншиж, бичиж сурчихсан, 55 Саяын улирлаар онц гарсан УУ -- Онц гарсаан... Одоо бид гурав- дугаар ангийн тоо бодоод байгаа юм... Булган охин хичээлдээ явахаар хувцсаа өмсөж эхэллээ. Би түүний зургийг авлаа. 4 -- Өө... та зураг савдаг юм уу? Би өвөөгийнхөө хамт авахуулья. -- Тэг л дээ... Тэр хоёр тэврэлдэн байж зургаа авахуулав. -- Ах аа, та чинь Улаанбаатар хотод б4йдаг гээ биз дээ? Надад зургий минь явуулаарай. Хаягийг минь бичээд авчих. Үгүй би өөрөө бичээд өгчихье... Дорхноо л үзэг цаас гаргаж, хая- гаа тун тодорхой бичиж өгөв, Ганцч алдаагүй, маш цэвэрхэн бичжээ. Би гүүгээр тоо бодуулж, тоглов, -- За цээжээр бодно шүү. 121 дээр 279-ийг нэм! Хэд вэ? Охин огт- Хон ч түгдэрсэнгүй, -- 400... гэж хээвнэг хариулчн хаад хувцсаа өмсөнө, -- Тэгвэл 219 дээр 121-ийг нэм! Хэд зэ? -- Нэмэгдэхүүний байрыг сольс "оос нийлбэрийн чанар өөрчлөгдөхгүй Өвөө бид хоёр нь цнээлдлээ, Бүл- ган гэж иймд охин, Түүнд амласан ёсоор би зүргийг нь явуулав. Гэхдээ соццноор дамжуулж шүү... Түүний зураг энэ байна. Т. ДАВААДОРЖ | нь р Та нар хүүхэлдэйн кино үзэх дуртай юу? Асуултгүй бүгд дуртай гэж |харнулах нь лав. «Чамайг даа», «Мауг- лнэ, «Алтан загасны үлд- гэр» гээд л хүүхэд бол- гон өөрийн үзсэн хүү хэлдэйн кнногоо ыл голын ялалтын 50 жи- ни ойд зориулан МПБ-ын "өв Зөвлөлөөс, «Ахмад дайч» (ы алдрыг мөнхжүүлье!» онгол, зөшлөлтийн пяонер, рагчлын хамтарсан Эрэн ф жлах аяныг зохион “202 туулж байгаа билээ. Уг ая- " ыг манай нийт пионер сураг- Ж»жЛл л, өсвөрийн сурвалжлагч- эє06 1 ддын зэрэгцээ ахмад буурлууд “ Ёмаань баяртай хүлээн авлаа. 1 Тэдний нэг ахмад сэтгүүлч Ч. Түлэвтэй өсвөрийн сур- лагчийн хийсэн ярилцла- ф гыг нийтлэв, ! Ё Өслөрийн сурвалжлагч: 1 -алАхмад дайчдын алд- ыг мөнхжүүльс!» манай эрэн сур алтилах аяп танд ямар. Н ҮСЭЭ ЭРЭЭ?Э АР НЭГДЭГ ми 1 ! 1 ХН-ЫН ҮЙЛ ХЭРГИЙН ТӨЛӨӨ ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН БАЙГТУН , С. Бат-Амгалан анх удаа суурь машин дээр ажиллаж байна. Энэ бол ассил хөдөлмөрийн дөртэй болох эхлэл, Тэр нийслэлийн 52 дугаар сургуу- дийн 7-гийн «Б» ангид сурдаг. Тэдний сургуулийнхан чухал шаардлагатай хүрз, тармуур, царил, хаалганы нугас хийдэг байна. Тэрэл зургийг С, БОДООШ сэтгэгдэл төрүүлэв. Та энэхүү аянд яаж ородцох вэ? Ахмад сэтгүүлч Ц. Түдэв: --Ви Улаанбаатар, бусад хот, нийт аймгуудын пионерийн байгууллага, түүний олон мян- ган пионер, сурагчдаас энэ аяныхаа ажилд, бүтээлч үр дүнтэй, шинэ хэлбэрийн ам- жилт гаргахад нь зориулан, Халхын голын дайнд оролцсон зөвлөлт, монголын ахмад дайчдын байгуулсан гавьяа, гэрэл зураг, түүх дурсгалын баримт бичгүүдийг нийтлүү- лэх, илгээх хэлбэрээр туслан оролцох хүсэлтэй байна. -- Өсвөрийн сурвалжлагч: --Та Халхын голын дайнд оролцож явсан ахмад дайч- дыг эрэн сурвалжлах, тодруу- лах ажлыг хэдийгээс хэрхэн эхэлсэн бэ? -- Ахмад сэтгүүлч:-1959 онд Халхын голыц ялалтын 20 жилийн ойн омцохон Төмөр замын ажилчдын соёлын ор», донд БНМАУ-ын гарамгай баа тар Л, Дандартай уулзалт боллоо. Би тэр уулзалтад оролцсон билээ. Гарамгай баат рын хийж, оролцож, бүтээж, зохион байгуулан удирдаж, амь эрсдэх шахан, зориг сам- баа гаргаж явсан баатарлаг түүх намтар намайг оорийн эрхгүй татсан билээ, 4Ходөл- морь сонины редакц надад монголын залуучуудын болох БоцагипаамулЛл202Е5 ЭРЭН СУРВАЛЖЛАХ | пионер сурагчдын анхдугаарүнэнч Сай. тойрон аялалд сурвалжлагчаар оролцох боломж олгосон би- лээ. Тэрхүү аяны гараа Сүх- баатарын талбайгаас гарахад БНМАУ-ын баатар Д. Няятай- сүрэн дурангаа, Д. Хаянхяр- ваа усны дашмагаа, Дизи- зийн комиссар 0. Дандгай байлдааны цүнхээ өгөөд ажиг- лах, санан дурсах, заазал очиж, гэрэл зургийг ць авах газруудыг хүртэл зааж сурж өгч байсан. Дандар баатар анхдугаар тойсон аялалд оролцо бидэнд Халхын голын хөрсөн дээрх шоргоолжны нүхнээс бусдыг заан хэлж өг- сөн юм шүү дээ. Өсвөрийн сурвалжлагч:-- Та ахмад дайчдын тухай эрэн сурвалжилж, олж цуглуулсан зүйлээ ямар ямар төрлвор бүрдүүлдэг вэ? Ахмад сэтгүүлч:-- Өөрийн, дахин дахиц уулзаж сурвал- жилсан тэмдэглэл, өөрөө ав- сан ба тухайн үеийн гэрэл зураг, үнэмлэх, бичиг баримт, захидал, өерсдийн нь дурдат- гал, дурсамж, мөн архивын материал гэх зэргээр ангил- даг. Өсвөрийн сурвалжлагч: - Танд энэ хооронд ямар бахар- халтай, баяртай үйл явдал то- хиолдож байсан бэ? Ахмад сотгүүлч:--Эх орны- дсо төлоо, хүүгийн нь ёсоор рын вэ? «Эзэн гэхээс өөрөөр лэг сум. 8 жил) ХОЁР БЯЦХАН ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ «Алтан таб» Онц, сайн сурахыг хүсдэггүй хүүхэд гэж хэн байх хичээвэл заяа хичээнэ» гэсэн ардын үг бий. Хичээл номоо хэн сайн давтана «Алтан тав» өөрөө л түүнд ирнэ. Гэтэл манай зарим хүүхэд -- Багшаа, би ганцхан таны хичээл дээр «сайн», «дунд» гарах нь засуулья гэнэ. Хүссэнээрээ засуулж ахин өөр багш дээр очиж хоёр дахиа засуулна... бүр гурав дахиа ч... Ингэж сайн онцын эзэн болох нь тэр. шүр Тэхэ БЭЛ, ммэиий у 15 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ | 268 (2380) ! 1989 оны нэгдүгсэр ї сарын 28 ї БЯМБА ҮНЭ 10 МӨНГӨ чамд бий Жинхэнэ «Алтан тавын» эзэн мөн үү?. Огт биш. Өөрийгөө, эх орноо хуурч байгаагийн муухай жишээ юу гэх вэ? Харин дэрвөн «дунд» сурч байснаа дараагийн улиралд гурван хи- чээлд дунд бол сайн дүн сая чам руу өөрөө дөхөж явна гэж бодоорой. Үнэн мэнэөр явбал үхэр тэргээр туулай-гүйцнэ. Ухаан сэргэлэн багачууд минь өөртөө итгэ «Алтан тав» чухам л өөрт чинь байдаг юм шүү. Багш А. ПҮРЭВЖАНЦАН (Архангай. Цэцэр- хичээлд Санаа Би автобусанд явж байлаа. Миний ард байсан хоёр охины яриа чих дэлсэнэ, Нэг нь: --Ямар нь тэр монгол бичгийг гаргадаг байна аа гэв. Нөгөөх нь -- Харин тийм ээ. Бичихэд ямар хэцүү гээч гэв. Монгол бичиг, түүх соёлоо. хайрлан хүндэлж ирсэн өвөг дээдсийн минь зүй ёсны бахархал болж байдаг. Гэтэл тэр хоёр охин юу бодож явна вэ? түүхээ мэдэхгүй хүн урьдах замаа сайн хардаггүй юм шүү» гэж өвөө минь нухацтай хэлсэнсэн. Өвөг дээдэс минь үр хүүхдэдээ үндэснийхээ түүх соёлыг мэддэг байхыг сургасаар ирсэн билээ. Гэтэл бид сайн сайхан эхлэл, санаачилгыг хамгийн түрүүнд дэмжин хүлээж авах ёстой хүмүүс атал гадаад орны хувцас, этгээд үгийг илүүд үздэгийн учир юу вэ? Монгол бичгээ сурах хэдөлгөөн хаа сайгүй өрнөж байгаа ийм үед дээрх хоёр охины яриаг дэмжих хүн бий гэж үү? Ц. БААСАНСҮРЭН (Нийслэлийн гуравдугаар сургуулийн 9-ийн «А» анги) » эр баатарлагийн гавьяа байгуулан алтан амиа зориулсан ба амьд мэнд үлд: сэн дайчин эрсийн баатарлаг үйлсийг тодруулах, нам, төр, ард түмэндээ тэдний тухай толилуулан, тэд маань нам, төрийнхөө өндөр хайр хүндэт- гэлийг хүлээн, БНМАУ-ын баатар, төрийн дээд шагнал хүртэн, зарим хилсээр хэл- мэгдэж яасан хүмүүс цагаа- дан, нам, төрдөө баярлан ба- хархаж байхыг харж суухад цэг насны жаргал эдлэх шиг санагддаг. Баянхонгорын Амаржаргал, ТовьР Алтайн Маамуу нарын зэрэг хүмүүс ажил дээр минь ирээд, ? ! - Муу нх пар нь гучин жил хар явсны эцэст, ингээд цагаан болдог учир бас бай- даг юм байна шүү! гээд нам, төрдөө баярласан үнэн үгээ өгүүлэн, хоёр пүднээсээ сув- дан хэлхээ бөмбөрүүлж бай- хыг харсан, Хөвсгөл, Увс, Төв зэрэг аймгуудаас ах, дүү, ач, гуч иар нь Халхын голын дайнд оролцох явсан дайч- дын гавьяат үйлсийг тодруу- лан өгөхийг Хүссэн олон захидал ирүүлж байлаа, На- дад энэ бүхнээс илүү хайр хүндэтгэл, итгэл найдвар, баяр бахархал гэл: юу байх- сан билээ. сохор бол.., «Өнгөрсөн дын хөшөө зогсож сайн чамин НИЗГ эаэш11- оны Халхын гол, Монгол дайч- Гэрэл зургийг С, БОДООШЛ Хүйтэн салхи өмнөөс үлээж, хол дороос жиндүү: лэн гудамжинд хүйтэн бай. лаа. Би дугуйландаа очиж яваа нь тэр, Ердөө нэг мөч дутуу тул тун яаруу алх лав. Гэтэл нэг жаахан хүү, -- Ах аа та надад энэ цасаар загасны дүрс гар- гаад өгөөч гэж гуйв. Яарч байгаа хэдий ч хүйтэнд бээрчихсэн мөртөө загас, ны дурс хийх гээд чадах- гүй будилж буй тэр хүүг орхиж түвдсэнгүй. -о-- Миний дүү энэ хүй тэнд даарахгүй байна уу гэхэд, -- Би хэдэн загас тэ. жээдэг байлаа. Гэтэл зарим нь үхчихсэн. Үлдсэн хэ дийг нь аав, ээж хоёр, амь тан тэжээж чадахгүй юм бол хүнд өгнө гэж хэлээд айлын хүүхдэд өгчихсөн. Тэгээд би дахиад загастай болох гэж бодоод ерөөсөө олдохгүй юм. Би тэр загас- нуудаа үргэлж боддог. Дахиад загастай болбол яа- ЗАМД ТДАРАЛДСАН ЖАЙЛ загастай болчихсон манай ангийнхан, манай орцны хүүхдүүд орж ирээд үзэж баина гэж зүүдэлсэн, Тэ. гээд л би цасаар талбай дүүрэн загас хийе гэж бод: сон юм гэв. Энэ хүүг ор, хи яваагүй минь онож, Амьтанд хайртай энэ хүүд туслах ёстой, Бид хоёр цас бөөгнүүлж загасны янз бүрийн. дүрс хийж гарлаа. Фаал хүү баяртай байна. -- Чиний загаснууд яа: гаад үхчихсэн юм бэ? гэ. хэд, -- Манай ангийн хүүхэд загасыг чинь. үзье гэж гуйхаар нь би түүнийг гэр, тээ авчирлаа. Тэгсэн чинь тэр. -- Би чиний загасанд витаминтай хоол өгье. Хур: дан том болно шүү дээ гэж хэлээд жижигхэн цагаан юмнууд ус руу хийчихлээ, Гэтэл тэр витаминтай хоо, лыг идээд маргааш өглөө нь миний загаснууд үхчих, сэн юм. Би маргааш нь -- Тэгээд би чиний за» гасыг алчихаа юу гээд зо. долдсон. Гэвч загас үхчих- сэн юм чинь «бид зодол- доод яах ч билээ дээ! Тэр жижигхэн амьтдыг яах.гэж хордуулсан юм бол? гэж надаас асуух мэт гомдолтой харав. -- Тэр хүүхдийг чи ямар хүн гэж бодож байна гэвэл, -- Тэр бол муу нөхөр, Хайрлах өрөвдөх сэтгэлгүй хүүхэд гэлээ. -- Ямар гоё вэ? Би зөндөө олон загастай бол- чихлоо гээд цасаар урласан дүрсээ тооллоо. : -- Ах аа. Танд баярла- лаа, Би энэ загаснуудаа хамгаална аа гэв. Би дугуйлангаа -тасал- сан ч амьтныг хайрладаг энэрэнгүй сайн сэтгэлтэй жаал хүүд тусалсандаа баяртай харилаа. Сурагч Ж.АРИУНБОЛД БИОНИКИЙН НУУЦ Урхийг анчин гоогүй гэхэд та нар хаж магадгүй, Гэвч үнэн юм чинь яах билээ дээ. Харин урхийг ургамал хийгээд 8а- рнм хорхой шавьж анх тү- рүүн хэрэглэж байжээ. Та Ер нь өвс ур- гамлыг доторнь шавьж идэштэн гэж ялгах снь бий. Хорхой шавьжаар хоол- лодог учраас л тийнхүү нэрлэ- жээ. Шавьж идэшт ургамлын навч нь нэг ёсны урхины үүрэг гүйцэтгэдэг аж. Навчны гадна талд тачир- хан үс байх бөгөөд тэр нь нэг ёсны мэдрэхүйн эрхтэн болдог байна. Энэ ургамал хорхой шавьжаар хооллодог учир ялаа баригч гэж түү- нийг нэрлэжээ. Ялаа шу. муул, хорхой шавьж навчин дээр санамсаргүй хүрэхэд хавтас мэт навчис нь агшин зуур хавхийтэл хаагдаж өнөөх амьтныг авлах нь тэр. Ялаа баригч навчны дотор талд тусгай булчирхай байдаг рхийг хэн анх З0Хи0с0н бэ? хүн зохио- хачир» нарын байгалийн хичээлээр заалгасан, хувьслын явцад тийм хэрэгсэл буй болжээ. Амьтан, ургамлын бий бол- госон урхи нь маш эгэл жи- рийн атлаа биологийн өвөр- мөц хэрэгсэл юм, Ганцхан жишээ дурдья. Өмнө зүгийн орнуудын далайн эрэг ха» вийн зэлсэрхэт зурваст ялааба- ригч гэдэг нэр- тэй ургамал бай- даг байна. Тэр навч ургамлын хос хавтас хэл. бэртэй ажээ, байна. Навчны хавтас хам- хигдаж олз баригдсан үед бул чирхайгаас хоол боловсруу- лах өвөрмөц шүүс ялгарч нэг үгээр хэлэхэд хоолоо идэж боловсруулдаг аж, Хооллож дуусмагц хавтас дахин нээгдэж дараагийнол- зоо хүлээнэ. Ийнхүү урхийг биш, байгаль эх н ажээ. тээсэ! 23 ДАВАА анх анчин зохион бү- (Нийслэлийн УЇ сур- хичээл дээр очоод тэр хүүх» эвээ АЛВУЛЫН гууль. 10-ын «А» анги) дэд хэлсэн чивь, сан ч үхүүлэхгүй. Урьд шөнө би, гэрээрээ дүүрэн 2. хичээл мг Ү. 2, Я үь бсНЫН мулас ГИЙГҮҮЛЭГЧ ҮСЭГ с Г 2-НВЕОЫ : ёУ С 22 Монгол бичгийн цагаан толгойн ги4- гүүлэгч үсгийг таниулахдаа дүрс зурач- ын ижил төстэй шинжээр нь бүлэглэж, шүдэт үсэг, гэдэст үсэг, эвэрт үсэг, шилбэт үсэг, нуман зурамт үсэг, завжит үсэг гэж ялган заавал дөхөмтэй, д «Соёмбоё булан нээгдсэнд баярласнаа илэрхийлсэн өлон захидал хүлзэн авлаа. Нийс- лэлийн 40 дүгээр сургуулийн ҮШ ангийн сурагч 0. Энх- жавхлан «Аялгуу сайхан монгол хэлээ цэвэр ариун байлгахын төлөө ихийг хийж бүтээсэн эрдэмтэн буурлуу- дын жишээгээр замнаж, хүү- хэд бүхэн монгол бичгээ эзэм шицгээе» гэж уриалсан бай- хад 81 дүгээр сургуулийн УП ангийн сурагч Чулуунцүрэв «Соёмбо» буланд эртний утга зохиолын баялаг сангаас та- нилцуулахыг хүсээд «Монгол | бичиг» гэсэн шүлэг бичиж, ирүүлжээ. Түүнд: «Олон үеийн соёл 1 -эрдэнээс - - Ё « 1 7.М.Я-гайгуулэгчийн гол бурс нь «суд (1 )дөгвөд энэхүц шидэнд дээшээ эбэр(9) хийдэл .Л олно. Доошоо эёэр(5 ) байбал /М”өмнөө бусал дуюу цэгтэй (-)дол ,Н” усэг долно. 121 й С 83 ТА Э эх (9 ь. С Л, М, Н гурван хувиллыг хүснэгтээр үзүүлбэл: Ч Он оны түүх шаштираас Өнөө бидэнд хүргэж ирсэн Өнө эртний монгол бичиг» хэмээн бичжээ, Бид уншигч- дынхаа хүсэлтээр монгол бич- гийн хичээлийг үргэлжлүүлж байна. МОНГОЛ БИЧГИЙН ЭРТНИЙ ДУРСГАЛААС Монголын сонгодог бичгийн өмнөх үед Гүсг хааны тамга, Мөнх хааны гэрэлт. хөшөө, Их хааны бичгүүд, Өлзийт хааны бичиг зэрэг ховор дурсгалууд өрдөг. Гүсг хааны тамгыг монгол бичгээр бүтээжээ. Уг тамга Эдүгээ хүртэл уламж- лан ирээгүй боловч түүний лардас нь Гүег хаанаас фран- дын ванд бичсэн захидалд үлджээ. Тэр захидал одоо франц улсын архивт хадга- лагдаж байна. Тамгыг 1246 онд дархалсан гэж үздэг. Мөнх хааны гэрэлт хөшөө одоо | улсын төв музейд хадгалаг- | даж (байна. Мөнх хааид зориулан 1257 опд бос- гөжээ, 3 БУ БЫЕн 5 л анхан --ийн болно. Эдгээр амилсан гийгүү: лэгчээр үг бүтээвэл: Үүнийг эгшгээр амилуулбал: (хүснэг- тийг. үз!) | гэх мэт олон үг үүснэ. Гараа, зүгширтэл 2 . | дахин дахин хуулан бич, Хуулахдаа | | амандаа үглэн хэлж, бичиж, тогтоогоо” Ууж, «Найз» буланг яагаад гаргахаа болив? Бидний хамгийн тасалдаг байсан, Пайз их сонирхдог булан бол «Найз, Үерхэд нөхөрлөлийн ТУ- охин минь надад хи: хай илэн далангүй ярилцмаар байна» гэж Зүүнхараа хо- нээн их сануулж хэлж байсан гэнэ. Би түүний үгийг биелүүлж чад- сангүй. Тэр надад их гомдсон. Битгий хичээл таслаарай гэж олон да- хин гуйж билээ, Би бү- лангаа шинэчлэхийг хичээдэг ч нэгэнт та нарын сонирхол татсан «Найз» буланг хүсэлтээр чинь үргэлжлүүлэн гар- гахаар шийдлээ. К «Найз» буланд та нар өөрсдний бодсон санасан бүх- 4 | 3 тын 10 жилийн 1 дунд сургуулийн 7-гийн «Б» ангийн сурагч М, Цогбаяр бичжээ. Ийм захидал хүсэлт сонины | 25 сүүлийн үед их ирэх боллоо. Бид жилд болгон бу- 5 . ҮЛГЭРЭЭС ҮҮДСЭН БОДОЛ Эрт урьд цагт бам. бар, бяруу хоёрыг хоо- ронд нь яс хаяж эвдрэл- цүүлэн эцэстээ муу Са4- наа эзнээ отно гэгчээр өөрөө хорлогддог үнэг- ний тухай үлгэр байдаг. «Нөхөрлөлийн үлгэр», Он- дэнд олныг бодогдуулдаг юм. Уг явдал Ояруу, бамбар, үнэг гуравт то- тээ илэн далангүй бичиж оролцоорой! уу? Чамайг дахиад тэр «Мэ-тэй хамт явж Хас рагдвал би найз нараа явуулж харнугаа авна даа! гэж хэлэхэд «Б» утсаа тавьчихжээ. Яг тэр үед, Өчигдөр нь болсон явдал түүний са- наанд зурсхийн орж ирэв. «ММ» ийг гэрт нь хүргэж өгчихөөд буцаж явж. Гэтэл замд нь дөрвөн хүүхэд дайралдаад түү- гаад| Ингэж явснаас чих амар явсан нь дээр гэж хариулах байх, Ер нь үерхэл бол ганц хоёр хүний хэрэг биш, Үер- хэж байна гээд бус даас онцгойрч явах нь зохисгүй. Зөв, сайхан үерхэж чадвал хүн хэ- зээ ч буруудахгүй. Үерх- лийнхээ тухай аав ээж, ах эгч нартаа илэн да- лангүй ойлгуулж ярих нь зүйтэй юм. Үлгэрээс тэлгүйтэж дахиад л хи. чээл тасалж эхэлсэн. Түүнзэс болоод найз охин минь гомдож үер- хэхээ болив. Энэ үер, хэлд найз охины буруу огт байхгүй, Хичнээн их уучилсан ч гэсэн надаас л боллоо, Миний найз онц сурдаг, авьяаслаг охин. Төлөв даруу зан: тай, тусархаг, хэнийг Ч ялгаж үздэггүй, Би хо. жимдсон хойноо хичнээн гэмшивч баршгүй. 1Тэ- гээд би хамгийн дотно хиолдсон боловч адил 3 Е с12-32 ТҮС шэсэй ЛЕЦЫн бидний ний нэрийг лавлаж үүдсэн бодол буюу үерх- сониндоо хандан бичиж дунд Ч байгаа мэт асууснаа тал талаас нь лийн тухай яриагаа үүг зөвлөлгөө авахыг хүс- , “Саяхан мнний найз ДАЙРЧ зодсон байна. гээр өндөрлөе| Уишигч”- лээ. «Б» надад нэг зүйлийг аминчлан ярьж 5 Тэрээр мэ гэ? Тийнхүү ярихыг сонсоод В. БАТБАЯР, (Алтай тусална уу? эг | охинтой үерхдэг. МИНИЙ сэтгэл хардхайн хот. 10 жилийн! 3 Сурагч Э. "эдний үерхэл бол жи- | ЦОЧиж билээ. Сургууз сургууль) : рийн ээн үерхэл. | Лийн сурагч, тэр дундаа ГАНЦХАН БИЛ «НАЙЗ» БУЛАНГААС Харин ийм нэг явдал | ЭМэгтэй хүүхэд юу бо. БУРУУТАЙ Ямар явах нь гагц- 5 эм 4 болсноос хойш, тэд хамт явахаасаа ч «айх» бол- сон юм. Нэг орой «Б»э- рүү үл таних охин утас- даад: -- Чи тэр «Мэ-тэй үерхдэг гэл үү? Та хоёр хэзээ ч таарахгүй юм байна гэх зэргээр элдэв хачин юм ярьжээ. «Б» энэ тухай «Мэ-д хэлээд хэрэггүй гэж боджээ. Гэ- «Б» энэ тухай хэнд Ч хэлээгүй аж, «Бэ»-гийн дож, тиймэрхүү юм хийж яваа бол? Ямар зорил- гоор тэдний үерхлийг зогсоохыг оролдов! Би энэ тухай нэлээд бод: лоо. Тэгээд ч тэр охинд дээрх үлгэрийг сайн ун- шаасай гэж хэлмээр са- нагдав. Сурагчийн нандин үерхэл яагаад цэцэглэж чадахгүй байна вэ? Үер- хэж байгаад больчих найз нар минь санал бодлоо бичээрэй! Ч Би удтал бодсоны эцэст сэтгэлээ хамгийн дотно сониныхоо «Найз» булантай хуваалцахаар шийдлээ. Би нийслэ. лийн нэгэн сургуульд сурдаг. Би найз охин- тойгоо зургадугаар ан- гиасаа үерхэн: эхэлсэн юм. Бүр багадаа цэцэр- лэгт иэг ангид байсан. Бидний үерхэл хичнээн Сонин минь ээ! сай- ха н үерхлээ сэргээхэд хүү чамаас л шалтгаал- на. Хэн ч алдаж болно. Гагцхүү алдаагаа ухаарч, засч чаддаг л байвал тэр сайн хүнгэж бид бодож байна. Бид чиний захидлыг хамт олноороо ярилцав. Ча- майг бид найзынхаа вл» нө гаргасан дутагдлаа ойлгодог сайн хүү гзж бодож байна. Манай уншигч Э-гийн НАЙМДУГААР АНГИЙН 11 НАСТАЙ СУРАГЧ Багш нарын зөвлөлийн шийдвэрээр 11 настай Юсиф Кулиев Баку хотын 56 ду гаар сургуулийн наймдугаар ангид дэвшин суралцах болжээ. Юсиф наймдугаар ангийн сурагч болохын өмнө зургаа, долдугаар ан- тийн бүх шалгалтаа амжилттай өгчээ. Түүний хувьд сурах гэдэг их л хялбар зүйл шиг санагддаг гэнэ, Математик, фи- зикт сонирхолтой энэ хүү 1987 онд Моск- ва хотын физик-техникийн дээд сургуулийн тэл өнөөх үл таних охин, Ч, 5, 38, ЭЭ, | «Мэ-рүү лаэн хэдийнэ сон хүүхдүүдээс энэ ту: Балдан эвтэй найртай . найз охинд хандаж хэ- хисиомиср эангэү бага алд хоролаож сс | 2 Ё 5 й хай гувал: айсан гэнэ. Тэгтэл үер- дипл! шагнуулжээ. чөлөөт ца- утасдаж амжсан байв. | Хай асуувал: үер- лэхэд дутагдлаа гэмшин БолТохон алиа ааг, “9 Хэд хоногийн дараа тэр охин бас л утасдаж, - Чи миний явуул- сан найз нартай уулзсан : 4 -о Холбож дооглоод явуулахгүй юм. - Зарим нь элдэв янзын хов жив тараа- НЭГ СЭДЭВТ ҮГИЙН ТОЛЬ Чихний чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэл Чин зоригт өвөг дээдсийн мннь өв их эрдэнэ жиж тогтсон суварган хад Нэрт лруу най- Сонсох бүр яруу баялгий нь гайхан 25. НУРУУ--Ачилдан суваргалсан уул- рагч Ц, Гайта- биширч сын хэлхэлдэн тогтсон үелээ выг «Пиопе- 26. ШАНАА--Уулын хөмсогнөөс дооших, рийн үнэн» со Сод нх билэгт түмэн юүгээ бишрэн магтму би! гэж зрдэмтэп зохиолч Б. Ренчингийн бичсэн шүлгийг та нар сайп мэднэ. Үнэ- хзэр манай хэл хөгжим мэт уянг: : үгсийн сан нь далай баян билээ. Бид энэ дугаараасаа эхлэн үгийн дэлгэр баян утгыг хүүхдүүд та нартаа таннулах зорилгоор эх хэлний хичээл нээж байна. Энэ удаад уулын зарим түгээшэл нэр товгьёотой танилцья. Та бүхэн эдгээр үгсийг дээжлээд, ярьж, өөр харилцан ямар нэр байдгийг сониндоо бичиж ирүү- гээрэй! 1, УУЛ--Цагаан цасан малгайтай Ногоон модон хүрэмтэй Хөх усан хормойтой - Баян хангай уул минь гэж шүлэгт хэл маань сарнилаа. Хэ- нээс ч болоогүй, ердөөл надаас болсон. Би дол- дугаар антидаа хичээл 5 20. ХАМАР--Уулын нүүрнээс ургасан унжуу хуудас 21. НАХИУ--Уулын уужим сэтэрхий 22. ХЯНГА--Хярын дээд ирмэг 23, ХЯР--Уулс даган гүдэнтсэн нуруу 24. ЦОХИО--Уулын аль нэг хэсэгт бат- цээжнээс дээших шанх газар 27. ХАВИРГА--Хавирга газрыг халцар- тал бүжиглэв гэж эртний зохиолд гардаг, Уулын цээжний самнаа олон гангын хоо- рондох зурвас -явар, 28. МАГНАЙ--Уулын зулайнаас доохно, хөмсөгнөөс дээхнэ орших дух газар 29. ЭРЭГ--Ганга жалгын шороон хана 30. ГАНГА--Уулын үерт ихэд идэгдсэн хоёр талдаа өндөр эрэг бүхий жалга 31. ЖАЛГА--Үерийн эрхээр үүссэн бага зэргийн ганга 82. ХӨЛ--Уулын хормойноос бэл рүү буусан түрц налуу ЗЗ. СЭРВЭЭ--Халуун зуны үдэд Ч сэ. рүүн салхи сэвшин байх уулын зоо. 34. ХӨМСӨГ--Уулын хадны ойлгож байгаа найзыгаа уучилж, сайн сайхан үерхэнэ гэдэгт найдаж байна. нэгэн талын өнгийсөн Ном унших дуртай. Ялангуяа ороп орны Үлгэр, домог, тууль нх уншдаг. ЗУРАГ ДЭЭР: Юсиф. ТАСС-ын гэрэл зураг 6 ЭРТНИЙ СУДЛАЛ АРГАЛЫН ТОЛГОЙТОЙ “АЛТАН ХАВЧААР гардаг даа. Тиймээ, Орчиыхоо газраас тэн. тэр өөд тэмүүлэн ургасан өндөрлөг газрыг УУЛ гэнэ. 2.ОРГИЛ--Уулын, тэнгэрт ойр тал 3. ЗУЛАЙ--Уулын оргил дээрх хүний ! хөл хүрээгүй оигон цэг, Р ! 4. ТАГ--Уулын орой дээрх тэгшхэн Дэв. ) сэг 5.ОНЬ--Уулын сэтэрхий, Давахад 10. хиромжтой нам нахис 6. ДАВАА--Уулыг давах зам бүхий дөт газар ирмэг 35. ТОГОО--Галт уул дэлбэрэн тургисны дараа тогтсон хонхор 36. ХАЖУУ--Уулын нэгэн жигүүр 37. БҮСЛҮҮР--Уулын эргэн тойрны хил хязгаар 38. БЭЛЧИР--Олон уулын олоп замын хангайн Богд сумын зэвш уулнаас 1971 онд олсон нэгэн сонин олдворын тухай шионер багачууддаа өгүүлье. Бидний шинжилж, судалдаг зүйлийн ног хэлбэр хүрэл зэвсгийн үеийн шоргоолжил булш (чулуун дараас нь хоёр бөөрөл та- азас дотогшоо хонхойж тасруутсан учир энэ хэлбэрийн булшийг говь нутгийн ар- дууд шоргоолжин булш гэнэ) вэн ялангу- яа говийн бүсэд олонтой уулзвар З9. БЭЛХҮҮС--Уулын цээж хормой хоё» ын мохоол , 40. ТОЛГОЙ--Уулын хөмсөг, уулын шанаа магнай нийлээд толгой болно. Толгой нь 7. ӨНГИЙЦ--Анчин хүн ангийн байр. лал ажиглах мөрдөхөд тохиромжтой “байр- шил 8. ХЭЖЛЭГ--Эгц мацах боломжгүй үед жишин өгсөх жим бүхий налуу 9. БЭЛ--Уулын шувтрах ташлан 10. ГҮВЭЭ--Уулын намхан нуруу 11. ХОРМОЙ--Уулыни бэлээс талтай зол» тох хажуу 12. ЭНГЭР--Уулын хярын өвөр тал 13. АР--Уулын хярын сүүдэр тал зэх ХӨТӨЛ--Багахан уулын хамгийн нам 15. ЦЭЭЖ --Уулын бэл хормойноос дээш Е-1) 6 2 Тийэнөед дооших элгэн бие Л --Хавцал хянга бүхий адармаа 17. ХЯСАА--Уулын зорчиход бэрх хадан халил 18. ХАЛИЛ--Уулын Цвчим з ог, Тэнд 519 ТАШЛАН Эгц сн, : - өгсөх 6 тагүй уулын хамар хянга жэл тэрүүхэндээ оорцог тоорцог хэлбэртэй. 41.СУГА--Уулын хуудасны завсар 42. ХАЦАР--Уулын шанаан дээрх товгор довцог 43, АМ--Уулын хоёр суганаас дооших уу- жим тэнүүн бэлчээр хөнд| Хүүхдүүд ээ! Дээрх нэрсээр үгсийнхээ баялгийг шалгацгаа! Бүгдийг мэдэж бай- гаа бол 5 оноо, ихэнхийг мэдэж байгаа буюу сая уншуутаа өөрийн болгосон бол 4 оноо, талы нь мэдэж байвал 3 оноо ав- лаа гэж тооцоорой! Бас дээрх үгс дээр таваас дээш нэр нэмж чадвал олсон үгийнхээ тоогоор оноо нэмж болно. Гэрийн даалгавар: Уулын зургийг зурж дээрх нэрийг зохих газар нь тавьж тэм- дэглээрэй! Энэ мэтээр нэг сэдэвт үгийн толь зохиож сонипдоо ирүүлээрэй! Зурагтай бол бүр ч сайн, Энэ удаагийн хичээлийг хөтлөн тэ яруу найрагч ТАНГАДЫН шижир байлаа. Уул зүйл хүний толгойн ясны хоёр санчигны тушаа байрандаа байсан тул тэр эмэгтэй үсзэ хоёр хагалан, чих, шанааны орчим хавчиж явдаг байжээ. лийл тэг үзүүрт урагш эргэсэн эвэртэй, сартгар хамартай аргалийн толгой бүхий бөгөөд түүний сээр нуруун дэзгүүр цув- сан товгор судлууд оюу шигтгээтэй гэрчилнэ. руй жилийн өмнөх эдийн мин: Алтан хавчаар 23--24 см урт, төгсгө байжээ. Урлагийн хосгүй бүтээл энэ алтан чимэг Энэ үнэт олдвор бол одоогоос 8000 га-. мөн ажгуу. ! Би “ “ихээ Он гарсаар уншигчдаас ма- сонлн 60 гаруй шүлэг Өхүлээн авч, түүнээс шнвы , римыг нь нийтлэв. рэн 24 СЕВЕСРЭ шүлэг ирүүлэхийг 3-РУУ вайраг сониркегч бага- Өэуулаэс хүсье. мод СУргаа мод өТэнгэрт тэмүүлэвч нв бие нь Газраас суураастай ФСалхи шуурга Ч гаж чадахгүй ЗБуусан үер Ч өБулгалж чадахгүй ӨэЭх оронтойгоо ө Холбоотой бүхэн Фийм л бат бэх Байдаг ажээ. 5 Г, СОЁЛГЭРЭЛ 5 (Дархан, УИ сургууль) гс УУЧЛАЛ ШАнд нөхрөө гомдоох шиг ӨАДГИЙН зовлон байхгүй ӨӨрөвч сэтгэл шаналж өӨөрөө өөрийгөө шийтгэнэ өУучлал гуйсан цагт Л Фухаан санаа цэлмэнэ ФӨрнүүн дэврүүн сэтгэлд Өглөөний нар мандана. Б. БАТТУЛГА (Завхан, Тосонцэнгэл) Н АМЬДРАЛ . рэн цагийн хүү нь байж рхэм гүйлс бүтээсэн хүнийг сөх цагтаа өөд болсон ч нийн насаар хорвоо шагнана » 29 2 с:000609000 шилэн (ӨГҮҮЛЛЭГ) “Манай енгид Сувдаа гэдэг жазЗ- хан бор охин бий. Урд ширээнд суудаг юм. Түүнийг номхон дөл- гөөн болохоор нь ч тэр үү би хэ- зээний л шоглож, тууз цэцэглэсэн урт хонгор үсийг нь сандлаас уя- чихна. Нэг өдөр уран зохиолын багш Сувдааг дуудав. Сувдаа ухас хийн бостол уяатай гэзгэндээ та- тагдан ойчиж ангиар нэг шуугиан дэгдэж тэрээр чимээгүйхэн уйлан сууж билээ. Сувдааг ингэж шоглож гоочилсон минь бишгүй олон ДОО. Гэлээ ч тэр охин надад нэг ч муу үг хэлээгүй юм, Тэгэх ёстой бай- сан юмшиг дуугүй өнгөрнө, Ха- чин шүү. Харин ч үзэг харандаагаа мартаад ирэхэд урналгахан нь ар- гагүй туслахыг яана. Мөн ч сайн охин доо. Би энэ сайхан сэтгэлтэй охиныг гомдоохоо больё гэж олон дахин боддог ч хоёр салаа гэзгийг нь Ха- рахаар гар хуруу зүгээр байж үл чадна, Намайг бүр болохгүй болд- хоор Сувдаа гэзгээ өвөр лүүгээ унжуулаад суудаг сан. Би яаж ий- гээд арга-олж үснийх нь үзүүрээс утас уяж ширээ сандалтай нь хол- бочихоод юу ч мэдээгүй царайлан сууна. Сувдаа бид хоёр тиймэрхүү байдалтай дөрөв, тав, зургадугаар ангийн бүтэн гурван жилийг дүүр- гэж билээ. Зуныхаа амралтаар сүүний тас- гийн хүүхдүүдтэй усанд шумбаж, наранд шарж, ээлжээр тугал ха- риулсаар нэг л мэдэхэд сургууль- даа буцах болчихсон | байдагсан. Гэтэл долдугаар ангид орох зуны тэр өдрүүд мөн ч удаан үргэлжлэв. Би эхлээд өөрийгөө чухам юу хү- сэж мөргөдөөд, юунд яараад бай- гааг нэг л ойлгохгүй байлаа. Сур- гууль цуглаасай гэж өдөр шөнөгүй бодно. Гэртээ ч энэ тухай л яри- на. Ээж минь миний хүү дотуур байранд сууж сургууль соёл гэж яваад гэрээсээ уйдчихаа їоу даа гэсэн ч удаатай. Ахтайгаа цөцгий хүргэхээр су- мын төв рүү явав. Тэгэхэд сургуу- лна харж Зүрх дэлсэн ДОГДЛОВ. " Ангийн маань нөхөд, урт гэзэгт Сувдаа нүдэнд минь харагдах шиг. болж нэг их баяр хөөр цээж дүү: рэв. Тэгэхэд л би Сувдааг учир- гүй их санаснаа, түүнийг үгүйлэн байгаагаа ойлгож билээ, Сувдаагийнхаа гэзгийг сандалд уяж үйлийг нь үзэхгүй юм шүү. Ёр нь түүнтэй нэг ши- рээнд суух юмсан, Нэг аятайхан дахиад бэлэг авч очвол Яах бол. Чухам юу өгөх вэ? Дүү охинд минь хо- тоос ирсэн айлын хүний өгсөн ши- нэ тууз бий. Түүнийг нь гуйх уу? Болохгүй байх аа. Аягүй бол Туяа ээжид хэлчихнэ. Адтай амьтан на- майг шоолж мэднэ, Ингэж бодон Сувдаад өгөх юмаа олж ядсаар есой сарын кэгэн болгов. ? Аптийнхан маань бараг ирэг хэж, Сувдаа л ганцаараа харагд: сангүй. Бид ангидаа орж би хам: гийн түрүүнд Сувдаагийн ширэгнд очив. Будгийн үнэр анги дүүрч ханхална. Хүүхдүүд шуугилдсгаод. "Тэгтэл хаалга зөэлхөнтогших сонС- дов. Миний зүрх түргэй түргэн цохилов. Сувдаа ирж байгаа болов уу гэж бодогдоно. Би ЭНДҮҮРСЭН- гүй. Сувдаа ороод ирлээ. Нэг л сайхан уянгатай цэнхэр туяа анги дүүрэн татаад явчих шиг боллоо. Өндөр болчихсон ч юм шиг нэг Л өэр харггдана. Тэрээр икзэмсэглэн алхалсаар дэргэд минь ирж мэнд: лээд ширгэндээ суув. Гэтэл нуруу: гаа даган сугсрах хонгор сайхан гэзэг нь харагдсангүй. - Сувдаа үсээ тайрчихаж. Бүр угаар нь шүү! Хайран гэзэг! Ха- жуугийнх нь Бурмаа: -- Чамд тайрмал үс их сайхан зохиж байна гэх бүдэгхэн дуулдав. -- Түй. Зохиж байна гэнэ шүү! “Би бухимдсандаа Бурмааг зол- той л цохиод авчихсангүй. Ангийн- Хан магнь Сувдааг тойрч их л хө! жилтэй байна. Ганцхан би л ши- рээндээ УРУУ царайлан, -- Намайг уучлаарай! Сувдаа хэмээн амандаа » шивнэн ШИВНЭН суулга. ЧЭэС Я.СУМГЬЯА сэниисишиисииээиххгжэжэхишасе-ииттэллтстэи-1иэттж Өдөр шөнийг өнгөрөөсөн хүнийг Зуун жил урт насалсан ч Зовхий нь анихад ертөнц мартана. : Д. МӨНХЗАЯА (Нийслэлийн 47 дугаар сургууль) ТАГТАА Хүүхэд бид яагаад Хөөрхөн тагтаанд хайртай вэ? Дайныг хүсдэггүй болохоор нь Дандаа түүнийг хайрладаг 5 юм. ДОРЖИЙН ЧИНБАТ (Нийслэлийн 47 дугаар сургууль) ХОРИН ЕС Анд бид хорин ёс Ангидаа бид хорин ес Орчлонд бид хорин ес Одонд тэмүүлсэн хорин ёс Хорвоод бид хорин ес. ХХ! зуун зорьсон хорин ёс Д.ЭРДЭНЭЦЭЦЭГ (Сэлэнгэ. Орхоп сум) ЗАНШИЛ Амархан: сайн байна уу? гэж Ах зах хүнийг хүндэтгэж Мэндлэх сайхан заншил Миний монголд бий Аяндаа мэнд яваарай! гэж . Айлчин гийчнээ үдэж Алсын хэргийг нь ерөөх Аятай заншил бас бий. Ж. АЛТАНЦЭЦЭГ (Улаанбаатар 69 дүгээр сургууль) БАГШ Аавын гараас намайг Ардын багш хүлээн: авсан Ардын багш тэгэхлээр Ааваас юуны ялгаа вэ? Ээжийн гараас иамайг Эрдмийн багш хүлээн авсан Эрдмийн багш тэгэхлээр Ээжээс юуны ялгаа вэ? Энэ дугаарыг уран бүтээлийн 1 нэгдэл бэлтгэв, АНХНЫ ЦАС Анхны цасан бударсаар Алган дээр минь буулаа Удтал хүлээсэн цас минь Урсаад алга боллоо гэж үү г. мөнхцэцэг / (Дорноговь) АНХНЫ ЗАХИДАЛ Анд найзаасаа би Анхны захидал авлаа Дотно үерхэе гэсэнд нь Догдлох сэтгэл төрлөө Харин би түүнийх нь Хариуг бичиж чадахгүй юм ТУНГАЛАГ (Төв аймаг) Арав хүрлээ би Аав мннь надад Арван хуруу - Тэгш яваарай гэв Арван хуруугаа Ажиж хартал Адилгүй, Урт богино байв. Б.АНДАА (У сургууль) БОДЛЫН ХЭЛХЭЭ ХҮҮХДҮҮД Манай байрны хүүхдүүд нэг нийлэхээрээ ёстой ухаангүй тоглодог. Хүүх-.- дүүд сагс, хөл бөмбөгөөр , тоглож байхад манай бай- ранд шинээр ирсэн хөөр- хий Бат уйдаж гүйцнэ. эмээ 0- Говьд олон тэмээ бэл- чиж явна, Тэмээ босоо хоёр бөхтэй юм. Өндөр тэ- мээд говийн элсэн дундуур пад пад алхална. Тэмээг шагнагджээ. хараад машинаас бууж, ЗУРАГ ДЭЭР: Өсвөрийн зураач Г. Гэрэлмаа. Б.| пүү! яасан том амьтан бэ? Солонго нар. : Гэрэл зургийг Б Хи гэж үнэн сэтгэлээсээ хэлэ- | зөвөөөөөсөдвөсссөөгб80688666: д хэд намайг хотын хүүхэд гэж шооллоо. - Т. НЯМААРИНЧИН 7-Д. Сүхбаатарын пэрэмжит Улсын комбинатад хэшлэв. хэвлэлийн аппппиаиннниишшанийшин шинийн мсох идэхийг урьдал Б. БАТБАЯР: (Нийслэлийн 86 дугаар буруугаас солигдож хэвлэгдсэн тул түүн 4722 2 аас өнө Нэкрэ, тввшемшгг Жлггн0007 900 ӨРИЙН ЗУРААЧИД РРРРЭЭ Манай орны ерөнхий боловсролын уран зургийн авьяас билэгтэй сурагчид Бий Зэр Тэдний дүрслэн зурах авьяас бүр бага ангид байха. 2 саа тодордог. Нийслэлийн 10 жилийн нэгдүгээр й сургуулийн 8-ын «Д» ангийн сурагч Г. Гэрэлэн дс «Миний эх орон», 2-ын «В» ангийн сурагч Б 1283 лонго «Хөдөө нутаг» сэдэвтэй зураг зурж Япон сын Иборко мужийн Кимо хотод болсон олон улсын хүүхдийн зургийн үзэсгэлэнд амжилттай орол: Бан хоёулаа алтан медаль, диплом, дурсгалын зүйлээр ээ ? СулажАХАА2 92080609998909909993333088992699009902898499008909099999999390-- уншигчдын 15900278 46626000 1989 оны 1 дүгсэр сарын 25-ны 2ӨТ-гий, дугазрын 2,3 дугаар нүүр соплны үйлдвэрийн ТЭн цөөп агаавагвд 35 Эрхлэгч Индецс-14140 Ж. ДАШДОНДОГ х МХЗЭ-ИЙН ТӨВ ХОРООНЫ 1 БҮГД ХУРАЛ Өөрчлөн байгуула єїн сайхан улиралтай бид золголоо. МАХН- ын Төв Хорсоны У бүгд хурал ард түмнийхээ өмнө өөрчлөн байгуулалтын өргөн цар хүрээ- тОЛ их зорилтыг дэвшүүлсэн юм. Намынхаа энэ шийдвэрийг ма- фнай орны хөдөлмөрчид, с луу Зрсийнхэн баяртай хүлэсн авсан билээ. Саяхан хуралдсан МХЗЭ- ийн Төв Хорооны ээлжит 1| бүгд хурал өөрчлөн бай лтын зо- рилтыг хэрэгжүүлэ д гол ан- хаарлаа чиглүүллээ. Бүгд хурал МХЗЭ-ийн Төв Хо- рооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга нөхөр Ц. Наргангэрэлийн тавьсан «Намын өөрчлөн ба гуулалтын бодлогыг хэрэгжү лэхэд МХЗЭ-ийн зохион байгуу- лалт үзэл суртлын ажлыг шинэ шатанд гаргаж сайжруулах зо- рилт», илтгэлийг сонсож хэлэл- цэв. Илтгэлтэй холбогдуулан 33 хүн үг хэллээ. Тэд индэр дээрээс, хур- дын танхимаас санал бодлоо чө- дөөтэй ярьж МХЗЭ-ийн үйл ажиллагаанд өөрчлөн байгуулалт хийх асуудлыг тал бүрээс нь авч хэлэлцсэн юм. МХЗЭ-ийн Төв Хорооны на- рийн бичгийн дарга, Л. Сүхбаа- тарын нэрэмжит МПБ-ын Төз Зөвлөлийн дарга М. Тогтохням тус бүгд хурал дээр хэлсэн үгэн- дээ намынхаа Өөрчлөн байгуу- БД Пїнонерийн байгууллагыг удир- 4 дах МХЗЭ-ийн улс төрийн удирд- 7 лагыг чанарын шинэ түвшинд хүргэх зорилгоор пионерийн хө- дөлгөөний өнөөгийн үйл явцад бодит дүгнэлт хийж, хогжлийнх нь хандлагыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тодорхойлон, пионе- рийн байгууллагуудад өөрийн удирдлагыг бүх талаар хөгжүү- лэн тэдний шийдвэрлэх асууд- лын хүрээг өргөтгөнө, “Үүний тулд: -- МХЗЭ-ийн удирдлагыг бүх тиатанд төгөлдөржүүлэх асууд- дыг шинжлэх ухааны үндэслэл- тэйгээр хэрэгжүүлж, пионерийн байгууллагын боловсон хүчинг бэлтгэх, давтан сургах бисте- мийг боловсронгуй болгох, -- Пионер, баатарчуудын тоо байршлыг харгалзан, аймаг, хот, районы тшонерийн байгууллагын зөвлөлийн аппаратын бүтцийг боловсронгуй болгож, орон тоог ялгавартай тогтоох, -- Пионерийн байгууллага, тишүүүдийн эрх үүргийг нь өргөт- төх хариуцлагыг өндөржүүлэх, бие дааж ажиллах СРУжцакгй тэмэгдүүлэх үүднээс бүлгэм, маг, Тайоны лионерийн бай- тууллагыц зөвлөлүүдийг өөрийн “мөнгөн сантай болгох, ахлах удирдагч- зохион байгуу- “гс Пионерийн бүлгийн болон ш сайн дурын байгуул- лалтын бодлогыг хэрэгжүүлэхэд пионер сурагчид өөрсдийнхөө хувь нэмрийг оруулах хүслээр дүүрэн байгааг дурдаад, хувьс- галт байгууллагынхаа жинхэнэ. эзэд байж, өөрийн удирдлага, бие даасан үйл ажиллагаагаа хөг- жүүлэхэд нь пионерүүдэд тус- лах талаар ярилаа, Бүгд хурал «МХЗЭ-ийн үйл ажиллагаанд өөрчлөн байгуулалт хийх үндсэн чиглэл», «МХЗЭ- ийн анхан шатны болон, аймаг, хст, районы удирдах байгуул- лагын сонгууль явуулах Жу-. рам», «МХЗЭ-ийн Төв Хорооны | гишүүдийн үйл “тжиллагааны | удирдамж, зөвлөлийн ажиллах урам» зэрэг баримт | бичгүү- дийг хэлэлцэж батлав. Бүгд хурал хэлэлцсэн асуу- далтай холбогдуулан тогтоол гар- гав. Бүгд хуралд МАХН-ын Төв Хорооны хэлтсийн орлсгч эрх- лэгч нөхөр Б. Даш-Ёндон орол- цож үг хэллээ. Тийнхүү намын өөрчлөн байгуулалтын бодлогыг хэрэгжүүлэх их үйлст МХЗЭ- ийн Төв Хорооны 11 бүгд хурал | манай орны нийт залуу үеийнх- нийг уриалан дуудлаа. | МХЗЭ-ийн Төв Хорооны Ц1 бүгд хурлаас батласан «МХЗЭ- ийн үйл ажиллагаанд “Өөрчлөн байгуулалт хийх үндсэн чиглэл,- || зэс нийтлэв. лага, секц, дугуйлан, хамтла- гийн удирдагчдыг пионерүүдийн саналыг үндэслэн ажиллуулах,.. -- Пионер сурагчдын чөлөөт цагийг үр бүтээлтэй өнгөрүүлэ- хэд ХЗЭ-ийн үүр, хороод бодит туслалцаа үзүүлж, хүмүүжил, сурлагаар доголдолтой хүүхэд бүрийг хүмүүжүүлэхэд сургууль, эцэг эх, хөдөлмөрчин олон Тү-, ,... мэнтэй хүчээ нэгтгэн ажиллах, ү27 -- Пионерийн ажлын судал» таа, шинжилгээ, онолын сэтгэл- гээг хөгжүүлж, эрдэм шинжил- гээ арга зүйн боловсон хүчнийг бэлтгэх ажлыг оргөжүүлэн онол, арга зүйн ном, сурах бичиг, газ рын авлагыг олшруулах, | | | -- Пионерийн байгууллагаас улс, олон нийтийн байгуулла- туудтай хамтран ажиллах хүрээг өргөтгөж, үйлдвэр, аж ахуйн газруудын аахиалга авч, сайн дурый хөдөлмөрийн нөхөрлөл, хоршооллыг нээж ажиллуулах, пионерийн үүсгэл сайаачилгыг дэмжин хөгжүүлэх, - Пионерийн амьдралд ил тод байдлыг хангаж, ардчилал, өөрөө удирдах ёсонд тууштай, суралцахад байгууллага, гишүүн иэг бүрийн идэвхтэй үйл ажил- лагааг чиглүүлэх, -- Пионерийн байгууллагын улс төр, хүмүүжлийн ажилд ар- дын сурган “хүмүүжүүлэх өв. уламжлалыг бүтээлчээр хэрэг- жүүлэх, ”- Хүүхдийн оршин суугаа газруудад пионерийн бүлэг, бүл- гэм байгуулж байгаа туршилтыг , өргөжүүлж арга зүйн удирдлаА- 92 гаар хангахыг ааажээ. Ёлд62-34Г 15 24882-2-39 тРСГТООЛГДУЖ тэ метөртүктт эн 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ Мо) (2381) 1989 оны хоёрдугаар сарын 1. ЛХАГВА Үнэ 10 монго «Пионерийн үнэн» сонины нэрэмжит өсвөрийн мл- начдын улсын аварга шалгаруулах «Цанахүү--89» тэмцээн энэ сарын 17--19-нд болно. Нийслэлийн ерөнхий боловсролын сургуулиудаас шалгарс:н Ок- тябрийн районы баг тамирчид бэлтгэл хийж байна. (Дасгалжуулагч нь Н. Пүрэвжав) : Гэрэл зургийг Д.ПУШКИН ТЭЛЖГС тэглэ 2ВЬЖЛалД ЛЕ ГСЭХЖЛГ, ИХ ЖАНЖИН Д.СҮХБААТАРЫН МЭНДЭ (ӨГҮҮЛЛЭГ) НЭГ. Сүхбаатар багадаа ээж, аавдаа ойр-зуурын юм дөхүүлж, аргал, зомгол түүж тус болдог байжээ. Тэднийх таван хөх ямаатай түүнээ сааж цайгаа єүлэх буюу За- римдаа ээж нь Сүхбаатартаа тараг бүрж өгнө. Сүхбаатар их баярладаг байлаа. Ямаа- гаа өвс сайтай газар харнул- бал улам их сүү гарна гэж ээж нь өгүүлнэ. Сүхбаатар затн дэнжийн аль сайн но- тдотой газрыг дагуулан ха- рнугзад үд дундын үед гэр- тзэ ирэхдээ бяцхан арагтаа дүүрэн аргал түүгээд ирнэ. Тэгэхэд ээж нь баярласандаа. - Хөөрхий бол доо, мн- ний бөндгөр бор хүү тусад орж байгаагий нь, ангаж яваа биз дээ гээд дуу алдан өгүүлс- нээ нүүрний нь хурган хөл- сийг дотуур хормойгоороо арчин энхрийлнэ. Тийн хайр- лан өгүүлэхэд Сүхбаатар хөөр болон баярлана. Тэгээд Сүх- баатар цэїйгаа ууж гүйцээд байдлыг Даваагийн Хишнгт хараад, - Ханджав аа! Энэ хүү маань ажилд дуртай, сайн хүн болох нээ, хараач тэр аягаа угааж арчсаны нь. «Хүн болох багаасаа» гэсэн юм гэж шагтан өгүүлнэ. ИН- гэж хэлэхэд Сүхбаатар хэр- эхнэр дээ их л баярлана. Сүүлдээ ах Ранжингаа дагаж, шуудай үүрэн гэрээсээ бүр хол явж аргал, зомгол түүдэг боллоо. ХОЁР. Зүүн уулын дээ- гүүр нар мандаж байв. Тэн- гэрт бүртийх ч үүлгүй цэнхэр өнгөөр гэрэлтэнэ. Хэдэн бор гэрийн зүүн талаар Их Хү- бололтой шороо бургилуулан, шир пар хийн чимээ гарган явна. -- Сүх ээ, чн ядарч явна уу? 3 97 -- Үгүй ээ, ах аа! -- Өнөөдөр хоёулаа, Хү- рээний нэг баяц нүүсний дан- жаадынд түлээ | хөрөөднө. Чиний минь хөлс нх гарах байх даа, яана даа. -- Яахав дээ, ахаа! Гарч байг, ямар ядрах юм биш дээ... --« Тийм бол сайн байна, ядраад байвал ахдаа хэлнэ шүү! сайтад ургасан хэдэн умгар шавар й йн үүдэнд хүрч ирлээ. Том дүнзэн хаал- таны цүүг торчигнуулан тогш- тол нэг бүдүүн тарган хүн, -- Хэн бэ? гэж үглэсээр хүрч нрэв. -- Бид байна... гэхэд тэр хүн хэзээний танил шиг нэг тзсүссвАжтар за БАГАДАА юм үл мэдэг өгүүлэн хаалгаа онгойлгоход шавар шавхай, элдэв ногооны эхүүн муухай үнэр ханхлав. Ийнхүү тэр нэгэн өдөр Их Хүрээний нэ- тэн баян пүүсэнд хоёр хүүхэд өглөөнөөс наран жаргатал хөрөөдсөн түлээгзэ дөрвөлж- лөн хураажээ. лснНниЙй 96 жилийн онд гт Жэ зЗээээүээээ 5 - Ма! Удо явав ба! гээд нүдээ онийлгон хөхрөв. Өдөр- жин хоол ундгүн, хөлсөө урстал ийм их їглээ хөрөө- дөж, тийм нх түлээ хагалж, зөөгөөд хоёрхон дугуйн өоовВ өгсөнд ах Ранжин нь гэкдэн, дургүйцэн зогссоор Сайлаа. -- Танай юо кэрэгтэй, улд явав ба! гээд тэрхүү бүдүїн хятад, хүүхэд цочихоор чанга хашгирав. - Ахаа! Гэртээ харья! Дугуй танзуур боовоо зэлсдээ өгье! Ээж мннь нх баярлах байх даа гэснээ, -- Танайд дахин нрж тү- лээ хөрөөдөхгүй дээ... гэж Сүхбаатар эрсхэн өгүүллээ. Тийн өгүүлэхэд пүүсний -- Күү чи юо гэнээ? Ирээ ба, ихээ боовоо өгнөө гээд нхэд бачимдан, хахаж цацан өгүүлж буй сонсогдлоо. Эр- гэн харахад сайхь бүдүүн хя- тад, - Күү чи наашаа ирээ ба, боовоо нэмүүлж абаа ба! гэж өгүүлэн гараараа дал- 52-41-2-20Ч12-121---4у БҮҮ Ээж ний лэ Цонсг сан снэгт дэл үрийн бана Үсэр яаж буй дара нар, айн нь татан өгч тусална. Эсхүл маар том, жижиг бяцхан хоёр рөөдлөө гээд бидэнд амттай тэднийг гэртээ харих болоход өгүүлэхэд Сүхбаатар, хоймрын хоёр бор авдрын хүүхэд хөтлөлцөн явна. Дүү 0008 ӨГӨХ болов уу? пүүсний эзэн тарган бүдүүн 22 Танайд дахнад яавч дундах шургуулган дээр буй сэтэрлэсэн модон .морно байн байн арчих буюу өдөр- төө хэдэн модон тагшаа угааж арчина. Сүхбаатарын энэ нь бололтой хөрслөг боров- тор царайтай хүүхэд шуудай- тай юм үүрч үе үе ханцуй- гаараа хөлсөө арчина. Тэр гутал нь томдсон -- Боов лав өгнө бий! Тийнхүү ярилцсаар явтал нэг мэдэхнээ хоёр жаал өн- дөр шивээ модон хашаатай, дээрээ шарилж шаваг саг- 385. МУУЛТЫН ХАРИУ данжаад, - Жоокон күү наашаа нрээ ба гэж сөөнгө хоолой- гоор хашгирлаа. Сүхбаатар хөлсөө арчсаар хүрч очлос. түлээ хөрөөдөхгүй дээ гэж өгүүлэн, шуудайтай зомголоо .-ф үүрэн гэрийн зүг явав. Ч. ЛУВСАНЖАВ (Хүүхдийн зохиолч) -- Энэ оны ҮХ сард Москва хотноо ООхох дэлхийн аварга шалга- шд Үнэхээр боломж байсан даа. Тоглолтын хувьд би өрсөлдөгчөө- сөө илүү тоглосон гэж үздэг. Гэвч тоглогчид ӨГ танд хариулахад хүнд байна. Ямар ч гэсэн зодохыг Нь болиулна. -- Кубын А.Орта, Бяртай, хурд, тай бас техниктэй. Бид ринген дээр гурван удаа уулзсанаас 5:0, 3:2, 0:5 харьцаагаар Орта түрүүлж яваа. Орта 1986 онд дэлхийн авар га болсны дараа зодог -- Дасгалжуулагчаар ажиллана. Одоохондоо БҮСУХ-ны” ССТ-д баг- шилж байна. ЭЭ 1962 онд төрсөн. МХЗЭ-ийн гишүүн. Боксын спортоор 10 жил хнчээл- руулахутэнидөлл” Орны ЗохӨйглах-Өэвж улсын хэмжээний мастер, Нийт 7344 /зөслөсвээс чоод ЗОДОГ ёлдых жи 198 ялж, 44 ялагджээ. Мэргэжил худалдааны эдийн засагч. Анхны дасгал гэж СОНСЖоО: рүаж: жуулагч багш олон улсын хэмжээний мастер Д.Бандн. Одоогийн дасгал- жилт үзүүлэх вэ? жуулагч багш спортын мастер В.Батбаяр, спортын гавьяат мастер Х.Алтан- -- дэлхийн аварга шалгаруулах хуяг. Спортын амжилт: «Найрамдал-84» тэмцээний мөнгө, Сайн санааны тЭМцээн хоёр жилд нэг удаа бол- тоглолтын хүрэл, Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээний мєнгө, БНА. ДОГ. Шаргуу бэлтгэл хийж байна. ГУ-д болсон «Химийн цом» олон улсын хоёр алт, нэг мөнгө, “ХУВИЙН бэлтгэлээ сайн хангасан «Алтан бүс» тэмцээний хоёр алт, нэг мөнгөн медальтай, Сеулийн ХХ!У нөхцөлд тэмцээнд оролцох эрх олж хүрэл медальт тамирчин. авна. 63,5 кг-ийн шинд тоглоно. 1979 онд пионер сурагчдын «Олимпийн гараа» тэмцээнд анх удаа орол- Гэхдээ миний жинд Алтансүх, ган- цож алтан медаль авчээ. хуяг, Амарсаясгалан гээд бокс 1981--1986 оны улсын зургаан удаагийн аварга. сайн тоглодог залуучууд бий. Хэн ХАЯГ: БТСУХ-ны ССТ-ийн дасгалжуулагч, тамирчин. сайн бэлтгэлтэй нь дэлхийн авар- Н ны улс га гын тэмцээнд оролцоно. Спортод ь -2 23 ын глмйаыд багийн тамир- Бэ Т Уүувэг” цагаа яаж өнгөрөө- ам? гэдэг хэцүү. Эр о23 оксыг спортын төрөл гэж үз- - Ном унших дуртаг, Сурагч урт В 12 олимпод дэггүй Зодоон гэж ойлгодог эцэг байхдаа адад явдалтай ном зый унш харх ба. | оролцож эхчүүд бий, Намайг анх боксын даг байв. «Монте Кристо гүн», «15 гачу а, | Л манай секцэд ороход аав минь мөн л дур: настай капитан», «Усан доогуур эхй/ хар боксчдоос гүйлхэж байсан. Хоёр жил тог 20000 бээр аялсан нь» зэрэг олон Хуан эж санх түрүүн лоод спортын мастер болов. Аав ном уншсан. Сеулийн олимпод Б. байна хүрэл ме- одоо Хүү минь спортоо хаясан нь «Уянгын тойрог» Зүүч даль авсанд дЭЭр байх аа гэсэн юм. Түүнээс ЛЭГ, түүвэ 225 Р баяр хүр. хойш хоёр жил өнгөрөөд өлөн ул- оч Би. Тө"Винлэй, Зинээ шилэх хэсэх барын Хум? 8 гэснийг уламжилья. сын шаЛЭын мастер боллоо. Мөн лөө гарвал гэртээ байхыг их хи- төө их бага “ЗайРн Хүн гийсэл -» Баярлалаа. л дургүйцэж байсан даг. чээдэг - дотоод Бас бололцоо гэж нэг том эв, -- Боксоор хичээллэсэн “хүнд эл хүцэнгзүйд линдэх/Еүүнийгээ бүс зинсллалры хүүнд ямар чанар төлөвшдөг хэ? ЧосшРгоЛхүрлшэсээ ЭЛ род Таныг Сеулийн ч , мирчид олимпод оролц- тоос хүрэл бус мөнгө -- Ер нь спортоор хичээллэсэн. сөн бол жин тус бүрийн -- Ханд оаярлалаа. эсвэл алтан авах хүнд тэсвэр, -энллрэн их ТӨЛӨВШ- “тедальт байр яаж өөрч- «Ннонгрийн урилга» бу- боломж байсан гэж бич- Дөг гэж боддог. сурагч байхдаа дөгдөх байсан бэ? ланд 104 Єүрагч захиа сэн байна. онгироо, амархан уурладаг, бас 335 исуулт тавь- ыг-3 үзэж байна вэ? лон улсын хэмжээний ма Н.Энхбат пионер сурагчдын тавь сан бүх асуултыг анхааралтай үз- лээ. Тэгээд бид дараахь 10 сураг- чид шагнал олгохоор тогтов. Үүнд: Д. Амаржаргал, Т. Мөнхзориг (Улаанбаатар хот), Гантулга (Ар- хангай), Б, Цогнэмэх (Увс) Ж. 5 үрэн (Хэнтий), О. Байгаль- маа вь-Алтай), Т. Хуанган (Баян-Өлгий), Д.Баярцэцэг (Дархан хот), Д.Батболд (Төв), Д.Одгэрэл (Сэлэнгэ) нар хамгийн оновчтой, сонирхолтой асуулт тавьж шалгар- лаа. «Пионерийн урилга» буланд захидал бичсэн нийт пионер су- раслад баяр хүргэе. Ч " (ХОШИН ӨГҮҮЛЛЭГ) “Гончиг орой гэртээ . ирээд, -. Ээж зэ! Та нь майг Намралтай бөмбөг өшиглөөд битгий гадуур тэнээд даалгавраж мар- тав аа гээд байсан. Би өнөөдөр бэмбөг Өшиг- лөөгүй ээ. -- Харин оройн хоо- лоо өөрийнхөө нэг найз- тай идэх үү гэж гүйжээ. Ээж нь, -- Тэг тэг хүү минь харин гэрийнхээ даавл- гавраа л сайн хийж байгаарай гэжээ. Гончиг учиргүй баяр- лан ухасхийж хаалгаа нээгээд, -- «Банхар» 0000: рой гэтэл том халтар н? хой орж иржээ. ЦЭВЭРХЭН ГАР Гончиг хүү өглөө тал- 9Л199 9 23-20202 Ч) (0! | ханд тос түрхэн. идэж, цайгаа уугаад пүусахад зэж нь. -- Хүү минь алчууо тэнд байна, гараараа амаа яагаад арчаал бай- гаа юм бэ гэхэд Гончиг, -- Ээжээ би гарын, хаа араар арчсан ШҮҮ дээ гэжээ. Ээж нь -- Тэгээд яагаад араар нь арчдаг юм бэ? гэхэд Гончиг, -- Ээж ээ би гарын- хаа араар юу ч барьдаг, ГҮЙ ЮМ чинь цэвэрхэн байна биз дээ гэв. Н. ӨЛЗИЙБАТ Д9ЛД99 БАЙЦАА . АЛИМ ХОЁР (Үлгэр) Эрт дээр үед байцаа алим хоёр эв найртай нө- хөд байжээ. Тэр хоёрын аль аль нь сэрүүн газарт ургадаг байжээ. Нэг жи- лийн өвөл маш их хүйтэрч гэнэ, Давхар давхар хув- цастай байцаа хүйтэнд хэвтэж байхад, өм- “сөх хувцасгүй улаан Нүц- гэн алим -даарч чичирч эхэлжээ. Алим байцаанаас, -- Найз минь, хөлдөж хэх гэж байна шүү би. Уав р: «давхар дулаан хувцаснаасаа нэгийг өгөөч гэж гуйжээ, Байцаа түүнд, -с Өвөл тэсгэм хүйтэн болохыг. чи мэддэггүй юм уу? Чамд өгөх илүү хувцас надад алгадаа гэж хэлээд давхар хувцаснаасаа нНэ- гийг Ч. өгсөнгүй, Алим урин дулаан зуны улирал- тай арай гэж золгоод ха- луун орон руу нүүж гэнэ. Тэр цагаас хойш алим ха- луун газарт ургадаг бол- сон ГЭДЭГ. Ш, ЕРКИН (Архангай, Багшийн сургууль). ---“ү!-!П!2:Ї211111--Гт1007177) хөл Вид цанаар гулгаж тог- лохоор ууланд гарлаа. Биеийн тамирын багш цуг явсан болохоор сайхан байв. Манай ангийн Ссу- рагчдын олонхи нь анх удаа зайдан хөлөгт «Мор- ДОЖ» байгаа юм, Ангид багш цанаар явах тухай онолын хичээл заасан билээ. (Их цастай талд ирж нэг нэг цана холдөө хийлээ, Унаж бо- сон гулгасаар л байлаа, Тэгтэл нэг маань гулгах эвээ олохгүй дороо л бөн- дөгнөөд байв, Багш маань салхи татуулан гулгасаар түүний хажууд ирж, 2-- Чи буруу гулгаж байна. Чамд би яаж гулга гэж хэлсэн билээ. Санав уу? гэв. Ангийн минь найз бээрсэн гараа дулаацуу- лах санаатай үрэх зуур, -- Нэг хөл маань зуга- го таж нөгөө нь түүнийг гүй- цэх ёстой гэсэн шиг билээ гэв. Хээрийн агаарт цанги- натал бид инээв, Баярт зориулсан Х4- нын сониныхоО толгойг зурж, нэр хаягаа бичсэ- ний дараа дотор бичих зүйл нь цулгуй цагаа- наар үлдэв. «Тэргүү- ний сурагч» буланд би- чих хүүхэд олон байсан тул бидний санал зөрж, хэнийг бичихээ. шийдэж ядан маргалдав. Юмны түрүүнд явдагаар Онц сурлагатан зургаан хүүхдийн тухай эхэлж бичихээр боллоо. Түү- нийгээ бичээд дуустал Туул, -- Ариун цэврийн дарга Навчаагийн тухай бичье гэж санал гаргав. Энэ саналыг хамгийн түрүүнд Бат дэмжиж, -- Тосолсон гутал нь хүний нүүр харагда- хаар толь шиг гялалз- даг, өмссөн хувцас нь ялаа. шумуул хальтн- рам индүүдлэгэтэй гэж бичих үү гэж асуухад Навчаатай нэхмэлийн дугуйланд хамт явдаг Цэцгээ тэгье тэгье гэж дуу алдав. Ангийн баг- шийн хүүтэй нэг шн- рээнд суудаг Туул, 2о-т Варшийн хүү ном, дэвтрээ хавтаслаж, цэ. вэр нямбай. хэрэглэдэг шүү дээ гэхэд би ч бас хоцрохгүйг хичээж, -- Миний дэвтар, ном цөмөөрөө гялгар цаасан хавтастай гэж үг нэмэв. Өглөө эрт ирж, гэрийн даалгавраа хүүхХ- дээс хуулдаг Цэцгээ, -« Би хамгийн Эрт ирдэг. Үүгээрээ би үлгэр жишээ үзүүлнэ гэж ми- шилзэв. Хүүхэд бүр Өө» рийгөө сайрхан. ярихад Туул тэссэнгүй, -- Юун төлөө бид ханын сонин хийдэг би лээ, Өөрсдийгөө бичье! Өнгө өнгийн будаг алаг» луулан, үзэмжтэй сай хан будаж, чимэглээд, үнэн сэтгэлэасээ Гоё ха» нын сонин хийдэг ГЭЖ бичье гээд инээмсэглЭ. хэд бид дуу нийлүүлэв. «Тэргүүний сурагч» буланд бичих юм багта8- Ч, хаа байж, яахаа мэдэх- гүй сандрахад юмыг түргэн сэтгэдэг Бат. -- Дохио булангаа хасаад үүнийг үргэлж лүүлье гэхэд бид Зөв. шөөрч, магтаал сайша8- лынхаа ажилд оров. Са- лааны дарга нараа магт» лаа, Сайн сурдаг бүх 7Ф9Ф9ФФ999У99Ф9299Ф999Ф9Ө99999Фө л АЛВВВАВ! АТААРХАЛ ХҮҮХЭД ХҮҮХДИЙН БОДОЛ ӨӨР... Сурагч Ч. МӨНХЦЭЦЭГ (78 дугаар СУРГУУЛЬ) лээ, Нүдлэн хамгаалах бүлэг, өсвөрийн сэргий- лэгч бүлгийн тухай Ч орхисонгүй бичив, Баяр олж гайхад .Саярлуу- лах хэрэгтэй биз дадэ!... -- Мөнхбатыг би- чихгүй “бол бөмбөгөө харамлана шүү! гэж Батыг хэлэхэд Цэцгээ, - Тэр чинь муу сурдаг гэж Дүргүйцлээ. -- Муу ямар хамаатай юм бэ. Чийрэг бигтэй, сайн та- мирчин гээд бичвэл бол» лоо гэж Бат уурлах аяс- тай хэлэв, сурдаг нь -- Нэргүйн хүүхдийн кино театрын тасалбар түгээвэрт ажил- ладаг. Гоё киноны би- лет олдохгүй бол манай- хан Нэргүйг л гуйдаг шүү ДЭЭ. эмээ - Осорыг үлдээвэл тоо бодож өгөхөө бай- чихна, - Тогмидийн алтан загас төрөх. гэж | бай- гаа,,, Баатарын аав эцэг вхийн зөвлөлийн дарга шүү дээ, -- Цэрэнгийн зэж мөхөөлдөсний худалдагч -- Сүрэн чинь захир- лын хамаатан байхгүй юу... Бид дөрөв хуруу да- бүх хүүхдийг «Тэргүү- ний сурагч» буланд баг- таан бичив, «Дохио» бу. лангаа бүр хасаж түүн дээр наах гэж байсан хонхны зураг бичих ёс» той байсан хүүхдүүдийн нэрсийг хогийн сав Уу хаяв. -- Дохио булангал хассан байна гэж Оаг- шийг хэлбэл яах вэ? гэж Цэцгээг эмээсэн шинж- тэй хэдэхэд Бат шилээ маажсанаа, -- Дохио булан дээр хэнийг бичих юм бэ? гэж өөдөөс нь Нээрээ, бид бичиж гэж үү? асүүв, хэнийг Ч зүрхэлсэнгүй б хүүхдийг үлдээлгүй бич- цац тоолсоор - ГАРЫН ХУРУУ ЦООРЧЭЭ Наг өдөр бид гарч тоглох болов, Гэ-ї тэл миний дүү бээлийгээ її өмсөөд нүдээ том болгон, --Хүүе миний гарын гадаа 4 хуруу цоорчихож гэв. Бид инээлдэв, ОД Ч БАС УНТДАГ Орой болж бид унтах боллоо. / Хамгийн бага дүү тэнгэр лүү хараад, ї --Од над шиг хөнжил. дотроо ороод унтаж бай- на гээд орондоо хэвтэ- хээр явлаа. Бид хөг- жилдөн инээв. ГАРЦГҮЙ ГАЗАР 5 Аавын ажлын газрын-1! хантай бид автобусанд / суугаад аялалд явав. Засмал замаас машин гарч зогсон хүмүүс түү- нээс буухад 5 настай дүү минь автобуснаас бууж чадахгүй бололтой !! зогсоно. --Чи буугаач гэсэнд, | --Би хаагуур явах юм бэ? Энд чинь явган хүний зам алга, Та нар яагаад цэцгэн дээр гиш- гээд байгаа юм бэ? гэв, Г Орчинд байсан хүмүүс Г талархан баясав. ШИНЭ БАЙР Манайх саяхан шинэ! байранд оров, Гэтэл! хоёр дүү маань хоорон» доо юм ярилцаад бод-(1! логошрон суув, Би дүү! нараасаа шинэ байранд, орчихоод байхад яасан их уйтгартай суух юм. | цөмөөрөө цайгаа ууя тэсэнд тэд зэрэг босоод | --Эгчээ энд чинь худаг байхгүй бид ус| хаанаас авах юм бэ?!, тэв. Манай гэрийнхэн нирхийтэл инээлдэв. ЦАЙНЫ ДАРАА Бид үдийн цайгаа | ууж дуустал том ах, -- Үүрийнцолмоой Ахын дүү ширээн дээр, хи аягаа УРАН БҮТЭЭЛИЙН л нэгдэл БЭЛТГЭВ хумьчих Гэв, гт Хогоо тарман. минь (Өгүүллэг) ! Хичээлийн хонх хэдийн дуугарсан боловч багш! орж ирээгүй байлаа, Хүүхдүүд элдэв юм ярьж шуу- тилдсаар,. Бат намайг сэмхэн дуудаж, хүүхдүүдээс! холдоод, -з Чи хажуугийн дэлгүүр рүү гүйгээд идэх юм! аваад ир! гээд гурван төгрөг атгуулчихлаа.. Манай! сургуулийн хажууханд хүнсний дэлгүүр байдаг бо-|! лохоор завсарлагаанаар гүйж очоод «гэдсээ» борлуул- чихдаг байсап юм, Би ч идэх юмны сургаар «За тэгьее гээд ухасхийн гарлаа. Хоёр тогрогонд гурилан боов, үлдсэнээр нь чихэр авчихлаа, Сургууль дотор ормогц, түүнийгээ нуух санаатай хүрэмнийхээ дотуур |! чихэж, сугандаа хавчуулан хар хурдаараа гүйсээр анги руу ортол, гэнэт тар пяр хийгээд би шургаж ойчин, Өнөөх хэдэн гурилан боов, чихэр маань ша- лаар нэг цацагдлаа, шУҮгҮ 122222 - За! Энэ чинь юу болж байна гэх дуунаар өн- дийн харвал багш ирчихсэн зогсож байна. Багш: -- Арай дайллага цайллага болох гэж байгаа юм биш биз дээ? хэмээн ёжтой нь аргагүй өгүүлэхэд хүүх- лүүд жиг жуг хийн инээлдэх сонсогдлоо. Миний нүүр тэр үед ямар байсан бол! Лав чавга шиг улайсан байх даа! Би өөрийн мэдэлгүй хана түшүүлэн тавь- сан шүүрэнд тээглэн унасан байжээ. В. БАТБАЯР (Алтай хот, 1, 10 жил) БУпЛлаПүИЭЫ ГЖ ҮҮШЭШЭЛЖЛЭОГЭЭЭ ӨӨРСДӨӨ ТАЙЛБАР ӨГӨӨРЭЙ, Гэрэл зургийг Т, БААТАР УМ гал тогоондоо ортол миний дүү алх барьчих- сан сууж байна. --Миний дүү яагаад алх бариад сууж байгаа юм бэ? Ах чамайг ая- гаа угаа гэсэн шүү дээ. гэхэд дүү маань ажигч үгүй, --Ах намайг аягаа угаа гээгүй хумьчих тэсэн шүү дээ. Би хумьж болохгүй боло- хоор нь хагалая гэж бодсон юм гэв. Бид нир- хийтэл инээлдэв, Сурагч Д. ГАНЖАР- ГАЛ (81 дүгээр сур гууль 6-гийн «Б» ан- ти) толь Дүү минь нэг удаа тольдон зогссоноо нүд НЬ гялалзан инээвхийлж, --Эгчээ би ихэр бол- чихсон байна, Надтай адилхан байгаа биз дээ гэж хэлээд толинд тус- сан өөрийгөө хуруугаа» раа заав. Өөрөө юм чинь адил» хан байлгүй яахав дээ. ДЭЛХИЙ ТЭГШХЭН Багш Доржоос, -- Дэлхий ямар хэл- бэртэй вэ? гэхэд . -- төгшхэй: Харийн уул толгод хотгор гүд- гэртэй гэх нь тэр, Ан- гиараа бид инээлдэв, ЗУРАГ Аав ээжтэйгээ бид зураг авахууллаа, Дүү минь баяртай ч гэж жиг- тэйхэн, Гадуур хувцсаа яаран өмсөөд, --ОДоо бушуухан харьцгаая, Бид "Зураг, таар гарна, Түүнээс өм- нө гэртээ очьё гэлээ, Тэнд байсан. хүмүүс инээв. Т. ТУЯАЦЭЦЭГ (Ар- хангай, Өндөр улаац сумын сургууль) Эрхлэгч Ж, ДАШДОНДОГ Д. Сүхбаатарын нэ 1 хэвлэлийн комбинатад хэвлэн, ИЙДЕКС--14140 ХҮҮХДИЙН ХОШИН ШОГ СОНИН Меї(48) ХҮҮХДИЙН ХОШИН ШОГ СОНИН ШИНЭ ЗАНШИЛ ХУУЧИН ТАСАЛБАР Манай хотын нийтийн унаанд нэг шинэ зүйл бий боллоо, Тэр нь юу вэ? гэвэл үйлчлэгчгүй болжээ. Хүн бүхэн та- салбараа цоолуулж, өөрс дДөд нь итгэж, найдсанд баяр хөөр болон явна. Гэтэл гурван буудлын дараа шалгагч орж ир- лээ. Хүн бүхэн тасал- бараа үзүүлэн өнгөрнө. Тэгтэл нэг жаал хоёр удаа цоолсон тасалба- раа үзүүлж торгуулах болов. Шинэ заншил нэвтэрч байхад хуучин тасалбараар улсыг хуу- рах гэсэн тэр жаал ЕЭ ЕЭ БӨӨ ВӨӨ! Д. БОРОЛЗОЙ УУЧЛАЛ ГУЙДАГГҮИЙ УНДРАХ Ундрах гэдэг нэг хүү? хэд манай сургуульд бий. Тэр дандаа л бүтэлгүй- тэж явдаг, Яарч яваад хүний хөл дээр гишгэнэ. Хичээлийн дараа өлгүү рээс хувцасаа авахдаа нөхдийнхээ Урдуур дайрна, Нөхөд нь түү. нээс «Уучлаарай» гэсэ үг л хүлээнэ. Уучл! гомдоох атлаа «Уучлаа рай!» гэж хэлж сураа гүй Ундрах ЕЭ ЕЭ БӨӨ. 181916) Ц, ЦЭЦГЭЭ «МАЗААЛАЙ»-ГААС Хүүхдүүд ээ! Та на өөрсдийнхөө дунд буй! алив дутагдал доголд-! лыг элэглэн шүүмжиал,, сэй шог бичлэгээ «Еэ еэ боо вөө» буландаа би- чиж ирүүлээрэй! СЕНОВЛАЛЫЫСГ | СЛЭВХЭНРЭГ212ЖҮЛТЭЭЭЫҮЛ ! ны иш, шүлс ? ЯҮс ь-2 3 ДУСАЛ Л: БИШ... : ҮМЭН»...? 1! “Чихэн чинээ хүү миний бие нийслэлийн Сүхбаата- 5 рын районы нэг орон сууцаар орлоо. Орцны хаалга хэлсэн 17 татаж хоёр алхтал тас харанхуйлан нүдэнд шатны : гишгүүр үзэгдэхгүй боллоо. Тэгтэл өөдөөс нэг хүн, “от? Хүү минь наана чинь шатны гишгүүр бий биз гэх сонсдов, Гэрлийн шилийг хүүхдүүд хага цохи- чихоод над шигт нь ийм хэцүү даваа бий болгох юм. гэлээ, Эмээг хаалгаар гаргаж өгөөд буцаад орлоо. Шат өгсөн явтал хажуу талд дусаал дусах шиг бог лов, Хэн нэг айл ус алдаж дээ гэж бодоод гишгүүр өгсөн дээш алхтал дээд талд хэн нэг хүний хоолой. тоо засах сонсогдлоо, Тэгтэл ус дусаж байгаа хэрэг ,биш нь ойлгогдлоо, Хоёр давхрын шатны хоорондыг чөлөөнд хэдэн хүүхэд май тавьчихсан аятай хөх утаанд сүүтэлзэн харагдав. Тэд завсар чөлөөгүй ээлж лэн шүлсээ хаялах юм. Тэр хавийн шат нил тамхи- байлаа, Тийм болохсор дээрээс дусаал биш эд нар нулим ж байжээ. тагддаа засахын оронд хэлж зөвлөсөн ахмадуудад өш сааж гаднаас цонх руу нь чулуу нүүлгэж хагалдаг гэчээ. Батгий нулимж бай гэж хэлээд цөхөрсөн ахмад хү- мгүүс одоо нахыгаа мэдэхгүй байна гэж чихэн чинээ хүү надад хэллээ, Энэ удаа бий нэр хаяггүй нийтэд хамруулан бичлээ, Харин ийм явдал дахин тааралд- тал сургууль, овог нэртэй нь бичих болно, Ил тод, байдал ершөсөн өнөө үед энэ нь зөв Ч байх аа, Орон сууцны орцонд орогногчдын талаар чихэн чи- нээ хүү би энэ жил нэлээд шургуу хөөцөлдөх болно. Уншигч та мар ч энэ ажилд тус болоорой, 5 КЮТЛТҮГ ЧЭ” ЛЭ-4255- 2 / 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ М 10 (2382) 1989 оны хоёрдугаар сарын 4. БЯМБА Үнэ 10 мөнгө ХН-ЫН ЗОЛ АГУФГҮОЛГЭҮЛТТЙЭНЛЛЭ БАЙГТУН ! ӨӨ ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН Ачит багш нартаа халуун баяр хүргэж, Монголын | багш нарын У их хурлаа өндөр амжилтаар угтахыг өсвөрийн Сүхбаатарчууд хүсэн ерөөж байна. «А» ҮСЭГ ЗААСАН БАГШ МИНЬ Ингэж бахархан хэлдэг хүн олон. Нийслэлийн 17 дугаар сургуулийн хоёрдугаар ангийн «Б» бүлгийн багш, Ардын гэгээрлайн тэргүүний ажилтан Ш.Лхам- сүрэн багшийн хувьд ингэж хэлдэг шавь олон зуу бий. График гэрэл зургийг Д.ПУШКИН ЛҮГЭЭ Ч ҮЛХЛЭЛЛЛЫХ Л ТЭХ 258, Її нүүрт: АНГИЙН БАГШ (сурвалжлага) УХУЛСЛ ЛАГ 22714 ШШ нүүрт: МАНАЙ ГАРИГИЙН ГУЧ ХОНОГ (Олон улсын байдлын тойм) тОНТЛҮЭЭ х ЇУ нүүрт: БИТҮҮНИЙ ҮДЭШ (Ардын ёс заншил, наадам, тоглоом) гАУУУТСАЛР ГА САР ШИНЭДЭЭ САЙХАН 7 т ял 133рЭ1 | / Л 2 11994501 Саяхан БНМАУ-ын Ар» -- Тавтай сайхан ши- дын Их Хурлын Тэргүүг. нэлж байна уу? лэгчдийн зарлиг гарч, бил- - р шинэд сайхан гийн тооллын цагаан сарыг шинэлж байна уу? улс орон даяар ёслон тэм- -- “Төлөг сүүлтэй дэглэх”боллоо, Цагаан са- Даага далантай рын шинийн нэгэнд үр ач Бяруу булчинтай нар нь Өвгөн аав, эмгэн ээж, эцэг эхээсээ ЭХЛЭЭД өндөр настан, өтгөс ХӨГШ- сэ? ДИЙНХӨӨ амар мэндийг уу? асуун гар зөрүүлэн золгоно ЕУБуурах хилмрОНЖ Билгийн тооллын анхду- гаар жарныг монголчууд Буянтай жил ирж 1027 оны улаагчин туулай жилээс эхлэн тэмдэглэснээс хойш эдүгээ 962 дахь жил- дээ золгож байна, Цагаан сараар золгохдоо монгол хүмүүс бэлгэтэй Онд мэнд оров уу? Он цагт тарган оров Өвгөн жил морилж Өлзийтэй жил ирж Баясгалантай шинэлсний Билгийг айлтгая аа! -- Амар айлдаж байна сайхан үг хэлж мэндчилдэг билээ. Түүпий заримаас толилуулбал уу? (Өндөр настай хүндэт хүнд ийнхүү хэлж мэхийс- хийгээд золгоно). - ЦАГААН” САРЫН ШИНИЙН НЭГЭН Цацраг нь шижир нарны гэрэл эцээгээд Цасан дуулгат орон минь нас уртасмаар уужуу Цаг нь ирсэн хаврын наран илч дохиолоод Далан сүргийн зүс сувд адил цайруу оон үе найман удмаараа нэгэн гэрт цуглаад отно сэтгэлийн үгээ намуухан хөөрөх нь элгэмсүү Есөн хүсэл арван жаргал тэгшрэх Ерөөл заяа бүрдээд ахан дүүс найр 2222 УУ ДАНГАДЫН Шинийн нэгний өглөө өвөөдөө очиж золгоно. - ЯУН Члхүр уу Та? гээд золгоход 3 - ар с: уу гэж хэлээд өвөө намайг үнсэнэ. Тэр сайхан өглөө бид юм нэг нас нэхнэ. 2 ГАЛС. ЦАМЭ-гийн гэрэл Сзөснсша22ш2206002:8 2222 Цагаан сар бол гурван давхар баяр юм. Нэгд: Бүх хүн нас нэмсний баяр бу- юу бүх хүний төрсөн өд- рийн баяр (Монгол хүн, Хүн бүр тус тусдаа төрсөн өдрийн баяр хийдэггүй, ца- гаан сар тэр баярыг нийтэд нь орлодог байжээ). Хоёрт: Шинэ оны баяр. Гуравт: мал сүрэг онд мэнд орсны баяр. Цагаан сар гэдэг нь сүүний өнгөөр цагаан гэгд- жээ. Монгол хүний бэлгэ өлзийтэй өнгө нь цагаан юм. Хар өнгө бол монгол хүний хувьд өлзийгүй өнгө гэдэг тул хар дээд хийдэг- гүй Цагаан сарын өдөр хар өнгийн бэлэг өгдөггүй, Биз монголын ЦАГААН САР түүн гэдэг бол сар битүүрч үзэгдэхгүй болдог 80-ны өдрийн нэр юм. Сар бүрд нэг битүүн бий. Орой нар жаргаад од түгэхээр би- түүрдэг. Эхлээд гэр гэртээ битүүрдэг. Битүүрэхэд гку- рав тогоолдог. Махан би- түүлэг, банш, шөлний бу- даа. Гэртээ битүүрэхэд гэ- рийн эзэгтэй цайгаа чанаад гэрийн эзэндээ нар зөв Эр- гүүлэн аягалдаг. Гэрийн эзэн нь малгайгаа өмсөн, товч бүчээ бүрэн товчил- сон байна, Цайгаа нэг ая- га уучихаад ууцаа таллана. Гэрийн эзэн ууц таллахад бүх хүн ёслолтойёо сууц: гааж байдаг. Гэрийн эзэн ууцаа есөд газраас хөндөөд ууцныхаа баруун далбаа, зүү далбаанаас ээлжлэн өөлж огтлоод гэртээ, галдаа өргөөд удаа нь өөрөө ам- саад тэгээд эхнэртээ, хүүх- дүүддээ. хотныхоо нохойд хүртэл хувь өгнө. Ууц тал- лаж дуусаад банш иддэг. Өөрийн хүний бүх хүүхдэд мөч махан хувь өгдөг. Хот айлынхан банш зөрүүлдэг. Зарим газар мах, будаа ч зөрүүлдэг. Айлдаа орж би- түүрдэг-газар ч бас бий. Битүүний үдэш сайн хоол- лодог гэдэг. Цагаан сарын шинийн н9- гэнд бүх хүн эртлэн босоод сайхан хувцсаа өмсөөд нарнаар шинэлдэг. Ах настныдаа орж золгодог. Тэр айлдаа цай, тавагтай идээ барьж ордог. Золгох- доо настай хүн нь сууж байдаг. Насны их багаар дараалан золгодог. Бүх хүн малгайгаа өмсөөд бүрэн хувцастай золгодог, Золго- ход настай хүн нь гараа дээр нь тавьдаг, залуу нь гараа доогуур нь оруулан түшиж өгдөг. Нэг гэрийн эр эм хоёр хүн золгодоггүй, Хүүхдийн духан “дээр нас- тай хүн үнэрлэх мэт зөв« лөн үнсдэг. Ер нь монгол хүн тэр бүр хүнийг үнс» дэггүй, Чацуу улс золгох» доо нэг нэг гараа дээр дор зөрүүлж золгодог. Золгож дуусаад суудаг. Суумагц, цай барина. Сар шинийн мэнд асуулцан тамхилна, Удаа нь цагаа, идээ битүүс лэг амсаж, банш идээд хөрш айлд орж цагаалдаг, Шинийн нэгний өдөр хони« ны хишиг (ээлж) таарч, хонь хариулсан хүнийг их хүндлэн айл бүхэн цайлан хүзүү чанаж өгдөг. Цагаан сар бол ны Э3 шаг өдө үр бэлгэт: ЗалЬ сайн юм хийж, цээр» тэй муу ажил бүгдийг цээрч Чой. ЛУВСАНЖАВ Профессор өсөгөөөгтӨөӨөӨөөөөөөөӨөөӨөөөӨөӨөӨөӨөӨӨӨӨ еоөөөөөөөөөөөөөөӨөӨӨөөөӨӨөӨӨӨӨӨөӨӨӨ ӨӨӨӨӨФӨӨӨӨӨ | МОНГОЛЫН БАГШ НАРЫН УИХ ХУРАЛД Долгор багш орж ирлээ. Бид мэнд мэдэлцээд ирсэн хэрэг зоригоо хэлэхэд минь, -- Дэлгэрүүлэх туршла- га надад байхгүй. Би бол жирийн л нэг анги удирд- сан багш. Над шиг багш олон зуугаараа бий гэв. Яриа хөөрөэ цөөтэй, ялим- гүй биеэ барьсан байдал анхнаасаа нлт мэдэгдсэн тул даасан ангийнх нь та- лаар сонирхов. Одоо зур- гадугаар ангийн «А» бү- лэгт суралцдаг шавь нараа бүүр дөрөвдүгээр ангиас нь эхлэн 1986 онд дааж байсан аравдугаар ангитай- таа шефийн холбоо тогтөо- жээ. Тэр үеэс эхлэн багш- тай нь хамтран ажилласан байна. Тийм учраас хүүх- дүүдээ сайн мэддэг бол- жээ. Хүүхдийг таньж мэ- дэх хялбаргүй ч ерөнхий төс нь тулж ажиллавал аяндаа гарт ороод ирдэг гэнэ. -- Таныг сахилгагүйтэж зовоосон хүүхэд бий юу гЭ- хэд минь юу хэлчих вэ гЭ- сэн шиг харснаа. -« Байхгүй, байхгүй . ЗУРАГ ДЭЭР: Нийслэлийн 47 дугаар сургуулийн 6-ийн «А» ангийн багш Н. Долгор ЯНГИЙН Бг/ Ш с: явсан. Юм болгон дээр би багш гэдгээр тү- болохгүй л дээ. ч -- Өөрөө эмчлүүлж байж шавийнхаа эцэг эхийг хүнд байхад нь үргэлж эргэж тойрч байсан гэж тэ! єсүн сувилагч надад хЭ Багш болгон ийм байдаг бол... -- Тэр яах вэ. Та өөр зүйл асуугаач гэж миний үгийг таслаад -- Манай шавь нараас ирсэн захидал үзэх үү гэв. Цүнхнээсээ олон захидал гаргалаа. -- Та зөвшөөрвөл би эх- нээс нь уншаад хэрэгтэй гэж үзсэнээ тэмдэглээд авья. - Нуугаад байх юм үгүй. Тэг тэг гэлээ. Хязгаарын цэртийн...ДУ- гаар хайрцаг гэж бичээд Т2 8у-06 -үрслссайнн таун заг хидал « яах аны хичээлийн цагаар үнөнглл хандаа гэрэл зураг тарааж үймүүлсэн болоо? Одоо бо- дохоор сэтгэл эвгүй болж өөрөөсөө ичих шиг, минь хажуудах байлиыэ нэхөд мэдчих бий дээ гэх үе байх юм. Би долоотой биш найман насандаа сур- гуульд орсон бол таны удирдсан ангид дахин нэг жил суралцах байж дээ» тэсэн байлаа. ЦНДС-ийн сонсогч Ү. Чулуун-Эрдэнэ захидалдаа «Би ангийн багш тандаа үргэлж баярлаж явдаг. Энэ үгийг зүгээр л бичих зүйл олдоогүйдээ бичсэн хэрэг огт биш чин үнэнээ- сээ бичлээ. Ганц би ч биш аравдугаар анги хамт төгс- сөн нөхөд минь тантай уул- захаар нэг л сайхан байдаг тэж одоо ч ярьсаар... Бидэнд их итгэж, най- даж байсанд тань баярла- лаа. Өөр тийм хүн байсан- гүй» гэжээ. Өөр нэг шавь захидалдаа «Та манай ээ- жийг ажилд оруулаад өгөөч» гэж хүссэн байлаа. Яахаараа багшаас үүнийг хүсдэг билээ гэж санаад цааш гүйлгэн уншихд шавь бидэндээ төдийгүй хэрэгтэй үед ар гэр орон, аав ээжид минь анхаарал тавьдаг бай- сан таныг бид мартахгүй гэсэн байлаа. Н. Долгор багшийг тусалсан болов уу тэж асуух гэснээ хэрвээ цаг заваа гаргаж хөөцөл- дөөд бүтээгүй байвал ша- БИЙНхаа хүсэлтийг бие- лүүлж чадаагүйдээ гэмшин явдаг бол хүнийг эвгүй байдалд оруулна гэж са. наад болив. Түүний удирдсан зургаа- гийн «А» ангийн сурагчид- раа нь сурагчидтай уулзаж тодруулах зүйлээ асууж лавлах аргад шилжлээ. -- Эзж аавдаа ярьдаг- гүй зүйлээ би багшдаа ярь- даг. Гэхдээ ээж аавдаа хэ- лэхгүй байж болохгүй л дээ. Том болж буй бидэнд олон зүйл тохиолдох юм. Бие бялдраас эхлээд сэт- гэл санаанд урьд өмнө шэдэгдээгүй өөрчлөлт гарсаар байна. Дотно, итгэсэн хүндээ «нууцаа» хэлдэг нь хэн хү- ний зан. Долгор багшид их итгэдэг учраас энэ бүхнээ хэлдэг юм. Ганцаараа би- шээ. Манай ангийнхан баг шид амин чухал «нууцаа» хэлэхийг би сонссон удаа бий. Харин ямар учраас тэгтлээ итгэдэг болсныгоО хэлж мэдэхгүй, нэг л мЗ- дэхэд ийм болчихсон юм. -- Манай ангийн багш бидэнд ширүүн Ч үгүй, өөстөөӨӨӨӨӨӨӨЭӨРӨӨӨӨӨӨӨНӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨФӨӨРӨӨӨӨӨӨӨӨРӨӨӨӨӨ зөөлхөн ч үгүй яг сайхан харьцдаг гэж хэлээд Э.Уян- Би түү зүйлс байдаг биз дээ. Түүний дэргэд зэрэгцэж суусан А. Алтантуяа паз- сан дээр тэмдэглэснээ хЭ- сэг хараад, -- Та багшид ирсэн за- хидлаас нэг үгийг ажиглав уу гэлээ. Ганцхан үг анзаа- ралгүй өнгөрснөө ч мэдэл- -- Юу гэсэн үг вэ? гэв. Хайрт ээж минь гэж олон захидал эхэлсэн бай- гаа биз дээ? гэхэд нь хоёр гурван захидал эргэж унш- вал нээрэн ингэж эхэлсэн б . -- Хамгийн дотно хүн минь ангийн багш Долкор, зарим нь Долгор багш- миний ээж гэж манай ан- гийнхан бардам хэлнэ. Бид: нийг сурагч гэж үзэж 3а- хирч тушаадаггүй, хүүхэд тэж үгэлж номлодоггүй тийм дотно, элэгсэг харьц- даг учраас илэн далангүй байдаг. Тэгээд ч багшийн- хаа халууцуулах- гүй сэтгэлийг нь түгшээх- гүй байхыг хичээдэг юм. Ангийн нийт хүүхдэд их ит- тэл хүлээлгэж аливаа аж- лыг биднээр бие даалгаж дэг болохоор сонир- холтой болдог. Манай ан- ти шиг эвсэг хамт олон байдаг л байх, гэхдээ нэг- нийхээ өмнө буруугаа зо- хнх ёсоор хүлээдэг, сайн сайхан Ээ хамт бахар- хан баярлаж чаддагт л бид- ний гол эв нэгдэл байгаа юм гэв. -- Хүнд сэтгэл зовсон зүйл хааяа боловч байдаг шүү дээ. Миний хувьд үү: нийгээ багшдаа ярьж сэт. гэлээ онгойлгодог. Хүүх- дэд ийм зүйл байхгүй гэл хэлэх хүн бий. Гэхдээ сэт- гэл зовмоор зүйл байдаг юм шүү! гэж хэлээд Н.Пү- рэвдагва бодол болох мэт томоотой нь аргагүй суув. найзын алаг нүд ирэмчин гялалзсанаа, -- Ангийн багш бидний аав ээжтэй нх дотно хол- боотой. Миний ээжийг хэ- Зазах ЗЭВ өвчтэй байхад д гэрийн ажл: аа яаж лаа. Тэр ч бүү хэл, шалгал- саар ярьж аль болохоор хүндэвтэр хнчээл давтах цаг зав зориуд гаргахыг хүсдэг, Манай ангийн багш ийм л хүн дээ гэж ам өрсөн тэд хэлэв, Г. НЯМАА Г1111111111111211111111111111111111111111117171712121111ТҮЇТЇТТТТТТТТТТЇЇ ҮГ ҮТҮТТҮҮТ7ЛТҮ7 », ЧаурӨМБӨР! ХУУХЭД ХОЁР Р.л Баттай суурь Нэгдүгээр сарын 18-нд Зөвлөлтийн удирдагч Миханл Горбачев АНУ, Өрнөд Европ, Японы улс төр, үйлдвэр-ху- далдааны бүлгийн нэрт зүт- гэлтнүүдийн нэгтгэсэн засгийн газрын бус байгууллага-гур- ван этгээдийн комиссын тӨ- лөөлөгчдийг хүлээн авч уул- зав. Уг уулзалт дээр зөвлөл- тийн удирдагч орчин үеийн олон улсын байдал, түүнд гарсан бодит өөрчлөлт, ЭдД- тээрт хэрхэн хандаж, ямар практик зэлжит алхмуудыг хийх шаардлагатай болоод байгааг хөндөж ярьсан юм, Нэг ёсондоо улс хоорондын харилцаа энх тайван, дэвшил, хөгжлийн асуудалд цоо шинэ сэтгэлгээгээр хандахын тод жишээ болов. Зөвлөлтийч ” удирдагч дэлхийн эдийн зас- тийн харилцааг шинэчлэхгүй- тээр олон улсын харилцааг утга төгс сайжруулах арга- й гэдгийг онцлон ярьсан байна. Социалист, капитл- лист орнуудын харилцааг нийт хүн төрөлхтний ашиг ту- сын тулд улс төр, худалдаа, Эдийн засаг, шинжлэх ухаан- техник зэрэг бүхий л салбарт үр дүнтэй хөгжүүлэх бодит боломж байгааг тэр заав. Түү- нээс гадна дэлхий дахинд цэргийн намжмал байдал тог- тоох асуудлыг ихээхэн ан- хаарав. Үүнтэй холбогдуулж зөвлөлтийн удирдагч Михаил Горбачев: «Европт “хорогдуу- лах 10 мянган танкаас таваа мянгыг нь бүрэн устгаж, үлд- сэнийг нь иргэний хэрэгцээнд зориулан зүтгүүр, сургалтыя төхөөрөмж болгон өөрчилнө, Дорнодод арми, флотоо 200 мянган хүнээр хорогдуулах тэж байгааг дахин давтаж хэлье. Бид БНМАУ-д бай- гаа цэргээ удахгүй хоёр дахь удаагаа хорогдуулж эхэлнэ. Энэ цэргийг 75 хувь хорог- дуулах юм. Үүнзэс гадна тэнд байгаа манай висэх хүч- ний бүлэглэлийг татан буул- тана» гэж мэдэгдсэн юм. Бүх төрлийн 33 с1ийл. Э2нэ1т, устиаля. їШинэ он гарсаар нийт хүн төрөлхтний эсэн мэнд орших- той салшгүй холбоотой зэвсэг хураах салбарт мэдэгдэхүйц "ЭРЭ, ахиц дэвшил гарлаа, Цөмийн болон үй олноор хөнөөх бусад төрлийн зэвс- гийг ХХ зуунд багтааж т» дорхой үе шаттайгаар устгах тухай Зөвлөлтийн цогцолбор хөтөлбөрийн гурван жилийн ойг нийт хүн төрөлхтөн энэ нэгдүгээр сарын 15-нд ёслол төгөлдөр тэмдэглэлээ. Цөмийн хоёр ангиллын пуужинг уст- гах тухай зөвлөлт, амери- кийн Гэрээ батлагдсанаар цөмийн зэвсэг хураах үйл явц эхэлж, улмаар зөвлөл- тийн түүхэн ач холбогдолтой энэ хөтөлбөр хэрэгжиж эхэл- сэн юм. Одоо хоёр их гүрний стратегийн давшилтын зэв- сэглэлийг 50 хувь хорогдуу- лах асуудлаар ярина хэлцээ эрчимтэй явагдаж байна. Энэ нэгдүгээр сард уг Хөтөлбө- дүнгийн баримт бичиг батал- сац явдал юм. Холбогдох та- луудын ашгийг тэнцүүлсэн агуулга сайтай дүнгийн ба- римт бичиг нь тус тивийн аюулгүй байдал, хамтын ажиллагааг цэрэг-улс төр, худалдаа-эдийн засаг, байга- лийн зохицол, хүн нийгэм, эрх зүйн болон бусад асууд- лаар шинэ шинж чанартай болов. Зэвсэг хураах үйл хэрэгт социалист бусад орнууд дор- витой хувь нэмэр оруулсаар байна. Тухайлбал БНАГУ-ын Үндэсний Батлап Хамгаалах Зөвлөл БНАГУ-ын Үндэсний ардын армийг хэлэлцээний үр дүнгээс үл шалтгаалан дангаараа 10 мянган хүнээр хорогдуулахаар шийдвэрлэв. кийн өмнөд хэсэгт олж байна. СОЛОНГОСЫН ХОЙГИЙН БАЙДАЛ Солонгосын хойд, өмнөд хэсгийн хоорондын яриа хэл- цээ сүүлийн үед нэлээд идэвх- жих хандлагатай болж бай- на. Шинэ оны босгон дээр БНАСАУ-ын удирдагч Ким Ир Сен солонгосын хойгийн түгшүүртэй байдлыг намжаах, солонгосын ард түмнийг энх тайван замаар нэгтгэхэд чиг- лэсэн шинэ санал дэвшүүл- лээ, Ким Ир Сен хойт, өм- нөд солонгосын улс төрийн нам, бүлэг, байгууллагуудын удирдагчдын зөвлөлдөх уул- залт хийхийг санал болгосон юм. Энэ саналыг хэрэгжүүлс- нээр өргөн олны эрх ашгийг илэрхийлэгч улс төрийн бүх илрэлээ сын асуудлыг эих тайван 34 маар нэгтгэх, нийт солонго сын ард түмний үндэсний асуудлыг зохицуулахад тус дөхөм үзүүлэх нь дамжиг, гүй. Гэхдээ үүнд саад тотгор болж байгаа нэг гол асуу: дал байна. Энэ нь өмнөд со» лонгосын эрх баригчид улс орноо милитарчлах чиг шу" гамаас няцахгүй байгаад ор- шино, Зүүн өмнөд азийн байдал Зүүн өмнөд азийн Нэг түг, шүүртэй голомт Кампучи, түүний эргэн тойрны байдлыг зохицуулах нааштай алхмууд өнгөрсөн нэгдүгээр сард хийгдлээ. БНСВУ, БНКУ-ын МЭ ЭЭ эчэээээгсисиииии-1 211000 (НЭДҮГЭЭР САРЫН ТОЙМ) сэн Энхийн давалгаан улам эрч хүчээ авч, олон улсын Шинэ 1989 оп гарсаар бүтэн сар өнгөрлөө Өнгөрсөн нэг сард олон улсын тЗвцнаа болсон үйл явдлыг дүгнэж үзэ- хэд 1989 онд улс төрийн шинэ сэтгэлгээний үр дүнд эхэл» рийн салшгүй нэг хэсэг-хя- мийн зэвсгийг бүх нийтээр бүрэн хориглох замд бас нэг том алхам хийлээ. 11 дүгээр сарын долооноос 11-нийг дуус- тал таван өдрийн турш Фран- цын нийслэлд 72Кеневийн про- токолд оролцогч орны төлөө- лөгчид оролцсон олон улсын бага хурал болж, химийн зэвсгийг бүрэн хориглож, устгах тухай бүх талыг ха- марсан олон улсын конвенц байгуулах асуудал хэлэлцэв, ЗХУ, Парист болсон бага хурал дээр химийн зэвсгийг бүрэн хориглож, устгах ту- хай олон улсын конвенц бай- гуулагдахаас өмнө химийн зэвсгээ дангаараа устгаж эх- лэхээр зарлав, Химийн Зэв- сэгтэй бусад улс гүрэн ЗХУ- ын энэ сайн санааны алхмыг дагавал химийн зэвсгийг ой- рын ирээдүйд бүрэн устгаж чадах юм. Өнгөрсөн нэгдүгээр сард зэвсэг хураах салбарт гарсан бас нэг чухал үйл явдал бол Хельсинкийн үйл явцад орол- цогч Европын 83 улс, АНУ, Канадын төлөөлөгчид Венийп уулзалт дээр тохиролцсоноор Үндэсний ардын армийн бие бүрэлдэхүүний тоог ингэж эрс хорогдуулж байгаатай хол- богдуулан танкийн зургаан хороог тарааж, 600 танк зэв- сэглэлээс хасах болжээ. Тэд- гээрийг улс ардын аж ахуйн хэрэгцээнд тохируулан ашиг- лах юм уу, хайлуулах юм. Түүнчлэн нисэх хүчний эскад- рилыг тарааж байлдааны 50 нисэх онгоц зэвсэглэлээс Ха- сахаар шийдвэрлэжээ. Үүний хамт үндэсний батлан хам- гаалалтын зардлыг 10 хувь хорогдуулах болжээ, Эдгээр арга хэмжээг 1990 онд баг- тааж хэрэгжүүлнэ гэж БНА ГУ-ын Үндэсний Батлан хам- гаалах Зөвлөл мэдэгдэв. Бүс нутгийн мөргөлдөөнийг зохицуулья Дэлхийн улс төрийн тав- цанд шинэ сэтгэлгээ нэвтрэн орсны үрээр бүс нутгийн мөргөлдөөн хямралт байдлыг зохицуулах бодитой боломж бүрдээд байна. Энэ нь солон- госын хойг, Кампучи, түүний эргэн тойрны байдал, Афри- амьдралд урьд өмнөх жилүүдэд гарсан нааштай бүх халд- лага батжих нь гэсэн итгэл найдварыг төрүүлж байна. Нэгдүгээр сард болсон гол үйл ягдлаас товч дурья. нам. бүлгийн удирдагчид са- нал бодлоо чөлөөтэй, илэн далангүй солилцож цаашид хамтран явуулах үйл ажил- лагаагаа тодорхойлох нөхцөл бүрдүүлэх юм. Дараа ньнэг- дүгээр сарын дундуур БНАСАУ, Өмнөд Солонгосын Ерөнхий сайд нар харилцан илгээлт солилцож, цэрэг улс төрийн асуудлаар уулзалт хийх бодит боломж байгааг нотлов. Эдийн засгийн харилцаа ч сэргэх төлөвтэй, Нэгдүгээр сард Солонгосын аж үйлдвэ- рийн холбооны дарга, Өмнөд Солонгосын аж үйлдвэр, ху. далдааны томоохон бүлгийн ерөнхийлөгч Чон Чу Ен БНА САУ-д айлчлав. Үүний зэрэг- цээ ирэх хоёрдугаар сард Пханмунжомд ерөнхий сайд нарын уулзалтыг цэргийн удирдагчдын оролцоотойгоор зохион байгуулах, Бээжинд болох Азийн зуны тоглолтонд нэгдсэн баг илгээх, Пхеньянд болох дэлхийн залуучууд оюутны их наадамд Өмнөд Солонгосын охид хөвгүүдийг оролцуулах зэрэг асуудлыг хөндөн тавьж байна. Энэ бүх нааштай хандлагууд солонго- Засгийн газар харилцан то- хиролцсоны дагуу, Зүүн өм- нөд Азийн маргаантай асууд: лыг улс төрийн аргаар да» руй шийдвэрлэхийн тулд энэ 1989 онд багтааж кампучид байгаа вьетнамын цэргийг гаргахаар шийдвэрлэснээ шиг нэ оны гараан дээр зарлав, ВКН-ын Төв Хорооны ерөн, хий нарийн бичгийн дарга Нгуен Ван «Линь БНЭУ-д, Тайландын ГЯЯ-ны сайд Сиг ти Саветсила БНСВУ-д албан ёсоор айлчлав. Эдгээр айлч» лалын үеэр хоёр талын ха рилцааны асуудал хэлэлцсэ нээс гадна Кампучи. түүний эргэн тойрны байдлыг улс төрийн аргаар даруй зохи« цуулах асуудалд ихээхэн аї хаарал хандуулсан байна, Ийнхүү сүүлийн жилүүдэд олон улсын түгшүртэй байе дал намжиж, зэвсэг хурааж үйл явц гараагаа эхэлсэн НЬ нийт дэлхий дахины улс Төө рийн байдалд таатай нөлөө үзүүлж байгааг өнгөрсөн нэгч дүгээр сард болсон үйл явдч лууд дахин нотлон харуулж байна. Тоймч Д.ГАЛСАНЖАРГАЛ 29999999999999909999909999999999999999999999909999999999909002299909 12191:180) ТҮМНИЙ БАЯР “Морин хуураа хүнгэнүүлэн Монгол түмэн хөгжиллиЙй Морин туурай бөмбөрдөн Монгол баяр эхэлнэ Буурлуудынхаа тохойг оргой “Амгалаигт айлтган шинэлнэ "Ач үрс магнайгаа үнэрлүүлэн “Алд цэнхэр хадгаа гирдуулиа Монголын цагаан сар -. Монгол газар л байна ффдолгол хүн бүр с Монгол заншлаа хүндэтгэнэ й Сурагч Г. СОЁЛГЭРЭЛ Ш (Дархан 10 жил, УП 220 сургууль) 1 “ШИНИЙ НЭГНИЙ ӨГЛӨӨ Судалбар ДУ ШУШКИН 1 4 ы 3 дэг сайхан Ойроор хүрээлэв үү? хотыг нь засч өгөөд урд, Эрдэм номоор мялаал гэнэ, нь түрүүлнэ. . 5 шааж - УРАН БҮТЭЭЛИЙН Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн Комб ШиВББсэг-21121222-2213586030 1 НЭГДЭЛ БЭЛТГЭВ. УТАС 22188 472) хэвлэв, | ”. МНДЕКС--14140 5 1 Эрхлэгч БЭЛГЭ “Үл АГ" ? ДЭМБЭРЭЛИЙН Үг Ф Аялгуу эгшгээ хангинуулж яв Ах дүү олноо баясгаж яв Аав зэжээ хүндэлж яв Адуу малаа өсгөж Яв Ф Бууршгүй Суянтай Сааршгүй сантай Санзсан хамаг үйлс Са аарза бүтэх болтугай! чинь аг Өө Он мэт тэгш Од мэт гэрэлтэй омөр мэт бэрх сайхан жарга Шинийн нэгвий баярын угтлага нь би- түүн болой. Монголчууд нар жаргаж, од түгэхүйд битүүлж эхэлдэг заншилтай. Айд хотлоороо битүүлэг багачууд тоглоом наадам, оньсого таал- цан, оюуны цэцээ шалгаж, бэлгэ дэм- бэрэлтэй үгс хэлэлцдэг ёс бий. Бигүү- ний үдэш үндэснийхээ эв долоо, тэмээн огч л ол ул ол лм лл ол лс лол лон лыг Ф Оглооний нар шиг мандаж Өндөр хангайн цэцэг шиг дэлгэрч яваарай! Ф Урт исстай Удаан маргалтай Аавдаа ачтай Ээждээ тустай Төр улсдаа тустай Түмэн олны манлай болж яваарай! ХАДАГ БАРИХ ЁС. Монголчуудын здийн манлай болгон ална баяр ёс, хүндэт бэлгэнд хэрэг- лэж заншсан нэгэн нх эд нь хадаг юм. Хадаг хээ угалз, үсэг чимгээрээ маш олон янз, урт богиноороо харилцан адилгүй байдаг. Хзэ чимгийн байдлаар хү- ний дүрстэй Аюуш хадгийг эцэг эх, ахмад настан эр- хэм хүнд голчлон бгрьдаг. Хадгийг барихдаа сгох хүн рүүгээ амыг хандуулан “хүндийн эрэмбээр мэхийх, эсвэл сөгдөж барина. Цаад хүн харну мэхэсхийж хад- гийг хоёр гардан аваад, ая- тай эвхэж хямгадах ёстой, Хадаг барихдаа ёслолын тухай бэлгэтэй үг өгүүлэн, сүүлд нь эл баярт нийлүү- лэн барих хадгийнхга ту- хайд дөөрхн үгийн аль инэ- гийг хзлж хадгаа гардуул- на. Хадаг барихад хэлэх үг «Цаглашгүй урт наст ариун хадаг» «Тэгш эдийн тэнгэрээс үндэслэсэн Дэлгэрэнгүй урт наст ариун цагаан хадаг» «Идээний дээж элгэн цагаан тараг «Эдийн дээж ариун цагаан хадаг» .«Самбай хадагнаас нх хадаг үй Сангай боовноос их цэ» үгүй гэдэг», «Наанаа намин хээтэй Цаанаа чамин хээтэй Нанжвандан хадаг»-ийг танд барья гэж хэлдэг. 3 МБУУ Б. САРАНТУЯА ТЭР 4ОУ. ВЭ? ТЗун ургадаггүй Зургаан цэцэг Өвөл ургана Тэр юу вэ? Хөх торгыг : Хөшиж болохгүй їйзр торгыг Шаглаж болохгүй Тэр юу вэ? Хөвөн гэхэд ноолуургүй Хөнжил гэхэд захгүй “Гурил гэхэд устай ЕРТЄНЦИЙН ГУРАВ Ертөнцийн гурвай баян Газар үндсээр баян Тэнгэр одоор баян Далай усаар баян Ертөнцийн гуршан хөөр- хөн Бой нь арилсан хүүхэд нэг : хөврхөн Боривоо Из3сэн ГӨЛер НЭГ Ч хөөрхөн Босож тэнцэж байгаа ботго иэг хөөрхөн Ертөипийн гурван хурдан Салхитай тэнгэрийн үүл - хурдан Саруул ухааитны санах хурдан Сайн морины явдал хурлай Ертөнпийн гурван сайхан Арван тавиы сар нэг сайхан Атар газрын цэцэг нэг са Аав, зэжийн сургаал Ус гэхэд мөглөгтэй : Тэр юу вэ? Хзэр морь хайван жороо Хивсэн тохош намин жороо Галын хүү гайхам жороо Газар тэнгэр доргим жороо Тэр юу вэ? Түн худгийн ус хар Гүрвэл могойн хэл хар Гүйгээд гарсан мөр нь хар ЗЖ, Тэр юу вэ? Өвсгүй талд Цусгүй зээрийг Дзарьгүй сумаар буудна Тэр юу вэ? Түргэн хэллэг 9 Их бух бага мухар нухуур эвэртэй Бага бух их мухар нухуур эвэртэй Ф Лорволжин сүлжсэн Дөрөөний угсуурга Дөрвөөр сүлжсэн Жирэмний угсуурга 9 Изрийн суран гөлгөр :20 ЧӨЛЧГӨР ОЛОМ Морийг олойртуулахаад Бүдүүн суран гөлгөр гөлчгөр олом Морийг олойртуулахгүй Ф Арсан тавны сар Алсуур хүрээлэв үү? Ойроор хүрээлэв үү? Хорин тавны сар Холуур хүрээлэв үү? мий тылтылтытылтыгтыгтытылтылмлылмлылтэлтэлгнггггггггггггтгг””, таваг, тулга, арван хоёр жил, гэр, олбог, чүү чамай, дөрвөн цаг, зургаадай зэрэг эвлүүлэх буюу Хөлөгт олон янзын С0- хийж, үдэш НЬ цнрхолтой тоглоомоор наадаж болно. “ШАГАЙН ТОГЛООМ Битүүний үлшийг баясгалантай сайхан өнгөрүүлэхэд чинь зориулж бид энэ нүү- рийг бэлтгэлээ. гёлаг мэлхий Монгол хүүхэд бүр ба- гаасаа шагай тоглож эхэл- нэ. Дөнгөж гурав, дөров, тавтайгаасаа сумаа толгой дээрээ тавнад атгасан ша- гайн дээрээ унагаж шагай шүүрч сурдаг байжээ. Морь уралдуулах, бөх ба- рилдуулах, гүү саах, ша- гай атгах, шагай няслах, нууцгай барих, шагай шүүрэх, хомбороо хаях зэргээр наадна. Түүний дундаас алаг мэлхий өрөх тоглоомоор нэлээд том хүүхдүүд голдуу цагаан сараар тоглодог. . Алаг мэлхий Өрөх нь эртний уламжлалт тоглоом ЮМ. Тоглох хүүхдүүд шоо ор- хиж нүхний нь тоогоор мэлхийн эрхтэн өрж тог- лоно. Алаг мэлхий өрж наа- дахад эхэлж, өрсөн мэл- хийнээсээ олон шагай авах хоёр янзаар тоглодог. Мэлхийг 92, 108 шагай- гаар тоглохдоо эрхтэн бү- рийг тодорхой тооны Да- раалалтай өрнө. Жишээ нь давсаг, зүрх инжгээд, мүд, чих, бөөр тус бүр 2, толгой, сүүл 8, шилбэ 4, ХҮҮХДИЙН ШИНЭ--ДЭЭЛ МЯЛААХ: ҮГ хэнгишжшсшшишишилсэишг---ш!Г1ГГт 77 тавхай 5 хүзүү, НУРУУ в шагай гэхчлэн ордөг. Тог- лоомд зургаан талтай, тал бүртээ 1--6 гэсэн нүхтэй шоо хэрэглэнэ. Эхлээд алаг мэлхийг шагайгаар өрж бэлтгээд тоглогчид ээлжээр шоо орхнино.- Хэ- рэв шооны хоёр нүх таар- ал нүд, чих бөөрний аль нэгээс эхлэн авах жишээ- тэй. Нөгөө нь зургаа гэсэн тоотой талаар нь буулга- вал хүзүү нурууны зургаан шагайг авах жишээтэй. Энэ мэтчилэн тоглосоор байтал влаг мэлхийн эрхтнийг орлуулсан шагай дуусла. Хэрэв шооны нүдэнд дууссан эрхтний тоо буу- вал, тоо ёсоор ав- сан шагайнаасаа нөхөж тавина. Шагайгүй болсон нь хасагдах журмаар хо- жаигдож, хамгийн олон ша- гайтай нь хожино. Харин 6 нуруу авсан хүн шоог нэг удаа дахин өрхино. “Битүүнд шооны нүхээр алаг мэлхий өрж хонуу- лаад шинийн нэгэнд 6бу- цаан авч тоглодог нь эрт- ний монголчуудын он с0- лигдох домогтой холбоотой билээ. хойд зөөхий түрхэж, Урд хормой дээр чинь Унага даага гишгэл Хойд хормой дээр чинь Хонь хурга харайл Дотоод хормой дээр чинь Тос өөх наалд Эх эцэг нь хүүхдэдээ Эд нь хэврэг шинэ дээл хийж өмсгөөд Эзэн Нь мөнх бүсийг иь бүсэлж, хормой Энгэр захыг нь (-1 ө ф Би гэсэн ганцаа ФӨ Өө 9 хормойд нь өрөм цэцэн ҮГ ЦЭЭЖИНД ж хүн болдог хүлэг болдог р рил ус даадаг үг даадаг раа Бид гэсэн олуулаа Биеэ мэдвэл хүйн Бэлчээрээ мэдвэл “Болсноос- ам хи 3667 й ТЭ гу. Буурлаас үг ДУ Харгүй Ажил хий Ар давж Арвайн гу Аавын хүү мал Далай усаар хана Мэргэд номоор : ханадаггүй Ө Дуудах нэрн ЙГ эцэг эх нь Дуурсах нэрийг өөрөө Ертөнцийн ухаан хүнд Хүний ухаан эрдэмд Ї Ө їїилдээ сайн явсан нь їїїинэлэхэд мэдэгдэнэ Залуудаа сайн явсан нь Наслахад мэдэгдэнэ Ф Осгөн хүнд өргөмж хэрэгтэй Залуу хүнд сургамж : хэрэгтэй Ф Талтай хүн Талын чинээ Талгүй хүн Алгын чинээ Ф Хүнийг шинжье гэвэл Нөхрий нь шинж Нутгийг шинжье гэвэл Усы нь шинж Ө Усан далай булгаас эхтэй Ухаан далай номоос ТАВАН ХУЛ Ч «Хорин таван хул» Х3- мээх амьсгаа задлах үгс бага насны хүүхдийг түг- дэрч ээрэлгүй түргэн ярь- даг болгох зорилготой, Дэн дэн хул Дэрсэн хул Ян ян хул Ясан хул Дон доц хул Тосон хул Бөн бөн хул Бөөрөнхий хул Сайн эрийн хорин таван хул » Сайхан тоолбол гучин таван хул Муу эрийн арван хаван, л Муу тоолбол таван Бэ За би пэг сайн эр больё оо. Хорин таван хулыг 7 амьсгацаар тоольё ҮчӨХ «нэг хул, хоёр хул, тур- ван хул...» гэ тоолно. Хэр мМэтэн Үг бүхнийг зөв тодорхой, дэс дара түгдрэлгүй түрсэн хэлсэв Ї 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ БЭХ 2225 31203153 Лха -. 1411 (2383 1989 оны хоёрдугаар сарын 8. нд | АНХААРААРАЙ! 22 5, АНХААРААРАЙ! ПИОНЕР СУРАГЧИД, ЭВЛЭЛ ПИОНЕРИЙН БАЙГУУЛЛА- ТА БҮХЭНД ТУС НЭМЭР БОЛНО ГЭДЭГТ БИД ИТГЭЛ ДҮҮРЭН ГЫН АЖИЛТАН, ИДЭВХТЭН СОНГУУЛЬТАН ТА БҮХНИЙГ БАЙНА. МХЗЭ-ИЙН ТӨВ ХОРООНЫ НАРИЙН БИЧГИЙН ДАРГА, Д.СҮХ- МОНГОЛЫН НИОНЕРИЙН «ЗАЛГАМЖЛАГЧ» У! ЧУУЛГА- БААТАРЫН НЭРЭМЖИТ МПБ-ЫН ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН ДАРГА НААС ХОЙШ БАРАГ ТАВАН САРГӨНГӨРЧ БАЙНА. ЧУУЛГА: М. ТОГТОХНЯМТАЙ СОНИНЫ ХУУДАСНАА ХИЙХ ЯРИЛЦЛА- НЫ ШИЙДВЭРЭЭ ТА НАР ХЭРХЭН ХЭРЭГЖҮҮЛЖ БАЙНА ВЭ? ГАД УРЬЖ БАЙНА. ЯМАР ШИНЭ ЗҮЙЛ САНААЧЛАН АЖИЛЛАЖ БАЙНА? ЮУ НЬ 9? хҮЛАМЫН ӨӨРЧЛӨН БАЙГУУЛАЛТЫН БОДЛОГЫГ, ХЭРЭГ, БОЛЖ инь БОЛОХГҮЙ БНА? АСУУЖ ЛАВЛАМААР, ЗӨВ Зэр Х ЗОРИЛГООР САЯХАН ХУРАЛДСАН МХЗЭ-ИЙН ТӨВ ЛӨЖ ЯРЬМААР ЗҮЙЛ БАЙНА УУ? ТА НАРЫН АСУУЛТ, ХҮ- дэг шоны 1 БҮГД ХУРЛЫН ШИЙДВЭР, МХЗЭ-ИЙН ҮЙЛ СЭЛТ, САНАЛ БОДЛЫГ ЭНЭ ОНЫ ПГ САРЫН 1 ХҮРТЭЛ ХУ- шООРЦН ГААНД ӨӨРЧЛӨН БАЙГУУЛАЛТ ХИЙХ ҮНДСЭН ЧИГ- ГАЦААНД «ПИОНЕРИЙН ҮНЭН» СОНИНЫ ХАЯГААР ХҮ- поЛЭЛНИГ МӨРДЛӨГ БОЛГОН.АЖИЛЛАХАД УУЛ ЯРИЛЦЛАГА ЛЭЭН АВНА. 52 Ж ху ям зэл эт ОТАЛЛВЛЛАВХХС тэвсэлшэухилвкстс мокшсцтаас СүгЖТ єётслншсожошолшитошлөс Тз|лүүннй “нєл” ц Ї 5 ! хамт олонд омох | С | захирал шагналын тэмдгийн | Он гарсаар «Пионерийн үнэн, сонины редакцид» гэ- сэн хаягтай 321 захидал ир- лээ. Сонины сурвалжлагч бид- ний очиж амжаагүй хөдөө- | | гийн суурин, аймаг, хотын | СУРГуулиудаас ирсэн захидал ! бүр ч их сонин байдаг билээ. 1 Тэдгээрийн тавь гаруй нь эх- | мий дугааруудад амжиж иийт- лэгдлээ. 302барын уралдаан 1: Э ї Пионер сурагчид Д. Сүхбаатарын нэрэм: МПБ-ын Төв Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн . шийдвэ- рийг үндэслэн нэгэн сонир- холтой уралдаан зарлаж байна. Монголын пионерийн «Залгамжлагч» УЇ чуул- таны төлөөлөгчдөөс гарга- сан С л, та бүхний хү- сэлтийг үндэслэн хүмүү- жил, сурлагадаа онцгой амжилт гаргаж үе тэн- тийнхнээ манлайлсан тэр- түүний пионер, баатарчууд, хамт олонд олгох шаг лыг шинээр бий болгоё. Уралдаанд оролцохдоо юуг анхаарах вэ? 1їїннээр бий болгох шаг- налын тэмдгийн загварыг зурж, түүндээ нэр өгнө. Загвараа гуравдугаар Сса- рын 25-ны дотор «Д.Сүх- баатарын нэрэмжит МПБ- ын Төв Зөвлөлд» гэсэн хаягаар ирүүлээрэй! ТИагиал: 1 байр 1. АХ Дд социалист орны пиО- яерийн лагерьт амрах урил- Сэлэнгэ, Говь-Алтай аймаг, Дархан хот, нийслэлийн Ок- тябрийн районы уншигч хүүх- дүүд сонинд хамгийн олок захидад ирүүллээ. Олонхид нь багшдаа зо- риулсан шүлэг, багш нарын баяр угтсан ажлын амж таас бичжээ. Сургууль, бүл- гэм, нутаг, оринхоо тухай сонирхолтой захидал ирүүл- сэн идэвхтэн бичигчдэдээ баяр хүргэхийн хамт хоёрду- таар нүүрт тапсан захидлын боолт бэлтгэлээ, “ Сурагчид дэлгүүр нээлээ. » Дэлгүүрийн эрхлэгчээс эхлээд нягтлан бодогч, худалдагч цөмөо-Ё рее хүүхэд. » Сурагчид хөдөлмөрийн хичээ-й лээр хийсэн зүйлдээ үнэ тогтоон дэл | гүүртээ бараа нийлүүлдэг юм. " Бараа борлосны дараа үнийн 60--10 хувийг бүтээсэн эзэн нь авна. » Хамгийн гол нь сурагч бүр хүний хэрэгцээ хангах чанартай юм. хийх гэж мэрийдэг хэвшил тогтжээ. 4 Хөдөлмөрийн хичээлийн нэр хүнд, цар хүрээ их өргөжсөн бай. на. Улаанбаатар хотын Сонгино дахь 10 дугаар сургуулийнхны сэдэж санаачилсан энэ шинэ үүсгэлийн ту- хай «Пионер» хорггзоолол» сурвалж лагыг хоёрдугаар нүүрээс уншаа рай. 523 222шшшш-. - ги ЗУРАГ ДЭЭР: Нябо--сурагч 0. Лхамсүрэн, худалдагч--сурагч С-4 Болормаа, П. Цэрэндолгор, О.Соёл Эрдэнэ, дэлгүүрийн эрхлэгч--сурагч Я. Ганзориг нар. ИДЭВХТЭН БИЧИГЧДИЙН АНХААРАЛД: Та бүхний санал гомдол, эрэлт хүсэлтээс бусад зүй- лийг нийтлэх эсэх тухай со0- нин хгавлэлийн газрууд идэвх- | тэн бичигч нэг бүрт бичгээр | хариу өгч, хэн хэндээ бэрх- | шээл учруулдаггүй журмыг “манай сонины газар цаашид | мэгэн адил баримтална. Захидлын ихэнхэд нь хүүх- дийн зохиосон шүлэг байна. Нэрт яруу найрагч, зохислч- дод та бүхний бичлэгийг ун» тшпуулан, яаж бичих тухай сур» Ж 1| байр 2. Олон улсын тионерийн «Найрамдал» яатерьт амрах урилга. Идэвхтэй оролцсон таван хамт олонд диплом, үнэ -- Хөдөлмөрийн багш Ц. Бал гамж зөвлөлгөөг нь нийтэлж ях 5)119) жиниям, сурагч М. Энхбаяр. байх болно, хи 227 2: - йг-С.. 1! брьь ив ЯЛИМГҮЙ ЗҮЙЛ ГЭЖ ҮҮ? от исстэв: тяэх ттмссЬ 22---н" ЁН--"“-"П“--т-т Байрын ойролцоох Хэрэв би тэр эмэгтэй. зорилгоор таксофон тавь- гаад байна гэж үглээд ярьсан. Тэр ойлгосон , таксофоны дэргэд сан- тэй учраагүйсэн бол яах сан нь хэн бүхэнд ойл- байхаар нь гэрийн ой- байх гэж найднам, Тэ- дарч тэвдсэн иэгэн эмэг- байсан бол? Лав л их гомжтой баймаарсан. ролцоох таксофоны чаг- тэл хэлээд, яриад бай- тэй тааралдав, Миний сандрах байсан, Мэдээж Гэтэл одоо Улаанбаатар нуурыг хулгайлж аваад хад ҮГ хүлээж авдаг- сэтгэл зовж юу болсныг хаа нэгтэйгээс утас хотод 64 таксофон ашиг- чихэвч хийчихсэн гэж гүй сурагчид ч бас бай- нь асуувал, олоод ярьчих л байх. лахын аргагүй болжээ. тэр хүү гавьяа байгуул- на. Сул л юм харагдвал Гэвч цаг хугацаа нэ- Хэн ингэж улсын эд хө- сан хүн шиг ярихыг сон- авчихаад, эвдчих гээд --« Охин маань халуу- лээд өнгөрнө шүү дээ. ренгийг хайр найргүй соод сая л учрыг мэдэв. байдаг хүүхэд мэр сэр раад «Түргэн» дуулах Энэ хоороид охины нь эвдэж сүйтгэдэг байна? харагддаг. Үүнтэй пио- гэсэн Чинь ажилтай так- бие улам хүндэрч мэд. Залуучууд, | ХҮҮХДҮҮД Улсын Өмчид хуруу нер сурагчид та нар л Ь софон алга, Бүгдийг то» нэ." гэж хүмүүс ярих юм. дүрж, өөрийн болгон тэмцэх ёстой, й "4 почихож. Одоо би яадаг Чухам яагаад таксофо- эзэмшиж суух нь сайхь Тїнонерийн бүлэг так- ч билээ. гэж өгүүллээ, Нийслэл хотод 1936 ны чагниуурыг угз татан хүүгийн зев гэж үү? софоныг бүрэн бүтэн - Тэнд байсан дөрвөөс бү. оноос хойш. 450 гаруй авдаг.Юм бол? Миний Яавч үгүй. Өөрөө лболж байлгах, эвдэрч хэмх-1 тэн тэхээр зом иэзгээхэн таксофон тавьжээ, Хо- пзг танилын хүү хөг. байвал бусад нь яахав ,.. хулгайлахаас урьд- ч алга. Нэгнийх нь чаг- тын төвөөс алслагдсан жим их сонирхдог юм. гэж боддог Зарим нэг цилан сэргийлэх ажлыг нуур алга болж, нөгөө- гэр хороолол, хол ихтэй Өглөөнөөс аваад үдэш хүний амиа ХИЧЭЭСЭН хариуцан авч болох юм. гийнх нь цонх хагарчээ. газруудад ч олиыг байр- бүрий болтол хөнгөн өөдгүй зан улс, Орны Өнаэ талаар хийж бай. Ямар ч гэсэн омэгтэйд луулжээ, Эмч дуудах, хөгжим сонсоод СУУНА. хөгжил цэцэглэлтэд НӨ- гад ажлаасаа бичээрэй, туслах хэрэгтэй гэж бо. галын аюул гээд Л ЧУ- хөж баршгүй хохирол хүүхдүүд эд! дсод таньдаг айлаасаа хал шаардлагатай үед --« Хажуу айлынхан учруулдаг байна. Сайхь «Түргэн» дуудл түргэн шуурхай үйлчлэх х уугар- хүүтэй? бид гнэ тухай М. БОЛД Сонор соргог багачууд Ах дүү Н. Мөнхтуул, Н. Мөнх- бат, Ш. Үржинлхүндэв, Ш. Ар- цат нар гудамжны эхэнд тоглож байдлаа. Тэдний хажуугаар уут- тай юм дамжилсан хоёр залуу явж өнгөрөв. Байдал төрх, алхаа гишгээ нь нэг л сэжигтэй харагд- санд хүүхдүүд тоглоомоо орхиж: мөнөөх хоёрын араас сэм дагав. Том хүн тааралдаасай, сэргий- лэгч ах харагдвал бүр ч сайнсан, Хясахад , хэн ч тааралдсангүй. Тэггэл мфлооөх хоёр залуу хашаа даван ба тасарлаа. Хүүхдүү- дийг эргэж ирэхэд гудамжиных нь вог хашааны үүдэнд сэргийлэг- чид ирсэн байлаа, “Гэрт ганцаараа байсан эмээг айлган сүрдүүлж эд хогшлыг нь хулгайлжээ. Дөрвөн сурагч сэр- гийлэгчид очиж сэжигтэй хүмүү” сийн дүр, төрх, өмссөн зүүснийг тодруулан хэлж өгсөн учир гэмт этгээдүүд тэр дөроө баригджээ. Нийслэлийн 39 дүгээр сургуу- лийн 2-5 дугаар ангийн сурагч сонор соргог дөрвөн хүүхдэд сэвгилдах албаныхан болон, гу- амжных нь хөрш талархаж байна. Жэ бичнэ Багш Л ТУЯА 4євгүүд иИДЭВХЖиИВ Хөвгүүд бид алийн болгон идэвхгүй гэгдэх юм бэ? Охидын- хоо араас чангаахаа больё! Ин- гэж нууцхан хэлэлцсэний дараа сургууль дээр «Хөвгүүд» хамт- лаг байгууллаа. Ахлагчаар нь 8-ын «А» ангийн Л. Мөнхбаата- рыг сонгов. Бид бие биедээ шаардлага тавьж, дэггүй нэгийгээ хараа хяналтдаа авч ажилласнаар охи- дын дунд хөвгүүдийн пэр хүнд дээшлэв. Олон хүү сурлага са- хилга батаар тэргүүний боллоо. Ингэж хөвгүүд хөлөө олоход эрэгтэй багш вар их сэтгэл гар- гаж туслав, Багш шавийн хооронд эрчүүдийн чин сэтгэлийн яриа өрнөж охиддоо чухам юу хийж “чаддагаа үзүүлсээр байна. Ппонер М. САЙНБАЯР (Баянхонгор Заг сум, 8 жил) ТАВАН ЗАХИДАЛ Бүлэг эрэн сурвалжлах аянд «Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон»-т домогт наймду- гаар дивнзийн авангардын 22 дугаар хорооныхныг эрэн сур- залжилж тодруулах ажлаа бид эхэллээ. Тус хороонд байлдаж явсан Халхын голын ахмад дай- чин Ш. Багаажав, Л. Лувсандорж партай пиоперийн ёсоор холбоо тогтоосон юм. Хэнтий аймгийн Биндэр сумын харьяат Ц. Бямба, Жаргалтхаан сумын С. Намсрайжав зэрэг дай- чид 1939 онд дайны талбарт амь эрсэдсэнийг олж мэдлээ. Манай бүлгийнхэн энэ хоёр дайчны амьдрал, үйл ажиллагааг судалж тодруулахаар шийдэв. Иймд Хэн- тий аймгийн Биндор, Жаргалт- хаан сумын пионерүүдтэй хол- мөрлөж юм бүтээсэн хүүхэд ч урамшина. таа- дэлгүүрийн дээр тавьсан өдөр л мэдэв. Зарим нь хур- дан морь, боо тогтоож дээрх хөёр хүний төрол төрөгсдийг олох, төрсөн газар, ус, намтартай холбоотой мэдээ, баримт солилцохыг хүсч байна. 7-гийн 4Б» ангийн сурагчид, (Октїбрийн районы 46 дугаар сургууль) Тэшүүргүй ТЭМЦЭЭН Толь шиг тунгалаг мөсөн дээр тэшихийн хүсэл хүүхэд бү- хэцд бий. Сургуулийн аварга шалгаруулах тэмцээн хэзээ болох вэ? гэж ам амандаа прина. Гэвч тэшгүүр байхгүйн гачланд боогдох юм. Цана ч мөц адид ходөө ну- тагт нүдпий гэм. Аргаа барсан багачууд арагны нуман мод, үзүүрий нь матийлгасан төмөр гутлынхаа уланд тогтоож хорхой- гоо хүтүлтэй Хан ТЭ ЭНЭ дрилл алин -За дүү хундан Мөс байвч тэшүүргүй, цав унавч цанагүй болохоор чухам яаж уралдах вэ дээ. «Пионерийн үнэн» сонин минь Тэшүүргүй тэмцээн зөхиоход хүрсэн ходоөгийн багачуудыд паянг худалдааны байгууллага зохих хүмүүсийн сонорт хүргэж өгөхийг хүсье! Б. МӨНХӨӨ (Увс. Хяргас сум) Пионерүүд өөрсдэө ШИЙДЭГ.., Т-гийн «В» апгийн пионерүүд олон улсын пионерийн «Найрам- дал» лагерьт амрах вэг урилга авлаа. Чухам хон нь явах бол, Тэд яал: шийдэх вэ? гэж пноне- рийн ахлах удирдагч ни чимээ гүйхэн ажиглаж байлаа. Тэгтэд бүлгийц цуглаан болж 3-ын «Г» апгийн бүлгийц удир- дагчаар ажиллаж, хоёр улирад дараалан удирдсан бүлэг нь урад- дзанд түрүүлсэн Б. Эрдэнэ-Унд- ралд урилгыг өгөхөвр Солжза, Нэр дэвшсэн хүүхдүүдийн зарим нь сурлагаар онц боловч нэхдө- дөө туслах талаар санаа тавьдаг- гүй, бүлгийн ажилд илэвхгүй оролцдог, намар ургац дзэр ажид- лахад эрүүл байж эмчийн челөө авсан зэрэг шалтгаанаар хасагд- сан байна. Энэ удаагийн бүлгийн цуглаан бие биедээ хатуухац шаардлага тавьсан нэг ёсны шу- дарга үнэлгээ болсон юм. НИинонерийн ахлах удирдагч Т. АРИУНАА, СӨрдэнэт, 1 сургууль) мины Ах нь хүүхэд аргалд Хүмүүс нэгэнт шаалд нь нийцэж байгаа зүйлийг зохих үнээр худалдан ава- хад юунд Нь ДУРргүй- цэх билээ, Эндээс л «Пионер» хоршоолол биш үү гэсэн гэнэ. Тэдний хэлсэн үнэн байв. Учир нь хөрөө- ний бариул төдийлөн борлохгүй байлаа. Ха- ногийн дараа ирээрэй. Бид номын хавчуур- гыг шинээр захиалж үүрчих эвтэйхэн шээ2- тий авах ёстой. Бага банди хурдны морины ташуур захисан. Дүү минь чи хот газрын хүн байна. Хаана юу байдгийг нь сайн мэ- НЭР ХҮНДТЭЙ хичээл Хөдөлмөрийн хя- Ччзэлээр жинжэнэ төр- хөө олж. юм болж чадалгүй үРрэгДдэг мод, төмөр, даавуу, утас алийг тэр гэх вэ. Үүний гол шалт- таан нь эхнээсээ хүүхдүүдэд, өөртөө хэрэгтэй, хүний хэ- рэгцээ хангах зүйл хийж байгаа юм шүү гэдгийг дутуу «ойл- туулж хзлбэрддэгтэй холбоотой. Тэгээд Ч | хөдөлмөрийн хнчээ- дийн нэр хүнд олон- хи сургуульд доогуур байдаг. байгуулж дэлгүүр нээх төрсөн гэнэ. тэр кс Түүнээс хойш бараа- сурагчийн санаа. рин үнийг нэг төгрөг. грий лангуун худалдан авагчид: --Арай үнэтэй юм болгож хямдруулмагц хурганы зурагтайг Ч захиалав. --Та нар хоёр хо- ,ПИОНЕР” хоршоолол дороо гүйжээ. сайхан зантай худал- дагч эгч нартаа 1а- Онь өөр захих юмгүй гээд отог руугаа бүу- Хэх хойно хэдэн төг- рөг аваад үлд. Ах ----0 ТУХАН ТОВЧХОН... Биокомбинат, Соц- тино.. Улаанбаатар хотын алс баруун дүү- рэг. Тэнд «Сонгины» гэж. алдаршсан 10 жилийн сургууль бай- даг юм. 451 айлын 912 хүүхэд сурдаг тус сургуулийц шио- | нерийн бүлгэмд өөрч- | лөлт шинэчлэлийн УУр амьсгал аль хэ- | дийнэ бий болжээ. Ф Тус сургуулийн | захирал нь хүртэл пионерийн бүлгийн хамт олонтой ажил- | хөдөлмөрөөр | чийг төлөвшүүлэн хөг- | жүүлэх зорилго тавь- Хөдөлмөрийн хёс хөшүүрэг болно гэж би боддог хэмээн Б. Аварзэд тахирал ярьсан юм. хай, сургуулийн хамт хэдөлмөрийн | бин М. Балжиния- мын санаачилгыг дэм- жин хүүхдийн хийж бүтээж байгаа зүйлд хүн бүр анхаарч, эхэл- | сэн юмаа заавал цуус- бага юмыг ч Й хүүхХ- гийн их нэр 24 өс хичээл болж чадлаа. Үнэ тогтоох ХЭЦҮҮ ЮУ? -- Манай дэлгүүрт тасалгааны цэцэг, сандлын зөөлөвч, үүр- гэвч, захны даавуу. араг. ташуур, буйл, ардын хөлөгт тоглоом, зүүний хатгуур, Ххө- рөдоиий бариул, заа- гуур мод, төрөл бү- рийн нэхмэл, катга- мал, усац завь, ни- сэх загвар зэрэг 27 нэрийн 2450 төгрө- гийн бараа байна. Барааны үнэ тог- тоох д хэцүү гэж дэл- гүүрийн эрхлэгчСу- хөдөлмө- рийн хичээлээр хий- Сза зүйлдээ багштай- гаа,нөхөдтэйгөө ярьж үнэ тогтоодог жээ. ЕК1: 5: 4031(6107:4271 ХАВЧУУРГА Тэр өдөр дэлгүүр цагтаа онгойв, Худал- дагч сурагч О. Соёл- Эрдэнэ, П, Цэрэндол- гор хоёр бараагаа эм- хэлж цэгцлэн худал- Дан авагчдаа хүлээж зогслоо. Хичээлийд завсар- лагаар дэлгүүр дҮҮ- рэн хүүхэд Орж ир- лээ, Тэд бага ангийн... хан аж. -- Худалдагч Эгч ээ? Бид номын хав- чуурга авьд гэцгээв. Хүссэн барааг авч өг- төл хүүхдүүд үзэж томьёог нь мэдэхгүй юм байна гээд буцаав. Есдүгээр ангийн ки- мийн хичээлийн томь- Фог тадяаж мэдэх вэ? Бага ангийнханд 30- лийг нь зурж хийхийг худалдагч охид оӨйл- гож саналыг нь асуув, --Тооны хүрд, эг. шигт долоо, заримдаг гийгүүлэгч гзэд олон зүйл бичиж болохыг - рег, нас- | тангууд «Боорцог чанах түлш» хэмээн авдаг аж. . , Хү Дд мужаа- ны гарсан дуулан тийнхүү хүү- йлжээ. ди Ё Мужааны хичээл дээр модоор урлах арга эзэмшихийн зэ- рэгцээ модыг хайрла- хын ухаанд суралца- на. Багш нь, -- Та нар сонгож авсан модооОроо хийх тэснээ хийж бай. Хайр гамгүй, хатуу гараар үртэс, зорго- дос бүү болго хэмээн сургана, Тиймээс ч хүүхдүүд хийх зүй- лийнхээ модыг Сон- гох тоо ширхэг, ур яр, хэлбэрийг вь харж жинхэнэ му- шинж хүн шиг нямбай ддаг болжээ. хан ОВОР БАРАА Өнгөрсөн намар тууварчин ах маань хотод ирзэд, ладаг, | Сонгино дахь арав- Тус сургуулийн ны үнэ тогтооход ӨЛ- | лархал илэрхийлэн хи- цаж билээ. бага Билээ. ҮЗӨОЙ дугаар сургуулийн хувьд хөдөлмөрийн ны “хэрэгцээ. хүсэл чээл орох хонхон дуу- Би хэд хоног дэл- » Багш, сурган хү- хамт олон ийм байл- хичээл хүүхдийн С0- сонирхлын зэрэгцээ наар гүйлдэн тараа Гүүр болгоноор орж мүүжүүлэгч бүр оно- лаас гарах арга Зам нирхол татсан, тэд? тэдний санал хүсэл- БООРЦОГ ЧА сураглаад ахын захис- лын сэдвийг богино хайж хөдөлмөрийн хи- ний хийж бүтээх ур- тийг харгалздаг бол- ТҮЛШ ныг олж авах нь бүү хугацаанд ойлгуулах | чээлийг чанаржуулж, мыг сэргээсэн Хам- З Сурагчийн дэлгүүрт хэл орсон гарсан газЗ- 1 раа чихэндээ итгэж ядан гайхаж бүлтий- сэн худалдагчийн харцтай тулгарч би- лээ. Ах маань ч урам- гүй буцсан юм даг. - Гэтэл хөдөөний туу- варчны сураад байсан ховор бараа сурагчийн Б. туйаж бургасаар хийжээ. їШээзгийний үдэзрийн бат бэх, зөв сайн болсныг дэлгүүрт орж ирсэн өндөр нас- тан гайхаж байна. Хөнгөн бургасан та- шуур, тэмээний буйл хүртэл байна. -- Хотын бид чана- рыг нь мэдэх биш дээ. Энэ буйлнаас тэ- мээчид авах болов уу гэхэд нэгэн өвгөжөөр хүн төөлж, сөөмлөж үзсэнээ, -- Гарцаагүй сайн болж, энэ сургуульд малд дөртэй, тулгуур дохионы ар-.| гыг хэрэглэснээр су- рагчдын хийж бүтээх | дадлагын цагийг ур- тасгаж чадлаа. е 9 Сурагч, пиопер | бүр нийтийн биеийн | тамирт хамрагдаж ца- | на, тэшүүр, бокс зэ-| рэг спортын олон тө- хийх эрмэлзэл, идэвх сэ хоёрдогч түтү- хий эд ашиглах 00- ломж нээгджээ, Пио- » СУМЬЯА ЭРГЭРЧРИРЭ"ЧЭРСЫН 7” “ҮЛРРЧЯР рН 432 ям дсс л 222 ил 4 тэтэээнэнээгтэ”У эн 4 5 | д Аан р Эх дэлхийн хүүхдэд--энх тайван хэрэгтэй цийииипини шииишЛТЛТЗтиятЗтТтТЙЗҮ ЗҮ шини : пин шиш ш шэг ишиг аш 772 Энх тайвныг хамгаалах Зөвлөлтийн хорооны Дэргэдэх «Дэлхийн хүүхлэд--энх 8 БУ) 0 : 8 : гийн тайван», нартай холбооноос хүүхэд багачуудын 88 жаргалын төлөө ймь биеэ үл 3 айрлан тэмцэж ариун шударга үйлс бүтээж, тэдэнд бүтээл туурвилаа бориулсан 8 77) идэг гэл нэрэнэй галиг цогтой тэмцэгчдэд «Дөрвөн Охины» нэрэмжит шагнал олгохоор тогтжээ, Уг шаг- 8 Ё налыг жил бүр олгож байх юм, 9Дорвон Охин» гэсэн үг том үсгээр бичигдэх учир- Б Анна Фраин хэмээх охины өд- , ппонер сурагчид эрэн сурвалжлах ай, Л Е рийн тэмдэглэл олдрогүйсэн бол бид алэ 8.у Нисэр З.ОРИАЙАЫег- тай, Яагаад гэвэл тэд ох дэлхий дээр аюулт хар дайн дахий бүү гараасай гэсэн 5 8 түүний тухай юу ч мэдэлгүй өнгөрөх но цэргийн Өмнэлэгт Ё к | Ч4:а: ОЗчин 54 сєр,, ахчхүүлий хүслээр хүүхэд насаа хүн төрөлхтний сайн сайхиы Төлөө зориулсан. Пицхан орос 8 “Хоилдїра уй “Аймаг Эркй 4 гэнэ. ш ягаруүрүтгү 1: “7 глгуоЭР юэ Л вботүтэ ССРЄЖЖЖМД| р 1 булта Хиличах үнла эн охин Таня Савнчона, Аугаа их Ох ориы дайны жилүүдэд Лепинградын ёймшигт 8 ГЭР 1942 сан Зумдхунцийн ад Б -ны өдөр бичиж эхэлсэн тэмдэг- : мээн хирнээ бигуунэ 59) р. бүслэлтийг гэтлэн давж чадалгүй амь үрэгдэж, Голланд охин Анна Франк арьсны Е лэл: «Би өдий хүртэл хэнд ч ипгэт- 8 з лээ итгэж явсангүй, тэгэхдээ чам санаачилгыг Горький хотын | бүх дээрэнгүй үзэлтний гарт өртөж, Япон охип Садано Сасани цөмийн зэвсгийн аюулд 5 л үнэхээр итгэж йл гэж хайхал имонер сурагч, комсомолын гишүүд, амь насаа алджээ. 408Х аар кр с Ж.оонингнн Ха... 7й Е байна, тэгээд ч асар их дэмжлэг Чаях САНЧеаАсиЙН бэрийг эхүгээ оюутан, ажилчин, хамтралчид х8- лджээ. тайвны бяцхан элч» гэй! нэрлэгдсэй Америк охин Самаин- ЕЁ УУФХАЛДАВ/ ҮВҮҮЛЭХ (байх лтэй” чайд элхий дахин бол ус луунаар дэмжлээ. Тэд эхлээд гучин та Смит орон орны багачуудын энх тайван, эв нэгдлийн толоо тэмцэж явсан билээ, найдлаа» гэсэн цоон үгээр эхэлж дэлхий д: аа мэдэх жээ. Їз- мянган рубль хандивласан байна. байна, ээ. Дайн дууссанаас таван жилийн иягийн богинохон намтар бүхий хувь Тана Савичевагийн дурсгалд зориул. Өнөөдрийн дугаартаа бид 9Дөрвөн Охины» тухай өгүүллээ, дараа охины өдрийн тэмдэглэл тус- тавилан нь Аугаа их Эх орны дай- сан гавшгай хөдөлмөрийн аян Гестапынхан Анна, түүний эцэг, гай ном болж гарбиы дээр арван үз үйл хүгээ гсн Ленинградчуу- уданзйал 55284 зохиогдох :боллой! 178 Дөнгөж арван хэдхэн йасандаа энэ «Дөрвөн Охин» зих тайвиыг хүсдэг бүх (йй найз нөхдийг баривчилсан тэр долоон хэлээр орчуулагдан хэдэн зэр хатуужид эрэлхэг зориг Зөвлөлтийн одон орон судлаачид айшийгийн дээврийн хөндийгээс сая хуьвиар хэв Ж, ) баатарлаг 38 блчийг вэ ёё гч хэрлэг эчОарнєгт хүмүүсийн сэтгэл зүрхэнд үүрд үлдсэн юм. Олрэт өдрийн тэмдэглэлийг олжээ, Өрх Ул Жгжой цац лэ байлаа. сэрээ сс ээ. «Дэлхийн хүүхдэд-- айза ашистын зандалчид үнэт зүйлийг Зидийн брыь «Үнэн ЭХРӨЖ зэх- хун р нэрлэ ҮҮ энх тайван!» холбооны еропхийлөгчөор Зөвлөлтийн хүүх- эрж хайснаас тэмдэглэл хөтөлсөн Нэрт зохиолч Илья Эреибург уул ч дэглэд нь Нюрнбергийн шүүх хур- . Васильевын бичсэнийг Ж.Эрдэ- дийн нэрт зохиолч А.Алексин ажилладаг. 8 тэр хэдэн нимгэн дэвтрийг юун ан- иомын хэвлэлийн оршилд: «Энэ : зын үеэр фашистуудын хүний үнэр- нэбилэг орчуулав, хаарч харахтай мантай байсан би2- охины өдрийн тэмдэглэл нь хүнлэг, гүй зэрлэг балмад явдлыг ч уудлан 5 ---3--5-- .и- энэрэнгүй ёсны чухал ач холбогдол- илчилсэн баримт бичиг болбой юм. р ” той баримт бичиг болоод зогсоогүй, мэс, оны “үргээнгыл ен фашистуудыг яллах баталгаа болж сарын ам 8 Яц цаг гучин үлдсэн» гэж бичжээ, минутад нас барлаа. Шулуун шударга, эрэлхэг зориг- Эмээ маань 1943 сны нэгдүгээр , той голланд хүмүүс тэр еврей охин, ” сарын 25-ны 15 цагт нас зцэслэв. эцэг эх, төрөл төрөгсдийг нь бай- Лека 1942 оны гуравдугаар са- шингийнхаа дээврийн хөндийд фа- шистуудаас хорин таван сарын рын 11-ны өглөөний 5 цагт нас бар- ааа. Вася ах 1942 оны дөрөвдүгээр сарын 13-ны шөнийн 2 цагт над турш нууж байжээ, Он цагийн эрхээр хуудас нь шар- лаж, хуучирсан ном өмнө минь бай- на. Түүнд гурван ховорхон гэрэл зураг бий. Охин инээмсэглэсэн хэр- нээ харцанд нь уйтгар гуниг тодор- но. Нөгөө нэг зураг дээр нь тэдний жижигхэн өрөөний хаалгыг Дарж мууцалсан номын шүүгээ харагда- ча, Тэр шүүгээний цаанааа хорго- дох газар руу орох шаттай, Анна охины өдрийн тэмдэглэлийг уншсан хэн ч гэсэн зохиолч болж тоглодог байсан арван гуравхан нас- тай тэр охиныг болж байгаа үйл явдал, өөрийнхөө туулж онгөрүүл- сэн богинсхон амьдралдаа дүгнэлт хийж чаддаг байсныг нь анзаарах- гүй онгөрч үнэндээ чадахгүй байх аа, «Сэтгэл санаа минь өөдрөг сай- хан байнд... Манайхан Шербур, Ви- тебск, Жлобии хотыг чөлөөлжээ. 1944 оны зургадугаар сарын 2» гэ- жээ. Анна охин тэмдэглэлээ 1944 оны наймдугаар барын 1-нд сүүлчийн удаа хөтөлсөн байна. Наймдугаар сарын 4-ний өглөөгүүр гестапынхан тэдний хоргодох байр руу дайран оржээ. Тэднийг эхлээд Вестербор- кийн хорйх газарт аваачив. Дараа нь Освенцимын үхлийн лагерь, Бер- ген-Бельзений бөөнөөр хорих газ- 50 жилийн ойгоор Горький мужийн рыг дамжин дамжсаар их зовлон Шатки тосгонд Таня Савичевагийн туулжээ. Голланд нутгийг фашис- хөшөөг ёслол төгөлдөр нээсэн юм. 9 туудаас чөлөөлөхөөС хоёрхон сарын Хэдэн жилийн өмнө Шатки тосго- өмнө Анна схин бөөнөөр хорих га- ям болон Понетаевын сургуулийн -- зарт нас эцэслэжээ... шииииининиииишший! ишигний ийг иш шишийн... барлаа. Е Лёша ах 1942 оны тавдугаар саз- рын 10-ны өдрийн 4 цагт нас бар- лааз. Ээж маань 1943 оны тавдугаар сарын 13-ны өглөөний Т цаг 30 минутад нас барлаа» гэсэн уйтгар гунигаар дүүрэн єсөн хуудас тэм- дэглэлийн тэр жижиг дэвтэрт нь бий, Танягийн өдрийн тэмдэглэлийн хуулбар Ленинградын Пискаревын 8 оршуулгын газарт байна. Ё Тэмдэглэлийн дэвтрийнх Нь энэ есєн хуудсыг бас Ладог нуурын Ё эрэг дэх хөшөөний гантиг чулуунд сийлсэн байдаг, Чухамхүү тэр хө- шөөний дэргэдээс бүслэгдсэн Л- нинградын хүүхдүүдийг зөөдөг бай- сан, Есөн тэмдэглэл, есөн хуудас» тай, Сүүлчийн хуудсан дээр «Сави» чевынхан цөмөврөө нас барлаа. Ганцхан Таня би үлдлээ» гэж бич- сэн байдаг. Гэвч гамшигт дайн бяц- хан охиныг элдэн хөөсөөр 1944 оны долдугаар сарын 1-нд гүйцэж аз сан юм, Тийнхүү Шаткц тосгоны эмнэлэгт пионер охин Таня 1944 8 оны зургадугаар сарын 1-нд н48 Ё баржээ, Ё | БИ.Лениний нэрэмжит БХПБ-ын Б аишнцаниглилиццнаилциатизгааинлацигнцзцагинилнинпиниглшииницининипинийцилпинийннциганциагципицицинининиинт шини! шишийн ини х. 87, , 8 ? х дэлхийн хүүхдэд--энх тайван хэрэгтэй . 2ЬуҮВлЕР С Р адако охины 4222:2772777 хүрч б ан юм, Садако Сасакийн дурсгалын х шөөг Хиросима хотын ойх тайвн цэцэрлэгт хүрээлэид түүнийг хай лан хүндэтгэсэн олны санаачилг хуримтлуулсан хөрөнгөөр нь бо гожээ, Садако Сасайй охиныг зорьсо энх тайвны тогоруун цуваа ой ох орных нь хил хяагаарыг д Мэн муж улсын Манчестр хотын 12 настай сурагч Самантаг «Энх тайвны бяцхан элч», гэж сэтгүүл: Заасолэн бомборцгийг бүхэлд и чид нэрлэжээ. Түүний ЗХУ-д айл- “ОНД 9 Ё чилсан нь хоёр орны харьцаанд ит- ЯЭ116:7 заасан! МА Байн гэлцэл эхэлж байсан тэр эгзэгтэй Чусх Вива глөоЭлйүл үед болж өнгөрсөн юм, Саманта бэлгэ тэмдэг боллоо, Өнгөрсөн жил нийслэлийн 82 д гаар сургуулийн пионерүүд би Садако Сасаки охины хөшөө тий монгол хүүхдүүдийн гараар бүтса тогоруун цувааг илгээж энх тай ны хөдөлгөөнд хувь нэмрээ оруу Смитийн өмгэнэлт сүйрлийн тухай гунигт мэдээ ирсэн 1985 оны иайм- дугаар сарын 25-ны өдрийг санаж байна, Эцэг Артур Смитийн хамт Саман- та охины сууж явсан нисэх онгоц . Та нар «Дөрвөн Охины» нэрэмжит медаль, «Дэлхийд хүүхдэд--энх тай. ван!» холбооны тэмдгийг харж байна, Түүнийг хийхэд зөвлөлтийн олон мянгал хүүхэд хувь нэмрээ оруулсан юм, Зарим нь «Дорвон охиц»-Д зориулж шүлэг, зохиолоо бичиж, нөгөө хэсэг нь төсөл зураг хийж оролцжээ, Тэр бүгдээс үйдэс- сан билээ, лэн ЗСБНХОУ-ын гавьяат зураач Борис Диодоров «Дэлхийн хүүхдэд--энх тай- инслэгийн “зурваст хүргхээс 800 1945 оны наймдугаар сарын зур, Сурагч Х. СОД-ЭРДЭМ (82 дуга ван!» холбооны тэмдэг, зураач Гениадий Правоторов «Дорвон Охины» нэрэмжит метрийн өмнөхөн сүйдсэн юм. Тэр хоёр орны ард түмний хооронд үр гаан Хиросимчууды: лэн сургууль) медалийг урлажээ. Ч тухай Ассошизйтед хэвлэлийн НүүС гэджийн сонх тайванч харьцаа тог атомыг б: Чимгүдй лэл Бмй май 25 - Бостоноос Огаста руу нисч Явсан | томо гэдэгт итгэдэг байсан юм.Би н дэлбэрэлтийн хар үүл шү. - онгоц тодорхой , бус шалтгаанаар одоо цаашид яаж амьдрахаа мэдэ хэрлэж, хүн торөлхтон урьд өмнө үзэж сонсоогүй их аюулд цочирдов. Атом цөмийн зэвсгийн тэр их аюулын тухай дэлхий даяар сонс- гож, хүмүүсийн зүрх сэтгэлд хүр- тах гэж бодсон хүний иэг Хироси- ма хотын шцэгэй дуид сургуулийн багш Шин Наката байн. Шүлгийг Ж.ДАШДОНДОГХогжмийг Л. ГАЛМАНДАХ ДӨРВӨН ОХИНЫ ТУХАЙ ДУУ Гамшигт дайны галын Льюнйстоны инсэх онгоциы буудалд шөнө буух гэж байгаад дэлбэрсэн юм гэж тэмдэглэжээ, гүй байна. Ямар ч байсан дайн эсрэг, энх тайвны төлөө тэмцлэ! үргэлжлүүлэх болно» гэсэн Ю ДУНД ЗЭРЭГ. 4168:А16с:3 "с78ЫН улпант Фото залга шошооиооил111-т--1 МИНЗГҮ--Э1сцүЛ ЛЭН «Пионерская правда» сониныхон болон Москва хотод, олон улсын пионерийн «Артек» лагерьт Саман- Жейн Смит хэлсэн үгэндээ хүрс: юм. Удалгүй Москвад болсон хоё Хүслийн шувуу нисэн гүрний дээд хэмжээний уулаа элбэр: . ” дундаас ЯВНА | татай уулзаж ярилцаж байсан хү- дараахан нэ ёгүүллийг бич ЁЭс вх Тэлхыгсдаы йЦслвэн 5оЛэвэл Ганцаар үлдлээ! гээд Унших нь Садако, мүүс тэр одор нүднээ мэлтэлзэх Жейн Смиттай «Шереметьево» хүүхэд “багачуудын хувь ЗЭЭ бичсэн Сасаки!,| нулимсаа. тогтоож чадаагүй юм. дэг олон улсын нисэх онгоцны буу хай бичихээр сонгож авчээ. Таня охины есөн хуудас Хиросима хотын Дэлхийн олси орны хүмүүс Яяын зорчигчдын нэгэн тохилог т: Шиц Накатагийн «Атомд хэлмэгд- сэн хүүхдүүд” номд цөмийн дэлбэ- рэлтийн уршигт хар одрүүдийн ту- хай олон хүүхдийн дурсамж бий. Эдүгээ бидний үед домог болон мөнхөрсөн Садако Сасаки гэгч Япон охин тэр жилийн тэр өдөр дөнгөж зургаан иастай байв. Аав ээжээсээ өнчрөн, ах дүү төрөл са- | дангүй үлдсэн хөөрхий охины биед Ган-цаарР улд-лээ! гээд Таван тивээр инсэн явна Есөн хуудас ийсэн явна Унших нь: Таня Аюулт дайсны жигшүүрт Өнөр Зөвлөлт орны Өнөөдөр дэлхийн жирийн охин Хөвчин дэлхийн охин боллоо Савичева Орон орны хүүхэд бүртэй Үнэнч найзууд болохыг хүссэн Саманта охины энхийн төлөө дууг Сайн нөхөд нь түрж харж зөвлөлгийн байсан юм. охин зан чанарт дуртай. үнзнийг ил тод ярихаас америкчуудын охин боллоо Зөвлөлт орныг Самантагийн нүдээр хүмүүсийн энх. Смитийн суух тайванч сэтгэлгээний хүчинд итгэж Бид Самантагийн үнэнч шударга Бяцхан охин үнэн нүүр царайг химд уулзаж ярилцсан юм. «Бондг» оягоцн мотсср хүнгэцэн Москвад байх ху гацаа маш бага үлдсэн байлаа. Жейн хэд хологийн өмнө оло нийтийн төлөөлөгчдийн | бүрэлд: хүүнд орж Моёквад М. С. Горб дөлдөг чевтай уулзаж ярилцжээ. 42 Ї ч атомын хорт туяа нэвчсэн байжээ. төрхийг 3 байна | илчлэхээр (шийдсэн юм. Оросууд Сийг одоо Саманта Синтайн Түмэн тогоруу бүтгэвэл өвчин Ард түмэндээ илчлэн Энхийн дууллыг түрж змерикчуудтай дайв хийхийг хүр РУМЛС: Фолхынх ерөнхийлөгчөө) зовлонгоос ангижрана гэсэн эртний бичсэн байна сээгүйгээр барахгүй зөвлөлтийн | УЖЧЛЗАЖ байна. «Энэ байгуу домогт итгэсэн охин эмнэлгийн Анна охины жигүүрт Унших нь: Саманта ЯрД түмэн.дайны “гээйигийг өөрийн Зөвлөлт, америкийн хамтын 8: шаал дээр хэнхээ тамираа шавхан захидлыг Смит байг Р ЗИВстүниВаг! аахиатый дагга, харилцан ойлголцох с ё, амсаж. 1 хин гиВЕТГЛЭрЛИХЙ ТВ ЁС, Алтан дэлхий ҮлрЭн Америк нутагт төрсөн | су23 сүйд. төлөө болох бүхнийг | САНӨаг дэмжиж хөгжүүлэх зор ” й охин 3 гоор байгуулагдсан юм» гэзд цаа охинтой Шин Наката багш уулзаж ана. хийж й гэж Саманта хамт . ! түүний тухай номондоо руулахаас г,сөн хуу-- дас ЧИ-Э-0чт80 23 Жигүүрт захидлыг Алтац дэлхийн охин Энэ? цагдалаа Таарсан БйЦ ээд 22 шү 1ар 08-17 өмнө сонинд бичсэн юм. Садако уншиж байна боллоо 2 3 эвт, 4 Сасакийн хувь заяа хүмүүсийн Унших нь: Анна Франк Таня охины есөн хуудас хотынхоо оршин суугчдад, рад аионерүүдийг солилцуулж амруу Ї анхаарлыг тийнхүү татсан юм.Олон Голланд орны ерийн Анна охины жигүүрт гоор, телевизээр, сониноор дахм- алахад туслалцаа үзүүлж байн |хүүхэд, аав, ээж хөөрхий охиныг охин захидал | ЖУУлан | сурталчилжээ. Эмгэнэлт (Хүүхдүүд багаасаа бие биенээ х үхчихвий гэж түгшиж байлаа. Газар дэлхийн охин Садако охины хүслийн явдал болсноос хэд хоногийн ДАРАХ | рцдцан ойлголцож сурвал том бо Амьдралд хязгааргүй хайртай боллоо шувуу | Самантагийн ээж (Жейн Смиттэй й! охины хүслийг гүйцээхээр Япон Ь БА агуу аг 3 8 лгалллллАЛ “орны өнцөг булан бүрээс мянга /мянган тогоруу хийж илгээв, Гэлээ ч туяаны хорыг эмчлэх арга, эм тан, ид шид ертөнцөд бай- Охин, Энөөд ц-хийн охиноо Хүй ертонцод атомын Хүүхдийн дундаас анх Саманта охины энхийн ДУУ маань Энх тайвны тунхаг боллоо Уиших нь: Таня уулзахад: «Охин хөнөөлд Зөвлөлт Холбоот өртсөн та нарт бүгдэд чинь хайртай байсан юм. Улсад айлчилж байхдаа танилцсан шинэ нэйз на. лагатай болно гэсэн итгэл уул бай гууллагад бий» гэж ярьж байла В. Басильевын бичсэнийг Л, НИН дэвж иалцйлэйн Садако охин хүслийн Савнчева! Анна Франк 2 " раа үргэлж дурсан санаж, мана орчуулав релхтний зүрхэнд харанга дэлдэн АУ Са ертөнцөөс халин одов. Тэр жилийн АР: 71-29, УЗСОЛЖЖ чиувуу Сйрын тЬ ки! ! тар өдөр Садако Сасаки арван хоёр Сая салараа нисэн явна амалта Смит 2 ээг “ээг ӨВ” идээ идээн 08 с-ш--8 989 98-- 595 ф --- 2 -: - - - : : ИНДЕКС--14140 УРАН БҮТЭЭЛИЙН 1 НЭГДЭЛ БЭЛТГЭВ |УТАС--26333 Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. ., Эрхлэгч Ж.ДАШДОПЛОГ ф 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ Ханна: 8 гөаг лан 012 (2384)” шиннл АЛ ДА) 1989 оны хоёрдугаар сарын 11. БЯМБА. Үнэ 10 МӨНГӨ ЭРГИЙН гаг Ул өӨлөө хэзээд БЭЛХЭН Н сурдаг бүхэн инженер, зо- хион бүтээгч болоод байх- гүй нь мэдээж, Дунд сур- лагатнаас ч сайн эмч, ин- женер, зохион бүтээгч төр- дөг. Хамгийн гол нь оно- лын сайн мэдлэгтэй ч ха- руул барьж, хадаас хадаж чадахгүй хүн чадалтай инженер, зохион бүтээгч яавч болж чадахгүй. Тийм учраас та нар одооноос юу. хийх гэж хүснэв. түүнээ бүтээхэд хэрэглэх бага- жаа урьдаар хийж сурах ёстой. Нэг үгээр хэлэхэд багажандаа эзэн бол. За- рим хүүхэд бодисын зүй, хувилахуйн ухаан, хэм- жил зүйн томьёо ойлгох» гүй явсаар сургууль төг- сөх нь ч бий. Хичнээн ч Содлого бодож, үйлдэл хий- гээд учрыг нь олсонгүй тэх хүүхэд ч бий. Гэтэл хадаас хийхэд төмрийг ха- лаана, давтана, янз бү» рийн дүрс хэлбэрт хувил- гана. “Хадаас Хийх явцад ямар нэгэн биетийн халах, тэлэх уян налархайгаас дахин хатууд шилжих шин» | жийг ашиглах дүрс хэм. | 1 1 эзэмших МЭРГЭЖИЛ Наймдугаар ангийн иог сурагч Шнмар мэргэжид эзэмшиж болох Т талаар зөвлөлгөө авахаар манай Ёе редакцид ирлээ. 11 Эхэндээ бид хариулж чадсан- гүй. Тэр хүү чухам юу сопирх- 1 дог, ямар авьяастай болохыг бид мэдэхгүй байлаа. Тиймээс ч хүү- Шгээс «Чи өөрөө ямар мэргэжил- | тэй больё гэж боддог вэ? гэж таруттлг-тгстг тү С -- Би аав шигээ ажилчин бол- но гэлээ. -- Чухам яагаад ажилчин 70 болох сонирхолтой байдаг юм бэ? Зөвхөн ажилчны мэргэжил їсэхэд л хэдэн мянга байдаг шүү дээ гэхэд, техпикийг зомчилж» | чаддаг. Эрэг шураг нь хугарсан, лахин фдэлж хэрэглэх боломжгүй гэгд- сэн тоног, төхөөрөмжийг засч чаддаг. Би ч гэсэн зах зухаас с хируулна. Ё Мод харуулдаж, төмөр Алимаа нарын зөвлөснөөр ””)! ТО "РУУлна 1: зорж, дээл эсгэж, угалз ямар ч мэргэжилтэй бол- хээ мэтгэж байгаа пионер сон амьдралд хэрэг болох -- Үгүй, чи тэгээд мэргэжлээ сонгосон байж яагаад биднээс зөвлөлгөө авах гээд байгаа юм Ингэж юмаар юм хийх Ё т Ї 5 5 ы явцдаа өнөөх «хэцүү» (4 бэ? гэхэд, Ї ЁЭ » сурагчидтай 3, З : 3 22 рагч ж. Хэвшэ-оыд агчид уулзаж ирээ- зүйлд шамдан суралцаж томьёог хялбархан ойл-| УУ: Зарим хүүхэд сургууль с дархан му гож амьдралд: хэрэглэж (2 Т9ГсОл төгстөдоө чухам юу хя ) багаж хийлд- Зу лэжс г ГЦ вэ? гэдгээ мэллэггүй. Тэгээд л : . рөлжсөн лц сурна гэж зөвлөдөг. 3 сопинд шинэ булан нээх гэсэп Р сЖ2- 15 юм. Ї --С. Батцэцэг уран : 100 Сайд эл ийнй алд Ч Үнэхээр сонин санаа байпа 1 хатгамалд мэргэжив, зөвсөр 6 ТҮ: гаруй о ЇДОД НЭХМЭЛ, Үйгтэж Сид түүнийг дэмжлээ. Ин- 280 ЫН Тгїе»аМ | 2 3:017 07) хатгамал зааж, энэ нам- Уй гээд содипы хууласнаа ажил Ё-л « 45 ЯА 1 202506 раас монгол дээл эсгэх, (| мэргэжлийн тухай ярилцах ши- : ” --Д. Цогзолмаа дээ 7-0” д оёх) шилбэ имхэрдэх, ||, булантай больё гэж тогтов. лийн захыг сайн тТаа- 5 оруулдаг э. дүйнх нь мэргэжлийн та- байна. Багш нар биднийг эргэ 2 Эн яр шигтгэн: “Ёу-Эр-ЯЦ52с: Хивс Өос2 гОО22В-Б, Батжаргал суурь лаар ярилцлаа. Сурагчид: . хичээлээ давт, дүнгээ СУРГАЛа8. Энд дээлээ хий- чєон мїнцэнэн эх зэм Їд їНН -- Бид одоохондоомэр- ахнул гэж шаарддаг. Ха-ГЭЭД ӨМсчихдөг болж бай- ддэгтэй, уран гарта 19 ажи. 5, . шашин дээр гэжлээ сонгож чадаагүй рин Цэдэндамба багш, на гэв. Охидын яриаг сон- үзэл 32-78 2:2-- байна. Багш Цэдэндамба, -- Хүүхдүүд ээ, онц СОЖ суусан Хөвгүүд: 1 -- Эхлээд хаалга, цонх» ны нугас, түгжээ хийж сургуулийн хэрэгцзэг хан- тасан. Модоор хүрз, сүх- ний иш хийсэн, одоо Хө» дөлгөөнт тоглоом хийж байна гэв. "74 1. Ча ямар мэргэжилтэй больё гэж, бодож байна вэ? СУҮЛЕЭЛРе 02 ЭС 23 -- Бид тус бүрдээ даа- лимба авч тэрлэг хийсэн. Нэг тэрлэгэнд 36-43 төгрөгийн Даалимба орж байна гэв. 2. Эхний асуултаа хариулсан Ч бол чухам яагаад тээ мэргэж- (ММ гийг сопгох болсоп бэ? - Манай хөвгүүд алх, ха- руул, цүүц, цоолтуур, хө- рео, өрөвтөл, өнцөг булац хэмжигч зэрэг ф Дарханы төрөлжсөн багаж хийж сурлаа, Тооны тєр- лийн хичээлийн “онолын мэдлэг их хэрэг болдог. Тиймээс лавлах зүйл.их гардаг. Ингэж: оло Хүү- хэд дундаас хэтэрдэггүй хичээлдээ сайнаас онц су- рах боломжтой болсон юм гэв. Тэд нийслэлийн 53 ду-р гаар сургуулийн сурагчид, С. БОДООНЇ! .. уншигч пчолерүүд та бүхэн 8. Тагай азсв, зэж ямар мэр- тожилтэй вэ? Түүнийг үе зал- гамжлан озэхиинхийг хүсдэг үү? ай сонины хуудастаа санал ЗОХИОГЧИЙН агсан - Гэв аан бн Өвс Э аг гэж байна. Шинэ булангийн пор ЗУ223 (Миний эзэмших моргэжил», 4ПИОНЕРИЙН ҮНЭЦ» сонин чинь л эггг- БНМАУ-ын баатар Шагдарын Гонгорын тУ- хай хүүхдүүд та нэр сайн мэдэх билээ. Тэ- рзэр харуулын албанд гарахдаа шөнийн харан- хуйгаар хил зөрчсөн арван дайсныг ганцаар устгасан билээ. Бага дарга Гонгорын тэрхүү гавьяаг нам, төр өндрөөр үнэлж 1936 онд БНМАУ-ын баатар цолоор шагнасан юм. ЗУРАГ ДЭЭР: Манай хилчин дайчид, морь, тэмээгээр хилийн хайч харуулд гардаг байв. 1936 он. Ш. Гонгорын дайчин нөхдөдөө хандаж бич- Монгол улсынхаа хувь заяа, чөлөөт ахд түм- нийхээ эрх жаргалыг хамгаалах ариун үүрэг бидэнд оногджээ. Өөрс- хийн бүх санаа зориг. хүч чадал, амь биеэ хайргүй сориулцгаая! Хэрэв эх оронд минь хайсан халдвал алтан амна хайрлалгүй ариун цусаа хэмнэлгүй зориг- той тэмцэцгэзе! Гонгор» 1 МОНГОЛ БИЧГИЙН ТҮҮХЭЭС ДӨРВӨЛЖИН БИЧИГ Дөрвөлжин бичгийг төв- дийн эрдэмтэн Пагба лам Лодойжалцан 1269 онд Хубилай хааны зарлигаар зохиожээ. Түүний зохио- сон усзг нь ЗӨВХӨН МОнН- гол хэлтэнд төдийгүй ХяЯ- тад, төвд, уйгар, түрэг хэлтний өргөн хэрэгцээнд зориулан зохиосон олон үндэстний дундын чанар- «тай болой. Дөрвөлжин бичгийн ца- таан толгойн ҮНДСЭН ТЭМ- дэгтийг төвд үсгийн ХхэлЛ- бэр дуурайлган авчээ. Дөрвөлжин бичгийг гол төлөв төрийн албан ХЭ рэгт хэрэглэж байсан 00- ловч уран зохиолын хол- богдолтой ном бичиг тэм- дэглэж, хэвлэж байсан мэ- дээ баримт бий, (Жишээ нь, дөрвөлжин үсгээр хэв- лэсэн Субашидын тасар- хай хуудас Берлин, Хель- синкийн номын санд буйг дурдаж болно. “бу Ял | : ! Оо 87-9й-1 их 7381: ЁЗ с4Ч “14 А АГ А БЬ Н Я8 (дөРвөлжин 3 ёичиг) 5, 2 ШИНЭ МУЗЕЙ ЭРЭН СУРВАЛЖЛАХ АЯН НЯРАВ. ӨВӨӨ Манай сургуулийн нярав нам” хан биетэн, цагаан толгойтой, хатуухан үгтэй, бусдын л адил эгэл нэгэн өвгөн бий. Түүний нэ- рийг БВанчиглувсан гэдэг. Сурагч бид Ванчиглувсан гуай гэхээсээ «нярав өгөө» гэх ць олоп. Тэрээр нас сүүдэр хэд хүрч явааг бид- ний нэг нь ч сонирхдоггүй байв. Нярав өвөө хөнгөн шингэн, хүү" хэд шиг гүйж харайх дуртай хүн, Сахилгагүй нэг нь ноцолдон шалан дээр хар зураас гаргах юм уу сандал, ширзэн дээр элд- вийн юм эрээчихэд: -- Улсын өмч... нийгмийн эд... гээд л загнаж гардаг, Уйлбад да- гаад уйлчих, инээвэл дуурайгаад инээчихдэг, бидэнтэй эгэл харьц- даг ийм л нэгэн өвөө 77 дугаар сургуулийн нярваар ажилладаг юм. даа... ». Хичээл тарж хаалгаар гар- тал зарлалын самбар дээр «Урил- га» гэсэн үг нүд булаав. Уншваас «8. ахмад дайчин Гэндэндоржийн маань тусгаар тогтнолд занал- еийшихөгсижсийгэлэлиггигсисиссааг-салиоиланрха, хийлсэн японы түрэмгийлэгчид- тэй амь хайргүй тулалдаж ан» сан хүний нэгэц аж. Хэдий иас сүүдэр өндөр бол- сон ч хүүхэд шиг хөнгөн шин- гэц байх нь сонин. -- Миний хөнгөн шингэн, эрүүл зих яваагийн гол ицууц нь хүүхдийн байгууллагад тар нартайгаа хамт ажиллаж, амь- дарч байгаад л юм. Хүүхэд та бүхэн надад үргэлл: инээд бая» сал хайрладаг шүү гээд ипээм- сэглэн суудалдаа суув. Г. БВан- чиглувсан гуай Баянтүмэнд алба хаахаар очихдоо Олзвой (Хожим нь БНМАУ-ын баатар болсон) хэ- мээх цэрэгтэй танилцжээ. Тэрээр Олзвойтой хамт харуулд гарч, самуурай. парыг хэрхэн барьсан тухайгаа ярьсан юм. Ванчиглувсан гуай анх тулал- даанд орсон тухайгаа ярихдаа: -- Нэгэн өдөр дивиз хоолонд орж байтал бүрээ татаж, түг- шүүр зарлав. М 5 Самуурай нар дайрлаа. Дайсан хойно дайсагнах санаа агуулсан нь мэдээж. Бид эхлээд дайсныг малгай зэргээ Дайсан зуулан хий буудуулав. сан наяас зуун метр ойртоод ирэхийн алдад хүнд, хөнгөн пулемётоор тулалдаж байсан бол, халааг зинь өвлөх өсвөр үе та бүхэн амьдралд тань саад болоод бай- дын минь нас нэмсээр я-. Өсвөрийн сурвалжлагч Э.ЖАР- ТАЛСАЙХАН мын ЁР"-------Оинн ГУРАВДУГААР ХИЧЭЭЛ “сонин үзмэр бий. Музейд 184 төрлийн «Соёмбо» булан нэзгдсэнд багш сураг- 7 чид баяртай байна. Түүх соёлын өв сантай УНШИГЧДЫГ танилцуулахад сонины шинэ булан их үүрэг гүйцэтгэж байна. Манай суманд саяхан намын гишүүн Д. Очирын санаачилгаар Орон нутгийг судлах музей байгуулагдав, Шинэ музейд Хатанбаатар Магсаржавын цэрэг /Чулуу- ны зүүж явсан ган сэлэм, ахмад дайчин П. Чимэдийн Халхын голын тулалдаанд оролцож явахдаа авчирсан их бууны хон- гио, «Ганжуур» хэмээх 108 боть судар бичгийн хураангуй, Мэргэн Цоржийн мөн- төний дарханы түлхүүрийн сав, зааны ясан савхтай 12 жилийн дүрс бүхий хэт хутга, шашны холбогдолтой зэс гуулин Эд- лэл, хүрэл бурхан болоод оросын цагаан хааны үеийн 12 тамгатын тогоо зэрэг олон 121 зүйл үзмэр байна. Музейг байгуула- хад өндөр настан Д. Дамдиндорж, О.Хар- хүү, ажилчин Х. Бадам, малчин Л. Энх- тайван нар болон пїонер сурагчид иДЭвХ- тэй оролцсон юм. . БААСАНЦЭРЭН (Хөвд, Мөст) «СОЁМБО» БУЛАНГААС: ххосмВМЭа лг СЫЭЭЭЭЭ------ Орон нутгийг судлах музейн болон ну- таг усандаа буй түүх соёлын ховор нан- дин дурсгал, хүмүүсийн сонирхолтой цуг- луулгын тухай «Соёмбо» буландаа бичээ- гэй! , Уншичдын захидлаас Эх орныхоо түүх, соёлыг сонирхохгүй хүн гэж яаж байх вэ? «Соёмбо» буланд монгол бичгийн хичээл зааж байгаа нь бахдууштай, Гэхдээ энэ нь 6--7 дугаар апгийн хүүхдүүдэд сонирхолтой, Үсгээ үз- чихсэн бидэнд монгол бичгээр ардын зүйр цэцэн үг, оньсого үлгэрээс хэвлэж өгвөл сайнсан. Монгол бичгээр унших ном би- дэнд олдохгүй юм. С, (Хөвсгөл, ТУГ анги) «СОЁМБО» БУЛАНГААС Чиний хүсэлтийг хүлээн авлаа. Бид удахгүй монгол бичгээр уншихад зориул- сан сэдвийг нийтлэх болно. «Залгамжлагч» сэтгүүлд ч эртний уран зохиолоос монгол бичгээр иийтэлж, байна. ГЭДЭСТ БА ШИЛБЭТ | ГИЙГҮҮЛЭГЧ Монгол үсгийн гэдэст гийгүүлэгч -01. т-ийн бичлэгийн зурам нь кирил үсгийн о-той төстэй гэдэс байна. Д, Т хоёр гий- гүүлэгчийн бичлэг ижил боловч уншихад тухайн үгийн утгыг гаргаж д, тг ялган дууддаг. Шилбэт гийгүүлэгчид --я-гийн төрлийн үсэг (й, у) мөн Ж, 3, В, р үсгүүд орно. йЯ. (я) усгийн бичлэгийн зурамд эЭтгэр шилбэ 2 орох ба харин дармал үсэгт этгэргүй шилбэ б:йна. Ж, З үсгийн ЗУ грам ижилхэн шулуун шилбэ байх ба -үс үгийн дүнд орох дүрс нь өөр болно. Р-ийг бичихдээ хоёр шулуун зураасыг огтлол- цуулж тоонолжин дүрс үүсгэх ба үү? Бог-2 нийг монгол үсэгт өргөст шилбэ бас эрвээл- жин шилбэ ч гэж нэрлэдэг. «1 Матигар шилбэ хэмээх зурам В. үсгийн дүрс бөгөөд жинхэнэ монгол үгэнд орохгүй гадаад үгэнд её үсэг тэмдэглэн9. | Гэдэст ба шилбэт гийгүүлэгчийн 3. ХҮ виллыг үзүүлбэл: ба элгээр гийгүүлэгчийг “иийгвар амилуу! тэгтэл еээээээгээг. ТӨРСНИЙ НЬ 60 ЖИЛИЙН ОЙД 2 Эсж «Пионерийн үнэн» сониныхон ингэж хүнд- лэн хэлдэг байсан, Одоо ч тийнхүү ярьсан хэ- вээр. Үнэндээ ч Ц. Гай- тав гуайн нэргүйгээр пионерийн сонины тухай ярихын аргагүй. Ард түмний хайрыг татсан терийн шагналт тэр их яруу найрагч хүүхдийн сонинтой ямар их ойр дотно байгаа вэ? Тус сонины хуудсыг сөхөхөд дөчөөд оны сүүлчээр санхүүгийн сургуулийн сурагч Ц. Гайтав гэсэн нэртэй шүлэг цөөнгүй тааралдана. | Анхныхаа шүлгүүдээр бяцхан ун- шигчдын тавил болсон зохиолч маань удалгүй сонины газар вөрөө ажиллах болжээ. Тавнад оны , эхээр «Пионерийн үүнэн» | С0- нины эрхлэгчээр ажил- лаж байсан ахмад сэт- гүүлч С. Наран өнгөр- сөн онд тус сонины ажилтнуудтай уулзаж ярихдаа: «Ц.Гайтав, А. Чойжилжав хэмээх авьяаслаг, хоёр залуу ажиллах болсноос хойш сонин шинэ шатандгар- сан. Ер нь пионерийн сонинд тэдний гавьяа их. Сонины ажлыг тэр хоёр л нуруундаа үүрч яв- сан» гэж билээ. Тэр үед би уншигч байлаа. «Пио- нерийн үнэн» сонинд хүүхдийн бичсэн шүл- түүд нх нийтлэгддэг байв. Тавнад оны сүүл- чээр би сурагчийн үзгээр бичсэн «Чандагахан» гэ- дэг шүлгээ тус сонинд явуултал энх тайвны тухай уран санаагаар баяжуулан засч нийтэл- сэн байв. Хожим нь сонсвол Ц. Гайтавгузй сурагчийн үзгээр бичсэн шүлгүүдийг зохиолчийн үзгээр засч нийтлүүлэн, бичих хорхойтой хүүх- дүүдэд урам хайрладаг байжээ. Анхныхаа шүлгийг сонины хуудсан дзэрээс хараад баярлахгүй хүү- хэд гэж яаж байх вэ? Гэхдээ хэн гэдэг ачтаны гараар орж, сонинд нийт- лэгддэгийг тэр бүр мэд- дэггүй байж магад. Олон жил «Пионерийн үнэн» сонины газар ажиллаж залуу авьяас7- ны ирээдүйн замыг уага” зэвсгээрээ засч суусан цаглашгүй ачтаны нэг нь Ц. Гайтав гуай би- лээ. Тэр «Пионерийн үнэн» сонин, «Залгамж- лагч» сзтгүүлийн Хха4- рнуцлагатай нарийн бич- гийн даргаар ажиллаж байхдаа сурвалжлагч, идэвхтэн бичигчдийн мэ- дээ материалын хэл най- руулгыг ариутган шүүх- дээ уран үгсийн баялаг сангаасаа харамгүй уу- далж, улам яруу сайхан болгодог байлаа. «Пио- нерийн үнэн» сонины Түүхийн хуудсыг сөхөн суухад Ц. Гайтав гуайн бичсэн сурвалжлага. тэмдэглэл, найруулал олонтаа тааралдана. Монгол эр хүний гүн- дүүгүй хүнлэг сайхан чанар, алнваад уур уцааргүй уужуу тайван сэтгэл, дуу цөөнтэй бо- ловч даацтай хэлэх хэ- дэн үг нь одоо ч сэтгэлд Манай Гайтав гуай--- илхэн байна, Ц. Гайтав гуай «Дам- дины Сүхбаатар», «Улаан туг», «Яруу найргийн шинэ жил», «Гэрэл сацарсац мөр», «Хорин тавт» зэрэг яруу найргийн олон арван номоо уншигчиддаа барьсны зэрэгцээ «Улаан бүчтэй мод» найраглал болон шилдэг дуу шүл- гүүдээ хүүхдэд зорнул- сан билээ. Өнсөдөр Ч манай пионерүүд Ц. Гай- тав гуайн «Өсвөрийн Сүхбаатарчууд» дууг Нарны гэрэлд жавхаатай Намын ивээлд жаргалтай Улаан бүчтэн пиопер бид Ухаант Сүхбаатарын ач нар юм. тэж дуулсаар өөрчлөлт шинэчлэлийн замаар рагшилж явна. БНМАУ-ын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн. 1ТӨ- рийн |шагналт зохиолч Ц. Гайтав нам ардтүм- нийхэз дуу хоолой нь болсон алдар цуутяруу найрагч Төдийгүй лно- нерийн хэвлэлийг хөг- жүүлэхэд авьяас билэг, хүчин чадлаа зориулсан нэрт сэтгүүлч байсныг МХЗЭ, МПБ-ын ажилт- нууд, хүүхдийн Хэвлэ- лийн нэгдсэн редакцийн хамт олон өнөөдөр «Ма- най Гайтав гуай» гэж түүний хөдөлмөрч сай- хан чанараар бахархан. ач гавьяагий нь дурсан ярилцаж сууна. рл ДАШДОНДОГ 3--ЫН «Е»--ГИЙН 36. ПИОНЕР 8-ын «Е» ангийнхан суудлаа эзэл- жээ. Автийн дарга С. Эрдэнэбаяр гэрийн даалгавраа шалгах үүрэг өг- лөө. Хүүхэд бүр эхний цагт орох тоо» ны хичээлийн гэрийн даалгавраа ха- рилцан шалгана. Дутууг нь гүйцээж, бурууг нь засч, өгөх гэж пионерүүд мэрийцгээнэ. Хэн нэг сурагч хичээлээ ойлгоогүй, гэрийн лаалгавраа хийгээ- гүй ирэх удаа байдаг, Тэр бүгдийг завсарлагааны 10 минутад багтааж нөхөн авах хэрэгтэй, Ингэж нийслэлийн 40 дүгээр сур- гуулийн 8-ын «Е» гигийн пионер су- рагчид ажиллаж сурчээ. Тооны гэрийн даалгавраа дутуу буюу буруу хийж ирсэн сурагч байх- гүйг бүлгийн дарга Батмэнд ангийн багшид мэдээллээ. Л. Отгон багш баярласнаа илэрхийлээд шинэ хичээ- лээ зааж эхлэв. Хүүхэд бүр дэвтэр, ном, үзэг, харандаа, шугам еэ нь тэр өдрийн хичээлд юу хэрэгтэй бүхнийг авчирсан болохоор хэн нэгнийхээ ав хаарлыг сарнинулалгүй багшийн зааж байгааг анхааралтай Оно. 3-ын «Е» ангийн 86 сурэгчийн «ажлын» нэг өдөр ингэж эхэлдэг. Хи- чээлийн дараа хийх ажил мундахгүй, Ангидаа хүмүүжил, сурлага, сахилга бат, ариун цэвэр, соёлч харьцаа гэ- сэн таван хэсэг байгуулж долос хоно» гоор ажлаа зохиодог болжээ, Аливаа ажлыг хийхдээ юуны түрүүнд багшаас асуух гэн: гүйхгүй өөрсдөө бие даахыг хичээдэг бөгөөд боломгүй үед багшаа» саа зөвлөлгөө авдаг гэнэ, Тэд ингэж л бие даан сжиллаж сурч байна. Энэ хичээлийн жилд райо» ны тэргүүний бүлэг болох үүрэг ав- чээ. Тус ангийн 36 сурагчийн 11 нь опц, 21 нь сайн дүнтэй сурдаг. Удахгүй үлдсэн хэдэн сург-чаа дундаас сайны эгнээнд оруулн: гэж сурлагын хэсгийнхэн ярьж билээ, Ж. НЯМДОРЖ ийм болно. Амилсан гийгүүлэгчээр үг бүтэгвэл, НИСЧ ҮГЭНД Л үгийн ДУНДах «Д» үе ТӨГСГӨДОГ, ХОВОР ОЛДВОР МӨНХ ЗУЛ Хөвд аймгийн Манхан сумын Тахилтын хотгорт 1988 оны намар малтаж шин- хойно байрлуулсан уул цөгц нь гадуураа давхар хүрээтэй, эргэх хүрдэн дээр хийсэн учир түүний ёроолд 2х2,5 см дөрвөлжин хонхор үлдсэн байв. х ! Вааран цөгц 6 см өндөр, гадуурх хү- | рээний амсрын өргөн 19 см цөгцНий амс- рын өргөн 10 см ёроолын өргөн 15 см байлаа. Өөрөөр хэлбэл энэ вааран цөгц бол хэлбэр маягаар дэлбэгэр амсартай пял та- вагтай адил юм. Цөгцний голд шасар шов- гор гол байх ба түүн дээр ямар нэг хөвөн ноосон утсаар нэмэгдэд гол суулгаж, то | сонд нэвтэрсэн тэрхүү голд гал авалцуулж асаадаг байжээ. Иймэзс шавар гол лээр хөө тортог үлдсэн байв. Бидний мөнх зул гэж үзэж буй тэр со- нин олдвор тийм хэлбэрээр олдож байгаа- гүй харин Ноён уулын булшнаас болхи- дуу хийцтэй ширмэн цөгц гарсан, Түүнийг эртний судлаачид дэнгийн цөгц гэсэн. Бид бодохдоо тэр цөгц бол мөн л талийгаачийн дэргэд асааж ёсолсон мөнх зул байжээ гэж үзэж болох буй заа. Ер нь талийгаа- чийн дэргэд гал түлсэн, ваар саванд юм шатаасан, гал голомт төлөөлүүлж, хүрэл тогоо, түүний хагархайн хэсэг, чих, сэнж, амсар, хөл зэргийг дагалдуулсан тохиол- дол олон байдаг юм. Бидний олсон вааран цөгцтэй мөнхийн зул бол эртпий овог аймгууд, нэн ялангуяа монгол овогтон эрт цагаас амьдрал ахуй- даа уламжлал болгож ирсэн зан үйлийн өвөрмөц дурсгал юм. . Эртний хүмүүс амьдралыг тэтгэгч нар- наас гал авсан юм. Чингээд гал голомт, айл өрх, гэр бүлийн иэгж хүн ам үүссэп гэж үздэг билээ, Хараихуйг гэрэлтүүлэгч гал үргэлж асаж, бадарч байх ёстой. Нарт ертөнцөөс халин ОДНО тэДЭР харанхуй орчинд очно гэсэн хэрэг тул зүүнд гэрэл гэгээ хэрэгтэй гэж галыг эрхэмлэдэг зан үйл 2000 гаруй жи- лийн өмнөх Хүннү нарын амьдралд байс- наар барахгүй манай үед ч эртний знэ уламжлал мандал бадралын бэлзг тэмдэг гал гэдэг утгаар дамжин ирж эртний Ге- регийн гаралтай Олимпын мөнх бамбар нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн дурсгалд зориулсан мөпх бамбар, манай төрийн бэ- лэг тэмдэг болсон алтан соёмбот далбааны гурван салаа галын дөл цөм л гал өөдрөг, гал мөнх асаж бадамлан, хөгжил цэцэг- лэлийн бэлгэ тэмдэг гэсэн Улта санаа илэр- хийлж байна. ? Энэ бүхнээс үзэхэд өгүүлэн буй ховор сонин олдвор маань эртний Хүннү нарын гал--бэлгэдлийн зан үйл нэг ёсондоо «мөнхийн зул» мөн байжээ. Эртний судлалч Д. НАВААН ҮГ-УШ ЗУУНЫ ҮЕИЙН ТҮРЭГИЙН ХҮН ЧУЛУУ (АРХАЧГАТ Эх ориыхоо үнэт баялгийн нэг болсон шувуу- сг сонирхон судалж тэдгээрийг хамгаалах нь үүхэд бүхний үүрэг билээ, Харин тэр шувуудыг анихгүй, тэдний талаар ямар нэг ойлголтгүй бол яаж хамгаалах билээ? Улс ардын аж ахуйд шигтай боловч ховордсон, шинээр нутагшсан ьтдыг хөнөөх хороохыг хориглож улсаас хууль ргадаг. Илгэж хамгаалагдсаныг дархан цааз- амьтад гэнэ. Манай орны дархан цаазтай увуудад агнуурын ач холбогдолтой боловч тоо ховордож байгаа гурван зүйл хун, хойлгоос гадна ёл, тас зэрэг » БАШГЛ зар улс ардын аж ахуйд ач үйл сар, 2 зүйл бэгбаатар, 6 зүйл ууль, шар уу. 7 зүйл толшуул дархан цаазтай шувуунд цогддог байна. ШУВУУДЫН ТУХАЙ. ТОВЧХОН Монгол оронд 17 багт хамаарагдах 413 зүйл шувуу, тэмдэглэгдээд байгаагаас суурин амьдралтай 89, нүүдлийн 323 зүйл шувуу бий. Манай шувуудын дотроос агнуу- рын ач холбогдолтой тахиа хэлбэртний багийн шувууд тол суурийг эзэлнэ. 3 ТНувуудын дотроос хамгийн хурц хараатай нь Өөд» рийн махчин шувууд юм. Тас шувуу 7--8 км, заримдаа й 0 км өндөрт инсч явахдаа ч идэш тэжээлээ харж чадна. , Харин шонхор 5 Км хол нисч яваа бор шувууг хардаг тэнэ. “Эн: . . ї-Ё. Шувууд буулгүй хол нисэх чадвараараа харилцан адилгүй байдаг. Хотын төвөөр дэгдэж явдаг бор шувууд буулгүй тодийлөн хол нисч чаддаггүй. Гэтэл цагаан өрөв- тас шувуу хаврын нүүдлийн үедээ 200--400 км, цуу- цал 500 км, халзан түнжүүр 750 км хол нисдэг байхад америкийн сүвээ цагаан 38300--5500 км, египнтийн өрөвтас атлантын далайг хөндлөн гатлахдаа зогсолтгүй . 6000-аас дээш км нисдэгээрээ «аварга амжилт» тогтоо гоод байна. Дашрамд өгүүлэхэд нүүдлийн царцаа газарт буулгүйгээр 2200 км нисч чаддаг ажээ, . . . Америкийн шувуу судлаач Вильсон тагтааны нэг сү- рэгт 2230272000 шувуу байсан гэж тоолжээ. Энэхүү сүрэг шувуу судлаачийн дээгүүр дөрвөн цаг нисч өнгөр-! «ен бөгөөд 2560 км урт цуваа байсан гэж нотолдог. Энэ Сон бидэн явагч тагтаа байсан юм. Гэтэл энэ тагтаанаас Одоо нэг ч амьд үлдээгүй, цөөн хэдэн чихмэл Л музейд гэнз. Хамгийн сүүлчийн бидэн явагч тагтаа 1914 онд АНУ-ын Цинциннати хотын амьтны хүрээлэнд үхжээ. ЇТСүнтэй нэгэн адилаар манай дэлхийд Мао, дронт, ху- руувчин хушуут буюу пин-уинг зэрэг 100 гаруй зүйл шувууд устаж үгүй болжээ. ял 28: . ! ТИувууд олон янзын дуу авиа гаргана. Зарим шувуу, хүний яриаг дуурайн дуугарч чаддаг. Хүнтэй хамгийн. түрүүн ярилцах амьтан бол шувуу гэж үзэж байна. Яа- -таад гэвэл нэлээд дээд зэргийн, «сэтгэн бодох» чадалтай сармагчин, дельфинээс түрүүн хүний хэлийг сурч хэлж маддагт энзхүү нууц оршино. Эрдэмтдийн судалснаар хамгийн олон авиа гаргадаг шувууны нэг нь хэрээ бо- төөд тэрзэр 46 авиа «хэлж» чадна. ж ? Хот, суурин газрын шувууд нь гоо зүй, эрүүл ахуй болон хотын энологийн холбогдлоороо ихээхэн сонирхол- ТОй юм, Езропын томоохон хотуудын шувууг судлах авил эрчимтэй өрнөж байна. Москвад олон зүйл шувуу тэмдэглэгдээд байгаагаас тооны хувьд хамгийн их нь хэ- рээ юм. Одоо Москвад жил бүр 1 сая хэрээ суурин бай- даг гэнэ. Улаанбаатар хотод 1988 оны 12 дугаар сарын 31- НИЙ байдлаар 140 зүйл шувуу тэмдэглэгдсэн байна, линхаа энэ талыг ё8шиглаж жижиг шувуудыг үргээж, үү- ронд нь өндөглөдөг. Хөхөө- ний өндөгний өнгө хэмжээ нь ойн шийхнүүхэй, дууч шувуу, гал сүүлт, зэгсний хөмрөг зэрэг шувуудынхтай адил. Хөхөөний өндөг бус- даас түрүүлэн хагарч нүдээ! Урин дулаад цаг ирэ-лээр байгальче нүүрийг авчирч тувалдаг , нээгээгүй | нүдгэн ангаахай) | МруиС, ожий мэдэх олонх шувууд үүр гарга, Тэрсэр бусад өндөг, аЗОриин бодон ШИЛЖИлгэЭНИй ангаахайг үүрээс нь ТҮ. унагаж ганцаар үлдэнэ. Үлдл сэн танц анигаахайгаа «үр- чилсэн» эр, ом шувууд бүтэ! зумы турш тэжээн өсгөнө, Ингэж бусдын үүрэнд онд, “ажилтац Ш, БОЛДБААТАР Ц.бэлтгэв, 3 331 3 ! : М | хөө зархань. ”Гадвад Зөрх хийг 67123 хахь үүрийн Шубуу болгон байдал ць жижиг “долнн -ы6 Буг 8-7: БурхВасхг үрэн дтай их төстэй. гэнэ. үрийн разит . хир яалавнгай “тэр шувууг дӨЯ дэлхийн шувууны айм. үүр, засдаг уу? гийн 76 зүйлд бий. Австрали, түүний орчмын арлуудаар «хогийн тахиа», буюу том сарвуут тахиа гэж нэрлэгдэх нэг зүйл томоохон шувуу өмьдардаг. Энэ шувуу үүр засдаг боловч ойдогоо өөрөө дардаггүй, Элсэрхэг ду» лаан газарт иүх ухаж олдэв ургамлын үлдргдэл цуглуу: 827877 Уран бүтээлийн 1 нэгдэл бэлтгэв, Утас 26883 ИНДЕКС--14140 залуус горуу яаж бүжиглэдэг юм бол доо гэсэн сонирхол,.. тэгье гэж їр ї 5 ї - хоногийн явдлын ёлжаал тайлан түр саатсан нэгэн ! . | хамт нисэн одов оо! 34 Нохой шогшир нь сүсэгтэн шувуу хэлбэртний “багт орно. ижиг загас, усны шавьжаар хооллоно. Биеийн ерөнхий дүрс заль лт лытыалыл, “Дд, Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. Хүн төрөлхтөн байгалийн унаган торх байд- лыг нх хэмжээгээр алдагдуулсниаас дэлхийд олон амьтан ховордох, устаж үгүй болоход хүрсэй юм. Үүнтэй уялдан ховордож байгаа амьтдыг хамгаалах олон улсын холбооноос «Дэлхийн улаан номыг» гаргасан билээ, “Дараа нь улс орнууд өөрсдийн үндэсний улаан номуудыг бий “болгосон бөгөөд «БНМАУ-ын улааан ном» 1987 онд хэн- 3 | : лэгдэн уншигчдын гарт хүрснийг та бүхэн мэ- « дэж байгаа. Энэхүү улаан номд 19 зүйл шувуу орсны зарнм нь дархан цаазтай шувуу байдаг. Энэ номд дархан Цаазлагдаагүй хэдий ч цагаан тогоруу, цэн тогоруу, жороо тоодог, реликт цах- лай, хургач бор шувууд устаж байгаа зүйл, хар өрөвтас, хошуу галуу, хээрийн галуу, явлаг сар, усны цагаан сүүлт бүргэд, цасны хашир, тоодог, хурган нутгалжин зэрэг шувууд ховордож бай- гая зүйл гэсэн ангилалд багтана. Ой, хөвч, тал хээрт хөхөө донгодож, болжмор жиргэхгүй, Ус нуураар хун галуу ганганаж, тогоруу хархирах- гүй бол яасан уйтгартай байх бол оо! ЭРГЭН ТОЙРОН ШУВУУ Шувуудын тухай хүүхэд бидний мэдлэг бүр бага балчир цагаас эхлэн төлөвшдөг. Багахан байхад тогоруу дуугарахад эмээ минь хараад, 5 -- Хоёулаа тогоруу бүжиглүүлэх үү? гэж асуудагсан. То- хэлж амжаагүй байхад нүдэнд минь тодрохыг эмээ олж харчи- хаад... Є --« Тогоруу хөөрхөн, тоодог муухай, цам харай, цам харай гэдэгсэн. Тэгэхэд тогоруунууд толгой хүзүүгээ хөдөлгөн, далав- чаа дэлгэн бүжис байгаа юм шиг цовхрон дэгдэж байсан са- тагдана. Манай эх орон уудам дэлгэр нутагтай болохоор зүйл зүй-, лийн шувуу хуран цуглах газар мундахгүй элбэг. Зуны дэл- гэр цагийг элдэв шувуудын жиргээ, усны шувуудын ганганаа- гүйгээр төсөөлж: болно гэж үү? Шувуу сонирхон судлаад олоц жил болохдоо үзээгүй шувуугаа үзэхсэн, очоогүй газраар очих- Фон гэсэн их хүсэлд автан явлаа. Тэр жил Балж голын ховоонд өдөр гол үерлэн булингартаж татуургын цэнгэг цүнхэлд орсон хоёр суман тул загасыг шохоорхон сууж билээ. Усны долгио, урсгалын шуугиан чагнаж загас, жараахай «пол, пүл» үсчин усны мандлыг бидэртүүлэхийг ажин бүхнийг умартаж суутал, усан дотроос цухуйсан дархи модны мөчир дээр нэгэн сонин шувуу нисч ирээд суусан нь Нохой шогшир хэмээн нэрлэгдэх огт үзээгүй зөвхөн зургий нь номноос харсан шувуу байв. Энэ шувуу жижгэвтэр, бор шувууны чинээ биетэй боловч тоншуу- лынх шиг урт нарийвтар хурц хушуутай, нуруун тал нь «Оюу» ногоон, «номин» цэнхэр өнгө алагласан, хэвлий нь улаавтар шар өдтэй юм. Ийм хөөрхөн пувууг яагаад НоХой шогшир гэж нэрлэсэн юм бол доо гэж бодсоор ажиглаж суутал бодлын минь хэлбэр нь соно» бялзуухайг санагдуулаа. Хүүхэд та бүхэн соно 2:22-ары тухай лав Чэснан байх. Дэлхийн хамгийн жижиг энд хамрагддаг. рим зүйл соно бялзуухай ний хайрцагт 8-4 ширхэг багтах бөгөөд тэр ч бүү халлоагий” тэй тэмцэлдэн ялагдах ч явдал байдаг. Тэдний өөр нэг онцлог бол цэцгийн бал идэхээр агаарт тогтож далавчаа хойш нь ч урагш нь ч дэвж чаддагт оршдог. " Байгаль дэлхийн хөгжлийн явцад ийм өч шувт: үүхэн 6 мж дээ гэж бодох зуур, аварга том шувууд газар Байх тон гүйж явах шиг нүднээ тодорно. вэ? гэдгийг тэр болгон мэдэхгүй Зеландад л бөгөө, чин үеийн шувуудаас олон талаараа Ёл 2 гүүлэж охь Кивийн нүд харах чадвараа алдсанаас жижгэрч 8 Харип хамар нь пүдний оронд БЕСӨЫ г рэгчс род охин лохоор шувуудын дотроос ганцаараа зүнэрч» болон ялгарчэа, устахын даваан дээр хүрээд байна. Одоо дэлхийд 8700 орчим зүйлийн нэг милл: вуу тархан амьдардаг гэж эрдэмтэд үздаг. Е Эт шард гаруй - к хэд заяатай хэдэн зүйл шувуу” байгаа бол?! реэгн хинт алзруулдаг 52, на. дэгднэхэйнүүд ЧонБХҮс ч 7 | раа нь өндөглөж ургамлын раг бүтэн жил цувран тар: | саар байтал дараа: жилийн өндөглөх хугацаа болно. Авст- нээж ын авх хөл тавьсан УУД ой ширэнгэц олсэн довцгууд. байхыг ЭБЭ эртний дайчдын шарил гэж үзэж байжээ. Гэтэл тэр вут- гийн аборигенчууд шувууны үүр гээ тайлбарлаж байсан нь хачирхалтай. (1840 онд, байгаль судлагч Джод Гил- берт гэдэг хүн тэр «шарилуу- дыг» ухаж үзэх санаачилга гарган малталт хийхэд тэндээс гагцхүү өндөгний хальс, өн- дог гарсаж иь үнэхээр гай- хамшигтай нээлт болжээ, Тэр. үеэс эхлээд том сарвуут та» болсон навчис, хагд өвсөөр хучаад шороогоор булж орхидог гэ- нэ. Ургамлын үлдэгдэл ял- зарснаас үүсэх дулаанд өн- дөг боловсордог “аж: Өлдөг- ний хөврөл бойжих хугацаанд -эр шузуу үүрийн дулааныг г.байнга зохицуулна. Дулаан |? ихэдвэл хучаасыг нимгэлжс, багасвал зусаална. Үүрийн | хэмжээ маш том ажээ. За- рим үүр 4--0 метр өндөр, 15 ү Метр диаметртэй байдаг. Том 7 сарвуут тахиа маш нуугдам- хай, хүний нүдэнд бараг өр- төхгүй. Асар том үүрнээс дэг- дээхэй гадагш гарах туц хэ- цүү гэнэ, » Өндөгний тоо, жин, дарах хугацаа нь бүр ч сониц, Эм тахиа хоёр кг хүрэхгүй жин- тэй боловч 4--8 одрийн зай- тай тус бүр 200 грамм жин- тэй 85 өндөг гаргана. Иймд эргэ тухай ойлгох » Том сарвуут тахиа бай- галийн «инкубаторь-ыг ашиг- даж сурснаараа шувуудын дотроос өвөрмөц чиглэд шалгаран хөгжсөц юм. , Ь 2-онмльлэижэег Ж.ДАШДОНДОГ ӨЛӨӨ Судалбар гэрэл зургийг Р, ГОМБОЖАВ ЭТЭ 222 244737 7 ипМУПЭҮС2И | 11113630 : гюҮүлЄ Шлы Би нэг хөвгүүнтэй уерхдэг байлаа, Тэр миний хамгийн сайн найз байсан, Аливаа юманд их ухаалаг, сэргэлэн, тусархаг хүүхэд, Түү- 7) ини нэрийг Одсүрэн гэдэг, Бидний үерхэл их сонин эхэлсэн юм. Ї Ангидаа ойролцоо ширээнд суудаг байлаа, Шалгалт авч байтал тэр 3 тадад, !4 -- Найзаа! Чамд нэг алдаа байна гээд тоо бодлогын алдааг хэлж |. “өгөв. Нээрэн би тоогоо алдаатай бодсон байлаа, Тус болсон түүнд ї “би чин сэтгэлээсээ баярласнаа хэлсэн, Үүнээс хойш бид хоёр дотно | болсон юм даа, Намар хичээлийн жил эхэллээ, Найз минь эсэнгүй. Одсүрэн шилжсэн ажээ, Сайхан үерхдэг найз минь салж ї д одоо Ч би харамсаж сууна, . Магадгүй гДтлэн ч болсон уу миний сурлага суларсныг би сал- Ч тэдлээ. Шөнө би найзыгаа зүүдэлдэг, хааяа нэгийг ширтэн го» 94 г болсныг ч ангийнхан минь ажиглажээ. Одсүрэн найз минь д о хотын ямар сургуульд сурч байгаа бол! Миний хаягийг мэдэх л ! учиртайсан, минь миний найзын хаягийг олоход туслаач, Хая- 2 ий нь тодруулаад өгвөл бид хоёр урьдын адил дотио сайхан үерхлээ гахгүй үргэлжлүүлнэ, Сурагч БЯМБАСҮРЭН (Тов аймаг, Батсүмбэр САА) эба 3 йанг125 хэЗ ятуу ОЛОХ ТУЛ ЖЭ ГУ АГ ЭН к5 “ !7 24 г ти ї Т1 Л Эс, » м.. ий Л 4 222 (4017) “Р 4.5... 45 дАхь ЖИЛДЭЭ ”» ЮУ ыг, | ДА лд 5, “еРЧ 2414 4613(2385) ! ) "7. днэ дугаарт 1. їнүүрт | ТАЛХНЫ ТУХАЙ | ЯРИА (асуудал хөндсөн өгүүлэл) ! ! нүүрт ЭГЗЭГТЭЙ ҮЕД !| НЬ ЭРТНЭЭС | СЭРГИЙЛЬЕ 1 (хэлэлцүүлэг) 1. 1У нүүрт ХӨГЖМИЙН УВДИС (гоо зүйн хичээл) ф САНАЛ БОДЛЫГ 1 ТАНЬ СОНСЬЕ | ОН ГАРААД МА- | НАЙ УРАН БҮТЭЭ- ! ЛИЙН и НЭГДЭЛ 1, Г 2.5,.6, 9,-10 ДУ- 1 ГААР СОНИНЫГ | БЭЛТГЭН ГАРГА- ЛАА. ЭДГЭЭР СО- НИНТОЙ ХОЛБОЁД- 1 СОН ОЛОЛТ ДУТАГ- 1 ДАЛ, САНАЛ БОД- ЛОО ИЛЭН ДАЛАН- ГҮЙ БИЧИЖ «ПИО- НЕРИЙН ҮНЭН» УРАН БҮТЭЭЛИЙН Мн НЭГДЭЛД ГЭЖ ХАЯГЛААРАЙ. ХЭ- РЭВ ЯАРАЛТАЙ. ШУУРХАЙ МЭДЭГ- ЭХ ЗҮЙЛ ГАРВАЛ 22188 УТСААР ЯРИ- ХЫГ ХҮСЬЕ. САН 9, 10, 18, 14, 17, 18 ДУГААР СО- НИНЫ ШУУРХАЙ зөвлөлгөөнийг НИЙСЛЭЛИЙН 24 ЯГ СУРГУУ- ИЙН УНШИГЧ | | | | глэшжэжхсолшшилгүлжшшшШшшитл-т- тасаг түгчилжэмтОт Дагж”үттСтээ2 1 7721-2872 ДАРЛАЕ Л ТАА. салж 480-3 с ХЦОТРС БЭЭ ТЛЭНХ Хит 22л Улс лАнг 2БАгий ж цинаадэ Бэ» 1-1 тэгэж ХЭН БАЙГХУН1 1989 оны хоёрдугаа: сарын 15 Жхагва Үнэ 10 мөнгө шин ДЕЭРГУГОГОЭГ Пионер сурагчдын хандив Монголын соёлын сан байгууз нагдсаны дараа нийт хөдөлмөр» чиддөө «Түмний хишиг» хөтөл- бөрийг 1988 онд дэвшүүлсэн билээ. Энэ хөдөлгөөнийг манай орны бүх сургуулийн пионер, сурагчид хүлээн аваад идэвх зүт- гэлтэй оролцож байна, Нийслэлийн 10 жилийн 88 дугаар сургуулийн С. Калииин багштай 8-ын «Б» анги эн тТү- рүүнд хандивлах Хөдөлгөөнд оролцож хоёрдогч түүхий эдээс олсон 100 төгрөгийг Монголын соёлын санд хандивласан юм. Одоо манай орны бүх сургууль. хамт олон, апги бүлэг, пионер сурагчид соёлын санд буяны хувь оруулах ажилд хамрагдаж байна. Нийслэлийн 10 жилийн 3 дугаар сургуулийнхан 1322 төгрөг, Зүүнхараа хотын 8 жїї- лийн сургуулийн пионер сураг- чид 1000 төгрөг, мөн хотын 10 жилийн 1 дүгээр сургуулийн пионер сурагчид 1500 төгрөг, мөн 2 дугаар сургуулийнхан 1000 төгрөгийг хамт олноороо хандивласны” зэрэгцээ, нийслэ- лийн 10 жилийн УГ сургуулийн Янжинлахм багштай 7-гийн «А» анги 150 төгрөг, Дархан хотын 10 жилийн Ц сургуулийн 9-ийн «Вэ» ангийнхан 100 төгрөг, Сэ- лэнгэ аймгийн Баянгол сумын сургуулийн Энхжаргал багштай 6-гийн «А» ангийнхан 200 төг- рөг, нийслэлийн 72 дугаар сур- гуулийн Т-тийн «Д» аггийн Б. Баясгалан, 4-ийн «Гэ» ангийн ВБ. Амгалан, 49 дүгээр сургуулийн 2-ын «Б» ангийн сурагч Б.Жар- галан нар тус бүр 50 төгрөг, Сүхбаатар аймгийн 10 жилийн сургуулийн 9-ийн «Б» ангийн- хан 90 төгрөг оруулж хандив- лалаа. Монголын соёлын сан 1989 онд «2Канрайсэг--89» гэдэг хө- төлбөрийг нийт хөдөлмөрчиддөө дэвшүүллээ. Гандантэгчилэн хийдийн ард 1911 онд байгуул- сан Мэгзэджанрайсэг сүмийг бурхны хамт барьж босгохыг тэр үеийн Түшээтхан аймгийн жанжин Чин вац Ханддорж са- наачлан Монгол орпыхоо тусгаар тогтнол, бүрэн бүтэн байдлын төлөө тэмцэж явсан өвгөд дээд- сийнхээ дурсгалд зориулж бос- гох саналаа анх 1911 оны 5 ду- гаар сарын 29-нд бичсэн айлт- галдаа дурьджээ. Мэгзэджанрай- сэг бурхныг зэс гуулиар цутгаж босгоход 300000 лан мөнгө (1 лан нь 8.2--3,7 грамм) зарцуул- сан бөгөөд сүмийп барилгад 119700 лан мөнгө зарцуулж, бурхиыг 30 жин буюу ойролцоо- гоор 15 кг алтаар өнгөлөн шар» жээ. Мэгзэджанрайсэг бурхны өндөр нь 25.5 метр орчим бө- гөөд сүм нь шалнаасаа ноён пу- руугаа хүртэл 2Т метр орчим юм «2Капрайсэг--89» хөтөолборт хандивлах хүсэл эрмэлзлэлтэй инонер, сурагч. сургууль, хамт олон, багш нар хандинаа Мон- голын соёлын сан 300018 тоот дансанд хийж байхыг улам жилья. Лха. ДАРЬСҮРЭН (Соёлын сангийн даамал) БЯ», 297”-722:--28 АРВИЛАН ХЭМНЭЛТИЙН АЯН-489 ТАЛХНЫ ТУХАЙ ЯРИА Орцны хаалганд наасан зарлалыг уншиж зогстол нэг хүн нхэд бачимдсан дуугаар, -- Ямар нх талх хая- даг юм бэ? Бүтэн бүтнээр нь хаяхыг яана! Ингэж ха- тааж хаяхаар дэлгүүрээс авахыг больчихвол таарна гэж хэлэв. Гайхан эргэж харвал, төмөр чингэлэгтэй машины хажуу талын жи- жиг дөрвөлжин цонхоор ачигч залуу хийлсэн бөм- бөг шиг өнхөрч унасан хат- сан талхыг харамсахдаа хэлжээ. Манай орцны Бат инээдээ барьж чадалгүй мишилзэж, - Хагарна гэж байх- гүй ёстой сайхан бөмбөг дөө! гэж хэлэхэд тортой талх барьсан Төмөр «Юун- даа инээсэн юм бэ? Хай- ран талх..! Бүтнээр нь хатаагаад хаячих гэж бай- даг аа!» гэлээ. Шатаар өг- сөж явсан Цэмбэл өвөө толгой сэгсрэн, уртаар шүүрс алдаад, -- Одоогийн хүмүүс цамаан болжээ... “Зүсэм талх битгий хэл, атга гурил олоход хэцүү цаг байсан юм шүү! Би өөрөө бурнад хүн болохоор талхыг сайн мэднэ. Манай нутагт тал- хыг улаар нь ч эргүүлдэг- гүй юм гэв. ГУРВАН АТГА ГУРИЛ -- Энэ хоёр хүвүүнээс арай том байсан болов уу. Эх орны дайн эхлээд жил гаруйхан болж байлаа. Аав фронтын агт туугаад явчихсан үе. “Ээж, нялх дүү хоёртоо тус болох са- наатай сургуулиас чөлөө авч хөдөө гэртээ харилаа. Эр хүн шүү ухаантай юм болохоор аавыгаа орлон тээрмийн бул чулуу, бөг- төр нуруутай цагаан мо- рины эзэн болж, тэр өвөл- (1744.17:14 жин хол ойрын айл амьт- ны тариаг тээрэмдэж, гу- рил шигшсэн юм, Нэг удаа ухуулагч ирж, дайсанд бүслэгдсэн Ленинград хо- тын тухай яриа хийхэд, нэг хүнд өдөрт зуун грамм талх оногддог, хүмүүс ол- ноороо өлбөрч үхэх аюулд учраад байна гэдгийг сон- соод нүдний нулимс хар аяндаа бөмбөрч, хүн амьт- ны тарна будаа тээрэмдэж олсон хоёр шуудай гури- лаа ээжтэйгээ зөвлөөд фронтод бэлэглэлээ. Ээж маань гурилын шуудайнууд гүвж гурван атга гурилтай болоод нэг жижигхэн талх барив. Гу- рил будаа ховор хүнд хэ- цүү тэр цагт хэдий жижиг- хэн ч гэсэн түүн шиг амт- тай талхыг би амьдралдаа ер ндэж үзээгүй санагддаг гэж Цэмбэл өвөө өгүүлэв. Ачигч залуу амны хаал- таа буулгаад, -- Хог асгадаг цэг дээр очоод үзээрэй! Машин ма- шиннаар нь талхыг хаях юм. Сүйхээтэй зарим улс талхны хаягдал түүж амн- ны малаа тэжээж байна... Ялангуяа энэ хүүхдүүд ндэхээсээ хаях нь илүү юм гэхэд Цэмбэл өвөө зөв- шөөрсөн янзтай, -- Хэлээд юу гэхэв гэв. ХАЛУУН ЦЕХ Талхны үнэ цэнийг сайн ойлгодоггүй учраас хамаа- гүй хаяж байна. Тариан талбайд суулгасан үрнээс эхлэн бидний худалдан ав- даг талх болтол их замыг туулдаг. Агрономич, трак- тор-комбайнч, жолооч, үт- рэмийн ажилчид, гурилын үйлдвэрийнхэн гээд олон хүний хүч хөдөлмөр ордог. Талхчин хүмүүс ган хай- луулагчдаас дутуугүй Ха- луун нөхцөлд ажилладаг. Тэдний үүрэг хариуцлага өндөр. Яагаад гэвэл түү- хий, хэлтгий, далий, Ха- гарч харласан, амтгүй бөөн гурил гарч, олон хүний асар их ажил хөдөлмөр дэмий үрэгдэх болно шүү дээ. Их хөрөнгө мөнгө зарж, олон хүн хүч хөдөл- мөрөө шингээж талх хий- дэг юм. Шатам халуун ца- хилгаан зуухны дэргэд өдөржин зогсож .ажилла- сан хүн хийсэн бүтээгдэ- хүүнээ тийнхүү үрэгдэхийг харахад хэцүү л байдаг юм. БАГААС ИХ Батынх манай хөрш тул би тэднийд олонтой ордог. Айлын ганц эрх хүү боло- хоор аль санаснаа хийнэ. Талх авахад Бат захы нь иднэ. Захгүй болчихвол бусад хэсгий нь хаяж ор- хино. Ялимгүй түлэнхий- дүү, хүрэн шаргал өнгийн талханд дуртай хэрнээ зөвхөн булангий нь иднэ. Дэндүү цагаан өнгөтэй талхыг идэхгүй байсаар хатааж, сүүлд нь хогийн сав руугаа бүтэн чигээр нь шиддэг байлаа. Гэтэл Тө- мөр!... Төмөр дороо дөрвөн дүүтэй. бөгөөд аавыгаа гуулалтын уламжлалыг орчин “хэзээ ч талх хатааж хаях Редакцнас: Өөрчлөн бай- өнөө үед пионе- рийн ажлын чанарыг сайж- руулахад МПБ-ын өнгөрсөн түүхийг эргэн үзэж хуучин үеийн арга барил, туршлага, нөх- алсын тээвэрт явсан хой- гуур бие муутай зэждээ тусалж, дүү нараа асарч, гэр орныхоо хамаг ажлыг амжуулна. Зуныхаа ам- ралтаар дэлгүүрт туслах ажилчнаар ажиллаж, хэд гурван төгрөгийн нэмэр болно. Анхныхаа цалин- гаар юу авсан гэж санана! Амтат цагаан талх, алим- ны чанамалтай аваад гэр рүүгээ гүйж явахад би тсаралдаж билээ, Өөрийн- хөө олсон мөнгөөр авсан тэр талх хамгийн амттай байж таарна шүү дээ! Нүдэнд нь баярын од гэрэлтэж, нүүрэнд нь би өөрөө ажил хийж авсан юм гэсэн бахархал шингэ” сэн, нэг гартаа «Атар» нэртэй дугуй талх, нөгөө гартаа шинэхэн шошго наасан алимны чанамал бариад гэр өөдөө явсан хүүг мартаж үл чадна. Тө- мөр нэг удаа талх ав гэж өгсөн мөнгөө гээчихээд уйлж явахад нь манай орц- ны нэг хүн тааралдаж ту: салсан гэдэг. Төмөр бол хүүхэд биш ээ! Харин Бат юу бодоо бол! Бага юмнаас нх зүйл алддагийг мэдээ болов уу?... Л. ЭРДЭНЭМӨНХ (Талхны үйлдвэрийн ажилчин) ПИОНЕРИЙН АЖЛЫН УЛАМЖЛАЛ, ШИНЭЧЛЭЛ байдалтай нягт хослуу- шаардлагатай юм. Ма- най сонин пионерийн идэвх- тэн сонгуультан, нийт пио- нерүүдэд зориулан «Иноне- рийн ажлын уламжлал, шин- нэчлэл» булан нээж байна. цөл лах ТӨЛИЙН ДУУ ЦАНГИНАСАН ХАВАР ХАНЫН СОНИН «Үнэн» сонины 1927 оны 12 дугаар сарын 16-ны ӨД: рийн 4М44-д «Пионерийн ба- гачуудын ханын сонин аваас элдэв гэгээрэл боловсрол ба шүүмжлэх, жигших зүйлүү- дийг гол болгож хөвгүүд, охидоор өөрсдөөр нь бичүү” лэх ба аливаа эрдмийн ухаа- ныг суралцахын хамтад түү" ний зөв мөрт хандуулан бү- тээхийг сургах, нэгэн санаа нийт хүчээр хэргийг орол- дуулан боловсруулах нь нэн чухал» гэжээ. Пионерийн ханын сонин хүүхдэд шинэ зүйлийг таниу- лан мэдүүлэх, сонсгон мэдээЭ- лэх төдийгүй хүмүүжлийн их нөлөөтэй, Тэрчлэн пионе- рүүдийн санаа бодол, хүсэл зорилго, уран гараар бүтсэн, ердөө гагцхан хувь байдгаа- раа их үнэтэй, дахин дав- тагдашгүй чанартай юм. БНАГУ-ын нэг нэрт яруу найрагчийн анхны | бүтээл сургуулийн номын санд хад- галагдан пионерийн , хуучин ханын сонинд үлдсэнийг ол- сон тухай хэдэн жилийн өм- нө «Тромель» сонинд бичсэн , бий. Нийслэлийн 81 дүгээр сургуулийн пионерийн бүл- гэм ханын сонинг шугам зур- гийн дэвтрээс томгүй, жижиг хэмжээтэй, эвхмэл байдлаар цаасны ар өврийг бүрэн ашиг- лаж, хадгалахад хялбар гар- гаж байна. Хамт олны амьдралын толь ханын сонинд бүлгэм, бүлэг салааны ажлын турш- лага, тэргүүний пионер су- рагчдын тухай бичихээс гад- на сурлага хүмүүжлээр хо- цорч байгаа хэсгийг нэр хаяг- тай зэмлэж шүүмжилж бай- вал тэдний дутагдлаа арил- гахад тус дөхөм үзүүлнэ. Ханын хэвлэл нь өнгө үзэмж сайтай, цаг үеэ тусгасан, бас ухуулах хуудас, хамт олны нээлттэй захидал, уран 30- хиолын цомог, шуурхай мэ- дээлэл, сэдэвчилсэн эвхмэл ном, шог хошин сэтгүүл зэ- рэг олон хэлбэртэй байвал сонирхолтой болно. Ц. ТҮВШИНТЭӨГС Ф Эр хүн дээ! Судалбар гэрэл зургийг Д.БАТ-ЭРДЭНЭ бо сүүгээ хохөөрэй “лай "БАДЬНАДОРЖ ТАТАХ ЁСГҮЙ ХААЛГА Шинэ он гараад хоёрхон хонож эх Сурагчдын өвлийн амралт ж чө зөт цагтаа агаар сал- цана, тэшүүрээр гул- ийн ажилд туслах, жү- хинд гар" гах, рг жиг ший үзэх гээд мундахгүй ажилтай болжээ. Шинэ оны шинэ бүхэн хүүхэд багачуудын сонирхлыг татах нь эргэлзээгүй, Харин татах ёсгүй хаалгаар орно гэгч шинэ гэхээсээ ШиИвВШиГТЭй хэ- рэг билзэ. Тэр хоёр хүү томчуулын ам- наас сонссон нэгэн газрыг хүүх- дийн гэнэн соннуч зангаараа үзэх тэд сайн мэднэ. Нэг үгээр хэлбэл энэ хаалгыг эрүүл ухаантай хүн татахгүй, согтуурах ундаа хэт- рүүлж хэрэглэгсэд л ирж ухаан ордог гэж тэд сонссон нь лавтай. Сараалжин төмөр хаалганы цаана согтуу хүмүүс элдвээр авир- лаж байхад тэд иржээ, Энэ өд- рийн жижүүр сэргийлэх, албаны ажилтан ирэгсдийг бүртгэхээр дэвт- рзэ дэлгэв. Он гарангуут орж ир- сэн хоёр энд журамлагдсан хам- гийн анхны хүүхэд биш ээ. Сог- туурч сагсганасан хүүхдийн тоо тийм ч цөөн биш юм. Сэргийлэгч Ы гаргаад: Аль сургууль вэ? гэхэд -- Нийслэлийн Октябрийн райо» ны 65 дугаар сургууль, -- Хэдэн настай вэ? -- 14 настай -- Хэддүгээр ангид сурдаг вэ? - Долдугаар ангид сурдаг гэж М. Ганбаяр хэлж бүртгүүл- лээ. Түүний дэргэд ганзага нийл- сэн нөхөр нь зогсож байв. -- Нэр хэн билээ гэж сэргий- лэгчийг асуухад сүүмгэр нүдээр харснаа, Х. Батболд Аль сургуулийн сурагч вэ? 65 дугаар сургууль Суралцдаг анги? Долоогийн «Б» бүлэг Хэдэн настай вэ? Энз бид хоёр чацуу, арван (111111 | дөрөвтэй | гэж орсонгүй. Тэгтлээ үзэж со- нирхоод байхаар ч газар бишийг | | улт байв. | 4ЛЛ12лр Батболд | | | -- Хагас жилээр ямар дүнтэй гарав даа. Батболд шал ширтэн тонгойж байснаа, -- Дунд гэж хэлээд нэлээдбар- дамнах аятай харагджээ, - Чи ямар дүн авсан бэ? гэж сэргийлэгчийг асуухад М. Ган- баяр дуугарсангүй тул, -- Найз чинь ямар дүнтэй су: ралцсан бэ? гэхэд Батболд хэлэн алдсанаа хэлээ хазав бололтой дэргэдэх нөхрөө ширтжээ. - Муу гарсан уу? гэж сэргий- лэгчийг асуухад М. Ганбаяр тол- гой дохисон нь «тийм» гэсэн ха- хоёрт «но- хой долоо» болж харагдаагүй Ч гэлээ, архичдын хэлээр! «улаан зээрд» болсон үе байв. Хүүхэд насандаа битгий хэл амьдралдаа татахааргүй газар тэр хоёр дөнгөж он гармагц орлоо, АЯГА ДААХГҮЙ МӨРТЛӨӨ Тэр өдөр Х. Батболд гэр рүү гээ явж байлаа, Хальтиргаа бага- тай зам даган ганцаараа алхахдаа тэр М, Ганбаяртай уулзана чинээ санасангүй. Орой үдшийн цагаар зуузай холбон сэлгүүлдэг нөхөр- тэйгдө уулзаад тэ хэсэг ярьж зогсчээ. Тэгтэл «Бүжгэнд орьё» | гэж Ганбаяр хэлээд гарынхаа | алгыг хооронд нь үрж баясав. Зам “ нийлэн гангар гтунгар ярилцсаар ад мөн районы 62 дугаар” сур, ж ттай дын ! 4 ни ахлагч, Монхбаярын- дахин. » суу- тал толгой эргэн нүд манарчээ, Хорхойсон дахин нэг уугаад вя- гаа хойш тавив, Тэндээсээ гараад тус районы Орон сууц гудамжны нэгдүгээр хорооны улаан булан- гийн бүжигт оров, Орчин цагийн ойворгон бүжиг навсганан хийж байснаа М, Ганбаяр ууснаа шин- гээж чадсангүй буцааж гаргажээ, Олны дунд биеэ авч чадалгүй, ор- чин тойрноо будсан тэр хүү аяга даахгүй мөртлөө архины садан- гаас хүртсэн нь эцэстээ ийм бай- далд хүргэв. Согтууруулах ундааны зүйлийг хот, хөдөөд хориглон зохистой ар- га хэмжээ авсаар байхад гэртээ нийг хяналтдаа авч тэр удаа бүрт- гээд өнгөрчээ, 46 дугаар сургуу- лийн долдугаар ангид сурч бай- сан Ц, Батболд гэгч согтууран агс- ганаж хүн зодоод шийтгэгдсэн байна. 75 дугаар сургуулийн су- рагч б, Ганболд архаг архичдын тоонд орж эмчилгээ хийлгэжээ. Зуу татаж, хэрхэн шартсанаа нд бах болгон ярьж яваа хүүх- дүүд ч байх юм. Иргэний паспорт, арван зургаан нас, мартын най- ман, цэргийн баяр, шинэ жилийн баяраар эцэг эхийгээ байхгүйд эз- гүйчлэн ганц хоёр хундага шом- бодсоор сүүлдээ согтсоноо сугадан чирж яваа хүүхдүүдтэй таарал- тасалдаг тул эцэг нь түүнийг Ц9- цэрлэгийн хүүхэд шиг хөтөлсөөр сургуульд нь олон удаа хүргэж өгчээ. Өвлийн тэсгэм жавар, хаврын хавсарга, зуны, бороо, нар, нам- | рын жихүүнийг барилгын нуруун дээр өнгөрүүлдэг барилгачин эцэг хүүдээ зориулан долоо хоногийн чөлөө хүртэл авч байжээ, Аятай | тавтай амрахын оронд хүүдээ са- | наа зовоод ээлжийн амралтынхаа | цөөнгүй хоногийг тэр бас зорнул- сан байв. Мөр бүтэн, гэдэс цатгалан, ун- ших ном, бичих дэвтэр, үзэг ха- | рандаагаар дутаагаагүй эцэг эхий- | гээ тэр хоёр хүү ажил хөдөлмөр | БАЛЧИР ОЮУНЫГ ХӨНӨӨГЧ БАЛАГТ ХОРЫГ ЖИГШЬЕ! исгэж байгаа нь харш үзэгдэл юм. Дээд газрын зарлиг ингэж зөр- чигдөн ил далд нөөцлөн хэрэглэж тэр дундаа насанд хүрээгүй хүү: хэд сурагчдад бэлэн зэлэн уулга- даг нь бүр ч ноцтой. Согтоох хүч- тэй ундаа биш ээ гэх байх л даа. Ер нь манай эцэг эхчүүд үр хүүх- дээ энэ мэт гашуун нясуун ун- даанд уруул, хэлээ хүргэж бай- хыг харсан хэрнээ тэртээ тэргүй насанд хүрсэн хойноо нанчид хүр- тэнэ гэсэн шиг суудаг нь хааяа боловч харагдсаар байна, Өнгөр- сон оны хичээлийн шинэ жилийн нээлтийн өдөр Улаанбаатарын хэд хэдэн сургуулийн ахлах ангийн- хан шар айраг ахиухан хүртчих- сэн явж л байлаа. Дараа нь найз нөхдийн төрсөн өдөр, идэвхтэй ам- ралт нэрээр байгалийн үзэсгэ- лэнт газар нуугдан мөн ганц нэг шилийг сулласан сураг гарч л байв. Хонхиы баяраар бас хоосон өнгөрдөггүй. Тэр өдрүүдэд аяга даахгүй хэриээ архи ханхлуулсан охид хөвгүүд олшрох төлөвтэй болсиыг нуухын хэрэггүй биз, Энэ мэт ил далд бага балчраасаа га- луун хүзүүтэй савны гашуун НЯ. суун ундаанд ЧАйньнйы Чи болж мэдэхэд! хэ, | Бураслагасан М, Гаибаяр, Х. Батболд хайрын цаана Одоогоор эрүүлжүүлэх байранд очоогүй 6бо- ловч сургууль, тэр орныхондоо загнуулсан болоод Өнгөрсөн нэр рдаг, хэд ч бий. Тэд- нийг сургууль, мт олны нэр ху- гална гэдгээр халхавчлан Өөг- шүүлсээр байна. Өнгөрсөн жил 41 дүгээр сургуулийн эрм Тө- мөрбаатар, жаргал, ӨнХ, Хасбазар, Жаргалсайхан пар гэрт хүнгүйг далимдуулан сүйхээчилж нэг шил «Болор» архи хувааж уу- жээ. Сэргийлэх байгууллага тэд- даад нэр ус, сургуулий нь асуу- вал зугтааж билээ. Хар нялхаа- саа гэх харамсал төрж дэмий л бухимдсаар гүйцэлгүй алдаж би- лээ. ХОЁР НАЙЗ М. Ганбаяр гарынхаа арьсанд «Г» үсэг тодоос тод ШИВСЭН 19- дийгүй бүсгүй хүүхэд шиг чихээ цоолж хааяа ээмэг зүүдэг ажээ. Түүний найз Х, Батболд тамхи ханхлуулна. 13 дугаар сургуульд байхдаа. сайн сурч байжээ. Брейк данс бүжигт үнэнхүү дуртай болж сав л хийвэл улаан булан, бүжиг, нийллэгийн газар очдог ажээ. Тэг- сэн атлаа сургуулийнхаа дугуй- ланд огт явдаггүй ажээ. Хоёр най- зын хэн хэн нь хичээл бичих, дав- тахдаа дургүй, уран зохиолын ном, сурах бичгээ бараг уншдаг- гүй гэв. Тэр хоёр нийлж авбал шөнийн иэг хоёр цаг хүртэл тэнэдэг гэнэ. Хаагуур явж, юу хийдгээ тэд хэл- сэнгүй. Бодвол аль нэгэн байрны орцонд орогнон тамхи татаж, шүл- сээ нулимж хог тарьдаг биз ээ. Ганбаярын аав цэргийн дугаар ан- їид жижүүрийн ажилтай учир 3а- рим шөнө өөлж таарч хононо. Тө- рүүлсэн эх нь хүнсний хорин дол- дугаар дэлгүүрт мөнгө хураагчийн ажилтай. Тийм учраас оройтож ирэх нь олонтой, Ам бүл арван нэгэн хүнийг тэжээж, хувцаслах яггүй үүрэг эцэг эх хоёрт нь ноогдсоныг мэдсээр байж эзгүй хойгуур ийм хэрэг дэгдээдэг байна. Батболд ар гэрийн ажилд орол- цохдоо дургүй, ус Ч авдаггүй ажээ. Шөнөжин тэнэж ирчихээд өглөө сэрдэггүй гэнэ, Ээж аав нь түүнийг өглөө бүр дуудаж сэрээдэг ажээ, Гадуур тэнээд хичээл номоо санаа түвшин хийлгэхгүй л явна. Ачийг ачаар гэдэгсэн. ПИОНЕРИЙН НЭР ТӨР Сургуулийн захиргаа, пионер сурагчдын байгууллага |М. Ган- баяртай нийтдээ арван долоон удаа уулзаж ярилцжээ. Түүний ээж, аав таван Ч удаа дуудагдан уул- заад засарлыг олоогүй учир гэр бүлийн хурлыг сургууль дээр хий- жээ. Эцэг Мөнхбаярынх нь аж- лын газарт Ганбаяртай ажиллах боломж олгох зорилгоор албан тоот явуулжээ. Х. Батболдтой сургуулийн за- хиргаа, сурагчдын олон нийтийн байгууллага нийтдээ арван удаа уулзаж илэн далангүй ярилцжээ. Эцэг эхтэй нь найман ч удаа уулз- сан боловч төдийлөн засрал олоо- гүй байна. Гаргасан алдаа дутагдлаа дуу- гүй номхон хүлээж «засна» гэ- дэг боловч ам ажил хоёр зөрсөөр явна. Аав ээджээ ч, анги хамт олонд ч «за, за» гэж хэлчихээд үгэндээ хүрдэггүй ажээ. Пионер ёсны чин үнэн үгээ тэд хэлэзсэй. Пионерийн гишүүнийхээ нэр. төрийг эргэж нэг бодоосой. ХҮСЭЛТ Ил тод байдлын сайхан уур ! амьсгалтай өнөө үед сурагчдыг сургууль, нэр дурьдан, гарсан ду- | тагдлыг үнэн зөвөөр бичлээ. Гэвч | үүнийг бичигчид сургуулийн з3а- хиргаа, олон нийтийн байгуулла- гын удирдлагаас нэгэн зүйлийг хүсмээр байна. Манай зарим нэг багш, сурган хүмүүжүүлэгчид ий- | мэрхүү сурагчдаас салахын түүс | болж ийш тийш шилжүүлдэг тал байдгийг бид мэднэ. Энэ удаа сургууль, өөрөөсөө тэднийг битгий түлхээсэй. Гарга- сан алдаагаа ойлгож, засах хуга- цаа байхад бага балчраас эхлэн нэр хаяг зүүж хүвийн хэрэг, зан байдяын тодорхойлолт дээр яаран | битгий бичээсэй. Хүүхдийг хүн | болгож хүмүүжүүлэх л гэж та бү- | хэн авьяас билгээ дайчилдгаа энэ | удаа ч бас бүү мартаасай, Тэрч- лэн манай сонины уншигчид энэ талаар сургууль бүлгэм, бүлэгтээ | ил тод ярилцаж сурагч пшонерүү- | дийг энэ харш үзэгдлээс урьдчи- | лан сэргийлэхийг хүсье. | Сургууль бүр тус тусын эцэг | эхийн хурлаар эпэ тухай илэн да- | лангүй ярилцаж эгзэгтэй үед нь эртнээс хамтын хүчээр сэргийлц- | гээе, Хамгийн гол нь сурагчид өөрснөө үйлдсэн буруу хэрэг явд- лаа сайтар хянан ухаарч зөв хү- мүүжилтэй хүн болоосой, Бид эр- гэн сурвалжлах болно, В. СЭВЖИДДОРЖ (Улсын иро- ї“ОДОНТӨР (Өсөрин сур- 2 Гудамж талбайд, сургуу: лийн танхимд янз бүрийн насны хүүхдүүдтэй уулза- хад «..Ахаа симфонн яаж ойлгодог болох вэ?», хөгжим бидний амьдралыг харуулан дүрсэлж чадах уу?» гэх мэт олон асуулт тавьдаг, Эдгээр асуултанд цөөн үгээр хариулах бо- ломжгүй, ингэвэл ойлгодог болно гэсэн жор ч үгүй учир хөгжимд дэс дараа- тай суралцах хэрэгтэй гэж хариулахад хүрдэг. Иймээс хөгжмийг жинхэ- нэ ойлгож, мэдэхийн гол үндэс нь чин сэтгэлээсээ хөгжимд дурлах, түүгээр амьдрах явдал юм. “Өнөө үед хөгжмийг чөлөөт цэг өнгөрөөх зугаа цэнгэлийн хэрэглүүр гэхээсээ мэдлэг гэж нэрлэх болжээ. Тийм Ч учраас хэл бичиг, тоо, газар зү МПС-ын Төв Ордны хий лийн дугуйлангийн “сурагч Б. ЖАРГАЛАН дуу хөгжмийнх ч бас ордог. Их зүйл сурч, мэдье гэсэн та нарын хэн нь ч хөгж. мийн шидэт ертөнцийн гад: на явж болохгүй. Та нар бүгдээр хөгжим- чин болохгүй нь мэдээж хэрэг. Зарим хүүхдүүд «би хөгжимчин болох биш түү: нийг ойлгож мэдэх гээд яах юм бэ» гэж ярих нь цөөнгүй сонсогддог, Шинж- лах ухаан-техник, соёл өн- түүх зэрэг та нарын үздэг хичээлтэй адил хх дөр хөгжсөн ЗУУНД амьдарч, бүтээх та нарт олон талын мэдлэг, тэр дундаас урлагийн өргөн мэдлэг, боловсрол нэн чу- хал. Хөгжим дунд өсч бой- жоогүй хүн гэж үгүй. Эхийн бүүвэй, ардын сай- хан дууг сонсоогүй, даган дуулаагүй хүнийг эрээд олохгүй. Төрөхөөсөө үхэх хүртлээ хүн төрөлхтөн хөг» жимтэй нөхөрлөнө. Хөгжим хүнийг амрааж чадах, 30- ригжуулж, бодлогошруулж чадах ид шидийн увдистай. Нэгэнт хөгжим нь ертөнц учраас дотроо тоо томшгүй олон зүйлсийг агуулна.Тэр бүгдийг танин мэдэхэд ма- най сонины хөгжмийн бу- лан тусална гэдэгт итгэж байна. хөгжмийн эх Та нар «Хөгжим хэзээ, яаж үүссэн юм бол?, «сон- годог» гэж ямар хөгжмийг нэрлээд байна» гэдэг асуулт тавьж байсан байх. Балар эрт цагт хүмүүс зэрлэг байдлаар овог омгоо- роо аж төрж байхдаа өнөө- гийн бүх урлагийн төр- лийн эх үүсвэрийг тавьсан нь дамжиггүй, Хүний яриа хэл боловсронгуй болоогүй байсан тэр нэгэн цагт нэ- гийгээ аюулаас аврах 830- рилгоор хашгирч дохио өгч байсан нь тэдний анхны дуугдуудлага байж болох юм. /Судлаачид, хүмүүс эхлээд дууг, дараа нь хөгж- мийн зэмсэгийг (мод, чулуу хооронд нь хавирч, цохиур хөгжим үүсэх нөхцөл бол- сон) бүтээж бий болгосон гэж үздэг. Дуу бол хөгж- мийн эх үүсвэр, тулгуур юм. Олон зууны туршид хүн төрөлхтөн хөгжмийн нх ертөнцийг бий болгохдоо түүний цөм болсон «дууг» нандигиан хайрлаж, ардын нийтийн, дагшаа хөгжмийн болтол нь хөгжүүлж иржээ, Тиймээс Ч хөгж- мийн ертөнцийн хамгийн ойр дотно төрөл нь дуу юм. Томоохон төрөлд тооцогдох дуурь, симфоип ч дуунаас эхтэй. Хөгжмийг дотор нь яагаад сонгодог, сонгодог бус гэж ангилдаг билээ гэж та иар бодож байгаа. Со!- годог гэдэг маань шилмэл, сонгомол гэсэн утгыг агуул- хэвлэлийн даг, яруу, сайхан хөгжим сонгон дог хөгжимд хамаарагдана гэж үгийг аль ч төрөлд симфони, концерт г. м) хэ: рэглэж рээ хэлэлцэн зөвшсөн олон арав, зуун жилээр дуулж сийн Тэгэхдээр” хамгийн ойлгож Энэ (дуу, болно. заншжээ, Нийтээ- хөгжимдөж байгаа хүмүү: таашаалд үнэхээр нийцсэн (нийцдэг). тэр л хөгжмийг бид сонгодог гэж нэрлэдэг юм. Монгол ар- дын дууны оргил болсон уртын дуу бол манай ард түмний хувьд сонгодог дуу хөгжим юм. Баруун Европод үүсч, хөгжлийнхөө тодорхой өн- дөрлөгийг олсон мэргэж- лийн хөгжмийг бид сонго- дог хөгжим хэмээн нэр- лэж заншсан билээ. Дуу, дуугроманс, марш, бүж- гийн хөгжим, сюит.(чуул- бар), сонат, концерт, сим- фони нь сонгодог хөгжим юм. Хөгжмийг сонгодог гэж ангилахаас гадна мэр- гэжлийн, ардын гэж зааг- ладаг. Тодорхой зохиосон эзэнтэй, мэргэжлийн өндөр ур чадвартай бичсэн хөгж- мийг мэргэжлийн гэнэ. То- дорхой зохиосон эзэнгүйч хөг- жимддөгий нь ардын хөг- жим, дуу хуур гэнэ. Оросын уянгын их дууч ам дамжин дуулж, тэж алдаршсан агуу нх хөгжмийн зохиолч П. Чай». ковскийН «Хунт нуур» бүжгэн жүжиг, монгол ар- дын дуу «Сэр сэр салхи» гэхэд эхнийх нь мэргэж- лийн, дараагийнх нь ар- дын хөгжим юм. Мэргэж- лийн, ардын гэсэн үг нь сонгодог гэдэгтэй хоршоод мэргэжлийн сонгодог, ар. дын сонгодог хөгжим гэдэг үгийг бүтээдэг юм. хөгжмийн ГУРВАН ТУЛГУУР Үндсэн гурван тулгуур цогцос хэсгээс хөгжим бүт- дэг. Энэ нь эн түрүүнд хогжмийн зохиол, түүний зохиогч хоёр юм. Хөгжмийв боддог... Зарим зохиолч нэг хэвтээд байвал түүнийг хөг “үзэгчдийн зохиолч ямар нэгэн урал санаа. олоод бодож, цэгнэс ний эцэст тусгай ТЭМДЭГ лэлээр цаасан дээр буулга! бичдэг, Ингэхдээ хөгж мийн зохиолч санаагад зөвхөн тусгаад зогсохгүй! хэнд сонсгох, яавал олон Ч хүртээлтэй болох талыг бас арав. ХӨрий явдал Ч зохиол бодгьй» дээр бүтээл дээр жилээр, ажиллах байдаг. Хөгжмийн бэлэн боллоо гэж Энэ. зохиол . ширэрн жим гэж нэрлэхгүй. Уг 30-р хиолыг дуулж хөгжимдөхт тоглогч | хэрэгтэй. Тэгж байж сая зохиолчийн бү! тээл амьдарч, дуугарч, ЭГ-ї шиглэж эхэлнэ. Дуучин, хөгжимчний хэр зэрэг чад-ї варлаг тоглохоос туханидй бүтээлийн хувь заяа Ха- маарна. Зохиолч бичсэнт хөгжмөө хэнээр тоглуула- хаа сайн цэгнэж байж саяр сонгоно. Заримдаа. бүтээлээ ї аль нэг хөгжимчинд 380-7 рнулах явдал Ч бий. Хөгжимчин үнэхээр чад- 7 варлаг тоглолоо танхим хүнгүнэ байвал энэ нь хөгжим болж ї чадах уу? Бас л үгүй. Тэ- гэхээр юу хэрэгтэй билээ, Зохиолчийн бүтээл, түүнийг тоглосон хөгжимдөгчийн ур чадварыг үнэлэн, дүгнэх шүүгчид хэрэгтэй. Энэ шүүгчид нь хөгжим сонсогч пионер, сурагчид та бид бү: хэн юм. Хөгжмийн боловС- рол, мэдлэг зэзэмшихгүй- гээр үнэн зөв шүүж чадах- гүйд хүрнэ. Бид зохиолч, тоглогч, сонсогч гэсэн гол тулгуур гурван хэсгээс хөг- жим бүтдэгийг мэдлээ. Тийм ч учраас сонсогчийн үүрэг хариуцлага хичнээн чухал болохыг ойлголоо, Хөгжмийг хэрхэн, ойлгож мэдэх вэ? суралцах вэ? гэдэг асуултад дараа хариулна. -ЗВАЙ Б. БАТЖАРГАЛ СОНСОЖ ХИЙХ ГЭРИЙН ДААЛГАВАР. чөрийн шагналт хөгж- мийн зохиолч Б. Дамдиисү- рэн гуайн «Хэнтийн өндөр ууланд» хийлийн гоцлолыг сонсоод яаж ойлгосМоо со- декс--14140 , Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын 9 22 т 4 комбинатад хэвлэв. |. инндоо бичээрэй. бичлэгийг | гэхэд 11 эрилд, 78 тээл З-5 харгигтиртвчгэтчлиүлрт, яаж | (ХБДС-ийн багш) | Сэ: » ОРОН Бү “ЭН БҮХНМЙ ПРОЛЕТАРИ: НАР НЭГДЭГТҮН! мХхЗэ ман ТӨВ ХОРООД. СҮХБААТАРЫН нэРЭМмжЖиИТ мПБ-ЫН ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН СОНИН «Пнонерийн урилга» бу- ландаа хүүхдүүд та нарыг БНМАУ-ын Ардын Боловс- ролын Яашиыгаайд Бямбын Даваасүрэнхэйгухлсуулах гэж Пяонер, сурагчид та нарыг юуны урьд Даваасүрэн сайд! тай: товж танилцуулья, 1934 овд Баянхонгор айм- таны: Гурванбулаг сумын ну- тагтемалчны гэр бүлд төрсөн. Бүрэн дунд сургууль, УБДС- зийн төө, физнкийн ангнгтөгс- төсөн. 1969 онд Улаанбаа- чарт сурган хүмүүжүүлэх ухааны дэд эрдэмтэн, 1980 өнд Москвад докторын зэ- йонц -- 117183! 42:2128117:13 гээ Т2020172102016Й1:111 са аж эээ Эх й 06: єодел ївэат Ингэж 08043 нү ИХ ЯРИАД БАГА ХИЙЖ БОЛОХГҮЙ Пионерийн ажлыг хэрхэн шинэчилж байна шав. Яриан, («Залгамжлагч» У! чуул л төлөөлөгч, М-8-7 дарга, («Залгамжлагч» У! , хандлага гарлаа. Эх- нь нэгэнт сонирхсон сэ- “тул хүүхдүүд идэвхтэй х хандлага, хоёр дахь . булангийн нийтлэлийг рэг хамгаалжээ, 1953 оноос хөдөөгийн сургуульд багш, хичээлийн эрхлэгч, сургалт заах аргын кабинетийн эрх- лэгчээр ажиллаж байв, Дараа нь Улаанбаатар хотноо Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институтэд заах аргач, сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээ. лэнд эрдэм шинжилгээний ажилтнаас захирал хүртэлх албач тушаалд шат дараалан ажиллаж байв. МӨ) бүчин арав гаруй жил БНМАУ-ын Ардын Боловс ролын Яамны орлогч сайд, сайдаар ажиллаж байна. Б. Даваасүрэн энэ хуга- цаанд дунд сургуулийн мате- нь чиглүүлсэн сэдэвгүй учир урсгалаарай иазгайрах буюу бүр орхигдуулдаг дутагдал, Б, БАТТӨГС:-- Бүлгийн ажлыг сонирхолтой болго. хын тулд «Ямар сэдвээр яаж зохиох вэ? Чи хэрхэн орол- цох вэ?» гэсэн дэвтэр аялууг лах боллоо, «Пионерийн үнэн» сонины “4 4 арид рс үл- гийн нэг удаагийн ажлын сэ- дэв болгох санал иадёд бай- на. Ц. ОЮУНБАЛТАР:-- 8а- рим пионер сургууль дээр дэгтэй байдаг ч гэртээ эмх цэгц тааруу байдаг. Иймд пионерийн эргүүл гэрт нь үе үе очиж шалгаад бүлгийн олсон, “ЭМЛНИЛЭагЭ2 ХАРИУЛИА матнкийн сурах бичиг зургаа, заах арга, сурган хүмүүжүү- лэх ухааны ном арваадыг бичжээ. Багш нарын У их хурал угтаж сургуулийн амьдралыг хэрхэн шинэчлэн өөрчлөх тэж байгаатай холбогдуулж но, нєр, сурагчид та бүхэн сай- даас сонирхсон асуултаа асуу гаарай. Та бүхний асуултыг 1989 оны гуравдугаар сарын 5 хүр- тэл «Пионерийн үнэн» сонн ны урилга буланд гэсэн хая гаар хүлээн авна. Сайд, чиний асуултад дур, тайяа хариулах болно. гийихаа. С, Амарцогт гэдэг найзыг даан авч сурлага, ариун цэврээр тэргүүний су. рагч болоход нь тусалж бай- на, СУРВАЛЖЛАГЧ: -- Хүүх- дүүд үнэнийг хэлж байна, Магтах тэвэл нийтэд нь биш ч сугалаад явах сайн зүйл бий л дээ, Пионерийн ажлын өөрчлөлт, шинэчлэлийг нийт сургуулиуд их ярьж, бага хийж байгаа иь ажиглагд- саар байна, “Өөрчлөлт, ши- нэчлэл өөрөө хүрч ирэхгүй, Түүнийг тэмцэж олох учир- тай, Өдөр тутмын амьдра- лын хамгийн жижиг зүйлээс өөрчлөлт, шинэчлэл ургаж гарч ирнэ. Эпэ талаар хүүх- дүүд та нарт ямар санал, бо» дол байна вэ? 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ Хм414 (2886) 1989. огы хоёрлутаар сарын 18, Бямба Үнэ 10 мөнгө СИ, ЧИН АСУУЛТАД / ЗАРЛАЛ Ь Энэ өдрөөс эхлэн бидний бэлтгэн гаргах сонины дугаар бүрийн нэгдүгээр нүүрийн энэ талбайд чинэ, сэргэг сэтгэлгээ, санаа бодлын «ЯАРМАГ» нээлээ. Манай энэ «ЯАРМАГ»-аас өлж-авсан-шинэ-сэтгэл- гээ, соргог санаа бодлыг бүлэг бүлгэмийн ажил болог амьдралдаа улам баяжуулан «гүйлгээнд» оруулж үйл хэрэг болгохыг Та бүхиээс хүсье. Мөн уншигч Та бүхэн манай энэ. «ЯАРМАГ»-ыг улам баян тансаг, гүн гүнзгий,, өргөн.дэлгэр утга агуулгатай болоход өөрсдийн хувьд. нэмрийг оруулж их сонирхолтой, сонии сайхан санаа.бодлоо чөлөө- гтэй бичиж ирүүлээрэй. Бид шинэ «ЯАРМАГ»-таа нийтлэн гаргаж уншигчдын хүртээл болгоно, Та бүхний хувь нэмрийг хүлээж байна. Цаашдаа оны эцсээр хамгийн оновчтой, шинэ со- нин сэтгэлгээтэй санаа бодлыг шалгаруулж «ЯАР- МАГ»-ын тусгай шагнал олгож байх болно. «ПИОНЕРИЙН ҮНЭН» СОНИНЫ УРАН “вкулэилэлслхБШЛа1:09-1:1:313-Ц-НЭГ ДЭЛ, хлцоннө-нтөиаэс 8 - Ц хэмжээтэй хийвэл хадгалах буюу гоход тохиромжтой, “ Аав, ээж, ах эгч, дүү тэйгээ хүндэт Аль ч сургууль, тэргүүний пионер " Шагай бэлэглэх. Хүүх- ГДҮүүд зөвхөн шагай цуг- |Луулах бус өөрсдөө цэвэр- | Хэн засаж өнгө өнгийн (будагт оруулж, зарим ша- (гайндаа нэр өгч, найз нө- хөд, дүү нарынхаа төрсөн сурагч өдрөөр «Алаг мэлхий дын зургийг хүндэт сам өрөх», «Морь уралдах», барт байрлуулж алдар ««Бөгцөг ияслах», «Тэмээ шуулдаг. Харин тэр хүүх «уях», «Лан бодох», «Дөр- вөн бэрх орхих» “зэргийн заль нэгээр наадахад хү- рэлцэх хэмжээгээр бэлэг- лэж болно. “ Идэвхтний номын сан. Бүлгэм, бүлэг, салааны сонгуульт ндэвхтнүүд тө- дийн тэргүүний болохо, аав ээж, ах эгч, найз нє хөд, дүү нар нь тусалса: бангаа. «Хүн хүнийхээ хү, чинд, загас усныхаа хү чинд» гэсэн ардын чэргү үг бий. Тэгэхээр тэр хүү дийг ойр дотны хүмүүстэй ! грөлжсөн хичээл, ярилцла- (та, хэлэлцүүлэг, маргаан явуулж, сопин, сэтгүүл уншиж, радио сонсож, те» левизор үзэж, шипээр мэд- |сэп сурснаа. эмхтгэн бичиж зурж, хамтын хүчээр «ЛПио мерийн идэвхтний номын сан» байгуулбал ямар вэ? (Пионерүүдийн гараар бүт- сэн тор номууд ганцхан хувь боловч зохиогч, арнут ган шүүгч (редактор), уран сайхны зөвлөх, зу- раач, хянагчтай яг Л хэв. лэх үйлдвэрт хийсэн мэт | байвал сонирхолтой байна, нь хамт гэрэл зураг та туулж зургий нь хүндэ самбарт тавибал зүгээр мэ санагдана, “ Хөвгүүн бүр дуучин. Саявтар БНПАУ-д олог улсын хөвгүүдийн найра/ дууны тавдугаар наадам болж, түүнд 12 орны авь яаслаг багачууд оролцжээ Үүнээс сапаа авч хөвгүү дийн найрал дууны хамт лаг байгуулж, тайлан то лолт хийж, урлагийн наа дам концерт зохион бай гуулжс болох юм, БРРРЧ Танай хүүхдүүдийн уншдаг «Пионерийн үнэн» сонин эцэг эхчүүд та бүхэнд энэ нүү- рийг зориулан гаргав. Энэ удаа бид нийс лэлийн У сургуулийн 5-ын «А» ангийн сурагчдын хүн- лзг сайхан сэтгэлийн тухай өгүүлсэн сэтгүүлч Ц. Санж- жавын «Баярын нулимс», сурган хүмүүжүүлэгч С.Баяс- галангийн бичсэн «Ээжийн сургааль эрдэнэ» өгүүллээр нүүрээ эхэллээ. Цаашлчд бид эцэг эхчүү- дийн сурган хүмүүжүүлэх мэдлэгт тус болох сонирхол- той олон материал төлөвлөөд байна. Хүндэт уншигч, эцэг эхчүүд та бүхэн ч анхаарал тавьж манай сонинд сапал бодол, хүсэлтээ бичээрэй, Та бүхнээс захидал хүлээх болно. Бидний ажлын уялдаа холбоо улам ойртон нягтрах болтугай. СОНИНЫ УРАН БҮТЭЭЛИЙН їг НЭГДЭЛ ЭЦЭГ, ЭХЧҮҮЧДЭД ӨНӨӨГИЙН ТИМУРЧУУД биеийг мэдэхээр хүүхдүүд чинь ирээд байна гэж да- хин хэлэв, Лхамжав чавганц 0бо- сож очих гэсэн боловч нярав сувилагчид хувцсаа хадгалуулсан учир оймс, улавчийн аль нь ч байсан- гүй. Арга буюу хөл нүц- гэн явахад хүрэв, Гэтэл өрөөний нь нэг авгай, -- Та миний улавчийг өмсөөд оч гэж “хэлсэнд бүрмөсөн өгсөн чинээ учиргүй их баярлав. Түү- нийг уулзалтын цонхны БАЛФЫЭ. зсмхиОд Хүн хүнийхээ хүчинд Загас усныхаа хүчинд Лхамжав чавганцын зүрхний хууч хөдөлж, эм- нэлэгт хэвтэв, Түргэн тус- ламжийн тэрэг түүнийг тавхан удаа ч бо гэж дуу алдаагүй байхад зурагт радиогийн эцсийн бууд- лаас Улаанбаатарын кли- никийн төв эмнэлэгт авч иржээ, Эрчимт эмчилгээ- ний өрөөнд оруулж дорх- ноо эм тариа болсон тул өвчин нь намсаж, урт амьдралынхаа тухай эр- гэцүүлэн бодоход хүрэв. Нас нэгэнт ная гарсан учир ах эгч бүү хэл дүү нар нь ч ертөнцийн мөнх бусыг хэдийн үзүүлжээ. Төрүүлсэн үр хүүхэдгүйн тавилангаар ганц бие амь зууж олон арван жилийг ардаа өнгөрүүлсэн авай. Хашаанд нь буусан айлыг эс хэлбэл «Бие тань яаж байна» гээд ирэх ойрын хүн түүнд үгүй ажээ, Хо- лын хамаатан садан бай- лаа Ч өөрөө танихгүй, цаа- дуул нь холдож хөндий- рөөд бараг мэдэхээ боль- жээ. Амьдрал олон тал- тай болохоор хүнд ийм то- хиол хааяа бас байдаг авай, Хамт хэвтсэн өрөө- нийхнийг нь эргэж той- роод л, ах дүүс, ураг төр- лүүд Нь бие янзы нь асуугаад л байхад Лхам- жав чавганц ганцаархнаа энэ л тухай бодож хэвт- дэг байв. Нас өндөрсөж, чадал доройтохын хамт ганцаар- даж яваагаа ч өрвөний- хөндөө илэн далангүй ярь- сан аж. Гэтэл юу болсон гаж санана, -- Хүүхдүүд чинь 1а- ныг эргэж иржээ. Та бо- сож чадах уу? гэж асрагч бүсгүй нэг өдөр хэлдэг юм байна. Надад ямар хүүхдүүд байдаг. билээ тэж эмгэн гайхан бодлоо. Гарсан ганц нэг нь хар нялхаараа үгүй болсон биш билүү хэмээн он ца- гийн тэртээх харамсалтай дурдатгалыг нэхэн сана- | этэл хохүлт-УЛКАМНАН, ТуАЛ ТАВЬ |Цаг нарны уртад хаэжилалжллаа ли лагахйл алжаал ул боов авчирлаа гэж Бат- цэцэг хэлэв. /Хажуугаас нь харж байсан нэг авгай, - Ээ хөөрхий хүүх- дүүд зэ гэж! Аарцны оронд настай хүнд аяга хар шөл хийгээд ирэхгүй дээ хэмээн уулга алдав. «Саяын үг хэлдэг эзэж хүүхдээ аяга хар шөл . хийж ямар нэг эмээг эр- гэж тойрьё гэвэл чухам юу гэж хэлэх байсан бол доо» гэж эргэцүүлэн бод- соноо хүүхдүүддээ -нуул- гүй. хэлмээр санагдлаа, Хүүхдүүдэд маань .аяга хар шөл хийгээд ирэх өө- рийн мэдэл:байгаа. болов уу даа гэж:би тэгэхэд 6бо- дож байлаа. Юу авчрах нь яах-вэ?: Хамгийн -гол нь тэр бяцхан жаалуудын эмээд: тус болох гэсэн сай- хан сэтгэлд л уярч, баяр- лаж”! ханахааргүй. байлаа. САЙХАН СЭТГЭЛТЭЙ 29 дэргэд очиход хориод охид, хөвгүүд ирчихсэн, -- Эмээ| Бие тань яаж байна? ? -- Олдохгүй эм, тариа байна уу? хэмээн ам аман- Даа бөөн шуугиан болов. Эмээгийн бие танагтайд хүүхдүүд баярлаж орхи- жээ. Амьд мэнд байж л байгаасай хэмээн зовиур- лан бодож ирсэндээ тэд улам ч их баярласан аж. Хүүхдүүд эмээгээ эм- цэлэгт очоод юугаар Ду таж байгааг урьдаас (Г8- дарласан тул оймс, улавч авчирсан байлаа, -- Миний хүүхдүүд юугаар гачигдаж байгааг надаас илүү мэддэг бол- жээ гэж хэлэхдээ Лхам- сошав гуай дуугаа нэг хэсэг тасалдуулснаа өөрийн эрх- гүй баярын нулимс уна- гав. -- Эмээ таныг цагаан идзэнд Дуртай болохоор тань аарц, бас цагаан сар болох гэж байгаа болохоор -С. Батцэцэг, Д. ламс «А» “нүийнхАН Д. Аюур бунь, Б. А Баярмаг- най, Д. Батзориг, Ж. Ган- тулга гээд тэд дөчин Х9- ДҮҮЛЭЭ. -- Бид эмээдээ дээл хийлгэж байгаа. «Нөхөр- лөл» хоршоололд захиал- сан. | Дулаахан, сайхан хийгээрэй гэж гуйсан гэж Б, Гэрэлчулуун хэлэв, - -« Бас малгай хийлгэж байгаа гэж С. Жавзанду- лам ярилаа. -- Та нар ийм их мөй- го хаанаас олдог юм бэ? гэж: би хүүхдүүдээс асуу- а » ЛА. Бид, хоёр хоёр төг- “рег нийлүүлж” цуглуулсан юм. МРЛЙ 4 төгрөг нэхэхэд чи 534 Дургүйцэх- гүй юу? -- Хүүхэд бидний хувьд төгрөг байтугай хаёр мөн- гө олох амаргүй, хэцүү Л дээ. Гэхдээ ээж, аавд үнэ- нээ хэлээд ойлгуулж чад- вал дургүйцдэггүй. Зарим хүүхэд лонх, шилэн сав дэлгүүрт тушааж мөнгө- тэй болсон... ТЭД ХЭРХЭН ЭМЭЭТЭЙ БОЛСОН БЭ? А. Гайдарын «Тимур ба түүний нөхөд»”номыг уншсанаас хойш хүнд тус- тай сайн үйлс. бүтээхсэн гэж боддог болсон. Бас манай орны сургуулиудад Тимурчуудын бүлэг бай- гуулсан тухай тионерийн хэвлэлд гардаг байлаа. Тэр бүхнийг ид сонирхож байх ҮүеД манай сургуулийн монгол хэл, уран зохио- лын багш Ё. Эрдэнэцэцэг, -- Миний даасан ангн наймаа төгсгөлөө, Тэдний асарч тусалдаг байсан ганц бие эмгэнийг та нар халамждаа авахгүй юу? Пионерт дөнгөж злссэн та нарын л гардан хийх буянтай сайн үйлс шүү гэсэн юм. Бид ч ах эгч на- рынхаа буянтай сайн үйл- сийг дуртайяа залгамжлан авсан хэмээн. Л, Отгон- . туяа ярив. ЭМЭЭ ЮУ ЯРЬЖ түмний рашааныг чамлаж яаж болох вэ? Алдас болно. Миний хүүхдүүд их тустай! Дэлгүүрээс мах талх, гурил будаа дө- хүүлнэ, ус түлш бэлдээд өгнө, Харин үнэ цэнтэй юм эмээдээ авчраад хэ- рэггүй. Цалинтай биш, хулгай, худалд ч орж мэд- нэ гэж хүүхдүүддээ захи- даг юм. Тусч Ххүүхдүү- дийн «миний Эмэз» гэж нэрлэдэг Лхамжав чав- ганц ийм л яриатай сууна. ЭМЭЭ НАРЫН ТУХАЙ БОДОЛ Ээжийг чинь, завыг чинь төрүүлж өсгөсөн эмээ нар амьдралын харгуй- таар хот хєдөӨөгүй! өндөр насаа тулаад алхацгааж байна. Тэд ач гуч нараа, тухайлбал намайг, чамайг хайран дээрээ бөмбөрүүлж өдий зэрэгт хүргэсэн. Улс- даа хүчээ .- өгч, иргэний » үүргээ хэдийн биелүүлсэн чадахгүй Тэднийг ч санаа амарч зүтгэж л явна, баярлуулахсан! Сэрүүн тунгалагт нь л баярлуулж эс чадвал өн- гөрсөн хойно хичнээн дур- саж харамсаад яахсан би- лээ. Лхамжав чавганц түүний хүүхдүүдээс үү- дэн эмээ нарын тухай 00- СУУНА ВЭ? Би хуучин Завхан айм- гийн Жаргалант сумын хүн. Хамаг ойр дотны хү түшиж, халтирвал тулаад төрүүлснээс дутуугүй ач тус болж байна. Амьд-яв- бал алтан аяганаас ус уу- на гэдгийн учрыг өтөлсөн хойноо л үзэж явна. Эмээ нь насны залууд үйлдвэрт хэдэн жил ажилласан. дол санаанаас санахгүй | байна. Чи эмээгээ яаж баярлуулдаг вэ? Сониноо- таа захидал бичээрэй. - босгож болох буй заа. --Нар болсон хайраараа Ш гийгүүлсэн дуртай. Харин минь эмзэгээ яаж нээ, асарч явна вэ Ц. САНЖЖАВ УНШУУЛААРАЙ! Ард түмэн хүмүүжүүлэх ширгэн дундаршгүй г удирдаж ирсэн түүхтэй, Монгол хүний сайн сай- хан чанар, өгөөмөр сэтгэл, ёс, эр зориг, бат журам эрдэнэт биеийг нь төрүүлж өсгөсөн эхийн эхтэй билээ, Цаг үе, жам ёс, хэвд: хаа- ухаант ардын бүтээсэн цэ- мэргэн Оюун билиг, н нандин зан-үйл зэл- хойч үедээ «сайныг улах сарвы тэрэл» нь амьдрал гхөдөлмө. хүмүүжлээс Үр “хүүхдийнхээ сүүний харамж үг» энд «Арват саргөсгөсон эхийн чинь асар сүү. Аав зэж хоёрын чинь хайрлаж явсан сэтгэл Алтан хөрст дэлхийгээс зузаан билээ Амны цагаан хөөснөөс салгаад Амьтны дүйтэй амьдарч явахын тухайд Арван найман насыг хүрэхэд нь “Артай торгыг эдлүүлж Аятай шүрийг зүүлгэв» гээд ЭЭЖИЙН СУРГААЛЬ ЭРДЭНЭ «Хайртай үрээ хэдий энхрийлэвч Хатан төрийн журмыг дагуулан Харгуйн алс замын холд үднэ» гэж «хөлийг нь дөрөөнд гарыг нь ганзганд хүргэж» улс төрдөө зүтгэхийг 3За- хиж сургасан байдаг. Мон- гол эхийн хүмүүжил өл- гийн дууцаас ундран нялх биеийг бүүвэйлэх зөөлөн эгшиг, хайрын үгнээс эхэлцэ. д «Эхийн сүүнїй харамж үг»-ийг үрээ цэрэгт мор- дох, төрийн албанд явах, хадамд очиход хэлдэг зан- шилтай байжээ. Үүнийг за- рим нутагт «эхийн захиа үг» ч гэж нэрлэдэг. Захиа үгэнд эх хүн ө6Ө- ийнхөө ачийг өгүүлээд са- наж хичээж явах сурга? жийн үгийг айлдана. «Хаврын хавсарга салхинд Хажуу нөмөртөө авч Хатуу ширүүн үгийг Халж: сургасан Ачит: зэж нь Зуны иар салхинд Суга сүүдэртээ авч Ангаж цангахын цагт Ариун сүүгээрээ уидаалсаа Ачит ээж нь» гэх буюу «Гангараг өвлийн хүйтэнд Даарч хөрөхийг мэдэж ав Хатуу ширүүн ажилд Завж” зүдрэхийг мэдэж ав Айл аймагтай эвтэй яв Ахас дээдсийг хүндэлж яв Алив муугаас сэргийлж яв Ач үрсээ дэлгэрүүлж яв Амар-цэнгэн явахын Ашдын захиаг хэлье» гэдэг үгээр" сургаалиа, өндөрлө- нө. Бас үр хүүхдээ урам- шуулж хэлдэг сургаалийн үг бий. Хүүхдэдээ шинэ дээл Хийж өмсгөхдөө ээж нь бүсийг нь бүсэлж хор- мой засаж ард олон, эх орон, ээж аавдаа ачтай тус- тай зүйл хийхэд хөхүүлэн урамшуулж чихэр боов өгөн, Сайп ерөөнө, хүү болоорой» гэж Манай ардын ерөөлийн дотор сургамжийн утга са: наа их байдаг, «Ерөөлөө- роө хүмүүжүүлж, хараалаа- раа гутаадаг» гэж Эцэг өв- гөд маань хэлдгийн учир нь энэ билээ. Монгол эхийн хүмүүж- лийн чухал хэрэглүүр нь эмэгтэй хүний бат журам, эхийн ёс суртахуунд хад- талагддаг юм. Эх хүний есөн эрдэмд өгүүлэхдээ, «Өнгөнд цэвэр Үйлэнд цэмцгэр Үрдээ зєэрэлтэй Үргэлж найртай Ханьдаа түшигтэй Хадамдаа элэгтэй Найранд дуутай Настанд ерөөлтэй Нартад буянтай». гэжээ. Мен эхнэр хүний. дөрвөн эрдэмд, «Эхнэрийн” үнэнч Эхнэрийн үг Эхнэрийн өнгө Эхнэрийн үйл» гэсэн бай- на. Үр хүүхдийн хүмүүнсилд эмэгтэй хүний намба төрх, ёс суртахууны үлгэр дуу: риалыг чухалчлан «Ку: рамт бүсгүйн байсан газар залуучууд томоотой бай- даг» гэж өгүүлжээ. Эмэгтэй хүний баеэ авч явах зан суртахууны 1а- лаар заасныг охид мэдээд авахад илүүдэхгүй, «Суухад галжийх үгүй Зогсоход далжийх үгүй Явахад тэнэх үгүй Нүдэнд муу өнгө үзэх үгүй Чихэнд муухай дуу сонсох үгүй Аманд самуун үг ярих үгүй Гашуун насуун амтатныг идэх үгүй Үргэлж эгшиг зөөлөн бат өршөөлтэй байх тухай сур- гасан байдаг. Энэ нь мон- гол эхийн биеэрээ үлгэр- лэн дагуулж сурган хүмүү: жүүлэх эрдмийг бүрдүүлэн өгч байгаа аж. : | «Уулнаас өндөр биетэй Сурган хүмүүжүү 3 2 ё : « Уснаас гүн эрдэмтэй С. БАЯСГАЛАН БИОНИК ТОНШУУЛЫН ТОЛГОЙ ӨВДДӨГ ГЭЖ ҮҮ ДЭЭ? «Тон тон гэхээр талгой чангаруулж |. толгойныхоо 4| өвдөөд байна. Тун хоосон байрлалыг тун нарийн 3о- байхаар гэдэс минь өлсөөд хицуулж. модон дээр хөдөл- байна» гэж тоншуул шувуу гөөнгүй сууж чаддаг уч- ярьдаг гэнэ билээ гэж ба. раас түүций толгой ямар ч гад маань аав хэлдэгсэн. үед овддөггүй бие нь дорги- Гэтэл энэ бол үнэн үг бай- доггүй тийм хамгаалалтын сангүй бололтой. Учир юу найдвартай системтэй аж. гэвэл бионикийн эрдэмтэд Бу: | 4 7-3 "АДИӨЧҮҮЙ 4.ЭЭГШЖ машины жолоочийн сууд: тогтоожээ. Ойд явж бай- лыг цохилт доргїоноос хам. | ! НИИОНЕРИЙН АЖЛЫН УЛАМЖЛАЛ, ШИНЭЧЛЭЛ хотод юм уу, ах дүү аль нэг явуулж, хамгийн аятайхан санагдсан ажлын туршлага, ши» явж эр барилын тухай би- энэ чанарыг ашиглан авто энэ ажилсаг. шувуу гаалах найдвартай арга бо- мойЁх орой дээр өдөржин ловсруулж байна, Өөрөөр тон, тон тоншин суух нь халбол їолбочийн суудлыт хаа сайгүй дуулддаг. Тон- цохилтын хүчийг бууруугла хорхойг хуйц хийвэл, 0с0д Ер2 энэ шуул модны от сань тодорхой. нэг ажил тоДНА, цэвэршүүлдэг ашиг. үед жолооч хүн зоэнан биз дээ, Уншигч та ойр дотны тай шувуу. гэмтэлг" онгорох иймэрхүү санал Тоншуул мод тонших гаатай ох юм. ХАХА бодлоо прилцаарай. |. | үгдээ хүзүүнийхээ булчинг Т. ДАВ 9 түртшинтөгс мөижулхэилинглислиин | (иниингэичилэн Чанэимээириэшлэх тинжигээмжин өинлөєллэнчишишшиы ӨмєӨ Е П жожторлоёхогж КУСФЖ Р ИЖЕЛ 9060 1435406888848853494:443063334964381443448840418844386414744144444444444403 т жилтыг дэлхийн бпортын хэвлэлүүд нэгэн дуугаар «ХХЇ| зууны амжилт» гэжээ, Одоо ч тэгж үзсэн хэвээр байна Түүнээс хойш аль ч орны тамирчид тэр ч байтугай Би- мон өөрөө ч, энэ Лут ам- жилтдаа огтхон ч ойртож чадсангүй. Харин 1980-аад оны эхэн үеэс АНУ-д Карл Льюнс гэгч ойрын зай, ур- Одоогийн дэлхийн аварга амжилтаас хамгийн «урт на- тын харайлтын нэгэн сайн салж байгаа» нь хөнгөн ат- тамирчин гарч иржээ. Тэ- рээр 8 м хагасаас дээш ам- ялетикчдын зэрэгтэй 400 м, жилтыг нам дор газрын нөх- 4х100 м-ийн буухиа гүйлт, уртын харайлт юм. цөлд хэд хэдэн удаа үзүүлж, Одоогоос 19 жилийн тэр. улмаар 1983 оны. зун мөн тээ 1968 онд манай ФЖ. нөхцөлд 879 см. хол харай- Мөнхбат аварга олнмпын сан нь Роберт Бимоны ам- мөнгөн медаль анх авдаг жилтаас срдөө 11 смээр тэрхүү ХЇХ олимпын тэм- дутсан юм. |Негр тамирчин 2 цээн. дээр далайн түвшнээс К. Льюнс 1988 онд Хель- 2240 м-ийн өндөрт оршдог сипкид болсон дэлхийн хөн- эсэргүүцэл гөн атлетикчдын аварга шал- гаруулах Мехико хотын, багатай сийрэг агаар бүхий анхны тэмцээнээр ө алтан медаль, 1984 оны ХХЇЇ олимпоор 4 алтан ме- даль хүртсэн билээ. Тэрээр Р.-Бимоны дэлхийн аварга амжилтыг нам газрын нөх- цөлд ч эвдэнэ ГЭЖ МэЭдДЭГ- дэж байв. Гэвч Льюис 879 см-ээс илүү амжилтад хүр- сэнгүй эдүгээг хүрлээ. Саяхан ЗХУ-ын тамирчин, Европын аварга 23 настай АЖ М“«доое“ ст өндөрлөг, нушинин нөхцөлд Роберт Эмиян далайн түвш- тогтоосон байна. Тэгэхдээ нээс 1980 м,дээш оршдог АНУ-ын негр тамирчин Ро- Зөвлөлт Армены | Цахгаз0- рын спортын баазад болсон Зөвлөлтийн хөнгөн атлетикч- дын бүх холбоотын тэмцээн Дээр 886 см хол харайж Ев- опын шинэ аварга амжилт берт Бимон 890 см хол ха- райж, дэлхийн аварга ам- жилт тогтоон, олимпын алтан медаль хүртжээ. Р- Бимоны гзүүлсэн энэ. гарамгай ам- ОпоГ:АЭГИЙН тутайН СОЁ- лын өвийн нэг болох ёог нь сэтгэл зүйн болон бие ТОГТс»гон Эн Роборт, Бимоны 1 хараилтэас дөнгөж 4 см-ээр дутав, Нинхүү Роберт Эмиян Роберт Бимоны дэлхийн аваргын гайхамшигт амжил-! тад тун Ч ойртлоо, Р. Эмиян 1986 оны зуч Москвад болсон Сайн санаа- ны тоглолтоор уртад 861 см З| харайж түрүүлсэн. Намарнь |/ Баруун Германы Штутгар, тад болсон Европын аварга | шалгаруулах тэмцээнд 841 | см харайж аварга болсон юм... Тэрээр ЗСБНХУ-ын ард! түмний Ї1Х | спартакиадын | зварга болсон билээ. Харин | 1988 оны 8 дугаар сард АНУ-..| ын Инднанаполис хотод бол- сон танхимын хөнгөн атле- тикийн.дэлхийн аварга шая- гаруулах анхдугаар тэм: цээнд 4 дүгээр байр эзэлсэн байна. 1989 оны 8 дугаар сарын эцсээр Италийн Римд дэл- хийн хөнгөн атлетикчдын зу- ны аварга шалгаруулах хоёр дахь тэмцээн болно, Дэлхийн спортын хамгийн том үйл явдал болох тэр том тэмцээн дээр Р, Эмиян, К. Льюнс, түүнчлэн одоо үеийн дэл- хийн шилдэг харайгчдын нэг, «өвлийн» уртын харайлтын дэлхийн анхны аварга, 1984 оны зун 859 см хол харай- сан АНУ-ын Ларри Мирикс зэрэг алдарт харайгчид спорт сонирхогчдыг шинэ өндөр амжилт, сонин өрсөлдөөнөөр дахин баясгах нь лавтай. Сан. ЖАРГАЛСАЙХАН ё5РооР ЗҮГЧЭЭЛЛЭС ЖЭ ТОГЛООМ НААДМЫН ӨВ САНГААС Манай ард түмэн үр хүүхдийнхээ. оюун ухаан, 5 гээ бне бялдрыг хөгжүүлэх, найрсаг эе ЭВТ айхад тусалдаг ардын сурган хүмүүжүүлэх ҮНДЭС" тэй олон тоглоом наадмыг буй болгожээ. "Гэдгээрнйн нэг нь бие бялдрын хүмүүжил олгох биеийн тамнрын чиглэлтэй олуул оролцож тоглох нэлээд наадам тог» лоом бий. Бид энэ их өв уламжлалаас нийтлэх бол"О« Түүнээс суралцахыг уншигчдаасаа хүсье. ЦАГААН. 19М99Ц9Х 22253,” 2 27/22 1”: 22 257776 “уу Шоөдөх асуултаар наа- оролдсон ч «ботго»-нд дагч хүүхдүүдийн нэгийс “хүрч чадаагүй бол шүүг:ф «Буур» болгож, бусад до- дэн, дараачийн ээлжинд лоо нь «тэмээ» “болно. «буур» болох хүүхдийг Буур: гаргаж наадна. Бүх наа- дагч «Буур» болон наа» -- Цагаан тэмээ ноос- даж гүйцээд элсэн дээр ноосоо гэхэд, угалз зуран түүнээ нар -- Цагаан ботгоноос ав ЗӨВ тойрч, гэж ингэ хариулна. Тэгэ- «Ширмэл тохшоо 2 шилгээсэн хээр нь «Буур» тэмээний хамгийн сүүлд буй ботгыг 1 шин цагаан хөөг хөөг барих гэж ухасхийхэд «тэ- ч Шилрэн тэшиж буйлсан мээ» бологсо ар .араас барьснаа Хлсггагээр Сэргэлэн цагаан сөг сөг ботгоо ардаа байлган хам- Алиман сарыг мишээтэл гаална. «Буур» бологч Алхан алхан наадын самбаачлан хөдөлж «бот- Айл саахалт талцан го» бологчдод гар хүрч Аялан дуулан наадья» чадвал «тэмээ» бологчдыг .гэх зэргээр дуулан бүжиж шүүсэн болно. їичнээн гаад зүүн гараас атгаж барина. (Зураг МЗ) Толгой, ну- руу, баруун гар нэг шу- гаманд чиг байна. Энэ байрлалд ердийн амьсга- бялдрын бүхэл бүтэн сис- тем юм. Ёог дотроо олон төрөлтэй бөгөөд түүнийг дээд зэргээр эзэмшихэд бүхэл бүтэн найман үе шатыг дамжина. Үүнийг Ража ёог гэдэг. Энэ ёог эзэмшсэн хүн тодорхой хугацаанд бие эрхтнийхээ үйл ажиллагааг өөрөө удирдан, тадаад орчноос сэтгэл санаагаа түр тас- лан янз бүрийн үйлдэл, хөдөлгөөнийг хийж чадна. Зүрхнийхээ цохилтыг удаашруулан цөөн болгож хэдэн өдрөөр газар дор амьдарч, аажмаар дахин цохилтыг нэмэгдүүлэн хэ- вийн байдалд орох, Ха- даас, үйрмэг шил дээгүүр хөл нүцгэн гүйх, аливаа өвдөлтийг мэдрэхгүй байх зэрэг үйлдлийг чөлөөтэй хийх жишээтэй ЮМ. Цэвэр агаартай чимээ шуугиангүй өрөө, эсвэл зуны улиралд гадаа агаарт хийх нь тохиромжтой, Тэгш газар зузаавтар ширдэг дэвсэж биедээ чө- лөөтЭЙ даавуун хувцас өмсөнө. Дулааны улиралд хөл иүцгэн байх нь ашиг- тай. Биеийн арьс маш цэ- вэрхэн байх" шаардлага» тай. Дасгал хийснийхээ дараа гучин мөчөөс цаг хэртэй амраад шүршүүрт усанд орж” хөлсөө арилга- на, Эсвэл нойтон алчуу- раар биеийн арьсыг улай- гал арчина УРАН БҮТЭЭЛИЙН 1! НЭГДЭЛ БЭЛТГЭВ. н 4 ҮР Дасгалыг өглөө 6 цагаас 12, орой 15 цагаас 17 ца- гийн хооронд хийвэл тохи- ромжтой. /Ходоод хоосон байх шаардлагатай. Хэр- вээ хооллосон бол гурваас дөрвөн цагийн дараа хий- нэ. Харин Хатха бог та- ван үе шаттай, Хатха ё0- гоор хичээллэхэд хүн сэт- гэл, оюуны болон бие бялдрын их нөөцийг өөр- төө бүрдүүлж тайван, өөд- рег, эрүүл чийрэг биетэй, урт удаан наслах болно. Хатха ёогоор зургаан нас- наасаа эхлэн хичээллэх бөгөөд архаг ямар нэгэн өвчтэй бол эмчийн зөвлөл- гөөний дагуу биеийнхээ эрүүл мэндэд тохирсон дасгалыг хийнэ. Богоор хичээллэсэн хүүхдийн биеийн галбир сайхан болж хөлний майга, нурууны бөгтөр, хавчгар цээж 88- сарна, Арьс уян хатан ча- нартай болно. Нүүр, арь- санд гардаг тууралт бүр- мөсөн зогсох буюу түү: нээс урьдчилан сэргийлнэ, Мэдрэлийн систем тайван болж ядрах байдал арил- на. Оюуны «хөдөлмөрийн чадвар нэмэгдэнэ, » Дасгал хийхдээ анхаа- рах хэдэн зүйл бий. Дас- гал хөнгөнөөс хүндрүү- лэх журамтай, Өдөрт нэ- гээс хоёр удаа, 21, 45, 60 хоног хийгээд амарна. Охид бие шалтгаантай үедээ дасгалыг хийж бо- лохгүй,. Хамар, гэдэ: ХО УТАС--22188 Д. Сүхбаатарын хэв. доод угаах аргуудыг дас- галтай хамт хийх нь илүү сайн үр дүн өгнө. Хийх аргуудаас дараачийн ду- гаарт нийтэлнэ... могой төлөв Хоёр хөлөө нийлүүлэн түрүүлгээ харж хэвтэнэ. Гараа тохойгоор нугалан цээжний дор авч дух алгаа газарт наана. Амьсгал аван толгой цээжээ дээш өргөж анхаарлаа ууц НУ- руу руугаа чиглүүлж ну- . руугаар сайн хотойно. Энэ : байрлалд 2--5 хором бо- лоод амьсгалаа гаргаж хуучин байдалд орно. Дас- талыг 5--10 удаа хийж түрүүлгээ харж хэвтэн амарна. ТЛР ТЭМЭЭ «Б» ТӨЛӨВ, Хоёр хөлийн хуруунууд дээр сөхөрч сууна. Ар тайшээ гэдийхийн хамт хоёр гараараа холийн өс- гийноөс барьж бүсэлхий аарцгаараа өндийнө. Зу- раг 2-ын энэ янзаар ёр- дийн амьсгалж 80 хор" моос мөчийн хэртэй байл- гаад хоёр хөлөө урагш жийн гэдэргээ харж 9 Улсын комбинатад хэвлэв. ... й 5 хдаа хийнэ. ҮХРИЙН ТОЛГОЙ ХЭЛБЭРИЙН ТӨЛӨВ Баруун хөлөө зүүн хөл дээгүүр давуулан зүүн х9- лийнхөө өсгий дээр сууна. галыг 1- Баруун гараа тохойгоор нугалан дээш өргөж мө- рен дээгүүрээ давуулан Индекс-14140 -лөөрөө: ээлжлэн лан 1--5 мөч сууж нөгөө хөл дээрээ ээлжлэн, хийнэ. Дасгалын хооронд амарч 1--4 удаа давтан хийнэ. БАДАМЛЯНХУА Хагас завилан суугаад гарынхаа алгыг өвдөг дээ: рээ дээш харуулан эрхий, долоовор хуруунуудыг өнд-/ гөөр нь нийлүүлэн тавина. Тохой эгц, толгой нуруу нэг шугаманд байна, (Зу- раг ОМА4), Энэ байрлалд нү- дээ ацин аажим амьсгал (ердийн амьсгал) 1-- мөч хэртэй болоод 2 хө- сууна. Дараа нь гэдэргээ рооон їгэнд гарын, алгаа дээш 1 иеийн да! ҮН гаад хөлөө бага Өвсо ХОЧ таж 1--2 мөч ама ЭЭС Р. БАЙГАЛ (Улсын төв клниникийн нэгдсэн эмнэлгийн их эмч я. СУМЬЯА. Уг.8, л6 ЭД Сзиииинлиилаладддй АС РиЛИЭГ ҮРЭЛ гэгшолЕОХЛХҮДЛО Өмнөговь аймгийн Даланзадгад хотын най- ман жилийн сургуу: лийн Т-гийн «А» ан- гийн бүлгийн зөвлөлийн дарга Ү. Энхцац рал до- лоон жил дараалан онц сурч байна. Тэр өөрөө сайн бүжиглэдэг. Тий- мээс ч бүлгийнхээ пно- нерүүдийг түшиглэн бүжгийн дугуйлан бай- гуулж гучаад онд манай Оронд дэлгэрсэн бүжиг зааж өгч байна. Аймгийн тэргүүний хошой бүлэг 8-ын «А» ангийн хамт олон сур- сурлагын чанараа сайж- руулахын тулд сурагч- ХАын дунд алз урал- даан зохион байгуулж байна. Пионерийн цуг- лааныг хөвгүүдийн С43- налаар явуулдаг болс- ноор хөвгүүд бүлгийн ажилд идэвхтэй оролц- дог болов. ЗУРАГ ДЭЭР: (зүүн гараас) Бүлгийн зөв- дөлийн дарга Ч. Бо- лормаа, ангийн дарга ЖХ, Александр, сурагч Ц. Сайхантуяа нар. Т. АЛГААГИЙН авсан гэрэл зураг. Гобийн пионерүүд. ийм сонинтой Баярлалаа... Би ангийнхаа дэг- гүй хөвгүүдийн нэгэн билээ. Охидыг үсдэнэ, дэгээднэ, дэвтэр но» мыг нь булааж зуг тана. Гэтэл манай ангийн сурагч, эцэг эхийн хамтарсан хурал бол- дог юм байна. Охид Д.хэлэлцэж тохирсон бо- лолтой хөвгүүд бид- ний паянг дэлгэж гГа- “рав. Урд эгнээнээс Ганчимэг боссоноо надруу харав. Намайг |(шүүмжлэхнээ гэдгийг ч мэдлээ. Хамаг бие- ний хөлс дааварлан, “нүд бүрэлзэж байлаа. - Манай ангийн Тунгалагтамнр охидыг шоглодог, нэр хоч өг- дөг ... гээд л урсгаж эхлэв, Гэтэл нэг аав босоод, - Тунгалагтамир гэж хэн бэ? Бос хө! гэлээ. Би толгойгоо маажсаар босов. от” - Чи ийм жаахан хүүхэд байж хүн зод- но гэнэ зэ. Бас нэр хоч өгнө. Яасан задар- гаагүй нөхөр вэ? гэж загнав. Гэтэл хэний маань ч аав юм бүү мэд нэг-нь босч, -- Энэ жаахан амьт- ныг хуйхалчих гээд Яах Вэ? Пионерийн гишүүн алдаагаа ухаарна биз. Нөхөд нь маргаашнаас эх- лээд ямар хүн боло- хыг сайн хараарай гэв. Дотор жаахан уу- жирлаа. Хөөрхий аав минь надаас ч илүү улайж хүний нүүр харж ча- дахгүй ангийн мухарт суугааг би сайн мэ- дэж байлаа. : т : Гэртээ ирээд: аав Оид хоёр санаа алдан дуугүй суув. Би аа- вынхаа үймэрсэн сэт- гэлийг засахсан гэж хүсэвч санаанд юм ордоггүй. Ядахдаа барьж аваад хийчих тоолол ооо ана Очирхүүг аав, ээж нь хэлчихээд яваад өгчээ. магтана. Очирхүү ичсэндээ болоод -- Манай хүү шалаа юу ч хэлж чадсангүй. угаагаад, хоолоо ХИЙЧНЭДИ, гэцицииизт гиа8цйцииинНииии Цэцэрлэгт явдаг ДҮҮТИЙН- Төмс цэвэрлэх эрчүүдийн ажил гэж үү? хээ хамаг хувцсыг угаана зйцишиииинийниацийийциганиинилтитиниипн ёстой «Эр хүн дээ» гэж хийх үүрэг тавив. «Та нар Р даалгавар өглөө. Хоёр, гур- ван цаг сая нэг дуусгатал Ялимгүй зүйл гэж. үү? дахин ми, шиг Лү эүцӨЦЦиЦЦЦЦЦЦг хийх ажил и, пи иаиинни танилууддаа хөөр болон ярина Очирхүү ч түүнд нь 111411311111111411171836, цаниниаашишинийиинийии Оройн хоолон дээр тэр байх ёстой гэдгийг хөвгүү- иплатанатиннт ий р” шиж өгөв, «Цэргийн алба эхэлсэн эхний хэдэн сар миний хувьд нэлээд ХҮНД байлаа. Манай салаан за» хирагч «бидэнд цэргийн шинэ хүрэм өгч погон хадах Хэд хоногийн дараа нь аав нь сургууль дээр очиж ангийн багштай уулзав. Гэхдээ хүүг нь дооглосон охидын тухай ярих гээгүй. Харин ямар ч ажил байсан эрэгтэй хүн ХИЙЖ Чаддаг турван охин иржээ. Чухам ах їэйс ирсэнээ Тэд хэл- “сэнгүй. Охид түүний хийж “байгаа ажлыг хэсэг харж 4Манай Очир- ажилд мун- “даг юм аа» гэж ДООГЛОНГүй хааж . раад байсан. Товч хадах шал угаах, төмс цэвэрлэх гээд гэрийн ажил хийдэг. хээр гүй байсны гай одоо л гарч. ажил байна. Би сургуульдаа сайн сурдаг, спортоор хичээл- юм байна» гэн: бичжээ. Элэ захидал хөвгүүдийн сэтгэлийг ихэд хөдөлгөсөн сурсан юм гэж ярьсан Юм, Тэгэ- : Хаах шиншинншиншинншиийлбшитиинийашйициншшаниишинганшинншнинаацаниашрниааланианишниингнийнтийшиниингин МЭ” 2 дАХЬ ЖИЛДЭЭ 26:15 (2387) 1089 оны хоёрдугаар сарын 22 ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө ЙГТУНЫ сҮЧ ажил нүдэнд минь өртдөггүй. -- “Авваа, цайгаа -уу гээд аяга авч »--4Миний хүү Охид оо! Та нарт вөл надруу нэг 1 харснаа, : ын гаа ху даа. Аав хү) хоёр ч “их бажга, шүү гэв. Аавыгаа ин, гэнэ чинээ санаагүй миний нүдэнд нулимс дүүрээд ирлээ. ! - Аав мины Би ахиад хэрэг тарихгүй! охидыг хайрлана.) Хүү чинь их сайн хүн болно. Та харж л байгаарай гэсэн олон: үг толгойд минь эр- гэлдэвч аманд нэг нь ч зэвлэдэггүй шүү! Намайг тэгж хэлсэн бол аав яасан их баяр- лах байсан бол, - За хүү минь Маргааш өглөө хи- чээлдээ эртхэн очиж тэр Ганчимэг гэдэг охинд, Ч -- Би чамд их баяр лалаа гэж хэлзэрэй. Ер нь танай ангийн хөвгүүд бүгдээрээ. тэгж хэлэх учиртай. Охид гэдэг хамгийн их хайрлаж явах ёс- той ариухан амьтад. Тэднийг гомдоож бол- но гэж үү дээ гэв. Би нулимсаа арчин толгой дохиж суув. - Аав нь хүүдээ итгэж байна гээд ду- хан дээр мннь үнсээд гараад явчихав. Би аавын итгэлийг даах хүү мөн болов уу? Мөн л байгаасай! Харин . Ганчимэгтээ аавын аминчлан захь- сан үгийг одоо болтол: хэлж чадаагүй л яв- на. Сониноороо дам- жуулан түүн шиг олон охины сонорт үе ТЭН- гийн хөвгүүдээ төлөө- лөн хэлье! - ОХИД ОО, ТА НАРТ БАЯРЛАСАН ШҮҮ! Пнонер: ТУНГА- ЛАГТАМИР (Бага- нуур. 10 жил 7- эмэгтэй хүний ёстой гэгддэг байсан армид хэрэг болдог шавь нь НийХэграэ, зэсиЭЕГЭ0 й ЇлГу, цэрэгт ирэхээс өмнө юу байна. Очирхүүгийн аав ээрээ лахыг эр- «Манай ангийн хөвгүүдээс дэд ойлгуулахыг хүсчээ. тэр й ХЭ Бийсэнэ. үдсэн Ы-. НЬ. ч гэрийн жоы хий» Бадамсүрэн багш хилийн хийж мин улс -494 хөн ЗАВИНЫ тэд8с Нэг өдөр Очирхүү хи- дэггүй. Гэр орноо охнд л цэрэгт алба хаадаг нэг Бал Р, Ч Ха алчийн Эн, шин. : Еэ, шоог ар шаг 2 згээлээсээ. ирээд шалаа цэвэрлэх ёстой» гэж аав, шавиас нь бичсэн захидлыг гүлэх 5 айхдаа шйнх Өсирийг ЭЛ Жэн төм ЦГ 8 аа В 5) 1 а, , бэлт- ж байтал ангийнх нь ээждээ гоморхон өгүүлжээ. айгийнхаа хөвгүүдэд Уй: ОЗСО5 бор гээдлзалхуу! ГЭХ ГЭЭД бүх ажлыг хийж байхыг шаарддаг охидын, хөвгүүдийн гэж зааг байх ёсгүй болох нь ээ. Хөвгүүдта нар үүнийг зөвшөөрч байна уу цацна чаииниигинииеийнинийшининцшининпийииийнпиишининиийинны лэдэг, цэргийн албанд хэ-8 ноцолдож байж .рэндээ биеэ бэлтгэсэн ГЭЖ боддог байлаа. Гэтэл ийии үшинийнииийнииниийиними з Дачинит АНАЙ СОНИНы м. л. эмдноюнч ЇЇТҮНХЭНДЭХ -хижг ссоэ- 5 4 3 ч 3 122 «Миний охин 7 дугаар ангид сурдаг. Ппонерийн гишүүн. Тэгтэл улаан бүчээ зөв, ёсоор нь зүүхгүй юм. «Том гурвалжин» хэсгийг аль болох харагда- хааргүй хэд хэд эргүүлж ороогоод, энгэр гарах хэс- тийг хормогчоороо даруулчихна. Энэ байдлыг хичнээн хэлэвч нэмэргүй. Улаан бүч пионер хүний гоёл уу? Эсвэл бахархал уу? гэдгийг охиндоо ойлгуулахад минь тусална уу?» гэж нэг ээж бидэнд ирүүлсэн захидал- даа бичжээ. Саруул бид хоёр удаан ярилцлаа. Охин, одоогоос 4 жилийн өмнө пионерийн гишүүнд ёслол төгөлдөр элсэж, тал улаан бүчний ... дугаар сургуулийн үү- дэнд хэдэн хөвгүүд санд- ралдаи цүнхээ ухаж суу- хад нь тааралдав. Улаан бүчээ зүүлгүй ирсэн тэд- эзэн болсноо ярив. "Тэр нийг жижүүр ангийн су- өдөр хэдийгээр хүйтэн, рагчид оруулаагүй юм. өвөл байсан авч улаан бү» санж. , шаарддла- чээ хүмүүст харуулах гэж пальтоныхоо товчийг ч товчлохгүй, задгай тавин | гэгдэж үрчийсэн улаан бү- гүйж байжээ. Гэтэл өнөө- чээз цүнхний мухраас ийн- дөр улаан бүчээ зүүдэг хүү хайна. гүй, зүүсэн Ч, ёс төдий Дууссан бол хүнзэс зайдуу нг болсны учрыг лавлавал Очоод Дахиж цүнхэндээ татаж, сурагчийн дүрэн й СО, Ганц би ч ингэдэг 2 З.Цэл-эйлэжт идвэл 2, ь 4 - - х зэргээ Ангид нам гүм. Хүүхдүүд рийг О. Батбуян гэдэг. Дар- юм биш зэ. Манай сургуу- 52 хн хсчрхэ-алийнн-ий -Ц шимэн өөрсдийгөө тєо бодож байна. Ихэнх нь хан хотын 17 дугаар сургуу- лийн (Саруулын хүсэл өөрсдийгөө боддог аж. өөрчлөхийг эрмэлзэх юм. нэг ижил аргаар оролдож лийн Т-гийн «Г» ангийн су- тээр сургуулийг тодорхой Зөвхөн Ингэснээр тэд том хүн ба- эх болслтой. Ганц нэг рагч энэ хүү долоон жил бичсэнгүй) 7, 8 дугаар ан- ний улаан бүчийг зүүх | лохгүй нь лав. Харин УУ- хү Үчэд багшийн нүдийг ха- нүлэн арын ширээний нөх- ого үнэхээр хүнд гоо сүрхий ажил- лу К йж хариуг нь гар гах ярвнгтай бодлого өӨгсөн- дөө багш урамтай байгаа бо- холтой. Гэтэд нэг хүү, -- Багшаа, би бодчихлоо гэв. Нөхөд нь, багш нь ч нэг нїє гайхахгүй байгааг хара- дараалан онцсайн сурч бай- гаа юм. Багш түүний дэвтрийг үз- сэнээ, -- Их сонин аргаар бод- сон байна шүү гэв. Хүү, - Тиймзэ. Нэлээн олон аргаар үзсэн. Бүгдээрээ л адилхан-Харну гарч байна гэв. Тиймээ тоо бодох олон арга бий. Гэхдээ нэг л ха- раг тархиа нх цэнэглэж чадвал өөр хэрэг. Пионерт элсэж пноне- рийн баясгалант андгай өргөж, улаан бүчний утга учрыг тайлбарлуулан, яшар их баяр хөөртэй зүүж байлза даа?! «Нам, эвлэл, пиенер...» «Хувьсгалын улаан тугны хэсэг» гэсэн гүн гүнзгий ухагдахууныг бид тийм амархан умартах гэж үү. рну гардаг учиртай. хад тэрзэр ангийнхаа «гавалэ- Ь уудын нэг ажээ. Түүний НЗ- 1 ГЭР - Монголчуудын бүтээсэн эдийн соёлын нэгэн томоохон бүтээл. Нүүхэд хөнгөн. Барихад амархан. Буулгахад хямд- хан. Газар хөдлөхөд аюул- давуу талтай. Түүхэн хөгжлийн маш урт замыг туулж улам бо- Ц. НИНАГИЙН авсан гэрэл зураг Овоохой-- Баян байгалийн хишнг, мод. нэрийджээ. Өмбөл-- (Эмбүү, өмбүүл ч гэдэг). Хуу- рай өвсөөр барьсан овоохой. Ленин хаант засгийн харгис мөрдөгч дөөс зугтан Разлив нуурт бүгэж байхдаа өмбөл барин амьдарч байсныг хүүхдүүд та нар сайн мэднэ. Харин өвсөн овоохой гэх нь морийг--эргүү гэсэнтэй адил инээ- дэмтэй хэрэг “Үүнээс хойш өмбөл гэж байгаарай. Урц- хэ бас тооногүй шинээ, лийн цээж гэр. Голдуу р барьж холтсоор бүрсэн му,” Чввстолийн цаат нууд одоо ч оторт явахдаа урцанд орогиох Уу Жөдгор--Бес даавуу, илэг тарзаар ) хийсэн 1--2 хүний түр су, Дулааны улиралд орогноно. Өамнон” шовоохой. “ өмбөл, урцыг бодвол авч тээхэд авсаархан. онь ханын тооноос хамааралтай. “тэр хамгийн цөөн нь дөрвөн ханатай. Нэг р хана нь 10, 12, 15 толгойтой. Тухайлбал 4 хана 48--60 унь өлгөх толгойтой гэсэн үг. Түүн дээр хаалга хатавчны унь нэмэг- дэнэ. Анх айл болж байгаа залууст голдуу 4 ханат барьж өгдөг. Тэд ажил амьдрал нь дэвжиж, алаг үр вь олшрохын хэрээр гэрээ томсгож 5, 6, 8. 10, 13 ханат бол- 1 санч ажиг Ан з сайтай айл л зургаа, нгйман ханатад аж шургааг, мөчир, навч, хулс, шагшуургаар төрдөг. 2 барьж өвч сүрэл дэвссэн ором. Аадар Бор гэр-- Урьдын ядуусын гэр. Ца- хуртай улиралд аяллаар явахдаа овоохой гаан эсгийн туурга, дээвэргүй, хуучин барин орогнож болдог. муу бүрээстэй учир хар бор харагддаг ХЭДЭН ЯНЗЫН Шовоохой-- Нэгэн зүйл овоохой. Илүү байж. Тийнхүү енгөвр нь нэрлэжээ. их өндөр учир ийнхүү нэрлэжээ. Шовоо- Хар гэр-- Хэрэгтнийг хорьдог гэр. хой гэдэг нь шомбон шовгор гэдэг үгээс Одоо ч шоронгийн хоригдлыг «хар гэрт» ЇР МЭДЭХ В гаралтай өндөр овоохойг хэлбэрээр нь байгаа гэдэг. Илүү гэр-- Гал голомтоо бадраасан их гэрийн дэргэд байх жижиг гэр- --Эд агуурс, идээ цагаа хадгалах зориулалт бүхий илүү гэр. Звогой-- Ноёдын хүрээнд байх зочдыг дайлахдаа урин залдаг өргөөг зоогой гэнэ. Өөрөөр хэлбэл гэр--ресторан юм. Хүүх- дуүд танар рестораныг хойшид зоогой гэж нэрлэж сураарай. Өргөө-- гэрийн өргөмж нэр. Урьд хаа- дын том гэрийг өргөө гэдэг байжээ. Хүрээ -- Хаад ноёдын өргөөг тойрон Дуган гэр-- Мөргөл шүтлэгийн үйлд зориулан барьсан өргөө. 1 өргөө-- Эхээс үр мэндлэх тэр хэрээр эцгийн сэтгэл, эхийн бие амар- лингуйг олох гэрийн өргөмж нэр... «Төрөх газар» гэдэг буруу шүү! Үүнээс хойш «Манай ээж, манай эгч амаржих өр- төөнд байгаа» гэж ярьж сураарай! Гэрийн даалгавар. 1. Зочдын өргөө. 2. Зоогийн өргөө З. Шавар гэр 4. Цагаан гэр 5. Бүхээгт гэр гэсэн нэрэнд оносон тайлбар агуйтай адилавтар нүх 6. Нүхэн гэр, овсохой Үйлөрш олны Эргах ГЭЛ Ммннийцлднай мыг нүхэн гэр хэмээнэ. Энн гаачдэ Эм зур Бас бууц ч гэдэг. Ийм 22-28, н нийтлэх болно. ФЇЬ 18 3 алдвор манай эх оронд ханаар илүү. Доторх зай нь гурван алхам заасан Їхжэа” | злбэг. илүү уужим өргөө. Өнөр өтгөн, бэл бэнчин Ардын хувьсгалын парти- зан нэг өвгөн, ач хүүгээ пионерт элсээд ирэхэд нь: «Хүү минь, энэ улаан бүч чинь Чиний хувийн туг шүү! дуулж явах эсэх нь Ча- ї шаас л шалтгаална» тэж “эр- | билээ. Өвөөгийн үгийг та варт уламжлахад илүүдэх- гүй гэж бодов. Монголын пионерийн «Залгамжлагч» УЇ чуулга- ны үеэр болсон нэг ярилц- лага дээр пионерүүд улаан бүчний тухай олон асууд- лыг хөндөж ярьсан. -- Бидний эрхэм нан- дин энэ бүчийг өргөн Ххэ- рэгцээний бараа болгон 4 | ДӨРӨВДҮГЭЭР ХИЧЭЭЛ Энэ тугаа ман-" НУМАН ЗУРАМТ АН ВБУЧ дэлгүүрт зарж байгаа нь буруу. Пионерт анх элсэх- дээ пионерийн ахлах удир- дагчаас хүндэтгэлтэйгээр гардан авч байвал яасан юм бэ? Тэгэхгүйгээс йнно- нер бүр гишүүн байх ху- гацаандаа 5--6 (хямгатай нь) түүнээс ч илүүг хэрэг- лэж байна. Нам, эвлэлийн гишүүд батлахаа хаяж үрэгдүүлбэл дүрмийн да- гуу шийтгэгддэг. Дахиж батлах авна гэдэг хэцүү. Тэгтэл талх, чихэр шиг үргэлж дэлгүүрт байдаг болохоор бид дуртай үедээ л бүч авчихна. Үүнээс болж улаан бүчний нэр хүнд буурдаг хэмээн нэг сурагч ярив. Үнэхээр бо- дууштай. Манай орны нэг пионер улаан бүчээ ариг- лаж, гамнаж цэвэр сайхан зүүж чадвал бид хичнээн олон бүч хэмнэх нь тодор- хой. Далайд дусал нэмэр гэдгээр улс орны эдийн засагт бага ч болов ашиг- тай бус уу? Тэгэхэд пионерийн зус- ланд жил жилийн зун хичнээн их бүч хэрэгцээ- нээс гардаг гэж. бодно. Зусланд үерхэж танилцсан найз нөхөд бие биедээ дурсгал үлдээж буй.нь энэ гээд улаан бүчээ битүү эрээн мяраан болтол гарын үсэг зуруулна. Энэ бүчээ мэдээж зүүхгүй. Насан үүрд хадгалдаг гэх нь юу л бол доо? Үүнээс өөр ар- га бодож болохгүй гэх га- заргүй. Дурсгалын дэвтэр, хамт авахуулсан гэрэл зу: раг.. Юу эс мундах вэ дээ? БНАГУ-ын пионерийн зусланд амарч буй хүүх- дүүдэд зуслангийн захир- гаанаас дурсгалын. гарын үсэг авах зориулалт бүхий алчуур бэлэглэдэг юм. би- лээ. Томчуул, багачуул гэлгүй, аль аль талаасаа санаачилж хямд төсөр ма- териалаар.. ийм алчуур хийж болмоор санагдах юм Цүнхэнд, халаасанд, хаа нэгтээ.хамаагүй шидчихдэг улаан бүчээ гаргаж нэг харья! Анх пионерт элс- сэн үеэ эргэж нэг саная! Утга учрыг нь дахын сайн бодож ухаарья! Хэнийг ч, хэзээ-ч цоглог, золбоолог, өнгөтэй өөдтэй харагдуул- даг улаан бүчээ хайрлан хямгад-я! Ургах нарны цацрагийг атган авч тугаа цацаглаад Улаан галын дөлийг таслан авч хүзүүндээ зангидаад... гэсэн нэрт яруу найрагчийн энэ л мөрүүдийг дахин-да- хин уншья. Энэ өгүүллийн үргэлж- лэлийг олон сургууль. ан- ги, пионерийн бүлэг, пио- нерүүд үргэлжлүүлнэ гэ- ДЭГТ ИТГЭНЭМ. н. Энхчимэг УОУВООА НЭР ЦЭЭРЛЭ) К Ямар нэг нэрийг цээр- лэх явдал аль ч үндэстний хэлэнд байдаг. Нэр цээрлэх нь эрт дээр цагт хүмүүс байгалийн үзэгдлийг танин мэдээгүй, түүнийг ер бу- сын аймшигт хүчин гэж үзэж байснаас гарсан бай- на Ган, зуд, үер усны аюул зэрэг байгалийн айм- шитт үзэгдэл болсны дараа тэнд байсан уул, толгод, газар усны нэрийг өөрчилж «хайрхан», «богд» гэж цээрлэн нэрлэдэг болжээ. Зарим өвчний нар, ан амьтны нэр, зарим нууц газар, олон улсын харил- цааны үүднээс нэрлэх алба- гүй зүйлийг өөрчлөн вэр- лэдэг ёс бий. Манай ард түмний эрт- нээс нааш цээрлэсээр ир- сэн зүйл бол хараал зүх- лийн бүдүүлэг үг хэллэг юм. Хараалын үгийг шууд хэлэхийн оронд «лто- соор гоож», «буянаа эдэл», «буян нь дэлгэр», «заяа нь дэлгэр», «насаа нэм», «өлзийгөө өргө», «ӨЛЗИЙ- гөө нэм» зэрэг утга шил жүүлэн зөөлрүүлж сайнаар хэлж цээрлэдэг ёс яриа, бичгийн байна. Эцэг: эх болон төрөл са- дангийн хүнтэй ижил нэр- тэй хүний нэрийг хэлэхийг цээрлэдэг, "Тийм хүнийг «Нэргүй» буюу «Хэцүү нэрт», «Аавын нэртэ, «Ээ” жийн нэрт» гэж цээрлэн нэрлэдэг. Өөртэйгээ адил нэртэй хүнийг «Амьдаа» гэдэг, Манай ард түмэн олон үеийн турш Нэг нэгэндээ элдэв хоч өгөхийг цээрлэ- дэг заншилтай. Амьтны амь таслах «алах» гэдэг үгийг маш их цээрлэж гөрөөлөх, ан- гуучлах, авлах, анд явах зэргээр хэлдэг бөгөөд мал алж хүнс хоолоо авахдаа мал төхөөрөх, хонь гар» гах, хонь хийх, хүнс авах, ямаа. муулах, шөл гаргах гэж аль болохоор цээрлэн ярьдаг. Муухан утгатай үгийг шууд хэлэхгүй өөр үгээр зөөлрүүлэн хэлдэг. Жишээ нь сохрыг нүд муутай, нүд барагтай, нүд тааруухан, дүлийг чих хатуу, хатуу чихтэй, сонсгол муутай, амьтны үл ялих дого- лонг мижилзүүр, сүйтэнгэ гэж ярьдаг. «Бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй Бүлээн усаар угаавал хи хэлэнд хэвшсээр э «Олны дотор үгээ шинж, Ганцаар явахдаа сэтгэлээ шинж» «Гадагшаа явах хүн амаа хичээ Гэртээ үлдэх хүн галаа хичээ» Б. САРАНТУЯА иш Тэд өвсөөр хүүдийрхүү юм сүлжээд түү” нийхээ гадуур шавар нялж шаван дараа нь шатаахад хэлбэр дүрсээ олсон бүдүүн баараг хийцтэй ч гэсэн ваар сав болдог байжээ. Нэгэнт аргаа олсон болохооргүүл шинэвээээээээээээчжээ38 6 ГИЙГҮҮЛЭГЧ Монгол үсгийн б,х,Г гийгүүлэгч, гар даад үгэнд ордог и,ф,к үсгийн бичлэгийн зурам нь нуман байдал бүхийгээр нь ну- ман зурамт үсэг гэж нэрлэжээ. /Монгол Бичгийн (Ф),Б мсэг нь нирил үсгийн том Б-тэй ойролцоо дүрстэй болохыг ажиглаж болно. П.Ф гийгүүлэг- чийн бичлэгийн зурам нь «б»-ээс ялимгүй ялгаатай ба б үсгийн толгойд хагархай гаргавал (Ф) 7: хаРИН СЭРТЭН ЧИХ хийвэл(09) үсэг болно. Г, Х-ийн дүрс ойролцоо бөгөөд эр эм үгэнд цэгтэй, цэггүй бичигдэх байдлаар ялгагдана. Г, Х үсгийн дүрсэд чагт хийвэл «Н» үсэг болох ба журнал гэх мэт га- даад үгэнд орох - у ,ЖЗийн вичлэг(ф)) ийм БАЙНА. Нуман зурамт гийгүүлэгчийн хувиллыг ийм болно. Үзсэн үегээ холбож үг бүтээвэл: ЭҮЦЧЧННН Даалгавар: 1. Үзсэн үсгүүдээ нүдлэн тогтоож, үелүүлэн холбож үг үүсгэн би- чицгээ. 2, Дараах өгүүлбэрийг уншиж, хэдэн- тээ хуулан бич, Тэгэхдээ үгийг үсэг үсгээр нь салгалгүй үе үеэр нь юм уу бүтэн үгээр харж уншиж бичихийг хичээгээрэй! ЮцЙН ХОВОР ОЛДВОР ТОМ ВААР Эртний хүний амьдралын хэрэгцээний нэг чухал зүйл бол сав суулга байв. Уе ундаа, цай хоол хийх, хүнсний бүтөэгдэ- хадгалах, хамгаалах зэрэгт хувин сан хэрэг. Эхлээд хүн ямар нэр шинтэн зүйл хийх сав шавар гаар ухааран үйлд- сэн юм. «Сааль бэлтгэхээр сав бэлтгэ» гэсэн монгол ардын цэцэн үг байдаг твүү ДЭЭ. сүүлдээ бүр олон янз болсон, Тэгээд бүр ваар сав үйлдвэрлэх мэргэжлийн ХҮМҮҮС ваарчид: гарчээ. Хамгийн эртний ваар шинэ чулуун зэвсгийн үед (неолит) гарсан байна. Үүний өмнө манай оронд малтаж шин- жилсэн жирийн иргэдийн болон хаадын (Шанью) булшнаас том, жижиг янз бү- рийн ваар гараагүй тохиолдол нэг ч байх- гүй. Тэр ч байтугай хүрэл тогоо, цар, савхан хувин хүртэл олдож байжээ 2Ки- шээ нь: Хэнтий аймгийн-Жаргалантхааны Дуулга уулын 9 дүгээр булшнаас амсар дээрээ босоо сэнжтэй маш уран хийцтэй хүрэл тогоонд бог, бод малын мах хийж тавьснаас, дал, бугалга, хавирганы Яс олдсон юм. Гэтэл энэ жил Ховд аймгийн Манхан сумын Хүннүгийн язгууртны том булшнаас цөгцөн ёроолтой хүрэл тогоонд буй бог малын дал, хавирга, ямааны тол- гой зэрэг зүйл гарсан байна. Мөн энд том жижиг гурван ваар гарсан. Булшны модон бунхны баруун хойт бу- ланд нэгэн том саарал ваар тавьсан бө- гөөд түүний ойролцоо нас гүйцсэн адууны шилбэний яс байв. Энэ ваар бол 1921 онд П.К.Козлов, Хараагийн ноён ууланд малтсан булш, байгаль судлагч манай багш О.Намнандорж, Архангайн Хашаат сумын ваартын амнаас олсон том ваар зэргийн дараа орох хэмжээний сонин ОЛ”- вор юм. Уул ваар 65 см өндөр, амсрын диаметр 29 см, ёроол 18 см байгаа нь Ноён уулын- хаас 80 см-ээр намхан байна. Үүнээс үзЭ- хэд Манханы том ваар бол сүүлийн жа- раад жилд эртний судлалын малтлагаас олдоогүй байгаа ховор олдворын нэг юм. Хүннү нар талийгаачдаа ваар, элдэн бусад сав суулга хойлоглох заншил байс- ны дотор асар том хэмжээний ваар олдо” тохиолдол нэн цөөн байна. Үүнээс. үзэхэл онцтой том ваарыг зөвХөн хаад, ноёд, Я?- гууртны оршуулгад хийдэг нь илэрхий боллоо. Бидний малтсан булш бол аргагүй Л хэмжээгээр том, доторх байгууламж зэрэг нь жирийн Ии ийнхээс онц ялгаатай тул ордны баян чинээлэг күнийх гэлэг судлалч Д.НАВААН «Эгүүллэг) - Миний дүрсгүй. тэх чинь бүр дэндлээ?! гэж: аав нь ууртай хэ- лэв Санька хоёр шаахай- гаа ээлжлэн харав, Бөм» бөг өшнглөсөөр байтал баруун хөлийнх нь гутлын хоншоор бүр цайж орхижээ. Бас гайтай юм шиг өнөөдөр цонх хагалчихсаныг нь яана. -- Чамд тусгайлсан сахилга батын дүрэм журам гэж байхгүй нь даан ч харамсалтай юм. Одоо бүр байтлаа чи байгалийн хууль гажуу: дуулж эхлэх нь үү! Чи- ннїй бөмбөг чинь бай- шингийн цонхонд та- тагддаг болчихож... гэж эцгийгээ үглэхэд, -- Ааваа ямар бай- галийн хууль Вэ? гэж Санька гүл ойлгосондоо асуув. 1 - Дэлхийн татах хүчний “хууль л байх- гүй юу. «Биет бүхэн эх дэлхийд татагддаг» хуультайгаас л чи бид нар тэнгэрт хөөрөөд нисчихгүй, газар дээ- гүүр явж байгаа юм. Ойлгож байна .уу? Санька амандаа, гон- тинов . Английн их эрдэмтэн Ньютон цэ- цэрлэгтээ алимны «мод- ны дор сууж байтал єрөөлт учралаар -тол- гон дзэр нь алнм уна- жээ. Ньютон үүний уч-| СЕРГЕЙ МАЖЕЕВ рыг ухаж бодсоор нээлт хийсэн юм гэдэг... Аав нь нх чухал үг олоод хэлчихсэндээ урамшин -- Чиний насан дээр зарим хүмүүс хөгжим зохиож, шүлэг бичиж, нээлт хийдэг гэж ярьж | ч юмуу аль нэг орноор нүүж өнгөрсөн нь лав- байснаа гэнэт болнод: -- Тэр хаа байна тай, гэж уурсан асуув. болохыг сайн ойлгосон Сапнька хүү санаа ал- дан эргэж үүдний өрөөнд тавьсан бөмбө- гөө авч ирээд хэдэн мөч хацартаа наав. --. Гүйцээ. Одоо! больж үзье! Овоо нэг бүтэлтэй юм хийсэн цагтаа л эргүүлж аваа- рай гэж аав нь хатуу сануулан бөмбөгийг нь хурааж авав. Санька нээлт хийхээр зориг шулуудан гадагш гарч цэцэрлэгтээ орлоо. Алимны модон Дор суу? гаад хүлээлээ... Алим- нууд огт унаж ирдэггүй шүү. Мөнөөх л бөмбөг бодогдоод эхлэв. Бөм- бөггүй болохоор үнэ- хээр уйтгартай. Тэр бөмбөгөө шуудайд хийж талбайд авчраад дэл- хийн бөмбөрцөг тэвэрч байгаа юм шиг таа- ламжтай тэвэрдэгсэн. Тэнгэрт хөвөх хурган | үүлийг харж байсан Ч | ланов шиг хөл бөмбөгч үүлс, дээр нь сүглийх | юм “бил үү. Гэтэл бүр | болохыг - цонхоо бөмбөгөө хураалгачих- ү(гөж өглөөгүүр: Франц |сан бол “яах вэ? Ингэ- модны титэм шиг Ха- |рагдана. Энэ үүлс дөн- франц «Тэр» гэж чухам юу | модон дор суугаад энэ ОЛУУЛАА. ХАМЖИЖ ОНЦ МУУ АВСАН НЬ Отгон хүүгийнхээ гэрийн даалгаврыг хинх Онц чухал ажилд манайхан цөм Орцгоов. Орон гэрээ онгичин хөрвүүлэн байж Олдох олдохгүй зүйлийн эрэлд цөм гарцгаав. Хөлдүү банз дамнаад хөгшин амьсгаадна. Хөрөө сүх бариад их хүү шамдана. Хөндлөнгөөс нь зааж зураад би ч завгүй. Хөдөлмөрийн хичээлийн даалгавар Зо чөлөөгүй Бүтэн сайны амралтын нэг өдрийг Бүлээрээ манайхан ийм л ажилтай өнгөрүүлэв Маргааш өглөө нь хүү хичээлдээ баяртай явлаа «ГОЛЫН ЭРЭГ ДЭЭР» Сурагч М. СУРАХБАЯ РЫН зурсан оригэүэ бар зураг (Говь-Алтай. Жаргалан сум. 8 жил). бүтаэлийн Т нэгдэл бэлтгэ Мадаггүй онц авна гэж итгэж суулаа Орой нь харин хүү маань уруу царайтай Онц муу авсан гэсээр урамгүйхэн ирэв. Яагаад тэгдэг билээ урьд нь болоод байсан юм гэж Явдал учрыг хүүгээсээ лавлавал - Өөрийнх нь чадвараар өөрийг нь дүгнэдэг Өөрчлөн байгуулалт өнөөдрөөс эхэлсэн Аав ээжийг чинь олон-жил дүгнэлээ Аргаа одоо өөрчлөх хэрэгтэй болжээ гээд Адгийн дүн онц муу тавьчихлаа гэж Аавдаа хүү нь илэн далангүй хуучилжээ. н. 22-04: Утас 26883 НЭЭЛТ хээр хүүхдүүдийн амьд- рал хаа ч адилхан. Ха- Над шиг нэгэн |рин францын жаал бол жаал алимны | Мишель Платини шиг, Санька бод Игорь Бе- хагалчихаад |тө. «Ингэхэд “чилиахинин! (овиилан! (янартлЫН ГАхаРчиинлан! (илиачинан Гинианэман (гөхвнлиэх (ханилан (тврвэишэв) (эвескжх | | зснимн (эввллтү | завлэвг мөрөөдөцгөө- аваад оргочихвол яадаг бол» гэж Санька бод- лоо, Москвад ч юм уу аль нэг томхон хотод хүрээд очвол бүх юм өөрөөр эргэж болох юм. Шигшээ багийн хичээллэдэр цэнгэлдэх хүрээлэнд очно, Та М.чиДд сод4сарлаад, талбай чөлөөтэй бэйх үед Санька тал- байд "гарч бөмбөгөө хэрхэн эзэмшсэн хий- гээд янз бүрийн цохил- туудыг үзүүлж гарна. Дараа нь хаалганд бөм- бөгийг гарцаагүй цохиж оруулна. “Тэгэхэд сая намайг дасгалжуулагч анзааран «Энэ хүүд ал- тан хөл заяажээ» гэж дуу алдаад багтаа лав- тай урина даа. Тэгээд Л миний тоглолтыг 448 ээж хоёр телевизороор үзээд «Бид л ойлгоо- гүй болохоос жинхэнэ авьяас байж шүү дээ» гэсээр уйлцгаах болно. Үгүй энэ алимнуу- 2 дын ганц нь ч гэсэн унадаггүй юм болов уу?! Санька үсэрч бо: соод модыг хөдөлгөх гэж үзлээ. Бат бөх хөг- шнн алимны мод ёр ажирсангүй. Санька ганц ч болов мөчрийг Жөдөлгөхөөр дээш авн- ав. Үдшийн бүрий бол- сон. учир гэрт гэрэл асаад аав ээж. хоёрын өрөө алган дээр байгаа юм шиг харагдана. Эцэг нь өрөөний. голд хэвтэх бөмбөг рүү оч- "доо. Тэгээд "ӨВДӨГ, ӨЛ мийгээрээ ээлжлэнгтог лож үзүүлэхийг Санька хараад бүр гайхаж ор» хив. Төдөлгүй. шил хан- сир” жингэр дуугарч дэнлүү Ээж уурлан аавд юм хэлж байгаа нь Дуул" дав. Санька газарт гул“ сан буугаад модон ДОО“ роо суулаа. Тэр аавыг гаа өрөвдөв. Эажид НЬ ч гэсэн юун сайн байх вэ? Түүнд энэ дэнлүү, ямар их таалагддаг байв аа! Аав нь гэрээс гарч хүүгээ Хараал зэрэгцэн суулаа. Тэр амьсгаада- хаас өөр үг дуугарсан- гүй... Мөн ээж нь гарч ирээд бөмбөгийг газар тавин хүүдээ өшиглөж өгөв. Санька ч тосон авлаа. Аав, ээж, хүүг гур- . вуул зэрэгцэн модны- | хоо ёроолд тун таатай». хан сууцгаана. Санька тэдгээр «гө- жүүд» “алимнуудыг ха- раад дахин “бодлого- ширлоо. «Унаагүй нь сайн болж. Унах л юм бол мод бүхлээрээ шар» лаж навчис нь газар РЭ зулагдана.. Үүн лүгээ адил би оргочихвол аав ээж хоёр минь хэцүүд- нэ. Би ч гэсэн ганцаар- дана. «Дэлхийн татах хүч»-гэдэг чинь энэ Л байж таарах нь ээ. Орчуулсан 8Ь м. цэнээ унтарчихлаа. / ХЭЛ БИЧГИЙН ХИЧЭЭЛИЙН ТААВАР Цаг их гамнадаг Цаас их хэмнэдэг Хоёр хүний хоорондын Харилцан ярианы хэрэгсэл (2.-.) Асууж лавладаг Анхааруулж магадалдаг Захирч” хүүрнэдэг Хүн төрөлхтний харилцах Хэл ярианы гол зэвсэг (2::) “Түүнийг ол. -, чиглэлийг олоорой. Эднээс бөмбөлөг, конус, нэгээс “вавьж тэнцвэрийг нь од! ” амны ижий аанин эиинан! ишинд шини шааж: Оянанк1 Зистинн гинмшинаин (ажал аниа 0ионимннь- ЭэШгн инатад хэвлэв, ИЖИЛ. ХОЁР. МӨЧИР Зөвхсс хоёр нүдэнд бидэн мөчир ижил байна. ЗАГАСЧИНД ХЭН ТУСЛАХ ВЭ? Энэ загасчинд хялбар биш үүрэг ноогджээ. Тэр (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8) гэсэн гүүрээр дамжин (А, Б, В, г) гэсэн дөрвөн арал дээр очиж замынхаа эцэст цэцэрлэгийн хүрээлэнд хүрэх ёстой ажээ. Гэхдээ гүүр болгоноор нэг л удаа гарах юм. Загасчны явах нэрэмжит Улсын Хаврын тэнгэр шиг Хоёр ааштай, хорчгор зантай Үйл нэрийн завсрын шинжтэй УРАН ЗОХИОЛЫН ТААВАР-. Дөчин дөрвөн нүдтэй Дөрвөлжин дардсан хэрээстэй Хэрээс бүр нь үдээс Үдээс бүр нь бэхлээс 12) Наян найман оромжтой ДӨРӨВ ДЭХ ТЭНЦВЭРИЙГ 01! Тэнцвэрт байгаа гурван жинг та нар харж байна. шоо дөрвөлжингийн аль гурван ижил дүрсийг дөрөвдэх жин дээр Индекс-14140 Үгсийн аймгийн нэгэн ай (7:-) : Олон улсын “хэлэнд й Орчуулж бичихэд хэцүү Салгаж эс болох “Санаа нэгт хар -) Навчин сайхан хээтэй Саран дугираг хэлбэртэй Саатан сонирхмоор эд 7 СОЁН Т.-ЯДАМСҮРЭН . (Ар- хангай. Цэцэрлэг сум. дын багш) 8 жил. Хэл уран зохио- | 231 НАР НЭГДЭГТҮН! Жэ МмМХ3Э мин ТӨВ ХОРОО. Д. СҮХБААТАРЫН НЭРЭМЖИТ мПБ-Ын ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН СОНИН 4 с Сонины нэрэмжит-улсын аварга шалгаруулах «Цана- ь. хүү-89» тэмцээн эхлэх ! өдөр тун ойртсон байлаа. Тамирчдын өнгө зүс, бэлт- гэлийн байдлыг хараад ца- нын хорхойтнууд |Октяб- рийн районы баг тамирч- дыг түрүүлэх болов уу гэц- гээж байсан юм. Би Хэнтий аймгийн Өл- зийт сумын дунд сургуу- лийн зургадугаар ангийн сурагч. Ангидаа болсон нэг явдлыг сониндоо бичихээр ши: 3 Хэрвээ зэргэлдээ ангий" » нэг охин туслаагүйсэн бол 223 би танцаараа л үлдэх бай- Манай сургууль дээр зо- хиолч С. Эрдэнийн зохио- лоор жүжигчилсэн тоглолт хийх болов. Бид хичээл та- ангидаа цугларлаа. чийн ямар зохиолоор нь жүжиг тоглОх ВЭ ГЭТЭЛ мэдэх хүүхэд байдаггүй. Арта ядаад хэн дуг ний лах удирдагчаас хидачийн 23 тарав, Маргааш нь хичээл 148- нөгөө жүжгээ. бэлтгэж тоглохоо больё, "Түүний БҮГ, ЭРЭЭ СУК:1::2:1:2888:::: / ЖҮХГЭ36 гэх нь тэр, Харин ямар жү- ЖИГ ТОГЛОХЫГ ТЭД ХЭЛСЭН- гүй, Би С, Эрдэнийн «Заг иг сонгох снал гєргэж Чөр ИДРГАЙН шүү гэж намайг - рА14 байранд оруулах гэж донж байсан минь миний буруу гэж үү? Тэр одор бид шиль тарцгаалаа, Тэд өль хэдийнэ авар- гууд болжээ Д. ПУШКИНИЙ авсан гэрэл зураг тэгэж оройн 17 цагт сур- гуулилтаа үргэлжлүүлэхээр тохиролцов, Болзсон цагт жүжигт тоглох бүх хүүхэд цуглар- лаа, Нэг, нь «Алтан тав» зохиолоор тоглоё гэж санал гаргав. Гэтэл хэний зохиол болохыг нь мэддэггүй. Одоо бэлтгээд амжихгүй. Чанаргүй болно. Тэрний оронд урьд давтаж байснаа сэргээвэл яасан лом бэ? гэж хэлтэл үгий минь хү- лээж авсангүй. Удалгүй ан- - сгийн багш орж ирлээ, Бүл- гийн дарга, бүлгэмийн зөв- “дөлийн дарга хоёр багшид болсон явдлыг буруу, зөв хэлсэн, Гэтэл багш тэднийг хэлж байгаа болохоор үнэм шиж биднийг буруутгалаа. Маргааш нь”мМанай ан- гийнхан жүжгээ амжилтгүй тоглож сүүлийн байранд оров. Хамаг бурууг надад тохлоо. Түүнээс ч болсон юм уу тэд намайг ганцаар- дуулахаар шийдсэн, Гэхдээ манай ангийн хөвгүүдийн олонхи минийхийг зөв гэц- гээсэн л дээ. Гэлээ ч 14 хоног ганцаар байна гэдэг хичиээн их хэцүүг тэгэхэд би ойлгосон. Одоо би ан- йнхаа охидтой эвлэрсэн. ор ангийн охин биднийг авдарцүйж огсөн. Тэгээгүй бол ганцаараа үлдэх байсан даг, Ийм л явдал болсон зом, Сурагч МАРЖАНГҮЛ СОНИНЫ РЕДАКЦИАС: Маржангүлийн захидлыг та иар уишаад ямар дүг- нэлт өгч байгаагаа сонин- догиан 2 280853 “тохиолдож байсац "дээрээ хэлэлцвэл, гүй» гэдэг шүү дээ. (21 ЗАХИДАЛ 421. Хоёрдугаар сард манай сонинд ирсэн захид- лын тоо өмнөх сараас да- руй 100 захидал илүү ир- лээ. 421 дугтуйд хамт олны нь ажил амьдрал, пионе- рийн ажлын шинэ эрэл, нэг ангийнхний сурлагын ча» нар, охид хөвгүүдийн үер- хэл нөхөрлөл, тэдний баяр, гомдлын тухай өгүүлэхийн 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 16 (2387) 1989 ОНЫ ХОЁРДУГААР САРЫН 25 БЯМБА үнэ 10 МӨНГӨ БАЙГХУН4. зэрэгцээ хүүхдүүдийн зо-- хносон шүлэг, өгүүллэг, хошин шог, сонины нийт- лэлийн тухай бодол, эргэ- цүүлэл дүүрэн байлаа, «Пионерийн үнэн» со- нин идэвхтэн бичигчдийн- хээ эдгээр захидлын 11 хувь буюу 50 гаруйг нь нийтэлсэн байна. Сониноо уншиж ашиглан нийтлэлийн талаар бидэнд санал хүсэлтээ ирүүлсэн уншигчид сониндоо хандаж чин сэтгэлийн үгээ илгээ- сэн бүх идэвхтэн бичигчид- дээ талархал илэрхийлье! Уламжлалт таван захид- лын боолтыг сониныхоо П нүүрээс уншаарай! АРАХН НЭГЭН” НАСТНУУДЫН Хүсэл аг, Арван захидал дамжин Хүндэт эрхлэгч ээ ! нэгэн насны чацуутан хэсэг хүүхэд бидний гол зорилго бол бичсэн маань танай радио, сониноор хүн бүрт хүрээсэй гэж хүсч бай» на. Бид захидлаа 830 хаягаар дэлхийн 176 улсад илгээлээ Орон бүрийн томоохон сонин бүрт бид за- хиагаа хаяглан явуулж, бас америкийн 50 муж улсад илгээгээд байна. Бид орон нутгийн болон улс үндэстний олон орны удир- дагчдад түүнийгээ явууллаа. Бидний захидлыг хэвлэн нийтэлж, радиогоор нэвтрүүлж өгнө гэдэгт итгэж байна. Бидний захидал дэлхийн улс орон бүрт хүрч, нийтлэгдэж, сонсогдоно гэдэгт итгэнэ, Хариу ирнэ гэдэгт ч бас итгэж байна. Энэ бол бидний хувьд агуу их үйл хэрэг юм. Хэрэв бидний захидлыг унших, сонсох завшаан тохиолдвол та бүхэнд ямар нэг сэтгэгдэл төрүүлнэ гэдэгт найдаж байна. Бүх зүйл өмнөх шигээ хуучин хэвээрээ зогсонги л байгаад байна гэж бид огтхон ч бодолгүй байна... Хэрэв бидний захидал лэгдвэл бид хязгааргүй баярлах болно. Төрөлх хэл дээрээ ний- тэлсэн захидлын хуулбартай сонинг бидэнд ирүүлбэл та бүхний санал зөвлөмжийг бид талархан хүлээж авна. Танай уншигчдын ч санал хүсэлтийг дуртайяа сонсмоор байна. Бидэнд та нарын дэмжлэг хэрэгтэй, Тив дэлхийн бүх хүмүүст бидний захидлыг хүргэх бололцоо олгож өгөхийг чин-сэтгэлээс хүснэ. А4 7 “ЗАХИДАЛ. Тив дэлхийн эрхэм хүн-- дэт ард иргэдээ, Бид АНУ-ын Виржини муж улсын нэгэн дунд сур- гуулийн УЇ ангийн сураг- чид билзэ, Бид бүхэн «эх дэлхийгээ эсэн мэнд байл- гах» үүрэгтэй. Бид энэ ха- шилтад оруулсан «Сэйв зуа вөөлд» гэсэн англи үг- сийнхээ толгойн үсгийг авч товчилбол СОВ буюу тарьж ургуулах гэсэн үг болон хувирч байгаа юм. Үр тарьж тарид ургуулдаг. Тэгвэл бидний захидал тэр «үр нь» болж энх тайван ямар байх бол гэсэн тө- сөөлөл бодогдож байна. Бидний бодлоор энэ энх тайвны үндэс суурь байх ёстой. Бид ирээдүйн эээд, ирээдүйн удирдагчид гэж сөрсдийгөө үздэгийн хувьд Одоогийн ДЭЛХИЙН бүх удирдагчид өөрсдийн улс орон бүрийг бүх ний- тээр хамтран ажиллахыг тал бүрээр дэмжих ёстой гэж үзэж байна. Бидний гол зорилго бол манай эх дэлхий, түүн дээр амьдарч аж төрж байгаа бүх хүний энэ үрнээс ургай гараасай ирээдүй, хамгийн сайн гэж бид хүсч байна. сайхан байгаасай л гэж 1 хүсч байна. Улс орнууд хамтран ажиллавал аугаа 421 д8 “ Баярлалаа, хэргийг бүтээдэг. онд АНУ, ЗХУ сансарт Та бүхнийг хүндэтгэсэн холбогдсон. Энэ бол хоёр АНУ-ын Виржини муж ул- орны хамтып ажиллагааны сын Ричмонд хотын 1Д , гарцаагүй нотолгоо байр, сургуулийн сура! ши Хэрэв дэлхийн 176 улс, |! дангийн хайрцаг 679 5 Арван нас х 27 бие бол- 8-2 12 Хүднарн Хон л Хаиндгар САЙН НӨХРӨӨ мэддэг үү! Манод єнгүд Нємлокгчингийн гсүрэч гэж хүү бий. Сурээ р дуид, гэртээ ём бүл слуу- амьтралын нөхцөл тагрууч »оя Түр хүү ємнааарал тетої ч гүүнийг үзгттээ (20 анх Хэрэээ хэч тэг нь: Танвэй өнгийнхнзас 4 тєүрэн , ийг шэг вь ч зол ГЭРЧ эзгүй байсан Гэтол саяхан ийм нэг явдал Солоо Батсүрэн хонь хариулж ёссвл торгой дайлзнтай хдү Оён коорот, 500 тєгрог олжээ, Ма». П нутаг усанд чухам хэн ийм хоорог барьдаг билээ гэж хүү болсоор хайн сурагласаар эз- внлйг нь олж өглөө, Тор чулуун хоёрт гурвал шянгав төгрөгийн үстэй эд ав. Батсүрэн шиг хүнлэг сайхан са шинж . шударга техрөө бяд тор болгос таньж чаддаг гэж үү? Єр нь бид дан ганц сурлагаар ис. тэр дундаа охид, өмссөн зүү. созо царай зүсээр нь хүнийг илүү х дүгнэдэг юм биш биз! Хэтэв ДдЭЭрх явдал тохнолдоо- гоёсан бод бид Батсүрэнгийнхээ есовлдог чанарыг олж харж чадах Сар-ал гэж ? нєхдөд вартга домтсуулан хүргэхээр бичлээ. Өвгөн аавын олон сайхан одонг үр түүтэл бид нар ихэд хүндэт- өглөө цавын |(базз бэгж-с-эн ХАНДГАЙТЫН Ын Ч Ч ЙЦ | ТАВАН ЗАХИДАЛ гэн хадгалдаг, Манай нутаг ус- цыхан өвөөг минь 4Одой» гэж дуулдаг байсан гэдэг, Өвөө минь харийн дайсантай амь хайргүй тэмцэж явсац ссригт дайчин би. лээ 1935-1945 он буюу өвөөг цэргийн алба хааж байх хугацаанд япончууд Халх голоор манай эх орны дархан хилийг зөрчиж лайн үүсгэжээ Тэр үсийн залуу байлдагч--миний овоо Дайчин нөхдийн хамт дархан хилээ бай. тарлагаар хамгаалж, амь өрссон ширүүн байлдаанд жар гаруй удаа оролцож явсан гож ярьдаг байж. Дайчин нөхдийнх нь Дот- роос дарга нь байсан С, Томөр- баатар, П. Чогдон, Н, Жамбал гуай, анд нөхөр Д, Гуулин, Э Шийлэг гуай нар БНМАУ-ын баатар болжээ Мөн өвөөтэй цуг байлдаж яваад амь үрэгдсэн Гаа- сүрэн туайг Сүхбаатарын одон. гоор хожим нэхэн шагнаж гавь- ааг нь мөнхжүүлжээ. Эх орноо хамгаалахад йгуулсан өвөө. гийн минь гавьяаг нь нам тор «Эх оронч» цол, үнэмлэх 357), БНМАУ-ын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 34, 75 дугаар тогтоолоор «Байлдааны гавьяа- ны улаан туг», «Алтан гадас» одонгоор мөн Дотоод Явдлын Яамны «Хүндэт чекист» үнэм лэх, тэмдэг, Халх голын медаль. ойн медалиудаар шагнажээ минь цэргээс халагдаж ирээд энх цагийн бүтоон босгох ажилд цоохон жил ажилласан хэдий ч 1959 онл «Ходолморийн Ём 9. л ї .Є 2 У | ї з -----Лы-ТТТлэь ч--ыиаянр мандах уг? дууг тамирчин су: рагчдад зааж өглөө, євйхан тйл авдлаар дүүрэн Шинэхэн: цасан байлаа. шалгайлсаар Эхний влөр Архаагай, Хөвс Шилийн дээгүүр бүчлээ, тал, Булган, Бсанхонгор, Увс, бүчлээ Төв, » Завхаа, Цөяахүү найв минь Солэнгэ аймаг, Эрдө- маялайлсавр тут ис, Уларибаатарын ДӨР Цасны ирлээ, ирлээ... зөв раёон, «Хүч» мийгэмнэ- | гэсэн дууны вя ордны тан 213 мны танхим дүүрэн эгшиглэж бай. ваа. 8384 уршллыамд яа Хоёрловь өвөр 8. И. Лвии- Ян зэргижи? 227201 Фидуа са! 1 яныд РТҮл5д фемөхүүг дүү ОМ. Таашаал” Дөрөвдөх одор буухна урал- Вазмаар тэмцээн дуусаж, 9-ийн Соёлын төв дүнгийнхээ хурлыг өхний байр өгөлсэн хүүхдүүд, ордонд хийхэд мөата, хүндэт медалиар» шагиагдсан аж, Иймээс миний өвөө Дайнд баатарлаг зоригтой, ходолморт гаашгай зүтгэлтэй хүн байсал нь бид бүхэнд бахархалтай юм Овоо минь дайны хорт ус, шарх- ны гамшгаар 1959 оны өцсээр сотгол мэдрэлийн хүнд өвчинд нэрвэгдэж он удаан жил өвчлөл 1978 онд насан өөд болсон юм. Миний өвөөг таньдаг, та нөхдийн ахмад буурал өвөө нараас, мон цуг байлдаж явсан анд нөхдөөс амьд сэрүүн хүмүүс байгаа бол «Пионерийн үнэн» сониноор дамжуулан ач охии надад захиа бичихийг хүсье, Миний өвөөг Аюурын Дангаа- сүрэн гэдэг Хязгаарын цэргийн 24 дүгээр отрядын «Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одонт» Сүмбэрийн долдугаар заставт алба хаасан юм, Өвөөгийнхөө дайчин нөхдөд ппонер ёсны баяр хүргас!| Сурагч Д. ОЮУНБИЛЭГ (Ар- хангай. Хангай сум, 8 жил). НАМЫН ХУРЛААР ЮУ ЯРИВ! Тэр өдөр манай сумын на- мын үүрийп бүх гишүүдийн ху- рал болов. Сумын дунд сургууль туслах аж ахуйтай болж түүний- гээ пионер сурагчдын хүчээр хогжүүлэх тухай асуудал на- мын гишүүдийн апхаарлыг тат. лаа. Хүүхдүүдийг малд дөртэй, хар бор аялын дүйтэй болгоход тус дөхөмтэй знэ санааг комму- йЭ. э67 4Я0т өл | аллага! . . ЭЭЖ ү, 125 рагч Г, Баярдэлгэр нар юм. Юу гэвэл олон улсын шионе- рийн «Найрамдал» |дагерьт амрах урилга авсан байлаа. Медальтан хүүхдүүдэд баяр хүргэж сонирхуулсан уран сай- ханчдын дуу, хөгжим, спортын тухай кино, диско бүжиг Ч йн цаначдын маань санаа сэтгэлд хоногшин үлд- сэн юм. ТҮРҮҮЛЭЛ Өнэ асуултыг хүшүүс 69 биеэсээ асууцгааж байна. Шүүгчид хамгийн тодорхой хариулж байв, Чухам юу гэж хариулсан 097 »-18--14 насны охидийн 2 ба 3 км-ийн зайд Найрам- далын районы . Одонцэцэг. дийн 8 ба 0 км-ийн зайд Булганы Г. Лхагвадорж, 16--10 насны 8 км-ийн зайд гэдснэ" Хлдлслуарлтый рэн» Сариниандан түрүүл 10-16. насны б нмийн вайд охидооо Оворхангайн Ч, Гангаа, 0 ба 10 км-ийн зайд хөвгүүдээс Эрдэнэтийн Ү. нистууд бүгдээрээ дэмжив --Малчдын залуу халаа, Хеө- дӨөГИЙНХНИЙ сэтгэл 20р00СОН асуудлын нэг, Гэтэл гаднаа ганц малгүй сургуулийн танхимд Л энэ тухай яриад байдагсан, Сур- гууль туслах аж ахуйгаа хөл дээр нь босгочихвол харин ч ярьж болох асууллын йзг болно ШҮҮ гээд БНМАУ-ын ходолморийн баа- тар хоньчин Ажваа 10 бог, мал- чин Ядам гурван хонь, нэг ямаа, «Сансар» хэсгийп дарга Алтан- гэрэл тугалтай үйзэ амины х3- Дэн малаасаа таслан өгч, «Бүрд» хэсгийн зоотехийкч Бадрах гуаЛ хэсгийлхнийхээ хүчээр хөдөлмөр амралтын зуслангийн байр барьж огохоөр болов Пионер, сурагчид, багш. ажилчид бүгдээрээ баяр хоөртэй байна Малчин түмнийхээ хайр байна. Малчин түмнийхээ хайр риулиа Багш П. ГАНБАТ (Төв, Баял- Өнжүүл, 8 жил) ОХИД МУУДАЛЦАХ МУУХАЙ Би энэ сургуульд шилжиж ирээд хоёр жил болж байла --Ямар ангид орох бол? Хо- тын хүүхдүүд их цэвэрхэн, соёл- той хичээлдээ сайн, нөехөорсог, тусч зантай гэж дуулсан. Шинэ иайзуудтайгаа нүүр учрахсан гэхээс нойр хүрэхгүй яарч байж билээ. Гантулга эхний байранд ор- лоо. 17--18 насны 5 ба 10 км- ийн зайд охидоос Октябрийн районы Ц. Одгэрэл мөн нас- ны хөвгүүдээс 15 ба 20 км- ийн зайд Булганы Д, Ундрах нар түрүүлж улсын аваргын алтан медаль хүртлээ гэж ха- риулсан. пУУХИА УРАЛДААНД...? Энэ асуултыг том, жижиг- гүй бас д бие биеэсээ асууц- гааж байлаа. Тэмцээний ерөн- кий шүүгч Ж. Дашлэлгэр хэ- вэхдээ! -- Охидын 8х3 км-ийн буу- хиа уралдаанд В, Дарьсүрэн, ц, охчрын Б. Гантуяа ах- яагчтай Узс, Октябрийн район, Хөвсгөлийн баг, ховгүүдийл 3х5 км-ийн буухиа уралдаанд Д. Ундрах, Л. ,Хуягсүрэн, Г. Нямдаваа ахлагчтай Булган, Өвөрхангай, Эрдэнэтийн баг тамирчид эхний тазан байр байгууллагын В. Го дүсгээр Н. ТГүрэвжан, нпүрэв, Г. Анхны өдөр намайг хүүхлүүд нх л сонирхон харцгаав. Тайях» гүй хүүхдүүд дунд биеэ барьж, хуучин ангийнхнаа. дурсан Суу. лаа ч дотроо баяр, хөвртэй бай» даа, Гэтэл тэр хөгжилтэй бай- дал удаан үргэлжилсэнгүй. Би хуучин ангийнхнаа улам бүр са- нах болов. Одоо ч сангсан ХЭ- вээр, Охидын эв түнжин МУУ- гаас бүх юм эхэлсэн Ангийн охид хоёр тал болчи- хоод бие биеэ муулна, «А» Гг» дэг охины тал ИХ хүчирх : үүлзэ. Миний байгаа тал єрдєө д тавуул. Бүгдээрээ гадиаас шилжиж ирсэн охид. «А»-Гийн тал биднийг ангиасаа хөөдөг, Манай ангийн охидын ДЭ байдал Хичээлээс МННЬ ил ож байна. Уншигч уУлэа барах Бидэнд туслаач! хүүхдүүд ээ? ямар сайхан Охид эвтэй бол 7 ч ОХИД, (4-ийн «Гэ» аяг. Нийслэлийн ХУ сургууль) «САРЫН» ДАРГА Манай ангид ийм нэг алба байдаг юм. Сурагчид зэлжлэн ангийн даргаар ажилладаг. Ямар ч удирдах авьяасгүй гэгддэг сур- дагаар сул сурагчийн ч идэвх урам сэргэж, өөрийгээ дайчлан ажилладгийг бид мэдлээ Хамт олноо сарын турш удирдана гэ- дэг нехдийнхээ итгэлийг даах ну» руутай хүн мөн ҮҮ тэдгээ х руулна гэсэн үг. Хүнтэй ажил- лах, зохион байгуулахад сурал- цана. ын дарга» бол- ВЬ---үс ын нөхдийнхээ толбо гэсэн сэтгэл МИНЬ ШХ вэ- мэгдсэн, сурсан юм ч өнт- Пионер дүү вартаа бидний энэ аргыг бүлэгтээ хэрэг дээсэй гэш м хэлзх гэсэн 3 АРИУНБОЛД (Улаанбаатар м2 сургууль. 10.ын «А» анги Дашзэвэг дасгалжуулагчтай Октабрийн район, Өвөрхангай, Хөвсгөл аймгийн өсвөрийн та- мирчид эхний байранд орлоо гэв. УРИЛГА Манай сургуулийн хүүх- дүүд саяхан Зөвлөлт автоно- мит Тува улсад очиж оөсво- рийн цаначидтай найрамдлын уулзалт хийлээ. Тэнд янз бү- рийн хэмжээтэй цана өрөөс- тэй байх нь их л сайхан х48- рагдаж байлаа. Манайд хүүх- дийн цана тун ховор юм. Нэг- дэл маань 17000 төгрөг зарж сумандаа цанын баазтай бол- сон. Ирэх шил ч юм уу, ай- рын жилд ёсворийн цанач- дын улсын аварга шалгаруу- манай Бат-Эрдэнийп ДЭД МАСТЕРЫН --| Уламжлалт тэмцээн сайхан болж өнгөрлөө. Тамирчдын далан хувь нь урьд жилүүдийн амжилтаа ахиулсны дээр олон хүүхэд спортын улсын зэргийн бол- зол хангалаа, Бц 1980 оноос хойш жил дараалан өсвөрийн цаначдын улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож алт, мөнгө, хүрэл медаль авч байсан. Энэ жилийн хувьд БНМАУ-ын спортын дэд мастерийн зэрэг биелүүлсэндээ маш нх баяр- тай байна. Спортын амжилтаа ахиулахад тусалсан бүх хү- мүүст баярласиаа4 инлэр- хийлж байгааг минь улам- жилж өгөхийг хүсье. Неход маань ч бас эчэ үсийг цэгэн адил хэлнэ байх. (булган аймгийн тєвийн Ц дунд сургуулийн 10 ду- гаар ”ЭР 8 ЗААТАРЧЭЭД сорвмэд ЗАХИДАЛ уу, УРЛЭЭ ШИ 9 Оюунцэцэг багштай Ї-ийн «Вь ангийн Сурагчид «ТҮРҮҮ хад 1--3 ангиудаас ї-ийн «В» ангийн ССаревы, С--84 рч тэр- эзэлсэн юм. ы Д. ӨЛЗИЙСАЙХАН рнод, Баяндун 8 жил) ангийн «Багш» шүлэг шалгарав. саг» ОДГЭРЭЛ” (Бага- зуур хот. 10 жил) 5 “Монголын багш нарын У их хурал угтаж «Цэвэр дэвтэртэн, сайхан бичигтен» шалгаруулах уралдаан дөрвөн үе шаттай зохиогдож байна. 2-ыН «А», Ї-ийн «А» ангийн баатарчуудын дэвтар хүн бүхний анХаарлыг татав, Тэд бүх дэвтрээ хавтас. лаж, баллаж сохлохгүй, цэвэр нямбай бичжээ. « Баатарчуудын энэ хоёр баг 1| шатны уралдаанд 1--1Їён- гийнхны дунд ТЭргүүлж явна. Пионерийн ахлах удирдагч П, БАТБОЛД (Завхан, Тэл- мэн, 8 жил) 9 «Дөл» багийн 87 баатар, чууд пионерийн гишүүн болов. Тэд «Баатарчуудын 7 хоног»- оор зохиогдсон ажилд хамгийн идэвхтэй оролцож сурлага, ХӨ- дөлмөрөөрөө шалгарсан тэргүү- тий сурагчид юм, Сурагч 9, АРИУНТУЯА (Архангай. Хашаат 8 жил) лийн 1-4 раа 18 ш жил багшилж таван удаа анги дааж төгсгөөд зургаа дахь Нийслэлийн 24 дүгээ, -үангийн сурагчдаа чанарын 61,5 ийн «А» өнд ли ЛАВ, хувь шинж байна. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ «БААТАРЧУУД» СОНИНЫ ЯРИЛЦЛАГА МАНАЙ АНГИЙН ХИШИГБААТАР БОЛ... Өсвөрийн сурвалж- лагч:-«Баатарчууд» сонинд танай сургуу: лийн хэн гэдэг сураг- чийн тухай бичих хэ. рэгтэй гэж чи боддог вэ? И. Жавхлан: Ма- най ангийн Л, Хишиг, баатарын тухай. Өсвөрийн сурвалж- лагч:-- Чи сая бодол- гүй шууд л хэлчих» лээ. Хишигбаатарын тухай бусад хүүхдүүд сонирхон уншина тэж бодож байна уу? Н, Жавхлан --Тэ гэлгүй яахав. Тэр ми- ний найз, Гэхдээ май. зынхаа тухай магтах гээд байна гэж та битгий бодоорой, Би Хишигбаатарыг бусад сурагчдаас илүү сайн мэддэгт л байгаа юм. Би дунд сурдаг. байсан. 1 улирлаас хоицллЛср. "ЗМАЙГ дааж авсан. 1 ангиа. саа даалгах НЬ ЭВГҮЙ л Дээ, Гэхдээ би аа. рим нэг хичээлийг ду. туу ойлгосон учир на- дад тусламж хэрэгтэй болссц кук Үг холбож уншиж чаддаггүй бай- хад аатар яг л багш шиг яаралгүй, сайн зааж өгсөн. Бас дэвтрээ хай бол. гочихдог. Дахин дДа- хин хуулуулж бичүүл- сээр байгаад Одоо сайн уншиж, цэвэр бичдэг болсон, свөрийн сурвалж- лагч:-- Чамайг хичээ- лээ муу лавгвал Хи шигбаатар шоглодог уу? Н.Жавхлан: -- Яа- лаа гэж. Харин зөв ойлгуулах гэж чармай Даг. Өсвөрийн сурвалж- лагч: -- Чиний дэвт- рийг үзэхэд их цэвэр хэн бичдэг юм байна. Тооны хичээлд олон онц авчээ. Харин Хи- шүтбаатар чамаас олон онц дүнтэй юу? Н Жалхлан: -- Бид хоёр авсан. тургээ тоолдоггүй. Хэн нэ нь онц авахад нөгөөх нь балрладаг. Муу дүн авбал хоёулаа УРУУ царайлдаг. сверийн сурвалж- лєгч: -- Хишигбаатаг рын өөр ямар чанарыг нь мэдэх вэ? Н.Жавхлан: -» Их ажилсаг. Тэр гэрийн- хээ ажилд их тусал- даг, Усаа авна. Түлээ гээ хөтална, зуурж чадна, Бас ном их уншина. Хичээ- лийн завсарлагаар уншсан номоо үргэлж ярьдаг. Би Ч гэсэн цайзыгаа дуурайгаад ном унших «хорхой. той» болсон. . Өсвөрийн сурвалж- лагч:-- Өөрийнх нь тухай.сонинд бичих гэж байгааг Хишиг- баатар мэдэх үү? Н.Жавхлан:-- Мэ- дээгүй. Гэхдээ миний найз шиг баатарчууд олон байвал сайхан шүү, Бусад бургуу- лиудад ч тийм сурагч олон байдаг биз дээ. “Эгворийн сурвалж- тЭ(4:--Байагүв нахиа. Энэ ярилцлагыг ун- шаад баатарчууд найз нарынхаа тухай С0- ниндоо бичнэ гэж бо- дож байна. Ярилцлага хийсэн Н,ДАВААНЯМ ЗУРАХЫН ТӨЛӨӨ ТӨРСӨН ОХИН Тосон улаан залаат эр тахиа ихэмсэг алхална. Түүний нүд хурц, харц нь догшин, хошуу Нь бүргэ- дийнх шиг махир аж, Ха- жууд нь цав цагаан эм та- хиа бяцхан дэгдээхэйнүү- дээ дагуулан салхилж Яв- на, Уд модны мөчир дээр суусан шаазгай ТЭДНИЙГ шохоорхон. шагширна Улбар шар, хүрэн бор зүсмийн хоёр дэгдээхэН газраас ямар нэгэн юм ол- жээ, Олзоо ихэд сонирхо- но, Сониуч дэгдээхэйнүү- ДЭД олзлогдсон ЧИЙГИЙН улаан өт мушгиралдан ати- ралдахад эгдүү нь хөдөлж тойрон гүйлдэв, Тэгснээ олзоо булаалдаж гарав. Өтний хоёр үзүүрээс зуу- сан улбар шар, хүрэн бор хоёр цахдан, цахдан чан- гаалдана. Тэр бяцхан амьтдын маргааныг таслах тэж хэн ч гүйж ирсэнгүй... Энз бол Оын |Бер хэ- мээх авьяаслаг солонгос охины зургаан настайдаа зурсан «Хавар» хэмээх хөгжилтэй зураг билээ, Оын Бер одоо есөн нас- тай болжээ. Тэрээр Пхе- ньян хотын унаган иргэн. Түүний бүтээлийг эх оронд нь төдийгүй дэлхийн олон оронд найз нөхөд нь мэдэх болсон юм, дэлхсэмгэллилмлилэлчсмллмтнэмтнэ Станислав, Мирослав хоёр бүр нэгдүгээр ан- гид байхаасаа эхлэн найз нөхөд болцгоожээ. ”-- Би чамайг дууд- на шүү хэмээн Мирос- лав товчхон хэлэхэд, -- Би ч чамд дуул- гана гэж Станислав зөв- шөөрлөө, Хоёр найз ийнхүү нэр алдар нь цуурайтах тэр өдрийг тэвчээртэй- гээр хүлээнэ, Тооны хичээл орж байлаа. -- Бүх л оргилд хү. мүүс гарчихсан, бүх тив нээгдчихсэн байна шүү дээ гэж Станислав шив- нэв, -- Сансарт хичнээн " хүн инссэн юм бэ дээ, гэгэхээр тэр зүг рүү одохын ч хэрэггүй бол кээ гэж Мирослав ха. руусан өгүүлэв, -- Харин ээ, далай гайгисийн хамгийн гүн | рүү нь хүн хүрээд оч. чихсон байх юм. Одоо бидний алдарших өн- гөрлөө таас Найз нөхөд ярилцац сууна, Хам- гийн гал нь шантарч 2 Золохгүй гэж шийджээ, Хөвгүүд хэрхэн алдар- чихаа үргэлжлүүлэн дзо-ны хШш их НААДАМ БОЛОХ ГАЗРААС ЭСЭР бонд бга, баа 7 Оын Бер хоёр настай байхаасаа бийр будаг ний- лүүлж эхэлжээ. «Хавар», МАРИЯНА ВАСИЛЕВА ХЭРХЭЛ! АЛДАРШИХ 83? төлөвлөсөөр байтал эцэг эхийн хурал болох ху- гацаа нэгэнтээ ойртжээ, Дэлхийд алдар цуутай болох гэсэн хүсэл нь үржүүлэх, |хуваахаас илүү хоёр найзын сэт- гэлийг татна. Станнслав, Мирослаи хоёр тооны гэрийн даал- гавар хийдэг машин санаачлан хийж ээж чарынхаа өмнө буруу- гаа цагаатгахаар шийд- жээ, Эцэг эхийн хурал эх- лах өдөр ээжүүд сур- гууль руу явах тэр үеэр өөрсдийн санаачилгадаа сэтгэл тайвширсан най. зууд гэр гэртээ.харь- «Муужгай», «Чэс», «Цэг гэнд дуртай ахан-дүүс», «Саранд аялсан нь» зур- гууд ер бусын авьяаслаг охин өсөж торниж байгааг хүмүүст хэлж өгсөн юм 0 Ын Бер хүүхэлдэй- гээр тоглох дуртай, аав зэжтэйгээ хамт зугаала. хыг хүсдэг, ангийнхантай- гаа эвтэй, хэнд юугаар ч туслахад бэлэн жирийн нэг охин билээ. Москва хотноо ДЗО-ны Х!ГЇг их наадам болсон тэр жил Оын Бер таван настай байлаа. Түүний уран бү: тээлийн бяцхан үзэсгэлэнг үзсэн их наадмын зочид төлөөлөгчид «Тавхан нас- тай хүүхдийн зурсан зу- раг гэж үү» хэмээн дуу алдан гайхацгаасан гэдэг, Түүний бүтээл олон ул» сын хүүхдийн зургийн уралдааны тэргүүн байрыг улза дараа эзэлсээр. Тэрээр солонгос ардын эртний өвөрмөц уламж» лалт арга барилаар бүтээ- лээ урладаг юм. ДЗО-ны Х! их наад- мын төлөөлөгчид Пхеньяа хотын энэ авьяаслаг охин» той уулзаж түүний уран бүтээлийн үзэсгэлэнг саа. тан сонирхох болно. Я. СУМЬЯА моохллллылылыллллылы л лыльлылы жээ, Орой болоход хэн, хэний нь гэрт адилхан хэрүүл болов. Эцэг эхийн хурал дээр нүү- рээ улайлгасан ээж нь чухамдаа хүүхэд нь тооны хичээлд яахаараа ийм муу байгаад ха- бул авахаар болов, үүхдүүд тооны гэрийн даалгавар хийчихдэг машин бүтээсний дараа бүх зүйл хэвийн болно гэж тайлбарлахыг оролдсон боловч ямар ч нэмэр болсонгүй. Дараа өдөр нь Ста- нислав ангидаа ирэн- гүүтээ Мирославыг дуу- даад, -- Машин бүтээхээ ч болих уу даа гэхэд, -- Би ч гэсэн ингэж л бодож байна гэж Ми- рослав зөвшөөрөнгүй хэлснээ, -- ҮЗГэхдээ алдар нэ- рээс хэзээ ч татгалзах гүй шүү! Харин хоёу- лаа цахилгаан тооны машин дээр сайн ажил- лаж сурья гэв. Ийнхүү хоёр найз алдарт тоочид болохоор тангараг өргөөд тооны. хоо хичээлд орлоо, Орчу, сан СчЧИНТОГТОХ Чи тул лулмл ул льтырчтг Млнлмль лм лмудуль ммм рүлмед: рьь туу л л лм оч, л, ол, ал, ал, ол лн, «Аль Ул ла л лын лн ил БАГАЧУУД БҮХНИЙГ СОНИРХОГЧ МОДОНД «УРГАДАГ» СҮҮ Модон дээр Сүү «ургадаг» гэж үү? Үнэхээр итгэмЭ:,«үй байгаа биз, Бид өдөр тутмын ёиьдралдаа сүү хэрэглэдэг. Гэх- дээ үнээний сүү УУ: даг болохоос модны сүү гэж лав ууж үзээгүйдэг. Бас тэ- гээд Яаж модноос сүү «саах» билээ дээ. Үнэмшихэд бэрх ловч сүүтэй мод гэж байдаг гэнэ, Энэ мо- ДЫГ «МОДОН үнээ» гэж нэрлэдэг. Шинж- лэх ухааны хэлээр сорвейр гэдэг бөгөөд Өмнөд Америкийн Амазонки мөрний сав газарт ургадаг байна. Тэндхийн оршин сууг чид сорвейр модны сүү уух дуртай ажээ. Чухам яаж мод- ноос сүү гаргаж ав- даг бол? Бүх учир нь сорвейрын холт- сонд оршдог. Сорвей- рын холтсыг зүсэхэд түүнээс цагаан өн- гийн өтгөн гГООЖДОГ байна, Тэр өтгөн маш гашуун учраас шууд хэрэглэж . болохгүй, Харин бага зэрэг шин гэлээд буцалтан уухад их сайхан амт ордог ажээ. Сорвейр модны сүү химийн найрла- гаараа жирийн Үх- рийн сүүтэй адил. Тийм ч учраас энэ ундааг сүү гэж нэр- лэдэг болжээ. Сорвейр модыг нэг удаа «саахад» дөрвөн литр сүү гардаг бай- Эш (Герман ардын үлгэр) Амттай будаа Эрт урьд цагт даруу- хан зантай, ядуу охин эхтэйгээ хоёулхнаа амь- дарч байлаа. Гэрт нь ндэх юм байсангүй, Нэг өдөр охин ой руу явж байх замдаа нэг эмгэн- тэн тааралджээ, Охины хүнд хэцүү амьдралыг мэ тэр эмгэн (нэг ваар сав бэлэглэв, «Ваар минь, будаа агшаа!» гэж хэлэхэд Л сайхан амттай шар бу- Хаа бэлэн болно, «Ваар минь, одоо боль» гэн. гүүт будаа агшаахаа зогсоно. Охин ваараа гэртээ авчирч эзждээ өгч, ядуу зүдүү өлсгө. (Ї лөн амьдрахаа больж дуртай цагтаа амттай будаа идэх болжээ. Нэг өдөр охин юманд явжээ. Ээж нь «Ваар минь, будаа агшаа!» хэлээд амттай будаа цадтал идж Тэгээд бу- даа агшаахыг болиулах гэтэл ямар үг х ё тойг мартж хаа амсраЗас хальж ас. гаран байлаа. Гал зу ны өрөөгөөр нэг болж, байшингаар нь дүүрч, хажуугийн байшин руу урсаж, бүх дэлхийг цат:- гах тэсэн мэт гудамжаар дүүрлээ. Нэг ч хүн энэ гайтай юмыг яаж Зог- соохыг мэдсэнгүй, Ганц- хап байшин бүтэн үл- дээд байтал ашгүй охин ирж «Ваар минь, одоо болы» гэхэд будаа аг- шихаа болив. Хүмүүс хот руу будаан дундуур ? зам гарган явахаас өөр аргагүй болсон гэдэг. Орчуулсан А., ОЮУНЦЭЦЭГ А Агаарыг гэрэл асаа. гаад ч харж болохгүй юм. . Будаа 4 агшсаар байлаа. Савны: 1 жээ., Е, МАР Кромль дэх Лепипий орвонд халгдал цаасны сагс байдаг байлаа. Тар сагс тө- дийлөн чухал эд биш л дээ, Ширээн доо» ! гуурх сагсыг хэн ч үл анааарна, Харий ! тар сагс ямар учиртайг сонсоход иэн со», нирхолтой... Зовлолт оронд хувьсгалын эхний жи» лүүдэд цаас ховор байлаа, Хүүхдүүд сур- гуульдаа дэвтэргүй, харин бяцхан хар ! самбартай авж, самбар дээрээ шохой- гоор бичиж, алчуураар арчиж, дахин шинээр бичих зэргээр хичээллэдэг бай- жээ. Тэр үед хүмүүс одоотой харьцуула. хад захидал цөөн бичдэг байв, Бичиг үсэг мэддэггүй хүн олоц байлаа. Хүн бүхэн уншиж бичиж сурахыг хүснэ. Насанд хүрсэн хүмүүст ч, хүүхдүүдэд ч | цагаан толгойн ном сая саяараа хэрэг- тэй байсан юм. Гэтэл цаас нийлүүлэх га» зар хаана ч үгүй, цаас хийх эд хүрэл- цоэхгүй, үйлдвэр нь ч маш муу ажиллаж байлаа. Улс орон даяар цаас хэмнэх хө. дөлгөөн Өрнүүлэхийг Ленин санаачилж энэ талаар өөрийн биеэр үлгэр үзүүлж байв. Владимир Ильич тушаал заавар, албап бичгээ жижигхэн хуудас цаасан дээр бич- нэ. Хэрвээ хүн бүхэн цаас хэмнэх юм бол иэг сал цагаан толгойн ном болон хэдэн Зуун сая дэвтэр хийх цаас хэмнэх болно гэж тооцоолсон байжээ, Гэвч цаас ховор живэр хэвээр, Цагаан толгойн ном, дэв- тэр хүрэлцээгүй хэвээрээ, Сониныг чанар 2 наас сонин хэвлэгдэж ча, молдоно. 23 1ДЖ 14 Нөхцөл байдал ийм байхад цаас хаа- наас олох вэ? Владимир Ильич энэ та» лаар ахмад ажилчидтай зөвлөхөөр шийд- жээ. “Тэрбээр даасны үйлдвэрүүдийн ажилчдыг Кремяьд урьж ирүүлээд: -- Цаас үйлдвэрлэлтийг хэрхэн нэмэг» “дүүлэх вэ? гэхэд ажилчид -- Бидний хувьд өдөржин шөнөжин ажиллахад бэлэн байна л даа, Гэтэл түү. хий эд хүрэлцэхгүй болохоор яах ч арга алга гэжээ, -- Бид л өөрсдөө ажиглахгүй үлэ шар цаасан-дэар хэвлэж, цаас та- байгаа / болохоос биш түүхий эд гар дор маань байна шүү дээ. Энэ бол хэрэггүй хуучин ном, дэвтар юм. Бусад улс оронд хуучин цаасыг боловсруулж шинэ цаас хийдэг. Бид тэднээс юугаараа дутах юм бэ? Хая- рин одоо хуучин цагаан толгой, юм бич- сэн хэрэггүй дэвтрээ цаасны үйлдвэрт огч байя. Тэгэхээр бүх орон даяар га- зар сайгүй хаягдал цаас цуглуулах ажил эхлэх хэрэгтэй байна гэж Ленин өгүү- лэв, -- Зүйтэй. Хүмүүс цаас цуглуулаг, Ха» рин бид шинэ цаас үйлдвэрлэхийг чар- майн гэж ажилчид дэмжжээ, Владимир Ильич өрөөндөө эргэж очоод туслах Бонч- Бруевичээ дуудав. Тэгээд цаасны хог дүүрэн сагс руу зааж -- Владимир Дмитриевич ээ, энэ бүх баллаг хаашаа алга болдог нь надад их сонин байна? гэж асуужээ, Хэрэггүй хуу- чин цаасыг зууханд шатаадгийг Ленин сонсоод ихэд бачимдаж хэрэггүй хуучин цаасыг дахин боловсруулахын тулд үйлд» вэрт өгч байх хэрэгтэй гэж тушаажээ, Энэхүү тушаалыг биелүүлээгүй хүнийг шийтгэх болно гэж Ленин анхааруулжээ, Маргааш нь хуучин цаас авч үйлдвэрт явуулсан эсэхийг Ленин шалгасан юм. Энэ явдлын тухай Бонч-Бруевич хожим бичсэн билээ. Одоо ч гэсэн улс орон да- яар хуучин цаас цуглуулж байгаа хүүх- дүүдэд энэ тэмдэглэлт явдлыг мэдэхэд ашигтай юм. Энэ чухал хэргийг хэн анх санаачилсныг хүүхдүүд санаж яваг! “ Сурагч Ц. ЦЭЦГЭЭ орчуулав. (Нийслэлийн 18 дугаар сургууль. 4-ийн «Б» анги) ХҮҮХДИЙН ХӨГЖИЛТЭЙ ЯРИА А Бүх шувууд үүр засах ажилтай тул хаварт завгүй байдаг... А Хүн дүрст х лээд ноосоор р байсан бөгөөд дараа нь тэд хөгжиж, үсээ хусдаг бол- олон шинэ нилцсан юм А Суурин эмээл дээр сайн сууж сур- сан хүмүүсийг хэлнэ. А Дөрөвдүгээр ангид бид багштай та- С: чээлийн дараа бүгд өлсөж гү байтал нэг багш орж ирээд “7-Д, бухбаатарын нэрэмжил Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв, хүмүүс гэж «Сайн байцгаана уу! Ми- ний овог Боорцогжав гэ- хэд бидэнд улам их юм ид» мээр санагдаж билээ. А Манай нутгийн амьт. дын ертөнц гол төлөв талын хулганаас бүрддэг, Хааяа баавгай тааралд. даг. лчийн хи. Орчуулсан ? с9 АМАРЖАРГАЛ 2211 22 ЭМиимай Эрхлэгчийг Я, СУМТЬЯА Туулай хамартай Тугал нүдтэй ирээ бөхтэй Ширмэн тавагтай... “аолголоо. «Эрх хүрэн» нь Хүрр хүрр дуугарч ЧАНАРХҮҮГИЙН НАЙЗ: ЧАМИНЧИМЭГ Чанархүү нийслэлийн лийн 87 дугаар сур гуульд очиж Чаминчн- мэг гэж найзтай бол- жээ. Чаминчнмэг 2-ын «А» ангид сурдаг. Он сурлагатан. Хичээлдээ мэриймтгий, бас тэгээд тусч охин ажээ. (Одоо 7 настай, Үгүй Чанар, Хүү насыг нь ё8вДУура8 МИНИЙ «ӨРХ ХҮРЭН». Миний хөөрхөн хүрэн “тайлдаг еайн байна уу? Хи- чээл номынхоо хооронд са- наж л явлаа чамайгаа. Охин амралтаараа гэртээ харнад угжиж, нэмнэж вс- “төсөн тайлагтайгаа ингэж Хүзүү сээр хөлөг болсон ч эрхлүүлж өсгөсөн -эзнээ андахгүй сайн таньж байлаа... Энэ зургийг хараад ба- гачууд та нар хөдөө нут- гаа дурсан санаж байгаа байх. Малчны хүүхэд ийм л байдаг даа! Өдөр нрэх бүр хүйтний улнрал цаа- шилж, хөх ногоо х урнн цаг наашилж . гүй байгаа даа, Долоон настай бас тэгээд хоёр- дугаар ангийн сурагч гэж. байгаа. Б. Чаминчимэгээс на- сыг нь асуувал зөв гэ. лээ, Тэгэхлээр зургаан настайдаа сургуульд ор сон байх нь ээ. -- Тийм эс, Би сур туудьд орохоосоо өхшө Малчин айлын хот хороо- ноос хурга, ишнгний Дуу хадаж эхэллээ. Тарначид тариа, ногоо- гоо хурааж намар баярла- даг бол малчид төд малаа өсгөж (ха баярладаг. Ууган төлийн дуу хүүх- дүүд та нарын сэтгэлд хө- тухай уншиж бичиж сурсан. Нэг мөчийн хугацаанд 120 үг уншдаг байсан. Тоог нэмж, хасаж ч8д, даг байв, Тэгээд нэгдү- гээр ангид орно гэж ир- сэн чинь багш нар шал- гаад шууд хоёрдугаар ангид дэвшин . сурал- цуулсан гэж Чаминчк- мэг ярилаа. Хэдий нас бага гэсэн ч Чаминчимэг үеийн нөх» дөөсөө хоцрохгүйг Ххн- чээнэ. Хоёрдугаар ан» гийн эхний хоёр улир« лаар онц гарсан, Одоо ч гэсэн онц сурч байна. Хичээл номондоо дур сонирхолтой ийм л охин- той Чанархүү тамилцсан лаа. : Биш 4.ЮРА. МАХН БАЙГУУЛАГДСАН ЄДӨРТ Намын оалр угтаж анги бүлгүүд «Яруу алдарт МАХН», «Намын баяр» сэдэвт пнонерийн ажил, «Намын яруу алдар» сэ- дэвт бүлгэмийн лийн шугам жагсаал хийж 1-ийн «А» ангийн сурагч онц сурлагатан Дүгэрсүрэн, 1-ийн «Б» ангийн сурагч онц сурлагатан Амарбаяр, 1-ийн «В» ангийн онц сур лагатан К. Маржангуль, 1-ийн «Г» ангийн сурагч онц сурлагатан Батжаргал, 1-ийн «Д» ангийн сурагч онц сурлагатан Баярмаа нарын 5 баатарчууд но- нерт элслээ. їинээр пнонерт элсэгч- дэд МАХН-ын гишүүн, Ардын гэгээрлийн тэргүү- ний ажилтан Р. Ойдов, Н. Сувд нар пнонерийн улаан бүч, энгэрийн тэмдэг зүүж өгөхөд хүүхдүүд баяр хүр-. гэлээ. Нийслэлийн 22 дугаар сургуулийн бага ангийн энэ сурагчид МАХН-ын төрсөн өдрөөр пионерт элс- сэнээ хэзээ ч мартахгүй. Ө. ОЮУНХҮҮ (сурагч) Дорноговь аймгийн Ал- танширээ сумын 8 жилийн сургуулийн пионер, сурагч- дын байгуулсан Шинжлэх ухааны «бага» хүрээлэн- тийн эрдмийн зөвлөлийн нээлттэй хуралдаан болж, 7-гийн «А» ангийн сурагч Ч. Дэлгэрмаа «Орос, мон- гол хэлний энгийн нийл- мэл өгүүлбэрийг харьцуул- сан ажиглалт» сэдвээр «эрдмийн зэрэг» хамгаа- лав Нээлттэй хуралдаанд сумын намын үүрийн тов- чооны гишүүд, АДХ-ын Гүйцэтгэх захиргааны 3а- рим ажилтан, эцэг эхчүү- дээс оролцож санал бод- лоо солилцож, үр өгөөжөө өгсөн «бага» хүрээлэнгийн ажлыг талархан сайшааж лаа. Л.ЭРДЭМБААТАР (багш) хүндэтгэ-,! ЭНЭ ЖИЛ 9,3 САЯ ТӨЛ ХҮЛЭЭН АВНА ТӨЛЧИН ХҮҮГИЙН УУГАН ХУРГА шЕВассггүлоУАЛУАҮ? ХАРИУ ХҮСС Зарим сахилгагүй хүүх- дийг яаж хүмүүжүүлж, бүлгийн болон бусад ажилд идэвхтэй оролцдог болгоё доо! Бүлгийн ажлыг 14 хо- ногт нэг удаа хийдэг бол- говол яасан юм бэ? Ёр нь долоо хоног бүр хийх ашиг И--нүүрт МАХН-ЫН ТӨРСӨН --ЗӨВСАНАА, ЗҮЙТЭЙ АЖИЛ ӨДӨРТ ЗОРИУЛСАН «ӨНӨР | (Өгүүлэл) ХҮН» СУРВАЛЖЛАГА, Захидал Ш--нүүрт: ЭДИЙН ЗАСГИЙН (асуудал ЦАГААН ТОЛГОЙ дэвшүүлсэн өгүүлэл) ЭН. ЗАХИДАЛ ! байна уу? Хүүхэд бидний үерхэл нөхөрлөлийн тухай өгүүлдэг сонины «Найз» булан яагаад цөөрөв? Үү- нийг нэлээд том ХхэмжээЭ- “гээр тогтмол булан болгож нийтэлнэ ? Сурагч Ч МӨНХТУЯА (Говь-Алтай, Алтай су 1ү--нүүрт: УРАН ЗУРАГ (Гоо зүйн хичээл) Б. ЛАМСҮРЭНГИЙН авсан гэрэл зураг мын 8 жилийн сургууль) - Танай бүлэг ийм хүүхэдтэй яаж тулж ажил- ладаг вэ? -- Бүлгийн ажлыг ямар хугацаанд хийх нь зүйтэй гэж үзэж байна2?Сониноо- роо дамжуулан санал бо0- Дол, арга туршлагаасаа бичиж энэ захидалд бүг- дээрээ харнулцгаая. -« ХАРЖ УНШИХ ХАРИУ. 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 174 17 (2388) 1989 оны | гуравдугаар сарын 1. Лхагва Үнэ 10 чїслтө 1 урилга С. Сарангэрэл охинд ЗСБНХОУ-ын Хакас | мужийн коммунист наг | мын хорооноос урилга ирлээ. Онц сурлагатай энэ охин Абакан хотод сочлох болсондоо хяз» ! гааргүй баяртай байна, Түүнийг мордоход, -- Сайн яваад ирээч рэй. Зөвлөлтийн сур, гууль, пионер сурагчдын туршлагаас ихийг су" раарай, Абакан хот, Шушинский дэх Лени- ний музейн тухай бидэнд ярьж өгөөрэй. 1 Миний захидлаар ха- рилцдаг найзад минь (мэнд хүргээрэй гэж нэр хаяг хэлж нь үлдлээ найз нөхөд -- Сайн сууцгааж 1 байгаарай. Та нарынхаа Ї захиа даалгаврыг бие- Ёлүүлэх болно. Та нар Ї минь аав зэж, ах эгчдээ "Ц тус болж, олон олон төл : бойжуулаарай гэж С. “Сарангэрэл хэлсэн юм, Өмнөговь аймгийн төв Даланзадгад хотын ар- ван жилийн сургуулийн сурагч, Зөвлөлт Хака- сын коммунист намын хорооны урилгаар Аба- кан хотод зочлоод ирлээ, Б. ПАЛАМ Зохиогчийн авсан гэрэл зураг МАХН БАЙГУУЛАГДСАН ӨДӨРТ Эмээгийнхээ дэргэд дан- даа л байгаад баймаар са- нагддаг. Харах нь, хэлэх нь биеэрээ байж байх нь нэг их нөмөр нөөлөгтэй, Энэ- рэнгүй звөлөн харцаар хар на. Уярангуй ухаалаг үг 22 лллиисхуу-иооккоосссттттт---отллЛЛЛол нившэвиэээтэжлээиллээинн шилэн «МИН Б 934» үс цалс23 2587 терналыг бичиж л явна. Нийслэл хотын маань хойд захад Чингэлтэй хэ- мээх уулын ам бий. Дул- маа гуайнх тэнд дөрвөн өрөө тохилог сайхан бай- шин барьж суужээ. Амрал- үэвжэнэ үзээээ үзжээ зэвээ энээ үрэн (СУРВАЛЖЛАГА) САЙН Ч ЭЕОЛ ч хүн, сайхан ч хүн. ймдугаар анги Зэс жилэб ажилчин Г б0- | | | | | | | | | Ён ос | | | | | | ! хэлнэ. Хажууд нь байж байвал юунаас ч аймааргүй, ЮУ ч бидний амар амгалан, энхрий дотно байдлыг эв- дэж чадахааргүй. «Нас өндөрсөх тутам эмээгийн нь чадал дорой- төж, та нартаа түшиг тул- туур болж суух цаг хуга- цаа богиносож байна. Энэ бол хорвоогийн жам, харам- єах хэрэггүй. Надаас хойш сэтгэлээ чангалж, бие дааж, ямар ч бэрх явдал тохиолд- люо гэсэн түүнд хотойхгүй, хөл алдахгүй амьдрах хэ- рэгтэй, Амьдрал ийм л бай- даг юм» гэж эмээ маань үе Үе шүүрс алдан хэлнэ. өсөж өөдлөх бүр, ойр холыг таних, тоолон эмээгээ улам бүр хайрлаж өрөвддөг юм. Эмээтэйгээ дандаа л цуг байхсан гэж боддог. Эмээгийн хэлсэн үг сэтгэлд нийцтэй, санаж явахад урамтай, дандаа л Б-эрд зорнг хайрлаж байдаг охидын нэг О. Хишгээ хэл- сэн. Нийслэлийн хоёрду- байсан гэдэг. Гэхдэз сайн , гаар сургуулийн зургаду- таар ангийн сурагч хэлсэн. ДУЛМАА ТЭМ ХЭН 532. сан. иг-к7-3 гадна Ч.Лхам- сүрэн, Б. Явуухулан, Ц.Цэ- дэнжав, 8. Баттулга, Ц. Уламбаяр, А. Чойжилжав гээд тэр үед хүүхэд, залуу- чуудын сонин, сэтгүүлд ажиллаж байсан (зарим нь тэнд ажиллаагүй байх) нэрт олон зохиолч, сэтгүүлчдийн зохиолыг өсвөр, залуу үеийнхэнд хүргэхэд тус болж ирсэн хүндтэй хүн. Тийм учраас та нар энэ хү- нийг хайрлаж, хүндэлж, ажил хөдөлмөр, ач тусыг нь хээт цэгнэж байх хэ- рэгтэй. Энэ үгийг жар, далаад онд хүүхэд, хэвлэлд хамт ажиллаж бай- сан Ц, Гайтав гуай (БНМ АУ-ын соёлын гавьяат зүт- гэлтэн, төрийн шагналт, найрагч) сургамжлан ы-0 8. байсныг Дулмаа гуайтай уулзах үед хам- гийн түрүүн дурсан санаж билээ. жээ, Нутгийн ах эгч нар сайхан морь унаж жийжүү ШУДАРГА, дөрөөт арвал зургаа юм уу, гучин хоёр угалзтай монгол гутлаар жийсэц нь хараад ханахын аргагүй үзэмжтэй байдгийг би дац, даа дурсан санадаг юм. Тэгээд ч гуталчин болох гэж тэмүүлсэн байх, Бүр монгол гутлын ангид орио тэж зүтгэсэн юм шүү, Манай үйлдвэрт мойгол гутал эран го. бат бөх хий- Дунд сургуулийн сурагч, ачаас нь эхлээд төрийн шагналт яруу найрагч хүр- тэл дурсан ярнад байдаг Дамбын Дулмаа гэж хэн бэ? Хүүхдүүд та нар үү нийг санаа сэтгэлдээ эрж байгаа. Хорин наснаасаа эхэлж «Залуучуудын үнэн», «Пионерийн үнэн» сонин, «Залуу үе», «4Зал- 080 ХҮЛ гамжлагч» сэтгүүлийн ма- терниалыг машиндаж бай- гаад өндөр насны хүндтэй амралтаа эдэлж байгаа хүн. Ямар ч сонин цаг үеийн чу- хал үйл явдлыг уншигчдад тэн хүргэх гэж яардаг. тлайнгА9, машиндаагүй нэг ч мөр хэвлэх үйлд- вэр хүлээж авахгүй. Тийм болохоор Дулмаа гуай тү- рүүчийн автобусаар ажил- даа ирж, сүүлчийн автобу- саар гэртээ харьж байсан дэг, Балжид гэж авгай бий. Би сургуульд байхдаа тэр эгчийг дагалдаж дадлага хийсэн. Сургуулиа төгсгөөд Балжид эгчээр л багш- луулж байлаа. Монгол гу. тал угалзтай, угалзгүй гэж АЖИЛСАГ, хоёр янз байдаг, Угалзтай нь дотроо 8, 16,24,32 угалзтай гэж дорвон яна. Угалз нь олшрох тутам нарийн ур хийц шаардана. Үзэмж нь сайхад болно. Сүүлийп үед сайхан хийц- / 12 Ё зөв нь олонтой. Нойргүй хонох шөнө ч алийг тэр гэх Вэ. Өнөөгийн ахмадад тооцог- дох болсон хүмүүс улаан бүч зүүсэн пионер байхдаа Дулмаа гуайн машиндаж гаргасан материалыг «ПНо- нерийн үнэн» сониноосоо уншиж оюун ухаан төлөв- шин хүмүүжсэн. Тэгэхээр өөрийнхөө арван хүүхдийн зэрэгцээгээр улс орныхоо мянга мянган хүүхдийг хү- мүүжүүлэхэд гар бне орол- цож, хувь нэмрээ оруулж иржээ. Энэ нь түүний ажиллаж амьдарсаны хамгийн сайхан бахархал болдог аж. Дул- маа гуай гучаад ач, зээ- тэй, бас гучийнхаа гараас хөтөлж яваа хүн. Арван хүүхдийнхээ дөрвөн охи- ныг бичээчийн мэргэжил- тэй болгожээ. Тэд нь бас хүүхэд, залуучуудын унш- тэй монгол гутал захиалж өмсөх гэсэн хүний тоо олон болж, гуталчин бид улам шуурхай, улам чанар чан- саатай ажиллах хэрэгтэй болж байна, Ялангуяа хө- дөөгийн малчин ах. эгч нар чинь дөрөө даах монгол тутал их хүсдэг юм. Би саяхан намд гишүү- нээр элссэн. Хариуцлага УХААЛАГ! маань улам л нэмэгдэж байгаа хэрэг, Хүүхдүүд та нар эгч шигээ. инонероосоо эвлэлд, эвлэлээсээ памд | т иииний хилийн энанээ тын өдөр энз айл шиг өнөр өтгөн болдог айл ховор. Юу гэвэл хүүхдүүд Нь ач, гу- чийг нь дагуулан ирж бөөн хөөр баяр, хөл хөгжөөн болцгооно. Ингэж олуулаа цуглах нь Дулмаа гуайн сэтгэлийг тэнийлгэж, баяр дээр баяр болдог аж. Дулмаа гуайн ээж Раа- пил гуай нас сүүдэр ерэн зургаа хүрсэн ч, гэр орны ажилд хөдөлж, ач гучаа сургамжлаад ануухан суу: на. - Би уур зараргүй. хүүх, маань асрам: Ягаан сайтай болохоор ийм их урт насалж байгаа юм. Зуун нас хүрэх санаа байна гээд Раапил гуай инээмсэглэж байх нь арга- гүй л нэг буянтай буурлын шинжтэй. -- Нас жар гарсан Ч зэжтэйгээ хамт байна гЭэ- дэг сайхан юмаа гэхэд Дул- маа гуай, - Миний ээж ачтай хүн шүү. Арван хүүхдийг минь, бас ач гучийг минь өсгөлцсөн хүн. Хэрвээ ээж хүүхдүүдийг минь өсгөл- цөөгүй бол би өдөр, шөнө- түй сууж сонин, сэтгүү- лийн яаралтай тэр нх ма- терналыг машиндаж сууж яаж чадах вэ? Хүүхэд яаж байгаа бол гээд л гэ дөө гүйгээд байх ба СЯН. Миний энгэрт байгаа хө- дөлмөрийн гавьяаны у.фган тугийн одон, алтан гадас одонгоос эхлээд энэ олон одон медалиар ээж минь надтай хамт шагнагдсан тэж боддог гээд баясан мишээж сууна. -- Таныг залуу байхад ажлын цаг дууслаа гээд Заваан, явчихдаггүй байсан из. -- Яалаа гэж. Ямар ажил байна, дуусгаж байж л яв- на, Эвлэлийн их, бүгд ху- рал ойртоод ирэхээр ажил бүр ундарч өгнө. Би, на- мын ХИ, ХШ ХЇУ их х»у- рал, Ардын Их Хурлын та- ван ч удаагийн чуулганы материалыг бичилцсэн хүн. Тэр үед гэртээ байх нь хо- вордоно. Нас залуу боло- Зиг ядрахыг мэддэгүүй Намын гишүүн, жирийн ажилчин, үлгэртэй сайхан зэж нар олон бий. Тэдний нэг нь манай Дулмаа гуай юм. Ц.САНЖЖАВ шат дараалан элсэж ард түмэндээ ач тустай сайн хүн 68 жилийн ойн ӨД: рийг шэнэ 7 с-нЁс--4Ж.. гишүүний нь хувьд эгч нь ээл яв шишц ниэа хиа 23 тппнтиниин төнннаииииининииипипииниииниинииинииииннн АРВИЛАН ХЭМНЭЛТИЙН АЯН--88 БЭ 11111111 11111111 11111111 1111111111111111111111110123111007117111171111131:1117 Гл мини МЕИЫНГГ Л ЛЭ оноөхлгөиөитилтжэй ии зииинишинишииишининианиинлитиитлтилаиилгиггигитицииишинийнн Эдийн здсгийн идгддн ТОЛГОЙ Нар наашлан урь унаж, жаврын эрч адсуураад уяслаа. Өглөөний нар эртлэн хөөрч, оройтож жаргаад мөч мөчөөр өдөр уртсаж байна. Удахгүй улирлын дүн гарах ойртож, уншиж давтах цаг ч бас уртсах учиртай болжээ. Нэг л мэдэхэд жилийн эц- сийн анги дэвших шалгалт эхэлнэ, Сурах бичгийн хуудас, хичээлийн дэвтрээ шагайж дутуу ойлгосноо гүй- цээх л хэрэгтэй болно, Тэгтэл пионер сурагчдын маань сурах бичиг ямар байдалтай байгаа бол! Энэ тухай бичихээр нийслэлийн 20 дугаар сургуулийн 5-ын «Бь ан- гийн сурагчидтай уулзлаа, Нэг хүүхдэд арван хоёр сурах бичигтэй гээд бодоход нийт 41 хүү- хэд 492 сурах бичигтэй. Эдгээр олон номын нэг ширхэг гэхэд арваад хэв- лэлийн хуудаснаас багагүй зузаан. Хэвлэсэн Тоо ширхэгээр авч үзэхэд хорь хол давсан мянга байх юм, Сурагчдын сурах бичгийг үзэхэд хавтас салсан, халтар болон хуудас дээр бэх асгасан, зурж эрээчсэн, хэсэг (бусгаар урж үгүй хийсэн байлаз. БВстой л «эзэнтэйсэн бол элэг эмтэрмээр» гэдэг л санагдаад байв. Хэрвээ сурах бичиг, аливза ном хүн шаг үг хэлдэг бол гомдлын нулимс эсгаруудан «ширүүн гарын» тухай өрөвдмөөр зүйл Ярих байсан даа. Жил жилийн хавар анги дэвших шалгалт дууссаны дараа олон олон сурах бичиг анги танхим, хонгил, хогийн савны дэргэд хөглөрч байдаг. Хэргээ гүйцээчихээд номоор шнгэж «гараа угаадаг» муу зуршил нийт сурагчдын дунд, сургууль дээр газар авчээ. Эзэнгүй хаягдсан энэ олон номын рүүгээ цаасан сум илгээж тоглоом зугаа болгосоор байна. Бүрэн бүтэн нэг вомын хуудас дээр «БЇЕА-Х, «10ҮЕЁ» гэсэн үг Томоос том, тодоос тод бичсэн байлаа. Сурах бичиг сүүлдээ ийм л болж хувирдаг ажээ. ӨВӨӨ ӨГҮҮЛЭХ НЬ тарсан Балдан гуайг Өгүүлэхэд ТҮҮ вий отгон хүү Төмөрсүх: 5 Ном урах, хуу гэдгийг од тЖгүаи лээр Ба чэрөэчилэ оо л үзэж байна. болохоор бас хайрлах хамгын Эисаг сулардаг байлгүй : вээсЫс С лгүй. Дэвтэр олдохгүй арааны баглаа боодлын бор цаас нэг хэмжээтэй хайчлан тэвхийтэл үдэж, м2Бэ их ариг гамтай хэрэглэдэг айсан, Ийм үг хэлэхээр өнөөгийн багачууд тэр даг одоо хоёрыг харь- цуулах хэрэггүй гэх юм. Жил бүрийн хичээл эхэлмэгц шинэ сурах бичиг авдаг, Шинэ сурах бичиггүй бол сур- лага нь сулрах шиг боддог атлаа сарын дараа эргээд харахад шинэхэнд нь цэмцэгнэж байснаа мартаад тогоо- ны бариул шиг халтар, навсархай болгосон байх юм. Ингэтлээ их ун- шиж хэрэглээд байна уу? гээд ажи- хаар хальт мулт, хайнгадуухан эр- гүүлсэн болж харагдах юм. Ном ун- шиж туулна гэдэг гар хурууны Үзүүрээр ганц хоёр сехөхийн нэр биш бөгөөд номыг хайрлаж хүндэл- нэ гэдэг бас шүтлэг биш юм, Их ч хөрөнгө мөнгө гарзадсан цаасаар гал асааж гадаа гэртгүй Балдан шүүрс алдав. АМЬСГАЛАХ АГААР АРИУТГАГЧ МОД Хоёр зууц килограмм цаасыг нэг. шоо метр модноос гаргаж авдаг бо- гөөд модноос орлуулах түүхий эдийг хүн төрөлхтон олоогүй л бай- дунджаар мм цаас орсон ГЭЖ бодоход 188,6 килограмм цаас буюу бараг нэг шоо метр мод оржээ. Гэтэл З гийн 42 дугаар ангийн 14 бүл- сурагчийн монгол мод гэдэг юу билээ? Ой мод гэгч амьсгалах агаар, орчин тойрныг ариутган цэвэрлэгч байгалийн эрүүл энхийн албан хаагч ажээ. Хот суу- рингийн ой мод, ногоон байгууламж орчныхоо чийг тундасны 15 хувийг хөрсөнд шингээж үлдсэн 25 хувийг ууршуулан агаар чийгэлдэг, Тэгэхээр 5-ын «Б» ангийн сурагчид 492 сурах бичгийн номоо анги дэвшмэгц үрэн таран хийвэл агаарын Чийг, хөрсний усыг мөн хогийн сав юм уу, галд хийлээ гэсэн үг болно, Нэг га талбайн мод бут, ногоон ур- гамал элдэв утаа униарын 85,5 хувийг өөртөө шингээж 64,5 хувийг сарниул- на. Үүнээс үзэхэд дээрх сурагчид но- моо үгүй хийвэл бохир агаараар өөрс- дөө амьсгалж эхлэх болох нь ээ! Ой мод бас элдэв дуу чимээ, шуу- гианы 25 хувийг шингээж, 75 хувийг сарниулдаг учир 5-ын 4Б» ангийн үгүй хийсэн номыг дахин хэвлэх цаас үйлд, вэрлэх мод огтлоход ядаргааны эх үн- ДЭС дуу чимээ ямар нэг хэмжээгээр хичээлийн чинь танхимд нэвтрэн орох зуун тэрбум тонн цэвэр хүчилтөрөгч руулж, ариутгаж цэвэрлэдэг ой модыг хайрлан хамгаалж байгаа хэрэг билээ. Өнөөдөр дэлхий нийтээр модны үнэ цэнийг үнэнхү4 ойлгож түүнээс гар- гаж авдаг цаасны асуудал юу юу- наас ч хурцаар тавигдах боллос, Агаар Фрчноо ариун байлгах уу, аль эсвэл ном, бичиг цаасыг ариггүй хэрэглэж. өөртөө хөнөөл учруулах уу гэдэг та- лаар сэтгэл түгшин ярилцах болог. Тавдугаар ангийн сурагчдын үздэг арван хоёр сурах бичгийг жил бүр ши- нээр хэвлээд байвал хичнээн их цаас зарцуулах вэ? Энэ лх цаасыг хичнзэн шоо модноос гаргаж авах вэ? Цаас хийхэд зарцуулсан энэ их мод ургаа чигээрээ байвал бидний амьдралд ямар ач тус үзүүлэх вэ? Тооцоолж бо- дох л хэрэгтэй боллоо! А НӨӨЦ ГАРТ БАЙГА Пионер сурагчид өөрчлөлт, шинэч- лэлийг юунаас эхэлбэл эх орныхоо эдийн засагт бага боловч хувь нэмэр болох вэ? Энэ талаар ярилцья. Дэлхий дээр цаас алтнаас дутуугүй үнэтэй болсон өнөө үед манай улс га- даадаас өндөр үнээр худалдаж авдаг. Худалдаж авсан цаасны ихээхэн ху- зийг хүүхдүүд та нарын сурч болсвс- роход зориулж олон зуун мянган хувь- тай сурах бичиг хэвлэж байна. Дөр- вөн зуу гаруй мянган сурагч дунд- жаар найман ном хэрэглэдэг гэж бодо- доход нийтдээ 83 сая 200 гаруй мянга болно. Нэг номонд дунджаар 800 грамм цаас ордог гэхэд ямсршуу тоо гарах нь тодорхой, Энэ их тоог шоометр мо- донд шилжүүлэхэд бас л багагүй ха- риу гарна. Түүнийг модны ялгаруулдаг хүчилтөрөгч, шингээдэг чийг, дуу ЧИ- мээнд дахин шилжүүлэхэд итгэхэд бэрхтэй тоо гарна. Эндээс бид ийм их амьсгалах агаар, чийгийг өөрөөсөө үгүй хийж байгааг ойлгох болно. Эдийн засгийн энэ цагаан толгой- ноос эхлэн цаашаа олон зүйлийг ухаа- рах хэрэг гарлаа. Миний уулзсан 5-ын 4Б» ангийн су- рагч бүр 12 сурах бичгээ ариг гамтай. нэг жил хэрэглээд хавар анги дэвшмэг- цээ одоогийн 4-ийн 4Б»-д бэлэглэхэд 492 ном хэмнэгдэнэ. Энэ нь нэг шоо- метр мод гэсэн үг биз дээ. Улсын хэм- жээгээр тавдугаар ангийн бүх сураг- чид ганцхан уран зохиолын сурах бич- тээ ингэж дараах ангидаа шилжүүлбэл 15 гаруй мянган ном байна. Энэ мэтээр бүх сурах бичгээ дараах ангидаа шилжүүлж бэлэглэдэг бол асар... их тоо гарна, Дөрвөн зуу гаруй мянган сурагч бүх номоо гамтай хэрэглээд дараах ангидаа шилжүүлэхэд хичнээн их хөрөнгө мөнгө, цаас, мод хэмнэгдэх нь тодорхой болно, Хэрвээ нэг сурах бичгийг гурав шилжүүлэн хэрэглэвэл ямар их ашиг олох нь эргэлзээгүй. Бидний гарт ийм их нөөц бэлхэн байна. Үадаадаас өндөр үнээр авдаг цаасны нэлээд их хэмжээг ийм журмаар багас- гавал төдийчинээ хөрөнгө мөнгө хэм- вэгдэнэ. Энэ бол сурагчийн хувь нэмэр бө- гөөд эх оронч сэтгэл билээ. Г. НЯМАА СОНИНЫ ЗӨВЛЄЛӨӨС Монголын багш нарын У их хур- метр ТҮҮТТҮ1011111111111111111 шиш иццлин хот суурин газарт мод тарьж цэцэр- лэгжүүлдэг нь цаанаа ийм Тэгэхээр бүхэл бүтэн ном битгий хэл алгын чинээн цаасыг ч ариг гам- тай хэрэглэвэл амьсгалах агаар ялга- хийг хүсье. Г:88: 233 882727 5сӨМ 2 ЛГ 2 ЭХ анддайв архин лангийн үндэс 67, БНМАУ- ын газар зүйн 71, амьтан чин номын зах ажиллуулж сурагчид өөрсдөө Комис- ШУ ШИН! 1 113) 111 ши) | ЇЇ! Нийслэлийн 22 дугаар бүлтэмийн пионер сурагчид багш нарын их хурал уг. тайж олой ажил зохиож бай- гаагийн нэг нь сурах бич- гэз дараагийн гэл шил, жүүлэх ажнл юм, 1987-- 1988 оны хичээлийн жилд 2-БуЛоыгЛ агчид хямдруул 087 төгрөгийн 1077 ном шилжүүлсэн. Элэ хичээлийн шилд 17 хэлний 361, унших бичиг 351, математикийн 284, дуу хөгжмийн 84 ном, 2-- 3 дуг аигийн, түмэн дисын 98 бүгд 1168 ном дараагийн ангидаа шилжих юм. : д ангяас У дугаар хи монгол хэлний 99, математикийн 88, «Раду- га» сурах бичиг 58, ходөл- мөрийн 75, физик, газар зүйн 68, эртний 7 р? дахины түүхийн 90, дуу. ны 101 бүгд 575 номыг Дүү нартаа шилжүүлэн өг- нд, їш 57 , газар тариа- судлалын 061, «Радуга» су» рах 98, уран зохиолын 9, хөдөлмөр сургалтын (89, шинэ түүхийн 82, нэн ши- нэ түүхийн 91, дуу хөгж, мийн 81, үндсэн хуулийн 59, монгол бичгийн 98, шугам зургийн 76 бүгд 1192 номыг шинэ ХИЧЭЭ- лийн жил УЦ ангид дэв ших сурагчдад бэлэглэнэ. Судалгааны тооцоогоор 1988--1989 оны хичээ лийн жилд тус сургуулийн пнийт анти, бүлгийн 1194 сурагчийн 5497 ном дам- жин шилжиж хэрэглэгдэнэ. Энэ хичээлийн жилийн эцсээр сургууль дээр хуу- ииннии Т111111111117 сын тогтоосон ҮНЭЭр номоо худалдах юм. Ном шилжүүлэх хөдөл- гөөн бол сурагчдын номон- доо гамтай хандах ажилла- гааг дээшлүүлэхэд их тус- тай байдаг. Өнгөрсөн жилд шилжсэн 1077 номын 1021 ньахин :4 С.АЛТАНЦЭЦЭГ шонерийн ахлах дагч) ТТҮҮНҮТҮҮҮҮҮҮГҮ111111 т,х:. йн удир-- араатан хоёрын тэмцэл зурж их биеийг будах зэрэг тэй бугын дүрстэй чулуун), байсныг гагцхүү «чулуун аргаар ихэвчлэн хийн, бү? хөшөө ИХ алдартай төдий« судраас» л түвэггүй уншиж тээсэн байдаг. Мөн хад, гүй Төв Азиас 500-аад олд болно. агуйн зургуудыг хооронд соны 90 орчим хувь НЬ Хадан хясаа, агуйн зу. нь харьцуулан үзэхэд хавт- манай оронд бий. Тэдгээр) рагт хүй байгалийн сүр хү: гай сүүдэр дүрслэлээс эз- нь хүрэл зэвсгийн дунд үед чийг эрхэндээ оруулж, өөр- лэхүүнт дүрслэлд, нэг өн» буюу ойролцоогоор “ий: , төө ашиглах гэсэн хүсэл, гийн нарийн хүрээ зураас- 11--1 мянган жилд холбог- тэмүүлэл, улирч одсон до наас дүрслэлийн зөв харь доно гэж эрдэмтэд нэгэнт мог. ан авлах нууц увидас, цаанд, энгийн зохиомжноос нотолсон бөгөөд буган ХӨ- тахилга, тайлгын ёс зүй ан амьтны эрчимт хөдөл. шөө бол балар эртний ХҮ", нэр! шингэсэн байдаг тул гөөний илэрхийлэлд шилж- мүүсийн тэнгэр огторгуй, энэ нь зөвхөн дүрслэх ур. сэн нь ажиглагдана. Хууг нарны билэгдэл төдийгүй, лаг, уран зурагт төдий, чин чулуун оринякийн үе” хөшөө, дурсгалын урлагийн гүй нүүдэлчдийн гүн ухаан. шатанд нарийн хүрээ зу. нэгэн төрөл даруй мөн, бөөгийн мөргөл шүтээн,ар- раасыг байгалийн нэг өн- Энэ үеэс Төв Азийн ур" дын аман зохиолтой ч мах гийн зос будгаар шингээж лагт «араатны дүрст урлаг» тра» гэдэг агуйгаас анх “УСНЫ барилдлагатай би- зурдаг онцлогтой байсан гэж алдаршсан маш өвөр- удаа олсон. Тэрхүү санам- 299- Одоогоор манай оронд бол хуучин чулууны шув- мөц урлаг бий болсон. Хү- саргүй нээлтийг дэлхийн ОЛДООД байгаа хүй нэгд. тарга болох мадлены үед рэл хутга, илдний бариул, олон улс орны эртний суд- лийн урлагаас Ховд айм- улаан, хар өнгийн зузаан, бусад зэмсэг бол гоёл чи. галын эрдэмтэд бүтээлчээр ГИЙН Манхан сумын Хойт нимгэн будгаар ан амьтны »мэглэлийн зүйл дээр том үргэлжлүүлэн, шинэ сонин Цэнхэрийн, агуйн улаан онцлог шинж төрх, эзлэ- нүдтэй, соотон чихтэй угал- олдвороор улам бүр бая- зосон цуврал зургийг тэр хүүнт хэлбэрийг гэрэл, залж тогцоорсон эвэртэй! Ази тивийг хүн төрөлхт-. ЖУУлсаар байна. нутгийн зураач М, Амга- сүүдрийн тусламжтайгаар буга, янгирын дүрсийг Хүр»! ний хамтийн эртний соёлт Хад агуйн зураг бол хүн, ЛЭН хуулбарлаж, Дүрслэх илэрхийлэх болсон гэж дэл- дээр цутгаж урладаг байв. | тив хэмээн үздэг бол Мон-. байгаль хоёрын -амин хол- урлагийн музейн танхимд хийн, урлагийн түүхэнд Ийнхүү монголын мөнх ГОЛЫН ГОВЬ” “Хангай” хосодо” ббоёг гэнэн байдлаар: ухаа ОлӨлуулсан... бичсэн байна, «../Мадлены ХӨХ ТЭНГЭРИЙН доорхи чу, сон өргөн уудам нутаг буу? РАН Таньсаны үр дүн бөгөөд Нэн эртний энэ зураг үеийн» зураачид дэлхийд ЛУУН зургийн галарей, бу- рал эртний түүх, соёлын ЯХҮРСлэх урлагийн элэнц ху- Испанийн «Алтамира»,. анх удаа «ракурс» “гэдэг Гён ХӨШӨӨ, араатны дүрс: дурсгалт зүйлсээр арвин ЛАНЦын язгуур үндэд «Өвөг Францын Фон де Гом зэрэг биет зүйлийг дээрээс нь тэй чимэглэлийн хүрэл цут- баялаг. Тэдгээрийн дотроос |. ЭШӨГР, ОМ: Өрнөд Европын дэлхийд ал: ” буюу. дороос нь Ойрхоноос тамал зэрэг буурал өржий улзан, хар зос будгаар зур- Хуучин чулуун зэвсэг бу- Буцны агуйн Бы рагтай хол, харахад үүсэх төвлөрч ху: түүх, Уярсчарн 3 213:4нн сан, ХОНХОЙЛГОН цохиж юу. палеолитийн үеийн ХҮ- онрын дол ШОМ раангуйлсан алслалын хуу- Эгаг нь л, үагий үс. сийлсэн хад, агуйн зурат ний аж төрөх амьдралын Манай оронд байгаа хад... лийн нууцыг нээсэн бөгөөд. МҮҮСИЙН овог, ан н төг рал үүслээс аваад эртин монголчуудын амьдрал ахуй, оюун санааны ертөнц, уран сайхны сэтгэлгээний сэн гол их булаг нь арслан ны зураг, дүрс нь хийсэн ТЭД энэ санамсаргүй нээл- бөлө оныг шлгорас-аран заан, тэмээн хяруул, хамар. арга техникийн хувьд хоо- Тийнхээ үр дүнд-уран зу- Нэорлээ аг ЭН” ҮЙ) дээрээ эвэртэй хирс, зэрлэг. рондоо эрс Ялгаатай бө. рагт гэрэл, сүүдрийн үүр, гатдаг. Энэ өвөрмөц үхэр, янгир, аргаль угалз, гөөд, ялангуяа дан хүрээ гийг ойлгоход ойртсон юм Я д, урлагийг ХЇХ зууны эхээр буга согоо зэргийг авлах зураасаар хөдөлгөөнгүй гэж А. Окладникоф бичсэн мэг ёсны “нэвтэрхий толь өрнөд Европод “Испанийн явдал бөгөөд нийгмийн ерөнхий дүрс гаргах, дүр: бий. болон цогцолж байдаг. иргэн Марселино Саутуо- хөгжлийн эрт балчир үеийн сийг хонхойлгон ухах, дүр- Нар өөд дүүлэн үсэрч Урлаг судлаач ла охиныхоо хамт «Альта- урлагийн баатар нь хүн, сийг улаан “ос будгаар байгаа уран гоё хэтрүүлэг- Д.ДАШ БАЛДАН гэсэн гомдонгуй харцаар ийм үг хэлэх шиг болдог ширтэнэ, Дөнгөж өчигдөр: юм. хөн энэ тухай хатуухан үг хэлж сургасан эхийн царай цаанаа л цөхрөнгүй. Зөвлөлтийн Эураач Ф, П. Решетниковын «Дахиад хоёр авчихаа юу?» гэдэг энэ уран зургийг харахад ХАРЖ УНШИ2 ХАРИУЛТ! УРАН ЗУРАГ ҮГ. ХЭЛДЭГ юм Цүнх барьсан жаал хүү бодоход мөсөн дээр энэ хүү хатуухан үг хэлсэнд ХҮҮ гэмшсэн харцаар жишүү: өнжжээ. Дүүгээ ирмэгц хэлэх үггүй харц буруулаа хэн харж УРУУ царайлан бичгийн ширээний араас өн- болов уу. . зогсоно. Түүнийг ороод ир дийж, сурах бичгийн хуу” Дугуй унасан бяцхан дүү мэгц энгэр ӨӨД цоройлон дас хамхигдахаас болгоомж учир мУлрхгүй, тул баярлан ! лэх алаг нохой эгнээ дон гараараа дарсан эг, инээвхинЛлЖж ангадуулсны 5 харж унша: яаж ой . 1- ян сахисан нь илт. Үүнээс чийнхньхарцинэглширүүц, нь дараа тоглохсон гэхээс Энэ зургийг харж уншаад тгосноо сониидоо 21 УЗахах хүү Өглөө гараад зэмлэнгүй, Тэр өөрөө бүх аазгай нь хөдөлж байна. : 4: Ї 1Эров шөнө болохын өмнө- хичээлийн даалгавраа хий- Гайхаш тасарсан ЭХ Гй» бичээрэй, Хамгийн зөв ойлгосон шилдэг сайн бич» 4 ! хаг иржээ. ээ нь бари: чихээд цомоо уншиж суу: раа өвдөг дээрээ тавиад икусл312 л аж эитлэшилллилэллголг гт Л7 “ст б77-утгсстт хыг больсон шальчгар цүн- жээ, Энэ охин дүүгээ өнөо- «даан ч дээ, хүү минь Да дэгийг сонины дараагийн дугаарт ” 1 цээс тэшүүр дцухалзахыг дөр хоёр авсныг мэдээд Ххнадл хоёр авчихаа юу?» Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв, » чаучирг ЭРчЧрРЧЛРРрэлл р гэгэлэгглнг-ж тв гтэ өлэрфгугтээлэгчирэлнжиглчээгцрэгчи Оноо тэнцүү байхад зай л гарвал.., Манайд улсын өсвөрийн аварга тэшүүрчид шалга- руулах тэмцээн жил бүр гурван насны ангиллаар явагддаг. Энэ оны аварга шалгаруулах тэмцээнийг саяхан Булган аймагт зохиосонд Булган хотын хүүхдүүд тун ч баяр хөөр- тэй байсныг юуны өмнө дурьдууштай. Охидоос: 13--14 насны дөрвөн зайд цөмд Нь тү: ӨӨРЧЛӨГЧ нх сумын дунд сургуу: Уилл хэдэн сурагч баг- мэргэжил сонгон тоос биеэ бэлтгэн буй эд бага ангийнхны ПИННЕРЕ ШИНЭЧЛЭГЧ рүүлж, нийлбэр дүнгийн алтан медалийнхаа хамт 5 алтан медаль авсан Эр” дэнэт хотын багийн тэ. шүүрчин, Хялгант хотын арвац жилийн сургуулийн наймдугаар ангийн сурагч Г. Уранчимэг, 15-16 насны тэмцээнд 2 алт, 3 мөнгөн медаль хүртсэн Хэнтийн Б.Ганчимэг, 17-- 18 иасны тэмцээнд 5 ал- тан медаль авсан нийслэ- лийп 41 дүгээр сургуу: Зарим багшийнхаа хи- чээлд сууна. Бага ангийн болон төрөл бүрийн хичээ» лийн багш нараас зөвлөл- төө авна, ?-- Дүү ал, гийнхан ах, эгч нараа хүндэтгэхгүй, үг зовлөом: жийг нь сонсохгүй, тоох- гүй байлаа. Тэр дутагдлыг арилгахад ингэж «багш» “Нь ашигтай: Бид Ч»... тэсэн Дүү нартаа үлгэр: “жишээч байхын тулд биеэ нэл! ТӨЛӨӨ АЛТАН ШАЙБ ХЭ ЗЭЭД БЭЛХЭН Д. ПУШКИНЫ авсан гэрэл зураг. ӨСВӨРИЙН АВАРГА ТЭШҮҮРЧИД лийн есдүгээр ангийн су- рагч, энэ жил спортын дэд мастерын болзлыг биелүү: лээд байгаа Ш, Чулуун- цэцэг нар тэргүүлэв. Хөвгүүдээс: 13--14на. санд 3 алт, 1 мөнгө, 1 хү- рэлд медаль авсан Төв аймгийн Баяндэлгэр су- мын дунд сургуулийн дол- дугаар ангийн сурагч Б. Энхболд. 15--16 насанд 4 алт, 1 мөнгө авсан Бул» ган аймгийн Баян агт су: мын сурагч, одоо Улаан- баатарт спортын сургал- тын төвд суралцаж бай- таа Н, Ганболд, 17-18 насанд 5 алт авсан нийс- лэлийн 41 дүгээр сургуу- лийн есдүгээр ангийн 0. Алтанбагана нар манай өсвөр тэшүүрчдийн 1989 оны аваргууд болов. Энэ тэмцээнээр манай өсвөрийн тэшүүрчдийн үзүүлсэн амжилтууд ДотТ- роос 3000 м зайд Булганы Н. Ганболдын үзүүлсэн 4 мин 47,3 сек амжилтыг онцлон тэмдэглэх хэрэгтэй 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ | “заал 1 элэгхдал 2418 (2389) 1989 опы гуралдугаар сарын 4, 2-5 5 47хь732 - 1 БАЙГЛ,УН Эрдэнэт, Багануурын баг тэмцээнд оролцохоор иржээ гэсэн яриа хоккей- чин. хүүхдүүдийн дунд өрнөжээ: Улаанбаатар хотын ХЗЭ- ийн хорооны нэрэмжит «Алтан шайб» хоккейн 15 дахь удаагийн тэмцээн нийелэлийн өсвөр үеийнх-: ний Дунд гурван Насны ангиллаар таван өдөр бол- лоо. Тэмцээний дүн гаргахад 18 багийн 100 гаруй та- мирчдаас: Бага насанд Хүүхдийн соёл спортын баг тү. рүүлж, 11, ПЇ дугаар байрт МҮЭ-ийн Соёлын Төв Ор- дон, Найрамдлын районы багууд, Дунд насанд, МҮЭ-ийн Соёлын Төв Ордны баг түрүүлж: Ц, ИЙ дугаар байрт 10 дугаар сургууль, «Хүч» нийгэмлэгийн ба- тууд оров. Ахлах иасанд Хүүхдийн соёл спортын төвийг баг түрүүлж 1, ИГ дугаар байрт Эрдэнэт, МҮЭ-ийн Соёлын Төв Ордны багууд шалгарч, түрүүлсэн ба- гууд шилжин явах цомоор шагнагдлаа. Ш. ЦОГТ байна. Ганболдын энэ ам- жилт нь нэгдүгээрт: 17-- 18 насны хөвгүүдээс энэ зайд үзүүлсэн амжилтаас илүү байгаа, хоёрдугаарт: 15--16 насны хөвгүүдийн улсын аварга амжилтаас даруй 14,4 сек-ээр давж байгаа. гуравдугаарт: спор» тын дэд мастерын болзол (4,48.0)-д хүрч байгаагаа- раа онцгой юм. "Манай тэшүүрийн спортод Урьд өмнө 15--16 насанд спор- тын дэд мастерын амжилт үзүүлж байгаагүй билээ. Д. ДАШДАВАА (Спортын мастер)! ШИНЭЧЛЭН ӨӨРЧЛӨХИЙН ЭХЭН тай юм. Өөртөө байнга хяналт тавих ч ёстой, Эх- ний үед хүүхдийн өмнө, самбарыг Дэргэд очиход дасаагүй, хэцүү л байсан. Сүүлдээ зүгшрээд ирдэг юм билээ, Манай сур- туульд «өсвөрийн уран илтгэгч» бүлэг ажилладаг, Цаг үеийн байдал, улс то» рийн үйл явдлыг бид дүү нартаа ярьж, өгдөг, Д. Энхзала: -- Манай сургуульд пиоперийн ажил дорвитой өөрчлөгдөөгүй байна. Сураагүй болоод Ч тэр юм уу? Дутагдлы нь хэлсэн хүүхдийг заримдаа -адашюдгүзэх,(бүдүүлэг.үг».4 тор арай олон байна. 188: 84-48 44эн7 ХӨЧЛОХ Ч с: 5 яйдал: 1 болгоп хооронд нь урал, хааяа гардаг. Ил “тод ярьж, соёлтой марган хэлэлцэж, хамтын шийд: вэр гаргаж түүнээ биелүү- лэхгүй бол иионерийн ажилд яаж шинэчлэлт өөрчлөлт гарах билээ дээ. агмаа: -- Би Увс аймгаас энд шилжиж ир- сэн, Манай хуучин сур- гууль дэг журмын хувьд арай илүү. Энд жагсаа- лаар явах, бие биедээ зам тавьж өгөх талаар дутаг- далтай байна. «Залгамжлагч» УЇЧуул- ганы төлөөлөгч, бүлгэмийн Гехэиүлай Ан Г. Мөнх- төгс: - Шсеф ахлах, бага ангийпхиыг Нэг бүлэг-- хамт олон болгон ажил- луулж байна. Хүүхдийн ЭШИД “Х08р тэнцүү хэсэг Даантай ажиллуулиа, Тэг- Нү)| вэл пионерийн ажилд ахиц тарч магадгүй. Манай сургууль 300 гаруй пно- нер, баатарчуудтай, Пио- нерийн ахлах удирдагч Энхболд багш маань орон тооны бус, бас биеийн та- мирын багш. Ер нь дунд сургууль бүрт хүүхдийн тоо харгалзахгүйгээр орон тооны пионерийн удирдагч ажиллуулаасай тэж хүсэх юм. Оюунчимэг, Энхзаяа, Мядэгмаа, Мөнхтөгс шиг хүүхэд бүр өөртөо, найз нөхөртөэ, хамт олныхоо ажнл амьдралд шүүмжс лэлтэй хандаж илэрсэн дутагдлыг арилгаад бай» вал «Залгамжлагч». чуул- “таньтхаа” түүрлэа тйг “бїс”: лүүлэхэд МӨй ЧИХ Дө : болио доо! ! Сур ї Ц. ТҮВШИНТӨГС 4 хха» хє г “рүүєт Монголын пионерийн «Залгамжлагч» У! чуулган дээр яригдсан сэдвээр Дөрвөн жилийн өмнө «До лоон жил дараалан онц сурлаа. Олон улсын инонерийн «Найрамдал» лагерьт амарч чадалгүй ан- гн дэвшсээр, ХЗЭ-ийн ги- шүүн болоо» гэж нэг хүүг ярьж байтад гаднаас орж ирсэн бүсгүй өргөдөл гаргаад, -- Үүнийг хэнд өгөх вэ! Энэ асуудлыг хэд харну- цаж шийдэх бол гэв. Авч үзвэл «..Миний охнн 24 улнрал онц сурсан, олон нийтийн ажилд ндэвхтэй мөнрлэоыл Эцэг эх бид ч ь болохоор туслахыг - Еицрэх Охнны шинь Өвс аг сургуульд олон улсын пнонерийн «Найрамдал» лагерьт амрах урилга өч- дог, үгүйг мэдэхгүй, Юу- тай ч сурлага, сахилгаар тэргүүний хүүхэд амардаг гэж сонссон. Охиныг минь энэ. зуны (1986) олон уүл- сын ээлжинд амруулж өгө- хийг хүсье. Бидний энэ хү- сэлтийг биелүүлнэ гэдэгт гүнээ нтүгэж байна» тэсэн байлаа. Энэ өргөдлийг хариуцдаг хүмүүс яаж шийдсэнийг мэдэхгүй, Ийм өргөдөл олон ирдэг байлаа. Ажлаар хөдөө явж су- рагчидтай уулзахад энэ ту- хай нх асууж лавладаг Ботэсн ГовьАлтай айм- гийн нгэр сумын нэг х найз нөхдийгөө харан 1 ран байж намайг ганцаар үлдэхэд орж ирээд, -- Аймгийн төвийн еур- гуулниас хоёр зуу гаруй хүү- хэд тэнд амарсан байхад манайхаас дөнгөж хоёрхон хүүхэд явсан гэж билээ. Алтай хотын арван жилийн нэгдүгээр сургуульд очн- ход нэг ангийн 24 хүүхэд тэнд амарсан гэж тар өр- гөн баярлацгааж байв, Баян-Өлгий аймгийн СЦаг- сай суманд нэг хүү, -- Ах аа! «Найрамдал» лагерьт ямар хүүхэд амар- даг юм бэ? тэж их л бол- гоомжлөн айсан мэт бүл- тэлзэн асуув. -- Онц сурдаг, олон ний- тийн ажилд идэвхтэй, сон- гуультай хүүхэд амардаг юм тэж тэр үеийн баримт- лалыг барин хэлэхэд, -- Би таван жил онц сурсаан! тээд толгой бө- хийв. Хэсэг дуугүй болс- ноо хоолой засан, -- Баярлалаа ахаа! баяр- тай гээд гарч билээ. Тэр үед миний хариулт үнэхээр Фаярлуулаад таргав гэж са- насан, Надад итгэж цайдан сэтгэлийнхээ үгийг хэлэх гэсэн хүүхдийг би адбар- хуу, амны уншлага болсон хуурай үгээр тагласнаа са- нахад Өдөө сэтгэл соЁж Л явна. 1986 оны намар Дор- нод аймгийн Баяндун су- герьт амрах болов уу? гэв. -- Сурлага ямар вэ? Тэр чинь голЛоно доо гэхэд, Чухам юу гэж хэлэх гэс- нийг тэр үед бодсонгүй. Харин энэ жил «Онц су- раад ч амарч чадалгүй сур- гуулна төгслөө» гэж танн- лынхаа охиныг хэлэхэд, -- Бүх онцчууд нэг бүрч- лэн амрах байр савны баг- таашжгүй шүү дээ гэхэд, -- Дандаа онцчууд, тдэвхтнүүд ч амраагүй бай- хаа гэж билээ. Энэ үгний цаана нэг санаа байгааг таамаглаж эхэллээ. Ил тод байдал эрч хүчээ авсан өнөө үед хэлэлгүй дутуу орхиод байсан үг ил гарч эхэллээ. ТУЛЖ АЖИЛЛАДАГ ХҮНИЙ ЯРИА гийн ойр дотно хүмүүс бол тэдний бүлгийн удирдаг- Чид юм. хугацаанд ах, эгчээс ялгаагүй дотно болдог тэд хуудуутай үг хэлэхгүй нь мэдээж. гэж санаад уулзлаа. удирдагч С. Энхбаяр бид- ний илэн далангүй ярнаг эхэлж, -- Энэ лагерьт 7 удаа амарсан хүүхэд 1986 Уг » барахгүй зун амарсан хүү: хэд өвлийн ээлжинд эргээд ирэх нь цөөнгүй ажээ. Гэх- дээ нийт пионер сурагчдын тэмцээн, үзлэгт тэргүүн байр эзлэгчид болзлынхоо дагуу шагналаар ирж аж- ракыг бас үгүйсгэх газар- гүй. Авьяас, ажил сурла- гаараа амрахад хэн Ч үг ХЭЛЭХГҮН, инонер сурага, дын дунд энэ нь хэзээ Ч илүү үгинй бай болж бай- . Шударга үнэн шу- даргаар л байна. Харин уралдаан тэмцээнийг ай- маг, орон мутагт ор нэр болгох, огт зохион байгуу- лаагүй атлаа байр эзлүүлж «Шагнал» хүртээсэн нь цөөнгүй. Авьяас билэгтэй хүүх- дийн иулимсыг ингэж үз- дэг ажээ. Пионерийн удир- дагч Б. Сүхбаатар аймаг, хотын төвөэс олӨи хүүхэд ирж амардаг шалтгааныг Иймэрхүү шалтгаанаас хө- дөө сумдын сургуулийн малчдын хүүхэд цөөн ир- дэг гэж байна. Түүний үгийг залган С. Энхбаяр 1986 оны олон улсын ээл- жинд БНСРУ-аас хүүхэд ирсэнгүй тул 11 ор гарлаа. Нийслэл хотоос хөнгөн тЭ- рэг хөлхөн цуварсаар сул ор тэр дороо л эзэнтэй б0- лов. Ингэж хөдөө холдоод, хот түрэх болсныг бүр 1988 онд цөөн хүний хэн- жээнд нэг удаа сүрхий са- наа зовж “ярьснаа сүүлдээ үгнээс цааш гаралгүй өдий . Тус лагерийн ино- нерийн ахлах удирдагч Д. Болдбаатар, -- Нэг.аймагт 10 гаруй- хан урнлга очдог. Аймаг бүр 15-аас дээш сумтай уч- аа- терьт амарсан хүүхэд байх- түй. Чандмань, Дэлгэр су- манд тус бүр нэг байв гэж ярьж байв. Энэ сэдвээр Архангай аймгийн 10 жилийн ИН дунд сургуулийн багш С. Батмөнх, -- Аймагт ирсэн урилгаас ангийн багш авхаалжтай, хөөцөлдөлгөөтэй бол нэ- гийг авна. Тэгэхдээ хэний- тээ явуулж амруулах нь... гаэд дуугүй бөлөв. т ХӨДӨЛШГҮЙ БАРИМТ Олон жилийн бичиг цаас ухахыг урьдал болголгүй зөвхөн 1988 оны зуны олон улсын зэлжинд ам- рагч хүүхдүүдийн бичиг баритыг түшиглэн ярья. Тэр жид «Найрамдал»- лагерь дотоодоос 850 хүү- хэд хүлээн авах ёстой бай- лаа, Хөдөө орон нутгаас айм- » сум удирдах ажилтны 138 хүү- хэд иржээ, Улаан- баатар хотоос ирсэн 100 хүүхдийн 80 гаруй нь янз бүрийн ажил албаны удир- дах ажилтны хүүхэд байв. Зарим нь жил өзжилгүй амардаг ажээ. Уднрдах ажилтны хүүхдүүд «Най- рамдал» лагерьт амарч болио. Гэхдээ тэд бүгдээ- рээ онц сурлагатан, идэвх- тэн, сонгуультан, уралдаан тэл ГҮЕТ, 34:3724:1711.3333 тэмцээнд тэргүүн байр эз- длэгчид байв уу даа. Хөдөо сумын сургуульд ирсэн ганц урилгыг иноне- рийн хамт олон хэлэлцэн хэнийгээ явуулахыг ший- дэж байсангүй. Пионсери: ахлах удирдагч түүгээрээ мэддэг гэнэ. Аймгийн тө- тийн сургуульд бол ахлах Удирдагчаас өөр шийдэх хүн цөөнгүй. БаянӨлгий аймаг гэхэд намын хороо- ны товчоо шийддэг байлаа. Пнонерийн хамт олсон дээ- рээс ирэх шийд горьдон ам харж сурсан ажээ. шинэ оны ЗАХИДАЛ тэргүүний, үлгэр жишээч пионер явдаг биз дээ. Нэг айлаас хоёр хүүхэд явж болдоггүй гэхээр, нэг ай- лын хоёр хүүхэд тэргүү- ний байж болохгүй гэсэн үг үү? Олон улсын шнонерийн «Найрамдал» лагерийн 1989 оны нэгдүгээр ээл- жийн дөрвөн урилга манай сургуульд ирж, манай ахыг хүсээгүй юм шүү! Ганцхан асуултаа тодруулан мэдэхийг хүс- нэм» гэснийг уншаад гомд- люо тайлах гэсэн энэ хүү- хэд хүртэл үнэнийг хэлэ- хээсээ айж болгоомжилс- ныг ойлгон мэдэрнэ. Пиопер сурагчид өөрснөө шийдэж тодорхойлолт гар гасаар байтал хэн инїїгэж хамт олны шийдвэрийг дур мэдэн няцаадаг байна вэ? Пионерийн бие даасан удирдлага ийм байхад хөг- жих үү? Ийм нөхцөлд хүүх- дүүд еөрсдийнхөө асуудлыг хамт Ярианаас цааш хэтэрдэг- гүй энэ байдал асуудал гэг- мэн ар араас нь цувруу- ан гаргаж ажил аг юм биш биз ээ! Зэн Энэ оны нэгдүгээр ээл- жинд амракаар Ховд айм эумрамхнн гаас ирсэн хүүхдүүд «На рамдал» лагерийн захир- гаанд хант олныхоо цуг- лааны тэмдэглэлийг авч ирэв. Хэнийгээ энд амруу лахыг пнонерүүд өөрсдөө" ярилцан шийдсэн тул за- саж залруулах гэж яддаг асуудал гарсангүй. Хамт олны хэн нь сурлага, са- хилга, хөдөлмөр, идэвх зүтгэлтэй нь бүхэнд тодор- хой учраас сунжирсан урт удаан хурал цуглаан ч бод- сонгүй. Бүх юм нүдэнд нд харагддаг тул маргаж мэт- тэсэнгүй, зарга зайлхай хийсэнгүй. Эцэг эхийн ажил, албан тушаал ч ха- таарсангүй. АЖИЛ УДСАН АСУУДАЛ Өнгөрсөн онд болсон «Залгамжлагч» ҮУ1Ї чуулган дээр үг хэлсэн хүүхдүүд дээрх саналыг дэвшүүлсэн б Ын 3 р Ц ї Р байгаа газар, ионерийн зөвлөл одоогоор хуруу да- рам байна. Пионер сурагч- дын ажилд хєцдлөлгөос оролцож туслахаасаа тушаа болдог дутагдлыг хэзза бид арилгах вэ? Ганцхан «Найрамдал» дагерийн урнлга дээр ч бишээ! Ай- шаг хот, албан газрын харь- яаны зусланд байнгын ам- рагчид нэг эзэлж алгасан очсоор байв. Өнчин, өрөөсөн, амьдрал татмагхан, сульдаа, өвчтэй хүүхдүүд зуныхаа амрал- тыг тухтай өнгөрүүлж ча- дахгүй л байна. Зуны ха- зуун нар, хүйтэн бороонд сүргийн дэргэд шаршдиж, нордог хүүхдүүд тавхан хо- ног ч тавтай амарч чадал- гүй цүнхээ үүрээд сур- гуульдаа явдаг. Тэд хонь малаа бэлчээрт нь халчи хаад хот суурин газрын хүүхэд шиг сүү тараг, шүүс ундаа үдийн хоодондоо гэж гэрлүүгээ давхихгүй, Сүргээ яагаа ч үгүй эрт хотлуулах ч үгүй. Дэлгүүр, хоршоогоор яаруу сандруу: хан орж дүрэмт хувцас, су- рах бичгээ аваад л маргааш нь хнчэзэлдээ очдог, Тэд ндэвхтэй хүн болох гэж сайхан үг ярихгүй, бүрэг даруухан аашаараа бүг нийг сэтгэл дотроо бодож болгоож явна. Бие, сэтгэ- лээ эхлээд шинжин байж.4 Үг дуугарч идэвх гаргадаг тул заримдаа тэдэнд идэвх- гүй нэр хаяг зүүдэг тал бий. Орон хотод нүүр х43- гарсан үе тэнгийнхнээсээ оюун ухаан, авьяас билгээ- рээ хэзээ ч дутахгүй, Энэ хүүхдүүдийн, ёстой нас, бие, сэтгэхүйн онцлогт Нь тохирсон «түлхүүр» боло- хоор тийм ажлыг пионе- рийн лагерь, зусланд жигд хамруулан зохиож, ндэвх. билгийг Биеийн амрыг идэвхтэй цөөн дунд баяр ёслолын байдал- тай, тунхаглад хэлбэрийн гоёчилсон ажил зохцодог Эрээд олдошгүй «Эрдэ- МЭ» ингэсэн цагт «асуудал” ундруулж арга хэмжээ авз- хыг шаардахгүй болно биз. Т. НЯМАА МОНГОЛЫН БАГШ НАРЫН ҮИХ ХУРЛЫН ОМНПНӨ Оэрш ЛЭ тг шэгшиим идэшний улайлт ти з Би багш, хичээл, хүмүүжлийн эрх- “фгг2 зэгч байсан, Намын ажилтан байсан. Захирал болоод удаагүй, Туршлага бага. Гэхдээ хүүхдүүдтэйгээ, хүүхдүү” дээ гэж амь тавьдаг багш, ажилчид, тайгаа ажиллаад үзье гэсэн урам 30- риг байна. (Захирал Х. Лхамцэрэнгийн лрианаас) Хот, хөдөөгийн аль ч сургуу. лиар ороход «Захирал» гэсэн хаяг нүднээ тод тусдаг. Ийм хаягтай өрөөнд хичээлийн эрхлэгч, багш нар ямар нэг ажил хэргээр үе үе орохоос биш хүүхэд шагайх нь тун ховор байж. Хичээлийн эрхлэгч, багш нараар дамжуулж хүүхдийг удирддаг байснаас тийм заншил бий болсон хэрэг биз ээ. Нийслэлийн зургадугаар сур- уулийн захирал | Х. Лхамцэрэн- ийн өрөөнд хэдэн хурам болоход үүхэд нэг бус удаа шагайж, за- им нь хаалга тогшин орох зөв- өөрөл эрж байлаа. Учрыг лав- авал «Захирал багш уулзаарай эсэн», «Захирал багшаас зөвлөл- өө авах гэсэн юм» гэж байв. Хи- ээлийн жилийн эхэнд Лхамцэрэн ахирал бүх ангийн дарга, хзэ- йн үүрийн нарийн бичгийн дарга, онерийн бүлгийн дарга нарыг гс тусад нь хүлээн авч уулзах- аа санал бодлыг нь сонсож, чин этгэлийн ярна дэлгэж, эцэст нь ургамж зөвлөлгөө өгчээ. ЕР и НТ асдчан Е аз а Е з Е Е ЕЭ ЕЭ ЕЭ з -8- | "11111111111111111 1 ини 4 боон Энэ нь захирал сурагч хоёрыг ойртуулах шижим болж, амь, ал- баар орж, гарах хүүхдийн тоог нэмсэн бололттой. Зарим дунд сургуулийн, ялан- гуяа бага ангийн хүүхэдтэй ярил- цаж байхад захирлаа танихгүй, нэ- рийг нь мэдэхгүй байсныг би энд эргэн санав. Ийм хүүхдийн санаж сарвайдаг ганц «шүтээн» нь ан- гийн багш байдаг. Энэ зүйн хэрэг. Гэхдээ сурагчийн сэтгэлд захирал нь олон даваа гүвээний цаана, хү- рэхийн аргагүй мэт хол байвал юу болохсон билээ. Ийм үе ард сэтгэлд сахи- дарч байна. Лхамцэрэн захирал сургууль дээрээ долоо хагасын үед нрнэ. Багш нар долоо дөчид, сурагчид Хүүхдүүд бид урлаг, хөдөлмөртөө хайнга гүй байх 1-1:1: ан уншиж, би мө аалгаврыг хичээ, 8 од байх шиг 48 3 Сониныхоо хууд Е З Ё Б 2 2 5 Ё Ё Ё Н 5 Ё Ё 5 5 Б Ё Ё - Ё Е - Е з З 5 Ё Е 8 Е Е 8 Б Е 8 | Б Б Б Б 8 8 Е зүйл үгүй биш НЭЭ” Л ЛЛСН ЫМНЛЛИН ЦОГ ЧАМД ЯМАР БОДОЛ БАЙНА ВЭ! спорт мэт зугаа Ццэн- гэлтэй зүйл хэт шохоорхоод сурах ёстой гол хандаад байна уу даа гэж сүүлийн үед бодох боллоо. Захирал 24 2 Гэхдээ олигтой сурахгүй бол яаж сайн су: агч болох вэ? Эрдэмд суралцана гэдэг зөвхөн биш бие ид гэртээ харьж цүнхтэй иомоо тавнад л хи. ээлээ мартаж байна, Бичих даалгавар өгсөн ол аргагүйн эрхэнд хам хум хийнэ. завсарлагаар хальтхан раад дөнгөж дангаж «эх орны алтай гурав» ал «боллоо» гэж боддог хүүхдийн тоо олш- байна. Аав, эзж маань ажлаа д амрахаа мартан явцгаадаг. Бид сурахын д бас тэгж мэрийх л дутаад байна. Лхамцэ- дамжуу. лоо солилцмоор байна. Би сайн сурдаг. Одоо Б. БАДАМСАНСАР (Зургадугаар ангийн долоо тавьд цугларч, Наймд ХН- чээл эхэлдэг тул аль алинаас нь түрүүнд нрж дэглэм журам ямар байгааг хянана. Захирлыг эрт ирж үүдэнд зогссоныг хараад хүүх- дүүдийн зарим нь надад ямар өөд сэв байгаа билээ, хичээлээс арай хожигдоогүй байгаа гэж бодно. Нөгөө хэсэг нь бидний л төлөө дүүдийн сургууль дээрх эцэг ажээ, Илүү, Дутуу ааш авир гаргасныг нь гаднаа зэмлэж, арга хэмжээ авахад хүрч байвч хүүхэд зангий нь бодож дотроо хайрлаж өрөв- дөнө. өхөөрдөнө. Нэг хүүхдийн хувьд Ч дунд сурдгийг Нь сайн болгохсон, сайн сурдгийг НЬ Онц болгохсон гэж бодно, Хэний авь- яасыг танихгүй цаг алдах гэж бай на вэ? Хэний хүсэл бодлыг ан- ЗАХИРАЛ эртлээд зогсож байна шүү дээ. Хэрвээ бид дэг журам алддаггүй бол захирал маань арай өөр бү тээлч ажил хийж байх сан Х9- мээн хүндэтгэж орно. Захирал гэдэг нэг ёсондоо хүүх- болгохгүй зохион байгуулах ангийн дарга бол юу Унших дүүрэн харж байна. тулд дадсан хуучин заг Дутагдлаа зассан хүүхэд дахин энэдэж, ХЭРВЭЭ БИ ЗАХИРАЛ БОЛ... Би сургуулийн захирал болохгүй байхаа даа. Яагаад гэвэл одоо дунд сурч байна. Улирлын дүнгээр сайн гарах гэхээр аль нэг дунд авчихаад байх юм. Тэтэл нөхөд маань ан- гийн даргаар сонгочихсон. Сайн онц сурлагатнуудаар яасан юм бэ? гэхэд сурах нэг хэрэг, авьяас бол өөр гэж хэлцгээ- дэг. Гэхдээ би манай ангийн санаж сэдэж хийх вэ? Би сургуулийн захирал бол яах вэ? гэж бодож байсан удаатай, Хэрвээ би захирал бол яг Л Лхамцэрэн эахирал ши хажууд нэг ч ажил, нэг ч хүүхэд орхихгүй. Юм бүхэнд тооцоо судалгаа алдахгүй. Өглөө, өдөр, орой хэдийд ч сургуулийнхаа г байна. Анхаарлынхаа Харин биеийн тамирын заалыг зөвхөн ахлах ангийнханд биш бага, дунд ангийнханд ээлжээр өгч тоглуулна. Зарим ангийг сарын хугацаагаар хариуцан авч бүх дутагдл ний ангийн хэмжээнд хүргэнэ. Тэгээд, энэ ан- гийн жишээгээр эхлээд дутагдлаа олж харцгаа! Олсон дутагдлаа бүрмөсөн Ч шшлаа орхи. мын дэглэмийг өөрчлөх- алж чадахгүй шүү гэнэ. хүүхдийн толгойг илнэ, Хайр энхрийлэл гарт нь шингэсэн учраас захирал миний толгойг илсэц гэж баярлаад тэр гэндэхгүй. С. МӨНХБАЯР (Тавдугаар ангийн сурагч) ининиинийниицшилцинишиина шиваицаациийиииииининииниининин шишинийнининшинийн гон өөрийнхөө өдөр тут гүй бол дутагдлаасаа С заарахгүй урам зоргийг нь хуга- лах гэж байна вэ гэж эргэцүү- лэнэ, эрж хайна. БХЛКЗЭ-ийн 60 жилийн ойн нэрэмжит энэ сургуулийнхан өн гөрсөн намар хөдөлмөр-амралтын зуслангийнхаа 30 жилийн ойд 30- хичээлд ангийн дарга аль нэг хүүхэд амьдралыг бүрэй одоо бүгд ыг нь арилган тэргүү: зайлуул! Үүний Хүүхэд бол- өхөөрдөн шини Б хиишииниишииииишишииииииииииипииииппиииипианишиниппиипнинииининиииининииипииииниииининииницинацииин риулан 200 хүүхдийн уран сайх- ны тоглолт бэлтгэж байлаа. Тэр үед захирал урлагийн авьяастай хүүхдүүдийн төлөөлөгчидтэй уул- заж, хэн юу хийж чадахыг нь асууж илэн далангүй ярилцжээ. Тавдугаар ангийн Н. Нандин- цэцэг гэдэг охин «Би нэгээс хоёр- дугаар ангийн арван хүүхэд сон- гож аваад уран нугарагчдын хамт- лаг байгуулья» гэжээ. Есдүгээр ангийн гитар сайхан тоглодог Бям- бадорж гэдэг хүү «Би хөгжимч- хамтлаг байгуулж чадна» гэ- жээ. Аравдугаар ангийн Д. Алтай нарын (гурван хос) зургаан хүүхэд сургуулнараа цэнгээнт бүжиг хийж чаддаггүй хүүхэдгүй больё» тэжээ. Захирал хэрэгтэй бүхнээр дэм- жиж тусалсан. Тэд цөм амласан- Захирлын санаа бо- хүмүү- жил, гуулийн аж ахуй гээд тун олон ажил ээлжлэн эргэлдэж байр суу- рна эзэлж байдгийг Лхамцэрэп багштай ярьж байхад дахин мэд- рэх шиг болж билээ, Ганцхан ба- рнмт хэлье. Энэ сургуулийн хувьд сурагчдын хөдөлмөр-амралтын зус- лан Батсүмбэрийн аж ахуйг түшиглэн байгуулаад үр өгөөж сайтай ажиллаж байгаа юм. Тэнд хүүхдүүд 14 хоногоор ээлж- лэн хавраас намар болтол (өдөрт ахлах ангийнхан 6 цаг, дунд ан- гийнхан 4 цаг) ажиллана. Тэнд ажилласан хүүхэд хоолны хямд- руулсан үнэ төлөөд 28--400 төг рөгийн цалин авчээ. Өнгөрсөн зун хорнод төрлийн эрт ургацын НО- тоо хөдөлмөр-амралтын зуслан- таас нийслэлийнхэнд авч нрж байсныг хүүхдүүд та нар бараг санаж байгаа байх. Захирлын санаа бодолд ээлжил- сэн олон ажлын зөвхөн нэгээс нь цухас дурдахад иймэрхүү ажээ. Хүүхдүүд та нар ангийн баг- шаасаа эхлээд бусад олон мэргэж- лийн багш нар, хичээл, хүмүүж- лийн эрхлэгч, захиралтайгаа ХэЭ- дий чинээ ойр дотно байна, төдий чинээ өөрсдийгөө ойлгуулж тус дэмжлэг авах болно. Захирал нэг, сурагчид олон зуу байдаг болохоор хүүхдүүд та нарын хувийн идэвх санаачилга туйлаас их хэрэгтэй. Захирал чинь бүхнээр туслахад бэлэн байна. Ц, САНЖЖАВ Захифлынхаа тухай хүүхдүүд ярьж байна “А.ОЕГЭВлаР сялы Рут ОЭЛН: » ЗУСЛАНД ҮНЭХЭЭР САЙХАН! Хүүхдүүд бид эрдэм суралцахын зэрэгцээ хөдөлмөрт суралцаж байна. хөдөлмөр-амралтын зуслан хөдөлмөрт суралцах маш сайхан сургууль болдог. Тэнд хориод төр- лийн ногоо тарьдаг. Бид тарьж, ургуулж, хурааж сурсан. Зусланд ажил- дахын зэрэгцээ эрүүл агаартай үзэсгэлэнт бай- тальд нх сайхан хөгжөөн цэнгээнтэй амьдардаг. Захирал багшийгаа бн хөдөлмөр-амралтын зус- лангийн зэрэгцээ туслах аж ахуй байгуулахад нх хүч гаргасан гэж боддог. Манай сургуулийн туслах аж га ногооны талбайтай, бас өнгөрсөн жил арван тугалтай үнээтэй болсон. Энэ бол ногоон дээрээ махтай, сүү тарагтай болж байна гэсэн үг. ХӨ- дөлмор-амралтын зуслан г ээлжиндээ 120 хүүхэд хүлээж авах тохилог байртай. Урьд ть бид хучлага дэвсгэрээ авч явдаг байсан бол бэлэн. Цагаан ээлжийнхтэй болсон. Хүүхдүүд бид ажлын, Манай сургуулийн бараг бүгдийг нь ахуйн гурзан хэрэглэл гэхэд хоёр очиход л боллоо гэсэн үг. Энэ жил аа хүнсний зоорь, хими цэвэрлэ- гээний гасар, иарны илчээр халдаг халуун болно тээд л Лхамцэрэн захирал хөөцөлдөөд байгаа... Манайх шиг аж ахуйн талаар бэхжиж сургууль Улаанбаатарт л лав байхгүй Энэ бүхэн захирлын маань ач гэж би боддог. Би ахлах ангид орсон хойноо л энэ тухай эргэ- цүүлэн бодох болсон, Бид зөвхөн суралцагчид төдийгүй өөрсдөдөө болон улс орондоо. хүйс хандивлагчид болж байгаадаа их л баяртай байнаа. Зусланд үнэхээр сайхан шүү. Б. УЯНГА (Наймдугаар анги. ХЗЭ- рийн нарийн бичгийн дарга) байгаа байх. й, .5 5, 11511111 11111111 ҮҮээтүрүүтүүэ үгүү ээҮїҮ, шини иииииииниининшииинини Тхийонцилинийниннашинииншийаинининин “Д. ТӨРБАТ 2 3. ХАНГАЛ! х аша Өбүүлдийн УРААГИЙН, Наааль Б баатфуудад Х 8 3 Р, р Ї Ы баяр хүр02эе нэгийг орхигдуулснааа бүрэн утга алдагдана, 4 Аливаа дууны аяыг 309: аялан, шүлгийн бүх бад, эг багагүй цаг шаардаж, чамгүй хөдөлмөр. «ар хүүхэд шинэ дууг Ч хоёр сонсоод л, зарим нь нэлээд хэдэн удаа їЙН байн давтаж байж сурах явдал гардаг. Энэ нь? Х9” дийгээр авьяастай холбоо-| той ч дууг бүтнээр Нь сурч дуулна гэдэг боловс энэичулинлиннн уүХүлэг моринд жигүүр : ургуулж “Хөх тэнгэрт ниссэн ““|Хүүхэд биднийг хөтлөн Ё дагуулж 24 Хүслийн алсад одсон Үлгэрийн баатруудад Үлэмжийн шидэтнүүдэд Үргэлжийн найзууддаа хүүхдийн урлагийн боловс: ролын түвшинг харуулдаг. Зарим хүүхдүүд 4ли- ваа дууг үгийг нь ХЭ. сэг бусаг мэдэх, аяыг НЬ. буруу аялах явдал цөөн” гүй тааралддаг. Энэ нь том хүмүүст ч бас хамаатай(! Олон сайхан дууг бүтнээр | (бүрнээр) нь дуулж чадна. гэдэг бол хүний соёлын нэгэн хэмжүүр. “5: Дууг зөв сонгохтой хол» богдуулан дууны ангиллын тухай товч өгүүлье, Хөгжмийг ардын болон мэргэжлийн (зохиолын): тэж ангилдаг тухай бид ойлгосон. Энэ ангилал НЬ. дуунд мөн хамаарна. Дууг ая хөгийн тогтолцоо шүл- тийн агуулга, хэнд юунд зориулснаар ангилах тал бий. Ая-хөгийн дуулагдах байдлаар монгол ардын / дууг урт, богино гэсэн хүргэе огторгуйд нисэх жигүүрийг Гэдэнхүү бидэнд өгсөн гигүй оүхэнтэн тэмцэх Е- зоригийг гээч Боролдой хүү надад өгсөн Үдшээр зүүдэнд Баяр Гэрэлт БИЧ Менгөлдэй мэргэн хөтөлсөн Сїоч бүхэнд гавьяа бүтээхийн өрөөдлийг бидэнд өгсөн эм Сургуулийн замд 44 Сурагчийн ширээнд ч ”4 Үргэлжийн найзууддаа Э Баярыг хүргэе Нийслэлийн 1 сургуулийн богийн «Б» ап гийн сурагч Б. Алтапнзаяа В.Й. Лепиний нэ- рэмжит МПС-ын Төв Ордны бүжгийн дугуйланд суралцал: хорь шахам гонцертод оролцож олон ястны бүжиг бүжиглэдэг болжээ, Хосоо Тэрэл зургийг С. БОДӨОШ Ё байхад, юун тухай өгүүлс:, Ї , .. Ї 0 5 : ХӨГЖМИЙН МӨНХИЙН -ТӨРӨЛ-ДУУ ї 2- Ми “Аль ч үндэстний ардын гийн жишээ юм. Түүнд нээр НЬ түүхийн сбайгиг 15:12::::5:41 4з л дээ. Шүлэг, аяны Ч гийг цээжлэн дуулна | дуу-- хуур өвөрмөц хөг аялгаараа хоорондоо ял тагддаг. Энэ олон үндэст- нийг зүс царай, хэл яриа, хувцас хунараар Нь бас таньдаг шиг бид дууг Энэ бол тухайн ард түм- ний амьдрал, зан заншил, өвөрмөц онцлогийг өөртөө Б-5)-49-2-1-5- дуу шингээдэг гэсэн үг. шиврт нын 12:21:2:52-12-255- эээ ( Ес-1:5525223 Бид түрүүчийн дугаарт хүн төрөлхтөн балар эрт цагт анх дуу бүтээсэн ту- хай ярилцсан. Улмаар хөгжмийн бусад төрлүү- Ё.| дийг үүсгэх эх- булаг. үн- дэс болсон тухай мэдсэн. баатуу-дад Ү-лэм-жийн шидтэ-нуудХогжмийн. энэ. энгийн бө- гөөд: гүл утгыг агуулсан --Г-тї-сБГП25-1-0--2-1төрөл болох «Ддуу»-Ны Ту: 2-44-1--4-2ё----|хай одоо ярилцацгаая. пан Уран зураг, бүжиг, урай барилга, хөгжим, уран З0- тэн. тэРТт нис-СэНн Хум.хэд бид-нийг хөт. лон да-гуулж ХУус-лийн алсад од -- сон Ул-Сэ-РИЙН хөгжим (дулаачийн болон дан хөгжим), уран зохиол (дуурийн үйл явдлыг үгээр илэрхийлсэн хэсэг буюу цомнол), уран зураг (дуурийн үйл явдал, ор- чинтой холбогдсон тайзны зураг, чимэглэл, байга. лийн зураг), зарим үед бүжиг орж, тэр бүх төр- лийг оөртөө нэгтгээд «дуурь» болно. Үүнтэй төстэй байдлаар, тэгэхдээ урлагийн арай цөөн төр- лөөс дуу бүтдэг. Уран зо хнолын нэгэн төрөл зүйл болох яруу найраг, хөгж- мийн аялгуу хоёроос Дуу маань цогцлон бүрддэг. Дуунд шүлэг, ая салшгүй-холбоотой. Үг хэ. лэхгүйгээр, аялах, аягүй. гээр шүлгийг уншвал зү: гээр л гунганан аялсан, р нээс лийн, янаг амрагийн, шог дуу гэх мэт бас ялгадаг. Харин хэнд, юунд зо риулснаар нь нийтийн, эстрадын (өргөн олны), хүүхдийн, пионерийн, Хөс дөлмөрийн, ялалтын, уг- тагчийн гэж ангилдаг, Аливаа үеийн дууны сан цаг үетэйгээ уялдан үргэлж өөрчлөгдөн, шцпе нэчлэгдэж байдаг, Хув: цасны хэлбэр, загвар хэд", хэн жилийн хооронд өөрч” лөгддөг шиг ээж, аавын чинь багадаа дуулж байсан ихэнх дуу өНөөдөр мар» тагдаж: оронд нь өөр нуудаар солигдсоныг ТЗД" лавлахад бэлхэнэз хэлээд өгнө. Бүх дуу ингэж, солигдоно гэж ойлгож ба лохгүй. Учир нь тэдгээр дуунуудын хамгийн шил» үр-Г п-жийн нд/3уу дад Ба | лэг уншсан болно. Шү: ү Е) лэг ая хоёр маань нэгэн зэрэг хэлэгдэж, дуулаг, хиол нь урлагийн үндсэн төрлүүд юм. Эдгээр нь Г02ЖТ-Ё-05-1--- Ё-8 ЕВ ї: БИЕ Е БЭсБаРЭР Р ша уушийн 6 бонс Яах барж ом Дэг дууны ЗЙЛЦААт3нуудДОГ. Хөгжмийн театрын гэгч болдог, Үл-гэ- тийн” баат-Руугдад деЛЭ гүүг д “ин МӨгэн төрөл болох «дуурь» Та дэг нь, ёстой сонгодог дуу. нь тунж, хойч үедээ үлд: дэг юм, | Дуучин бага нас гэж- ярилцдаг. Та нар үнэхээр нар «Пионерийн дуулах дуртай. Дуулцг: ч -Нь нэлээд хэдэн урлагийн дууны» Зөвхөн шүлгийг ДЭЭ. эн Е-тг--|үндсэн төрлүүдийг өөртөө тусад иь уншаад, эсвэл » БАТЖАРГАЛ 2-14-42-11-25-1 ---1багтаадаг нийлмэл урла. дан ганц аяыг нь аялаад (ХБДС-ийн багш) 75 аатэвжигтолижссиислнлэмбй 17 2 үр - гэлжийн най-зуугдад баярыг хур-гГэе. юВ Ж. ДАШДОНДОГ Л. ГАЛМАНДАХ їШинэхэн цасай Өвлийн жаварт ажралгүй ш талгайлсаар Өлчир чийрэг бо 23487 цас бүчлээ он газарт сааралтгүй 6) ши-лийн ДЭЭ- УУР буч-лээ, буч- яээ Цанахүү минь даа нэмлээ, : ЭХ манлайлсаар 43 иэмлээ Цасны ориоос ирлээ. Жилийн сайхан тэмцээн нь ИрЛЭ? уигүүр ургуулж оглоо. ” р ) : наадамдаа өглөө ана-ХУУ найз минь” ман-лайл -- сайр? ст ай “ч ! Ца тайз минь ц ЛЭГ" махүү анхэииилиллор "ИВнЕ277”----7 замын сунгуудаа тэнидээсээ 2-5 -Е - 7-28- 1 хүчээ сорьлоо, Цасан орноо зориод, - ТЭ СЁ шив Цас-ны оР-нООС ИР-ЛЭЭ ир «ч ТЭ СБҮЯГНН ЛиИЙН П Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад Л БЭЛТГЭВ гаа 11) (хэвлэв | “Индецс--14140) УРАН. Нэг, ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ- НАР Е19:Е18А151 ТӨВ.ХОРОО.Д. СҮХЬААТАРЫН НЭРЭМЖИГЭАЛБ-ЫН ТӨВ:ЗӨВЛӨЛИЙН: СОНИН: МАХН-Ь НАНДИН ЭРДЭНЭ . їОу ч харахгүй юм. Тэр, бас буруу оёчихлоо, Нас дээр гарсан буурал ээжийгээ ач охин нь ийн- хүү загнана. | Хажуугаас ажваас эмзэдээ эрхэлж байгаа юм уу даа гэмээр. Яавч тэр охиныг эмээдээ хайргүй гэж хэлж болох- гүй. Магад санзандгүй хэлсэн ч байж болох юм. Ажлын халуунаас болоод юу ч гэж хэлэхийг алийг тэр гэхэв, Ингэж л би тэр охиныг зөвтгөх гэж үзлээ. Охин эмээ хоёр хантаа- заа оёсоор. Охин нь Ха- жуунаас дэм болно. Удах- гүй хантааз Ч бэлэн бол- лоо. Хамтрап хийсэн хой- но сайхан ч болжээ. Гэвч сэтгэлд мннь зовиур Үүл- дэв. Охиныхоо аашилсанд эмээ нь гомдоогүй. Гомдох ч гэж бүүр мартаа биз. Гэхдээ бидний санаандгүй, 8 санамсаргүйгээс хэлдэг тэр с зүг эх хүний сэтгэлийг 384-їй вал ч үгүй сэвтээдэг учир-р тай. Ухаант хүмүүс -ээжий-8 гээ нар, сартай зүйрлэн ачийг нь яаж хариулахаар бодож, шаналж явдаг. Амьд сэрүүн үед нь юухан їхээхэн дээр ч болов баяр- дуулж, нэг насных пь ачийг "гүйцэд хариулж чадахгүй й гч гэлээ, нүүрэнд нь Ми-0 чпээл тодортол хүнийг Г баярлуулна гэдэг аз 3ав-р шаантай сайхан хэрэг шүү дээ. - - Ээжийн минь зөөлөн гар үргэлж бодогддог. Би гэж тэнэг толгой ЭЭЖий- д гээ үргэлж залуу, сэрүүн (й тунгалаг явах юм шиг бо-ї дож, олон Ч удаа гомдоо- сондоо гэж өгүүлж суусан ү нэгэн хүүтэй таарч билээ. р Эхийн хайр гэдэг хэн хүний сэтгэл зүрхэнд үүрд хадгалаастай үлддэг. ҮР тэлж дурсагддаг гэж би сонссон, Энэ үнэн.аж, ! Толгой тэсэхүйеэ өвдөг, хөд хамгийн түрүүн «Ээж | ээ, ээж ээ...» хэмээн ДУУдД- ї даг, Яагаад гэвэл та бид- ний зовлопг хамгийн “түс, рүүнд хуваалцах хүн бол ,- эх хүн шүү дээ, Эхийн хайрыг бид хайс, раар. хариулах ёстой. Сас, маандгүй хэлчихдэг үгээ: умартаж, болж өгвөл эх, хүний нүүрэнд үргэлж ми- шээл тодортол баярлуулж явах нь бидний үүрэг. Баярын энэ өдөр нандин эрдэнэ болсон ээлгээ чанга: бидний санаа бодол, тэврэн үнсч хорвоогийн, хамгийн сайн-сайхан бүх- үнийг ерөөгөөрэй. Өсвөрийн сурвалжлагч, р Н.ДАВААНЯМ ! бага эмч болохоор шийд- фр Би наймдугаар ангид сайн дүнтэй сурч байна. Хэдхэн сарын дараа сур- гуулиа төгсч амьдрал, хө- дөлмөрийн замаа сонгоно. Мэргэжил бүхэн сайхан. Багш, эмч, жолооч, бичээч, галч гээд улс эх орны бү- тээн байгуулалтын төлөө оюун билэг, ухаан бодол, бие хүчээ зориулж «буй аав, ээж, ах, эгч нарын минь эзэмшсэн мэргэж- лийг дурьдвал олон, Тэд эзэмшсэн мэргэжлээрээ улс, нийгмийн хөгжилд өөрсдийн мөрийг үлдээж яваа улс. Хүн бүр дарга, багш, сайд болчихвол хэн үйлдвэр, орон сууцаа гал, лаж, хэн хүн ардад хэрэг- тэй бараа таваарыг үйлд- вэрлэж, зөөх юм бэ? Ма- най нийгэмд хүнийг ямар ажил хийж байгаагаар бус, яаж ажиллаж байгаагаар нь үнэлдэг шүү дээ. Чу- хамхүү жирийн ажилчин, малчин, тариаланчдын дун- даас улс орон даяар алдар нэр нь цуурайтсан баатар, төрийн шагналтан, гавьяат зүтгэлтэн, аваргууд төрдөг нь түүний тод жишээ юм. Ви бага ангид байхаасаа АНУ-ЫН БИРЖИНИ МУЖ УЛСЫН РИЧМОНД ХОТЫН ДУНД СУРГУУЛИЙН СУРАГЧДАД АНУ-ын Биржипи муж улсын Ричмонд хотын дунд сургуу- лийг 11 иастнуудаас дэлхийн 176 оронд илгээсэн захидлыг «Пиоперийн үнэн» сонипоос уншиж, Монголын радиогоор сонслоо, Америк тив алс хол боловч Азя тивийн монгол хүүхэд сэтгэл зүрх ойр дотно болохыг та иа- рын захидлаас мэдлээ. Эх дэл- хийгээ энх амгалап байлгаж, хотол ирээдүйгээ хайрлан хам- таалах үйлсэд хүчээ хамтран тэгтгэвэл хүүхэд бид эрх чө- лоотэй сурч хүмүүжин сай. болтугай ЦЭГ чин бан гав л Эн. ЇНШ ҮЙЛ ХЭРГИЙН. 2 У?Л( Эд МИНИЙ ЭЗЭМШИХ МЭРГЭЖИЛ їШинэ булан нээгдсэн нь хүүхэд бүхлий сапаанд нийджээ: Олон сурагчаас захидал ирэв. Ирээдүйц мэргэжлээ сурагч ахуй наснаасаа зөв сонгон авч, тэр мэргэжлийнхээ дагуу юм сурч мэдэж авах нь чухал тухай олон сурагч бичжээ. Өнөөдрийн дугаарт эмч болох хүсэлтээ илэрхийлсэн су- рагчдын захидлыг нийтэлж байна. ЭРҮҮЛ ЭНХИЙН МАНАА сэн. Чухам яагаад эмчийн мэргэжлийг сонгож авсан бэ? гэвэл, Хэрэв энэ дэлхий дээр эмч гэж байхгүйсэн «бол хүн ард өвчинд нэрвэгдэж дэлхий нийтээр гай зов- лонд учирна. Эмчгүй бол ард түмэн ямар байх бол... Би олоогоор тариа хийж сурсан, Даралт ихсэх, бие эрхтэн, толгой, шүд ходоод өвдөх, томуу тусахад ямар эм хэрэглэх зэргийг мэддэг болсон. Энэ бүгдэд аав,ээж маань тусалдаг, Аав эмч, ээж багшийн мэргэжилтэй. Эмч болохын тулд анато- ми, орос хэл, химийн Хи- чээлийг их анхааран үзэж байна. Сурагч Л. ОЮУНЖАРГАЛ (Сэлэнгэ, Баянгол сум. 10 жил) Өр Ээж нэг удаа өвдөж билээ. ЖуУГЛТАт Би яаж туслахаа мэддэггүй? (Сайхан үг хэлж, цай хоолыг нь бэл- дээд нэг их тус болдоггүй. Ашгүй эмч ирж ээжийг үзлээ. Эм бичиж өгөв. Хэд хоногоос ээжийн бие илаар- шив. Эмч гэдэг ийм ачтай, тустай хүн, Аав гал кюо- мандад, ээж зочид буудалд ажилладаг. Харин би хүн ардыг өвчин зовлонгоос апгижруулагч эмч болно. Сурагч И. ЧУЛУУНХИШИГ (Дархан, Салхит хороо. сум. 8 жил) е ф Гэрэг хүн энхийн манаанд зогсож байна гэ- дэг. Тэгвэл эмч хүн эрүүл энхийн манаанд зогсож байна, Хамгийн хариуцла- гатай, хундтэй үүрэг эм- чид ноогдсон нь ойлгомж- той. Харин эмч хүн хэзээ ч «дунд» ажилтан байж болохгүй. Ээж. маань саальчин. Би саальчиц бо тариа хийнэ. зориулна. 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 3619 (2390) Ч 1989 оны гуравдутаар | сарын 8 БэЖсХЭгайуигсгэнй Үнэ 10 монга | БАЙГТУН 1 лохыг, хүсдэг авч эмч бо- лох “хүсэл маань түүнзэс их билээ. - Сурагч Ж. НАРАНЦЭЦЭГ (Сэлэнгэ. Баруунбүрэн сум, 8 жил- Ө) Хэрэв би эмч болбол одоо гарч байгаа өвчинг: судалж түүнийг дарах эм, Хүн ардыг өвчин, зовлонгоос ангиж- руулахын төлөө амь биеэ ! Сурагч с С. БАТБААТАР |! (Дундговь. Төвийн 1 10 жил) Өв Бүгдээрээ зөгнөцгөөс. Дөлгөөн сайхан нуур бай- на. Эргэн тойрон ой мод, жимс жимсгэнэ ургаж, тү- мэп хэлийн шувууд уснаа ” ховно. Энэ нуурын эргээр хүмүүс алхална. Загим нь завиар зугаална. Би эмч/ болбол ингэж л эмчилнэ. | Зөвхөн эм хүнийг эрүүл | болгодоггүй. Эрүүл агаар эм гэдэг. Эрүүл агаараар хүн ардыг эмчилдэг газар олноор байгуулца. (Дархак "хот. лийн УШ сургууль) ЧАЦУУТНУУДДАА ИЛГЭЭХ ЗАХИЛАЛ 1 нарын саналтай бидний санал нийлж байна. Би та нартай иас чацуу юм. їШүлэг бичих, ураг зурах, төгөлдөр хуураар тоглох дур- тай, БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хотын арван жи- лийн тавдугаар дунд сургуу. лийн дөрөвдүгээр ангид СУ. ралцдаг, “Үнэний үр та| ургуулаад үүрд энх са! байх гэсэн үеийн пайз та иарын үйлс тань Өлзийтэй бяцхан шүлэг бичиж, «Эв тэг- дэл, гэсэн зураг зурж би Энх тайван байг! Эгэл цагаан тагтаа Эргэлдэн нисэж байг! Эсрэг дайны утааг Эгнэгт үзэлгүй байл. Энэ хорвоогийн хүүхдүүд Ээж аавтайгаа байл, Бомборцог долхий дээрээ Бүх хүн нэгдэж Бомбог пуужингийн аюулгүй Эх дэлхий мияпь Энх тайван байг! Эрдэнэт хүний үрс Эрх жаргалтай байг! Сайн санаат хүүхдүүд та нарын санал хүсэлтийг хү- лээн авч талархан хариу захи- дад бичсэн 11 цастай Баатар- чулууны Андаа (эмэгтэй) Улаанбаатар хотын арван жи» лийн тавдугаар дуйд сургуу. лийн дөрөвдүгээр ангийн сутагч, Улаанбаатар 1089 оты 1 3 нхий маны, УБ х мах БИД “МШМАЛ (ЗИ ивээг (ахсы зээ ин! ». Сурах төлєв, чанар сай- тай, бие махбод эрүүл чий- рэг хүүхдүүдийг гадаад ор- нуудад явуулж сургасугай! (БНМАУ-ын хоёрдугаар их хурлын тогтоолоос. 1925 оны Х! сар) . Олон хошуудад бай- гуулсан 82 сургуульд 1562 сурагч сурч байгаагийн 64 нь охнд байна... (Олон хошуудын сургуу- лийн дүн бүртгэлээс, 1926 оны ЇХ сар) Өнөөдөр гадаад оронд 12 мянган залуучууд сурч бай- гаагийн тэн хагасаас дийлэнх НЬ охнд юм. (Монголын Оюутны Хол- шоны судалгаанаас 1989 о Монгол охид сургууль, номын мөр хөөж үүнээс урьд Харийн газар одсон түүх бий болов уу? Гун- гаажавын Батсүх, Донойн Сурмаажав, Гүнсэнгийн Халаа. Доржийн Цэрэн- ханд, Баасанхүүгийн Юм- хүү. Тавуул 14-15 насны охид. Төрсөн эцэг эх, гэр орноосоо алхам Ч холдож үзээгүй тэдэнд алс холын харь газар тэр тусмаа хө- рөнгетний засагт герман улсад очиж. нутаг гэртээ нэг ч ирэхгүйгээр бүтэн дөрвөн жил болно гэдэг тийм ч змаргүй байсан ажээ. БНМАУ-ын ардын багш МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН 65 ЖИЛИЙН ОЙД 7172715527:2148215122 зил, аргентин, франц хүүх»" дүүдтэй хамт сурч байсан. Бид эхний хоёо жил гер- маны пионерийн, дараа- тийн хоёр жилд комму- нист залуучуудын байгуул- лагад гишүүнээр элсэж, хувьсгалт нууц ажилд орол- цож байсан. Бид батлах- тай, сар бүр 5-10 мөнгө- ний татвар төлдөг байлаа. Миний тэр үеийн батлах бичиг МХЗЭ-ийн Төв Хо- рооны «МХЗЭ-ийн түүхэн замналын танхим музей»-д халгалагдаж буй. Үүнийг бичигч: --Ийн- хүү германд сурахаар яв- сан анхны таван схин Мон- голын эмэгтэйчүүдийн амьдрал, хувь заяанд ши- нэ үүд нээсэн «Хувьсга- лын охид-шинэ цагийн элч» нар байжээ. Түүнээс хойш хэдэн мянган охин хээрийн галуу нисэн үл хүрэх газ- раас эрдэм сурч ирснийг яахин тооцож барах билээ. Тэд манай анхны пионе- рүүд төдийгүй. монголын багачууд хилийн чанад дахь үе тэнгийнхэнтэй уер- хэж нөхөрлөх бат холбоо- "Л? “Соёлын ахмаал ажилтан Д. Сурмаажав: --Би уул нь одоогийн Говь-Алтай аймгийн Жаргалант суманд төрсөн юм гэнэ билээ. Аав маань жирийн нэг жинчин, олон хүүхэдтэй хүн байж. Би отгон нь, 10 настайдла эхээс өнчин үлдсэн. На- майг Германд байхад эцэг маань нас барсан. Манайх хүрээний ядуучуулын нэг л дээ. Толгой, шийр, цув- дайгаар л амьдарч байсан. Миний Германд 4 жил дунд сургуульл, ЗХУ-д 3 жил академид сурч. улс орондоо 40 жил ажилла- сан цөм я ардын хувьсга- лын ач үр юм. Хувьсгал ялаагүйсэн бол яах байсан бол доо хэмээн заримдаа бодогддог. Ардын хувьсгал охид, эмэгтэйчүүдийн хувь заяанд үндсэн эргэлт хийс- нийг би биезо гэвчилж чална. Үүнийг бичигч: -Тийм ээ! Хувьсгалын ачаар охид эмэгтэйчүүд нийгмийн бү- рзн Эрхт гишүүн болж, тэдний улс төрийн ухам- сар, үзэл санаанд агуу их тэй пионерүүд болж за- рим нь харгас лам нарын гарт амь алдсан «Навсай- дамба ба түүний нөхөд» хэмээх хүүхдийн хамт ол- ны тэмцэлд Пунцагийн Дү- гэржав. Натарын Бүжид- маа, Ванчинжавын Мит- маржав, Солийн Гэпилмаа нарын охид оролижээ. Ардын нам, хувьсгалын хэрэгт хэзээд бэлхэн бай- хаа илэрхийлэн тангараг өргөсөн анхны пионерүү- дийн дотор Германд явсан дээрх таван охиноос гадна Д. Ичинхорлоо, Ц.Цэрмаа, Т. Хандсүрэн, А. Дулмаа, Д. Мажаа. Б., Лхамжав. Ж. Уянга, Д. Банзрагч, Р. Осормаа, С. Тогоохүү, Ханджав, Лхамсүрэн, А. Цэндсүрэн зэрэг олон охин байжээ Охид сургуульд сурч. пионер болж улс орныхоо амьдралд идэвхтэ”: оролцох төдийгүй олон улсын Ча- нартай хэрэг хэлэлцэхэд эх ороп, ард түмэн, үе Тэн- гийнхнээ төлөөлсөн ЖИШЭЭ олон бий. Алс холын Хөвс- төл нутгийн охин Л. Раг- цож, Р. Люксембург, К, Либхнектийл шарилд цэцэг өргөж, нэрт коммунист Н. Цеткин, 8. Пик нартай нүүр учран уулзаж бай- жээ... Түүнээс хойш олон жил өнгөрчээ. Хувьсгалын охид хойч үедээ өргөн дардан зам нээсээр байна. Улсын баатар Т. Бор, Г. Цэнд, хөдөлмөрийн бастсар А. Авирмэд, Н. Цэдэнпил, Ц. Амгалан, Б. Гүнжилам, БЁ. Норовсүрэн, Х. Ханд- хүү, Д. Цэнд-Аюуш, Л.Цэ- рэнбүжид. С. Аюуш, Ш. Цэрэнжаргал, Д. Лийдаа, Ї7К. Жагварал. Т. Бумбаа, Д. Жижээ, Б. Эс, С.Бадам- сүрэн, Д. Долгор, Я. Дол- жинжав, Я. Намгаа, Д.Гон- чигсумлаа. Ж. Доржханд, Г. Зина, Ш. Дуламсүрэн, С. Надмид, П. Оюун, Д. Тамжид, С. Хандсүрэн. Б. Улболган, М. Чимгээ, Ц. Буниа, Н.Дэнсмаа, Д.Дэнс- маа болон доктор Ичинхор- гавьяат багш Цэвэг- лоо. жав, ардын жүжигчин Оюун, дэлхийн аварга, спортын мастер Дэмбэрэл, тавьяат эмч Дагзмаа, 30- хиолч Удвал зэрэг хичнээн олон алдар суутан Эмэг- тэйчүүд төрен гарав аа! Та нарынхаа мөрийг мөш- тиж, уламжлалыг үргэлж- Г. Батсүх: -1926-1930 ны анхны цаги а Н ен жи- аг авахаар онд Германд 35, Францад нажээ. Өнөөдөр, хэлж хэвээр. тмжгй» їэнэ чаа найз Цэрэндолгортой- ШИШ гэн нан охидын жваг- 5 хүүхэд стралцахаар яв- | багачууд дэлхийн 70 гаруй | Алс холын бөглүү нутаг | гоо 1930 онд дэлхийн | сїїлд түрэн орж ирсээр Сан юм. Викерсдорф хотын | Орны хүүхэд багачуудтай | Засагт Хад аймгийн Цэцэн | ажилчин тариачны Хүүх- байна. чөлөөт дунд сургуульд бид найрамдлын хэлхээ холбоо- сартуул хошуунд ардын на- дийн хоёрдугаар чуулганд шинтөгс орос, герман, унгар, бра- | той байна мын хүүхдеүд, улаан бүт МНБ-ын төлөөлөгчөөр орол- зун 8. «Соёмбо» булан нээгд- сэнд сурагч бид их баяр- тай байна. Монгол орны түүх, соёл, Өвөг дДээд- сийнхээ өв уламжлалаас сурч мэдэх нь хичнээн сонин, сайхан билээ. Гэ- тэл олон хүүхэд «Соём- бо» үсэг, түүний утга БНМАУ-ын анхдугаар их хурал соёмбо тэмдгийг төрийн далбаан дээр хэрэглэ- хээр шийдвэрлэсэн бөгөөд соёмбын дээд талд таван хошууг хожим нэмжээ. Энэхүү таван хошуу нь пролетарийн интернационализмд үнэнч, дэлхийн шу" дарга улс түмэнтэй Эв найрамдалтай байхын бэлгэдэлт утгыг агуулсан юм. гэвэл тэр цагийн монгол бичгийн хүмүүсийн номын гурван чухал хэл болж байсан монгол, төвд, санскрит хэлний үгийг бүрэн тэмдэглэж чадахуйц үсэг болгоп зохиосонд л ор: шино. «Соёмбо» үсэг нь 90 орчим үсэг- тэй, угтаа үет үсэг юм. «Соёмбо» үсгээр ихэвчлэн зүүнээс баруун” тийш үгийг Ус учрыг төдийлөн сайн мэ- үеэр нь бичдэг боловч хааяа дээрээс дэхгүй байна. Энэ талаар доош (монгол бичиг лугаа адил бичсэн Нь 5 ДУГААР ХИЧЭЭЛ бичиж өгнө үү? : КР оронсагт «Совибоэ. үсгийн (зураг 5 Сур: Ш. ДЭЛГЭР- махбод нь хуудас болон зохиолын ДАЛАН сАарсаг” эхэнд тавьдаг тэмдэг болдог. Энэ нь ЭВЭРТ БА З АВЖИТ монгол бичгийп бяргатай" адил үүрэгтэй билээ. Харин «Соёмбо» үсгийн (зураг 3-2) махбодыг төгсгөлийн тэмдэг гэдэг. «СОЁМБО» “Соёмбо бол монголын ард түмний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын бэлгэ тэмдэг мөн, Соёмбо нь ХУП зуун, 1911-1912 Өлзийт сум, 8 жил) «СОЁМБО» ҮСЭГ «Соёмбо» үсгийг мон- толын нэрт уран барималч өндөр Гэгээн Занабазар (1635-- 1723) тавин ҮСЭГ Эвэрт үсэгт л, м орох боловч өмнө бид үзсэн тул энэ удаа монгол үсгийн ц, Ч, гадаад үгэнд бичих 4(2),((0) үсэгтэй танилцья. оны манжийн эсрэг үндэсний тусгаар ЗО хээр лол Дүнд тогтнолын төлөө тэмцэл, 1921 оны Ар- Монгол бичигт ц, чг нэг л дүрсээр тэм- (Одоогийн рханг: дын хувьсгалын үеэр дайчин эрсийн дэглэх ба бичлэг нь кирил үсгийн ц-тэй аймгийн Бат-Өлзийт Су- мын нутаг) хэмээх газар тал барс жил буюу 1686 онд зохиожээ, Энэ үсэг нь олон нийтэд ТӨДИЙЛӨН түгээмэл дэлгэрээгүй 6бо- ловч монгол үсэг, бич. тийн түүхэнд гарсан тэм- дэглэлтэй үзэгдлийн нэг мон гэж үздэг. Занабазар «Соёмбо» үсгийг зохиохдоо эртний энэтхэгийн умар этгээдэд өргөн дэлгэрсэн ланз үсэгт тулгуурлан зохио- сон гэж үздэг байна. Эл соёмбо хэмээх үгийн гар- лыг сонирхож үзвэл «Свайам-буу» буюу «өо- род болсон (гарсан) гэ: сэн утга бүхий саисирит үгнээс таралтай ажээ. «Соёмбо» үсгийг улс То рийн болон шашин иомын учир зорилгоор зохиосоп тэж судлагчид тайлбарла- ойролцоо тул нүдлэн тогтоох ба бичихэд амархан юм. Ч, Ц дэвсгэрлэдэггүй үсэг тул монгол үгийн эцэст ордоггүй. туган дээр сүр жавхлантайгаар мандаж явсан билээ. Соёмбын орой-дахь гал өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гурван үед цаг ямагт бадран мандахын бэлгэдэл болно. Монгол ардын цэцэй үгэнд: «Гал өөдөө бадардаг 4 Ус уруугаа урсдаг» хэмээн тэмдэглэ” сэнчлэн галыг голомт залгамжлах тэм- дэг, мандаж бадрахын бэлгээр хэрэглэдэг уламжлалтай. Галын дор нар, сар хоёрыг дүрсэлжээ. Нар, сар хоёр бол хүмүүсийн амьдралд нэн чухал ач холбогдолтой гариг, Монх хөх тэнгэрийг нар, сар хоё: роор төлөөлүүлэн бэлгэдэн үзүүлсэн бай: на. Соёмбын тов дэх хоёр гурвалжин нь жад, сумын гилбэрийг дүрсэлсэн бөгөөд үзүүрийг доош хандуулсан нь дайсныг дарах гэсэн утгатай юм. Соёмбын төвд байгаа загасны дээр доор хоёр талаас нь хашсан тэгш өнцөгт дүрсээр шударга журамтай, үнэнч шулуун байх гэсэн ут- гыг илэрхийлсэн тэдэг. Загасаар өдөр шөнийн 24 цагт иүдзэ ямагт апьдаггүй амьтан гэж сонор соргог явахын утгыг таргал дүрсэлсэй байна. Соёмбын хоёр хажуугийн босоо тэгш өнцөгт нь «Эв Са- наа нэгдмэл бол ган хэрмээс ч бат бэх» гэсэн утгыг илэрхийлсэн ажээ. Ийнхүү соёмбо тэмдэг нь гал мэт мандан бадарч, наран саран хоёр мэт гэрэлтэн мөнхжиж, сум мэт цэх шулууц, хуяг мэт бат бэх байж, загас лугаа адил сонор соргог явж, тан хэрэм лүгэз адил төр улсаа р хамгаалья гэсэн утгатай ажээ. 1924 онд | /адаад угэнд бичигдэх 8(2),Ц(С) усгийн дифлэг нь монгол усгийн (41)-ийн өнцөгт задгай зайтиг (с ) гаргабал 3(2)24, харин би. зар- тиггэ1 -тай дичбэл Ц(2) 4| усзг Монгол үсгийн с, ш-ийг дүрсийн шин- жээр нь завжит үсэг гэдэг бөгөөд сс 2) шүргэж ард хоёр цэг табибал Эдгээр үсгүүдийг журчхлай 55 тул сурагчид та нар өөрсдөө өмнөхөөсөө үлгэрлэн бичээрэй. Үндсэн 7 эгшгээр Үзсэн үсгүүдтэй адил эь ЗУРАГ ДЭЭР: БНМАУ- ын ардын багш Г.Батсүх, бага сургуульд сурч байх- даа ээж Д.Надмид, эхийн- хээ найз Ханд нартай. -- 1926 онд германд яв- сан охинд: (зүүн гараас) Т. Халаа, Д. Сурмаажав, Г. Батсүх, Б. Юмхүү, Л. Цэрэнханд. ҮГ. Батсүкийн хувийн архивын гэрэл зураг) Халхын голын хавь нутаг-- Дорнод хязгаар Тамсаг була- тийн талыг оролцуулсан гур- зан сая гаруй гектар талбай нутгийг Халх голын хавь НУ- таг гэдэг. Тунгалаг голууд -- Халх, Нөмрөг, Нарийн дэгээ, Баян- цагаан, Чулуут, Алтан, Мо- тойт, Азарга, Баян, Шинэ зэ- рэг том, жижиг гол бий. Цэнгэг нуурууд -- Буйр, Таван ташгай, Хунт, Баян- бүрд, Баяннуур, Мэлхийт, Өлзийт, Хөтөл гэх мэт олон нуур байдаг. Уул нурууд -- Элст, Хай- лааст, Гүү, Азарган манха- нууд, Хэрээ, Хулд, Баянца- таан, Сангийн цагаан уул, Дархан, Салхит, Улаан-Өнд- рийн уул, нурууд Бадамиш, Мэнэнгийн уудам тал нутаг ХАЛХ ГОЛЫН ТУХАЙ ӨГҮҮЛЭХЭД Ой мод, зэрлэг жимс - Уул, нуруу элсэн манхан, тол нуурын орчимд нарс, хус, улиас, хайлаас, бургас их ургаж холимог ой тогтож үрэл, мойл, буйлс, янш, үх- рийн нүд, тошлой гэх мэт олон төрөл жимс зэрлэгээр ургаж байдаг. Ан амьтад -- Бор гөрөөс, цагаан зээр, буга, согоо, үнэг, чоно, шилүүс, илбэнх, тарва- та, дорго, гахай, Саавгай, хандгай, булга, халиу, ма- нуул, хярс зэрэг Алтай, Хан- тай говь хээрийн ан амьтан нутагшжээ. Жигүүртэн шувууд --Хун, галуу. хур сойр, алтан гур- галдай, тоодог, тогоруу, ан- гир, нугас, бүргэд, тас, хөх бух, бор болжмор, алтан ха- раацай, алаг шаазгай, алаг- туу, улаан хошуут, уран хө- хөө гээд 100 орчим төрлийн тиигүүртэн амьдарч байна. Мөнгөн загас -- Халхын голын орчмын нуур, голд булуу цагаан, улаан сүүлт, хавчиг цурхай, аварга тул Нутгийн хүндэт нргэд -- Халх голын унаган иргэдээс А. Ерөөлт, Гомбожав, Д. Мэндбаяр, |С. Жүрмэд, С. Билигт, Т. Баянбилэг, 1К. Сайхан, О. Өлзийт, ТЖаргал, С. Харнэрэн, Баярсамдан нарын ард түм- ний дунд домог болон үлдсэн ууган партизануудын баатар- Б. өндөрлөг, Хуруу Н. Гөлөгт манханы алтан хөрс, рүүд эЭрес сурвалжилж мөй4 хийн гавьяагий нь тодруулж байна. Мөнхийн гавьяатлууД -- Хүн төрөлхтөнд мөнх дурсагч дах гавьяатан ЗХУ-ын мар” шал, ЗХУ-ын 4 удаагийн баатар, БНМАУ-ын баатар Г.К.Мїуков, ЗХУ-ын хошой баатар Я. Смушкевич. А.- Леонов, Г. Штерн, Н.Н. Во- ронов. БНМАУ-ын баатар И.И. Федюнинский. М. С- Никишев, С. И. Грицевец, Г.П, Кравченко, И.М. Реми- зов. М.П, Яковлев, БНМАУ- ын баатар Гонгор, Л. Дан- дар, Л. Гэлэгбаатар. Т Хаянхярваа, П. Чогдон. Дугаржав, Д. Гуулин, Д. Нян- тайсүрэн, Д. Самдан, Б.Цог, Т. Эрэндоо, С. Төмөрбаатар, М. Экей нарын олон зууй ерэлхэг хөвгүүдээрээ монгол, зөвлөлтийн ард түмэн бахарт хал болгодог. ТШархалсан газар нутаг -- "Амьдрал тэмцэл, харийн, тү? рэмгийлэгчдийн өмнө эзэй ХҮЧ ний баатарлаг гавьяа бай- туулж, бурангуй хүчийг үнэ- ний хүч ялсны түүхэн гавьяа” ны гэрч болсон Хамардаваа, Баянцагааны нуруу. Хайлаас- тын гол, Нурын элс, Номий- хан, Бүрдэн-Овоо, Ремизовьс- өндөрлөг, бөмбөг, бууны суманд сийе лэгдэн, сэглэгдсэний ул мөр, дэлхий даяар алдартай. ором шарх одоо Со байлаг юм. лаг түүхийг өнөөгийн пионе- ” БОДООШ -»- Эвдэршгүй бат | 4, с6 Эвтэй дулаан хашаа бол! Ї ЧИе 1 “Ж: Адуу манаж буй хүнтэй -5 3 -- Битүү туурайтан Бүрэн хонотугай! Адуу малын эрлийн хүнтэй -- Эрэл өлзийтэй болог! -- Эрэл ойр болог! - Эрлийн үзүүр зөв болтугай! аргамжиж байвал -- Чөдөр (Тушаа, өрөөл, аргамж) өлзий- тэй болог! --4 Ногт хазаар өлзийтэй болог! Тэмээгээр жин тээхэд -- Буйлаа хугалахгүй Е Бурантгаа сунгалгүй Ачаа хүнд Аян зөөлөн болтугай! Юм оёж буй хүнтэй -- Үйл бүтэг! -- Үйл уран болог! Ном үзэж буй хүнтэй --« Эрдэм тогтог! -- Билиг их болог! -- Билиг оюун т ГУ Эдгээр үг ба өгүүлбэрийг уншиж утгыг мэдээл. хэлэчтэЭ хуулан бич ЕРӨӨЛТ МЭНДЧИЛГЭЭ -- “Арга билиг хосолж байг! Бичиг бичиж -- Бичиг төвшин болог! -- Билиг хурц болтугай! ЭРТНИЙ УРАН ЗОХИОЛ зэвиэээээээмжээнээиилиэиимжиэээ (ур ЭЭВээлвэвэээээээээээээбэт, Морь чөдөрлөж, тушиж, өрөолдөж, Морь погтолж хазаарлаж байвал СУЛХАРНАЙН ТУУЖ аман ба рел шэг юм. Үүлээс гадна монгол бичмэл туус жид Александрыг Сулхарнай (хоёр эвэрт) гэж алсуураа холбоотойг харуулж байна. Гэвч мон- түүтэн манай ард түмний сайн мыц домог үлгэрийя ухагдахуун гарч байгаа- харнай туужийн тухай анх ахадемич Тї.Дам- - хинсүюэп мэдээлж, дараа нь Н. Тїоппе, Ф.Кливз, Ж.Бейле нарын эрлэмтэд судалжээ. тотлор Д.ЁОНДОН “Үр хэлний ЧИНЬ САНД -2 Арь-- эмээлийн хоёр хонхны хоорон- дох түүний загасны дотор тал Асгар - худгаас мал услахад асгарсан үс Богоч - морь малын уд хөлийг бохи- руулан торгоох сур, дээсэн оосор Бөгтөө -- моринд бөгтөрсөн ачаа Гутрууд -- савны амсрыг хуниаслах варийн оосор Давжаа -- Бие бага, өсөлт муу Дуртмал нар -- тунгалаг нар сум -- ЯЛээлийн гадаад энгэ- рийц суганаас дооших шулуун зах лиралд тохирсон мэндчилгээгээр мэндэлж ҮСопни: Жилбэ -- Сая төллөсөн малын сүү шим «Сонин сайхан юутай ВЭ??, хан байна» гэх хэлэлцдэг эрхэм заншилтай. Ерөөлт МЭНД: чилгээнээс цуврал болгон нийтэлж эхлэ. хээр бид шийдлээ. Та нар хэлж сурч зан- шаарай, хүүхдүүд ЭЭ! 5 -- Сүрэг тогтох болтугай! Жилдэн газар - Ургамалгүй нүцгэн га" зар Зул сар -- Билгийн улирлын өвлийн тэргүүн сар ? Зүлгэнэх - Морь малыг зөөлөє: эдэлж дасгах -« Ус ургамал тэгш ялаа шумуулгүй Сүмбэр уулан дээр гарсан хийгээд далайн : болтугай! (Зун) “айна, орж трээд үзсэн зүйлсээ хүмүүст ярина. Нар хөшлөх -- Нарны хажууд солонго -4 Бэлчээр сөлтэй болтугай! (Намар) Дарал нь дахын далайн харанхуй ёроолоор явж, мэт сацрал гарах -- Цас өвс тэгш шонхийн усыг олоод гарч ирсэн боон шаа н -- Нарны хоёр талд туяа Цат 2 зохирт Өвөл) УЧи үүнийг уувал урт наслаад бүх садаг төр ар хавьслах арн! р ту жүлээн- ми лан сонийг: зөө үлсэн хойно ганпаар үлдэх түд ганган хусах -- Хуучин өвс нь арцан авг тусч р -154 могооп 5 Нар хүүшлэх - Нар халхлагдах Хужир мара Тэндээсээ Сулхариай Мясир оротдоо эргэж иргэ» Ногооны хөөнгө - Ногбо ургах үест Сулха үжаас тадна Шинэ ногоо нь жаран 1 Халииллан (Некандерын) зохиол- агаарт татах цэнхэр зэрэглээ | Шим тэжээл болог оо! (Хавар) Малын хашаа барьж байвал РЭе Ж н Узсээ? МИНИЙ ЭМЭЭ Ээжийг минь төрүүлж Энэ биеийг минь бүүвэйлсэн Эмээгээс илүү ачтан Энэ хорвоод үгүй Зуны аагим халуунд Зунгааг хөлсөө арчин байж Зүүний сүвэгч томтчин олж Зулаг нь цоорхой гутлыг минь / оёхдоо Хөөрхий дээ миний ач Хүн болж дээ гож өхөөсдонө Өсөж яваа амьтны чинь Өмссөн, зүүсэн элэолгүй яахав гэнэ. Бөмбөг өшиглөж, бөх барилдаж Айл саахалтын хүүхдүүлтэй Ана мана үзэлцэхлээ Эмгэн буурал озжээ Эргэж даанч бодсонгүй Азай буурал эмээгийнхээ Ачкл нь нэгсэхэн ч ойлгосонгүй Одоо би том болж байна Ондоо юм бодолд эргэлдэнг Оройтойгүй бушуул! гож Омог бардам зүрх минь шилянэчэ. Ээжийг минь төрүүлж Энэ биеийг минь бүүвэйлсэк Эмгэгээс илүү ачтан Энэ хорвоод үгүй Сурагч Ч, МӨНХТЭМҮҮЛЭН ШҮЛЭГ БИЧДЭГ ХҮҮХДҮҮД, їШүлэг бичдэг хүүхдүүл од шиг олон болжээ Оргилуун сайхан бодол дүүрэн Онгодын дуудлага цалгих болжээ Мөнхийн тгнгэрт гялалзах од Найрагч хичнээн төрөх бол Магтаал зэмлэлд тэнхээ дутаж ЇїШүлэгчийн заяаг ход нь ! орхих бол Нялх багын мөрөөдөл Намайг, чамайг. хөтлөөсэй билээ Сурагчийн ширээн дээр бичсэн шүлэг минь Саруул талын ногоо байгаасай " Т.СОЁЛГЭРЭЛ (Дархап 10 жил 1 УН сургууль) УЛАМЖЛАЛТ ТОГЛООМ 4ЦЭЕЭН Бага насны хүүхэд цээ- жэээ тоо бодож сурахад (тоглоом чухал үүрэгтэй. | Энэ удаа Дорнод нутгийн- хан өнө эртнээс хүүхэд баг (тазуудаа багаас нь ЦэЭ- “жээр тоо бодож сургахад хэрэглэсээр иосэн нэгэн тоглоомыг та бүхэнд толи- луултя, «Цэеэн найм» энэхүү тоглоомыг лөрвөн шагайгаар тоглох бөгөөл "2,4, 8, 15, 25. 65, 75, 85 тэсэн тоонуудыг нэмж 100 хүрмэгц хожиж харин 99 болчихвол “шатлж» дахин эхэлдэг юм, Эн? тоглоо- моор хичиээн Ч хун пэг зэ» грэг тоглож болдгогроо нэ- лээд давуу талтай хэмээх Тоглоомыг 8,.75 гэсэн тоо буусан хүн этэлнэ. Аль аль нь буусал нэмээд Л Инденс-14140, Шүлгийг М.ДАШТОГОО Хөгжмийг Д. ЦЭНДДОРЖ ААВ ЭЭЖ МИНЬ БАЯРЛАНА ДАА Адуучин аавыгаа Адуун сүрэгтэй нь Унадаг морьтой нь Уурга хуйвтай нь зурья даа Гараа гарган Гаргуун зураад Аавдаа үзүүлье Аав минь баярлана даа Хурдавтар Саальчин ээжийгээ Саалийн хувинтай нь Сүүтэй үнээтэй нь Сүрэг үхэртэй нь урлая Ураа үзүүлэн Уран хатгаад Ээждээ бэлэглэе Ээж минь баярлана даа Гараа гар-ган сар.гуун зур-аад НАЙМ» явчихиа. 100 буух юм бол тэр хүн шууд хожно. Одоо тоо тус бүр хэрхэп буух тухай үзье. 1..а) Хоёр морь, хоёр ямаа :2 (опоо) б) Хоёр тэмээ фоёр хонь 2 (оноо) в) Хоёр ямаа зоёр хонь :2 (оноо) 2. а) Дөрвөн Хєнь цэр 4 (оноо) 6) Дорвон ямаа 9 БУ (оноо) З. Дөрвөн бэрх. 8 (оноо). Үүгээр тоглоом эхэлнэ. 4. Нэг тэмээ, гурван ямаа 15 (оноо) рванц ХОНЬ 25 (оноо) є 5. Нэг морь, ” 6. Гурван 11. 9.37, нэг ямаа 65 (оноо) 7, Гурван морь. нэг хонь Т5 (оноо) Үүгээр бас тоглоом эхэлнэ. 8. Дөрвөн тэмсэ 85 (оноо) 9, Дөрвөн мор: 100 (оноо) ї суд хожно. Тоглоомыг эхлэхэд найм, "лан тав, зуу буухгүй бол иагайгаа ээлжлэн орхиод л байна гэсэн уг. Өөр өөрсдийхөө тоог заавал цээжээр бодох ёс- той юм шүү. Хэрэв хүч хүрэхгүй бол аав ээж, ах эгч цараарала туслуулаарай, Д. БАТТУЛГА (Улсын хэвлэлийн гасрын редак- тор) “-ҮГИ ӨСВӨРИЙН ТӨЛЧИН БНМАУ-ын Ардын бо- ловсролын яам, Д,. Сүх- баатарын нэрэмжит МЇБ- ын Төв Зөвлөлөөс хамтран «Өсвөрийн төлчинэ уламж- лалт уралдааныг 1989 оны 3 дугаар сарын 1-нээс 4 дүгээр сарын 15 хүртэл хугацаанд зарлаж байна. «Өсвөрийн төлчин» уралдааныг Монголын багш нарын Ү-их хурлын нэрэм- жит болгов. Уралдааны хүрээнд ино- нер, сурагчид юу хийх вэ? -- Малын арчилгаа, маллагаа, төл бойжуулах арга барил, тэргүүний малчид, төлчдийн арга туршлагаас идэвхтэй су- ралцаж, тэмдэглал хөтөл- нө, -- Малын хашааг засаж, сэлбэх, чигжиж дулаалах, хэвтэр, бууц цэвэрлэх, өвс тэжээл, хужир шүү татаж буулган, аргал түлш бэлт- гэнэ. -- Төллөх дөхсөн болон жилбэ муутай эх мал, сул дорой төлийг тэжээж арч- лан, төл зх барьж авах, амлуулах, пайзлах, мал хариулан усалж тэжээнэ. -- Өөрийн аймаг, су- мын төлөвлөгөөт зорил- туудын тухай бяцхан ном, танилцуулга хийж, мал- чид, төлчдөд сурталчлан ухуулга яриа хийнэ, ! Яг! х Хүй -ү- СҮЛЖЭЭ Үгийн сүлжээг сум зааж оруулсан тэр нүднээс эх- лэн нөхөж бичих бөгөөд сум нь аль зүг тойрч би- чигдэхийг хэлж өгөх болно. 1. Монгол нохойн түгээмэл тэр 2. Аймгийн нэр 3. Төв аймгийн нэг сум 4. Түмэн- дээ алдаршсан өвгөн хуурч 5. Хангайд ургадаг үзэс- гэлэнтэй цэцэг 6. Булган аймгийн нэг сум 7. Эртний (ХУТ зууны) алдарт зохио- лын нэр 8, БНМАУ-ын тө- рийн шагналт зохиолч 9. Эпх тайвны билэг тэмдэг 10. Архангай аймгийн нэг сум 11. БНМАУ-ын баатар 12, Хүүхэд залуучуудын лрамын театрын жүжигчин 13. Цагаан идээ 14. Га- риг 15, Аймгийн нэр 16. Их хэмжээгээр бөоөг- нөрч хатуурсан цас 17. Усанд ургалаг сайхан үнэртэй цэцэг 18. Нэг төр- лийн загас 19, “Аливаа хү- ний амьлралын түүх 20. Увс аймгийн нэг сум УРАЛДААНД ОРОЛЦООРОЙ! . -- Малчдын ахуй амд, ралд хэрэгцээтэй зарим эд хогшил, багаж хэрэгсэл хийж тэдний хөдөлмөр, гар ажиллагааг хөнгөвчлөх ажил санаачлаарай! Мал аж ахуй дээр ажил- лах үедээ хийж гүйцэтгэ- сэн ажлаар өдрийн тэм- дэглэл хөтлөхөө мартав. Дүгнэх журам «Өсвөрийн төлчин» уралдаанд идэвхтэй оролц- сон пионер, сурагчдыг сур- гууль, бүлгэм, сангийн аж ахуй, нэгдлийн зөвлөл хамтран 4 дүгээр сарын 15-ны дотор шалгаруулж шагнаж урамшуулна. Сургууль, бүлгэмийн аварга төлчин пионер, су- рагчдын тодорхойлолт, ма- териалыг «Өсвөрийн төл- чин» шалгаруулах аймгийн комисст ирүүлнэ. Аймагт шалгарсан пконер, сурагч- дыг ардын боловсролын хэлтэс, пионерийн зөвлөл хамтран шалгаруулж шаг- нана. «Өсвөрийн толчин» уралдаанд аймаг бүрээс шалгарсан тэргүүний нэг инонерийн тодорхойлолт, материалыг МПБ-ын Төв Зөвлөлд «Өсвөрийн төл- чги» ура:даан зохион бай- гуулах комисст 4 дүгээр сарын 15-ны дотор хүлээн авч дараах байр эзлүүлж шагнана. Үүнд: Нэгдүгээр байр: 1. Дип- лом,, гадаадын пионерийн лагерьт амрах урилгаар. Хоёрдугаар байр: 5 Ф. Диплом, олоц улсын пио- исрийн «Найрамдал» ла- герьт амрах урилгаар, Гуравдугаар байр: 15. Диплом, дурсгалын зүй- лээр тус тус шагнана. «Өсвөрийн төлчин» уралдаапыг сайн зохион байгуулсан багш, ХЗЭ, пнонерийн ажилтан, төл хүлээн авч бойжуулах аж- лын явц, өсвөрийн төлч- дийг өргөнөөр сурталчил- сан идэвхтэн бичигч, пио- нерүүдэд тусгай шагнал олгоно. УРАЛДААН ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ КОМИСС Зохиосоц багш Д.БААСАНЦЭРЭН сурагч Д.ОТГОНЦЭЦЭГ (Ховд, Мөст сум 10 жил! | | | | | ОРИРИҮТИБҮҮ) БЕЖдабгт-гчэЖ) Өтжтжттэ бислжеиивтжэ( окситгттО (шивжттжээЖэв ) Пишпссовгэ) Овсхишллж, тэшсжеэгтээ Үвитчэгтжсүлнл гэтэт-ттх: тҮтлтттпүл тшэвстэ”Э? Уран бүтээлийн Ї нэгдэл, бэлтгэв Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын ! хэвлэлийн цомбинатад хэвлэв. “Х22:3 р Е | ї охидын АМИНЫ ЯРИА Охид. Ачги хамт олноос тэд л енгөтэй өөдтэй авч яваа улс. Хөвгүүдээ удир- дана. Шинэ сонин ажлын санаа хамгийн түрүүнд тэднээс л гарна. Тэгээд ч пионерийн индэвхтний олол- Хи нь охид байдаг болов уу? Гэр оропдоо ч бас их үүрэгтэй. Аав зэж, эмээ, өвөө нь охиндоо хамгаас илүү итгэж найдна. Тэд дүү нараа бүхнээс илүү ойлгож аргыг нь олдог увдистай улс. Хэрвээ эгэл Даруу. ухаалаг ажилсаг, авьяаслаг охид байхгүй бол анги танх маань ямар их уйтгартай байх бол. Сургууль, гэр орныхоо ажлын голыг нуруундаа үүрч яваа охидод маань аминчлан ярих юм нх бий, Охидын амины яриа бүхэн үнэтэй. и. ЧУЛУУНЫ авсан гэрэл зураг даа хайртай багш болно... Олон сурагч захидлаа ингэж эхэлжээ, Өнөөдрийн дугаарт «Багш» болох хү- сэлтэй пионер сурагчдын захидлаас нийтэлж байна, т ! ГЇН -- Би энз жил наймду- гаар анги төгсөнө. Б ангийн багш болох хүсэл- тэй байгаа. «Нарт ертон- цөд байхгүй нандин сайхан алба гагцхүү багш хүнд заяажээ» гэж нэрт сурган хүмүүжүүлэгч Я. А. На- менсний хэлсэн байдаг, ! ль болгоны Ха- нанд бичээстэй байдаг энэ үгийг харах бүрийд багш болох хүсэл минь улам бадардаг. Манай гэрийнхнээс ах маань багшийн мэргэжил- тэй, Хэрэв би багш болж чадвал хичээлээ хүүхдэд ойлгомжтой, сонирхолтой хэлбэрээр зааж байна. Хи- чээлийнхээ хөтөлбөрт ар- дын үлгэр, оньсого, таа- вар, тоглоомыг өргөц ашиг- лахыг хичээнэ. Ингэх нь хүүхдийг тухайн хичээлд дур сонирхолтой болгоно гэж боддог. 03 Ц.М ГМАРДОРЖ (Нийс- лэлийн 76 дугаар сур- гууль. УШ анги) 4 Би монгол хэл, уран зохиолын багш болно. За- рим хүүхэд Монгол хэлээ сайн мэдэхгүй. зөвхөн ярьж л байвал боллоо гэж үздэг, Өвөт дээдсийнхээ түүх соёлыг мэдэхгүй байж боловсролтой хүн гэж өө- рийгөө хэзээ ч үзэж болох- гүй. Энэ бүхэнд хэл уран зохиолын багш их Тус болно гэж боддог. Хичээлээ сонирхолтой зааж чадвал хүүхэд бүхэн эх хэлээ хайрлан хүндэт- гэж, үнэн сэтгэлээсээ су- рах болно. Сурагч Л. солонго (Нийслэлийн 20 дугаар сургууль. УЦ анги) 4у- Би багш болохыг хүс- дэг. Бүр багаасаа шүү. Ми- ний авга эгч сайн багш байсан гэлцдэг, Түүний ан- гийн хүүхдүүд манайхаар ирж эгчээс минь зөндөө зүйл асууж, ярилцаж бай- гаад явдаг байсан. Хичнээн хөгжилтэй бай- ! 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ “М.20 (2391) 1989 оны гуравдугаар сарын 11. БЯМБА “Үва.10 монго сан гээч, Эгчийн минь энэ сайхан харьцаа намайг баг- шийн мэргэжил сонгоход нөлөөлсөн байх гэж /бод- дог. Хэрвээ би багш болбол төрөлх сургуульдаа ирж ажиллана, Хичээлзэ Су- рзгчдын сонирхол татах материалаар баяжуулж, сурагч бүрийн саналын да- гуу явуулна. Хичээлийн төгсгөлд хүүхдүүдээс ОЙЛ- госон эсэхийг нь Заавал асуун, ойлгоогүй бол тэр дор нь тайлбарлаж өгнө. Сурагчдыг өөрөө өөрийгөө дүгнэж, сурах чадвартай болгохыг хичээж ажилла- на. Сурагч Н. ОТГОНБАЯР (Завхан, Тосонцэнгэл хот, 10 жил) ТА НАРЫН ҮЕ ТЭНГИЙНХНИЙ ТУРШЛАГА СЯНЯАЧЛААД 9319199691 410 Тосгон дундуур бүхээгт тэрэг чирсэн гүү сажилж явна. Юрий Кузьменко түүнийг жолооджээ. Ээл- жийн жолоодогч Люда Кеп- ка энз хооронд нь морин тэрэг хүлээсэн цэцэрлэгийн слоп зорчигчдыг саатуулж | байлаа. Сургуулийн сураг чид ийнхүү цэцэрлэгийн дүү нараа гэр гэрт нь хүр- гэнэ. Бүхээгт морин тэрэг тө делгүй сургуулийн фер- мийн цэлгэр хашаанд эр- гэж ирнэ. Машка нэртэй түү унагаа сандрангуй хайв, Хүүхдүүд унагы нь зөөлөн үстэй сойзоор сойз- дож байлаа. Юра бүхээгт тэргийг ядаж төдөхгүй салгалаа. Энэ нь надад гайхал тө- рүүлсэнгүй. Хомутец тос- гоны хүүхдүүд районы хэмжээнд адуу маллах уралдаанд түрүүлснийг би мэдэж байсан билээ. Тус сургуулийн ферм цаг дээр үсрэн гараад муужгай шиг хярж хэвтэв. Илүүлэх тїэж | эрхэлсэн тэр ишгийг илж таалахаас өөр арга байсангүй. Ангнас гадуур ажлын 80- хїїон байгуулагч Григорий Кириллович: -- Борька, чамайг хүүхдүүд бүр задрааж гүйц жээ хэмээн цаанаа нх Л таашаалтай үглэж зогсоно. Маллагаа асаргаа илт сайтай, гэдэс бөөр нь дүү- рэн үнээнүүдийг хараад өөр нэг тазрын ахмад хамт- ралчны яриа санаанд оров. Хамтралын мал сүрэг олш- роод, үнээ бүрт гар хүрч, асарч тордож хүчрэхгүй боллоо. Саалийн үнээнүүд Ч өтөг шивхтэйгээ чулуун шалан дээр хэвтэж. Хат- гаа тусаж өвдөх нь ихэд лээ гэж тэр хүн харамсан ярьж билээ. -- Аль вэ, танай үнээ- ний хашааны шалыг үзье гэж намайг хэлэхэд, хүүх- дүүд миний бодлыг таа- маглаж байсан мэт: - Тэр шүү! Манайх модон шал дэвсгэртэй гэц- гээв. Энэ шалны төлөө тэд их тулалдсан тэнэ. (Одоо орчин үеэ дагаж хаа сай- гүй чулуун шалтай болсон одоо 4 үнээ, 5 эр үхэр, 6 ямаа, 4 хонь, 2 мэгж. 30 тахиа, 100 гургуул, 20 га- луу, 830 молтогчин, нэг унагатай гурван адуутай... | Зун эдний аж ахуйн сүрэг | Өтгөн байжээ. Өнгөрөгч на- мар хамтралдаа 16 цент- нер тахайн мах, 14 цепт- | єр үхрийн шах нийлүүл- сон байна. -- Хэдий хэр сүү ний- лүүлдэг вэ? гэж би асуух- даа аж ахуйгаа хөтөлдөг нууцыг нь яаж мэдье дээ? хэмзэн бодож билээ, Ма- лаа бордож. тэжээж өсгөөд, | сааж авсан сүүгээ, тушаа- | даг гэж хариулахад амар- хан...Энэ бол жирийн нэг ажил биш билээ. 3, лийн бичил ферм 10 сард 127 центнер сүү тушаажээ. Түүний 101 цеитнерий нь 3,92 тослог- тойгоор дээд зэрэгт Ний- дүүлсэн байна. 77 Би ферм даэр очив. ( Хашаан дотор сул явсан дүрсгүй ишиг модон хайр- Т тийн ангийнхны ту. риуцсан ззэн, хянах хүнийх хай зөвш лины өгнө “7 нь нэр бичгэстэй харагдана. Манай тэргүүний бүлгийн -- Төрсөн өдрийн баяр мэг дзэ гэж хэлсэн пнонерийн тэмдэглэх ахлах удирдагчийн хүсэлтийг -- Музей үзэх бүтээсэн ажил бишгүй байгаа. НЗ ГЭХ Мэт олоп ажил төлөв- даа гэж би тэгэхэд бодсон шүүс харагдана, юм. ндөр настан Дугарсү- рэн гуайнд долоо хоногт нэг Ингээд болзсон цагт 7-гийн удаа очно, Биелэлт гэдэг дээр 4Д» ангид очлоо. Бүлгийн нь хоёр ппонер очиж түлээ пнолерүүд бүгд цугларчээ. хагалж, усыг нь зөөж өгөв -- Манай бүлэг энэ хи. гэж бичжээ, Ээуу, ((с мэ. : цаг гэж тэдэнд ятгаж бай- жээ. Тэгэвч хүүхдүүд өөрс- дийнхөөр зүтгэж, модон шал арчилгаа ихтэй хэрэг үү? Түүнээс бид шантрах- гүй, Харин мал өвчин эм- гэгд нэрвэгдэхгүй, Манай үнээ мал өвдөж туйлдахгүй байвал сүү сааль нь орчин үеийнхээс нэн нх байна шүү дээ гэцгээжээ. ё -- Та нааш ирээч гэж намайг хүүхдүүд урив. Фермээс гарах хаалганы хажууд гэрэл гэгээ сайтай жижиг өрөө байна. Гар нүүрийн алчуурууд өл- гөөстэй, цай буцалгагч тунхуу тавьсан, шохойд- сон пийшинтэй өрөөний цонхны дэргэд залуухан бүсгүй ном уншиж сууна. Зүгээр нэг гэрэлт өрөө биш «жиижүүрэ-ийн өрөө. юм санжээ. Фермийн жижүүр аравдугаар ангийн сурагч Оля Литвинтэй би уулзав. Биднийг ороход Оля «Д Артаньян сэлэм барин, ойр хавийн бүх гудамжийг нэг- жин гүйгээд, өөрийн эрж хайсан хүнтэй төсөөтэй танц ч хүнтэй тааралдсан- гүй...» хэмээн уншиж байв. Үнээ мөөрөлдсөн энэ га- зарт шадар цэргүүдийн тухай уншиж суух нь гай- АМШИ,- хамшигтай санагдлаа... -- Үнээ малдаа тэжээ- лий нь өгч, усалж унд- луулсан. Ферм дээр бүх ажил байдал хэвийн гэж жижүүр Оля мэдээлэв. Оля надад сургуулийн- хаа аж ахуйн тухай та- нилцуулахдаа: . - Манай аж ахуйн тооцоо “бичиг цаас биш. Ажил хэрэг гэж тайлбар- лаж байна, Нээрэн ч тус сургуу- лийн цомхон туслах аж ахуй их ашиг орлоготой нэгж юм. Наад зах нь энд- хийн хүүхдүүд .СУРГУУ- лийнхаа гуанзыг бүтээгдэ- хүүнээр хангаж, өөрсдийн аж ахуйн хүнсний бүтээг- дэхүүнийг амралтын газар- таа хэрэглэдгийн дзэр зах зээл дээр ч борлуулж чад- даг ажээ. Валя, Оксана, Ирина гурав Сорочнины алдартай зах дээр өөрийн бүтээгдэ- хүүнийг хэрхэн худалдса- наа уралдан ярьж байлаа. Сургуулийн фермийн нэг мэгж гэхэд л 19 торой хайрлажээ. Хөвөн 3Зөол- хөн үст молтогчин, гял- баат нүдэн гургуулийн хүр- тээх ашиг шимийг ярьж рах юм биш, Хамтралын захиргаа хүүхдүүдийн фермд 64 мянган рубль зориулсан даа огтхон ч харамсахгүй бай- на, Зардал пөхөгдөж ирлээ. Хомутецийн дунд суртуу- лийг «манай хөдөө аж ахуйн бяцхан академн» гэж нэрлэдэг нь хуурай магтаал үг биш юм. Энд хүүхдүүд хамтралаас хэ- ДИЙ Хэр тэжээл бордоо худалдаж авах вэ? Ямар техник гэрээлж авах вэ? Өөрсдийн хүчийг хэрхэн хуваарилах вэ? гэхчлэн аж ахуйн тооцоог өөрснөө хийж, тулгарсан асуудлаа өөрснөө шийдвэрлэж сур- чээ. ЧОЙ. ЛХАГВА орчуулав. ажлаа удирддаг хэвшнл хэр зэрэг нэвтэрч байна вэ? -- Бид хамаг ажлаа урьд- чилан төлөвлөдөг. Хэн ямар даалгавар өгнө, түүнийг бне- лүүлдэг. -- Хэн даалгавар өгдөг юм бэ? -- Ангийн багш. Манай дотны зовлөгчөөр ажилладаг. Бас пионерийн ахлах удир- дагч, -- Энэ төлөвлөгөөнд бүл- гийн ажлыг анги танхимаас -- Хэрвээ бүлгийн гишүү- дийн дунд аминчлан ярилцах асуудал гарч ирвэл яах вэ? -- Ангийн багштай тохирч байгаад нэг өдрийн хүмүүж- лийн ажлын цаг дээр хий- чихдэг... Бидний дунд ийм л яриа болсон юм. Ажиглаад байхад ангийн идэвхтэн хэдэн сурагч бүх ажлаа хийдэг бололтой. Зөвхөн гурван сурагч надад хийж байгаа ажлаа ярьсан. Бусад 30 ЦААСАН ДЭЭР БИЧИГДСЭН АЖИЛ чзэлийн жилд районы тэр- -- Дугарсүрэн гуай урьд гаргаж үйлдвэр, албан газ- гүүний бүлэг болох үүрэг нь ямар ажил хийдэг байсал руудад хийнэ гэж бичсэн бай- аваад олон торлийн ажил юм бэ? на. -- Энийг манай багш л мэдэх байх даа, Багш бидэнд энэ хүнийг олж огсон гэж Яр2ж зовлолийн гишүүн » Баттогтох хэллээ. 3 Та иар байнга очдог Н, ! ол: ангиараа соёлч хамт УУ -- Төлөвлөгөөний дагуу очдог. Манай ангиас хоёр хүүхэд гэр ойроороо энэ шах удахгүй апгиараа очно. Ду. гарсүрэн гуай бидэнд оо ИН 3 | -- Тийм зэ, Бид бүлгийн сургуульдаа хийхээ больсон. Он гараад гутлын үйлдвэр, сүлжмэлийн 11 үйлд- вэр, дүрслэх урлагийн Му- зейд очиж бүлгийн ажил хий- -- Бүлгийн ажлыг тэнд яаж зохион байгуулдаг юм бэ? -- Жишээ нь гутлын үйлд- рийнхөо амьдралаас ярьж ог, пө гэсэн 243 Сараитуяа ярив. г- Танай ангид бие дааж єжөлжүгалт, вэрийн ажиллагаатай танил- цаж, тэргүүний ажилчилтай уулздаг, Дараа нь сонирхсон асуултаа асууна. үүрэг гүйцэтгэж байсан би- лээ. Гэхдээ эдний ангид хий- сэн ажил бий. Цэцэрлэгийн дүү нартаа концерт тоглож сонирхуулсан. Долдугаар ан- гийнхны дунд зохиосон АСТ-д сайн оролцсон гээд дурдаж болно. Гэхдээ ажлын ихэнх нь цаасан дээр толовлөгдсөн хэвээр байсан юм. Чухам яах гэж Т-гийн «Д» агинйихан сурвалжлагчтай уулзах гэсэн юм бол? Цаа- сап дээр бичсэн хэдэн ажлаа үзүүлж сониид сурлт лах гэж бодсон юм болов уу? М., БОЛД нь ажиглагчийн Ийм нэртэй амьтан бий, Бага байхдаа энэ амьтнаас их айдаг байлаа. мэдэх тэр хувалз хурга, тугалын чих, тол- ГОЙД ШИГДЭН цусыг нь сорж, гэдэс нь улаан хү« рэн өнгөтэй болохыг бипь гүйдээ харж билээ. Хөөр» хий адгуусыг өрөвдөхдөө аргагүйн эрхэнд энэ «бу. зар» амьтанд гар хүрч арайхийн суга татаж хая- даг байсансан, Миний ишиг, Сэгсүүргэн ишигний чих халцгайтан, хувалз шигдэж, орсон газар том шалбар, хай үүсч тэр нь хэдэн са. рын дараа эдгэрдэг байв, Энэ хувалз юуг ч хайр лахгүй, ганцаараа л тэр амьтныхаа шим тэжээллэг бүгдийг сорж байвал сэт гэл нь ханадаг, ханасан хойноо «үхэл»-д ч хүргэд- гийг ааваасаа сонсоод их. айдаг байж билээ. Гэтэл хүүхэд бидний дунд малын хувалзнаас ч аюултай «хувалз» буйг саяхнаас мэддэг болов, Таньдаг найз маань энэ тухай ингэж ярилаа. Дамба бид хоёр сайн ан- дууд. Тар тоо, монгол хэл, физик, газар-зүй гээд бүх хичээлээ надаас хуулна. Учрыг нь гаргаж, зааж өгье гэхээр «За яахав, сүүлд...» гэдэг байв. 88. рим үед «Найз минь! Чи хурдхан бодчих, «Хам» нь гялс хуулчихаад багшид. үзүүлж «кока» аваадахья» гэж их-л аминчлан гуйдаг. Энэ үедээ ямар их инээд- тэй харагддаг гэж бодно. Золтой л инэзэчихдэггүй юм. Хэрвээ инээвэл Дамба уурлаж, аягүй бол шоглож мэднэ. Тэр охид, багш на- рын өмнө маасайтал инээж их л юм мэддэг хүн болох гэж мэрийдэг байлаа. Үүнд нь би эхлээд гайхдаг бай- сан. Одоо бол надад гайхах юм огт алга, Дамба надаас хичээл хуулдаг байсан болж одоо үе үе мөнгө нэхэх болсон. “Байхгүй гэхэд «Юундаа харамлаад бай- гаа юм бэ?» гэж уурлах янз гаргаж зарим үед дээ рэлхэх болсон. Урдаас нь үг хэлбэл зодож ч магад гэж бодоод би дуугүй ЯВ. даг. Өрөгдөхөөр өр өшиглөнө гэгчээр тусалж | байсан минь буруу байжээ. Хи- ЧчэЭЛЭэЭ хуулуулахаа бүр мөсөн больсон бол Дам- ба нэгийг бодох байсан ч юм бил үү. Ямар ч баїс сан миний энэ тусламж түүнд тус биш ус болсон гэж би тэгэхэд ойлгосон юм гэж ярьж билээ, Найз нөхрөөсөө даалгавраа бич сэн дэвтрийг нь гуйчихаад татгалзвал гомддог, УУ?, ладаг хүүхэд бидний хуга) олон бий, «Хувалз» ад!) хэн нэгэн хичээнгүй сураг" чийн шим шүүсээр амтар хан «хоодлогчид» бидний дундаас бүрмөсөл толилос" сой. Тэд малд байдаг ХУ валзнаас Ч аюултай Х4- Өсвөрийн сурвалжлагч Н. ДАВААНЯМ 1) бу Ф. ул Ч! ХЭС2 11: М.4/ Ш Таван сарын 11. Яло- ны түрэмгийлэгчид 1939 оны У сарын 11-нд их буу, нисэх онгоцоор дэмжүүл- сэн 500 шахам морьт цэргийн хүчээр манай ну- тагт цөмрөн орж, Халхын голд зарлаагүй дайн эхэл- жээ. Уртаашаа 60-90 км, гүнзэрээ 30 км зайнд дөрвөн сарын турш тэр ХАЛХЫН 10) үеийн шилмэлд тооцогдсон нисэх онгоц хуягт, танк, их буу, олон мянган хүн хүч бөөгнөрүүлсэн ши- рүүн дайн болсон, Хоёр үеийн тодорхой- лолт: 1939 оны У сарын 11- нээс УШ сарын 20. Мон- гол, зөвлөлтийн цэргийн ангиуд японы цэргийн дДавшилтыг няцааж, шийд- вэрлэх тулалдаанд бэлтгэ- сэн эхний үе. УШ сарын 20-ноос 31. Халхын голын дайны хоёрдутаар үе хүртэл буюу шийдвэрлэх давшилтын үе. -- Дайны эхний үед японы цэрэг морьт цэрэг. пулемёт, танк эсэргүүцэх хэрэгслээр 1,3--1,5 дахин илүү, газрын их буу, хуягт, машинаар зөвлөлт, монго. лын цэрэг 1,5--5,6 дахин давуу байлаа. 1 Анхны ялалт - Халхын голын байлдааны їЇ үе. УТ сарын 31 хүртэл шаниилиллалЭссын 1959 01 гаруй хоногт дайсны дав- шилт эхлэхээс өрсөн дав, шиж зөвлөлт, монголын цэргийн өмнөд, умард бүл- гийн хөдөлгөөнтэй, нэгт- гэл ангиуд их буу, нисэх онгоцны дэмжлэгтэй дайс- ны эсэргүүцлийг даран ар талд нэвтэрч БНМАУ-ын хилийн дагуу шуурхай давшив. УШ сарын 24-нд Номинхан, Бүрд-Овоо ор- чим дээрх нэгтгэл ангиуд уулзаж, нийлснээр японы ҮГ арми, манай улсын хи- лийн дотор бүрэн бүслэг- дэв, Ингэж анхны ялалтын зам нээгджээ. Бүслэгдсэн дайсныг уст- гах байлдаан шургуу үр: гэлжилж УШ! сарын 28-нд Ремизовын өндөрлөгт ялал- тын тугаа мандуулж, 81- нд БНМАУ-ын “нутгийг японы түрэмгийлэгчдээс бүрэн чөлөөлжээ. С. БОДООШ 37 :3 «Найз» буланд анх удаа бичиж байгаа миний захид- лын гол сэдэв үерхэл юм. Яагаад гэвэл үерхлийг Зөв ойлгох нь д бидний ирээдүйд их нөлөөлнө, Энэ асуудалд хааш яаш хандс4- наас хүүхдийн сэтгэлд ХЯМ- рал үүсдэгийг бид ойлгосон. Ингэж сэтгэлийн хямралд ор- сон хүүхдийн зан,авир хувирч сурлага муудаж, тамхи 18- тан, хичээлдээ ирэхгүй бол- чих ч явдал бий. Иймд би сайн мэдэх найз нөхдийнхөө үерхлийн тухай бичихээр шийдлээ. -- Миний найз «А» УП ангиасаа «Б» гэдэг хүүтэй үерхсэн. Тэр хоёр хамт даал- тавраа хийж, кино үздэг, ХӨ. дөлмөрт ч тар нийлэн ажил- ладаг байв. УИГ ангиа онц төгсөцгөөсөн юм. Тэдний үер- “хэл бидэнд оюун санаа, хүч Чадлаа нэгтгэж ЧИН СЭТГЭ- лээсээ биенээ хүндэтгэн, хайр- лахын жишээг үзүүлсэн юм. Өөр нэг үерхлийн тухай бичье, Энд нэрийг бичихээ тат- талзья. Манай ангийн хоёр хүүхэд үерхэж зхэллээ. Хэт хөнгөмсүү зан гаргаж Эцэс: тээ сурлага нь муудаж, Хү: мүүжлийн . доголдолд орж эхэлсэн, Хичээлдээ ч сонир. холгүй болсон. Тэд үерхлийг сов ухаарч, үнэн хэрэгтэ3 үерхлийн нандин Чана хүндэтгэж чадаагүй юм. ч тэдний сайн, муу талыг Ши роэ гэж ярилцаж байж цаг хэрэн оминуланы, Сэруулсаг бий. ҮЕРХЛИЙН ТУХАЙ | БОДОЛ... Бас нэг үерхлийг би мэд- нэ. Охиныг «ЇПїэ хүүг «З» гэе. «П» орос хэлний сонго- ны хичээлээ тараад харан- хуй болсон хойно харьж яв. жээ. Гэтэл хажуугийн ОРЦ: ноос ам хамраа битүүлж боо- сон хэдэн хөвгүүн гарч ирээд амыг таглаж чирэв. -- Мөнгө өг! гээд тэд хут- га гаргажээ, «П» сандарч тэвдэж, надад мөнгө байх. гүй Та пар хэн бэ? гэж хаш гирав. Гарын булчин халуу оргин тэрээр ухаан алджээ. Нэг сэрээд хартал харанхуй гудамжинд хэвтэж | байжээ: Хажуугаар өнгөрөх хүмүүсээс нэг нь Ч охиныг ажигласан. түй. Гэтэл нэг ондөр хөвгүүн ч тээ, ЭДгур Хэл чи босооч тэх нь сонсдов. Охин дахин ухаан Түүнийг нэг хүн үү” алджээ. өнд нь хэлж, ярьж өгөө. рээд гүйж явах шиг, . гүй Ха| нууцхан энээ,тэ- --!Бид хаашаа явж бай- ГЖ на? гэж ШшШиВвнЭХЭД, -- Танайх руу, гэр лүү чинь, .. «П» эмнэлгийн орон дээр ухаан ортол ээж, эгч, ах бас үл таних хөвгүүн байцгаав..г Ингэж амийг нь аварсан «82-, тэй «П» сайн танил болов. Тэр хоёр хичээлээ, чөлөөт цагаа үлгэрлэлтэй, үр ашиг. тай өнгөрөөдөг. Бас аж ахуйч ажиллагаанд жишээг харуулдаг юм. Гэтэл «Зэ-г хэзээ ч засаршгүй хэцүү хүү- хэд гэдэг байжээ. “Өнөөдөр тэр хоёр, сурлага хүмүүжил, нөхдөдөө тусч чанараараа бидний дунд үлгэр болж бай- на. Үүнээс бодоход муу хэ- цүү хүүхэд ер байхгүй юм. «3» өнчин хүүхэд учир хэлж хоосон үнэлэгддэг хүүхдүүд ч байж болох... Иймээс бид пионерийп ажилд өөрчлөлт шинэчлэлт хийхдээ өнчин, га- чигдалтай, алдаж, онож яваа, хэцүү, муу бүтэлгүй нэртэй хүүхдийн амьдралын эзэдрээг гарган засч авах, үер тухайн хоёр хүүхдийн төдийгүй анги хамт олны үйл хэрэг гэдгийг ойлгох хэрэгтэй гэж бодогдлоо. Пионерийн аж- лын нэг гол хэсэг нь үерхэл, нөхөрлөл хүндэтгэл ухааралд чиглэгдэж байвал аль Ч нас- ны хүүхдийг зөв боловсон хү- мүүжүүлэхэд ач тусаа өгнө гэж бодож байна. Ярилцья хүүхдүүд ээ, ГАДААДЫН ХЭВЛЭЛИЙН ТОЙМ «Пионерская правда» (ЗХУ) сонины 1988 оны 155 дугаарт «Монголын пио- нерүүдийн тусламж» гарчиг- тай мэдээ нийтлэгджээ. Нийс- лэлийн 48 дугаар сургуулийн долдугаар ангийн пнонерүүд 1478 төгрөгийг газар хөдлох аюулд нэрвэгдсэн Армений хүүхдүүдэд тусламж болгон илгээв. Мөн 78 цугаар сур. гуулийн нэгдүгээр ангийн су- рагч, баатарчуудын «Оч» ба- гийн гишүүн Ганбат тоглоом худалдаж авахаар дуглуул- сан 20 төгрөгөө аюул 303- лон тохиолдсон анд нөхдөдөө туслахаар шийджээ. Энэ шмэ- тээр пионерийн олон бүл. гэм, бүлэг эв санааны нєєД- лийн зах ажиллуулан мөнгө цуглуулж, дулаан хувцас бэлтгэж тусалсан тухай уг сонинд бичеэн байна. (2 (223 . 87) ЁРахеса «Пионерска штафета» (БНСЧСУ) сэтгүүлийн 1989 оны анхны дугаарт «Монго- лын пионерийн чуулган» гэ- дэг сурвалжлагыг єнзгөрсөн онд манай оронд сочилсон сэтгүүлч, эрдэмтэн Х. Грегор бичжээ. Тэрээр «Монголын пионерийн УЇ чуулганд бүх аймаг, хотын пионерийн бай- гууллагыг төлөөлсөн олол зуун хүүхэд оролцол: пноне- рийн ажлыг өөрчлөн шинэч- лэх тухай хэлэлцэв. 1963 оноос хойш пионерүүд энз удаагийнх шиг ажил амьдра лын нарийн асуудлаа нлтод шүүмжлэн хэлэлцэж байсан. түй. Чуулганы төлөөлөгчид бүлэг, бүлгэм, сурагчдын хамт олон бие даан ажил лах, пионерүүд ндэвх санаа- чилгатай байх, хө дөлмөрийн үнэ дэнийг зөв Үнэлж дүгнэх тухай зэрэг олон тодорхой асуудлыг хөн- дөн ярьсан байна. Монголын нам, төрийн удирдагч Ж. Батмөнх пноне-- рийн чуулган дээр үг хэлж, хүүхдүүдэд сайхан зөвлөлгөө їөгчээ.. Хоёр сая дахь иргэ нээ хүлээж: авсан Монгол ор- ны бүх хүн амын 47 хувь 16 насны хүүхэд юм. Тэгэ- хээр 385 мянган багачууд. 578 бүлгэм, 8686 бүлгийг эгнээндээ нэгтгэсэн Д. Сүх- баатарын нэрэмжнт МПБ хүүхдийн хүмүүжилд асар их нөлөөтэй нь мэдээж, Пионо» рүүд ТМПБ-ын Тов Зоплол, түүний тэргүүлэгчдийн бүрэл» дэхүүнд хүртэл орсон нь МПБ-ын бүх үйл ажилла. гаанд шинэчлэл өорчлолт гарч байгаагийн бас иэг илэр» хийлэл юм» гэж бичээд хэд хэдэн өнгот гэрэл зураг, хүүхдийн шог зургийн хамт нийтлүүлсэн ажээ. | «Седмичка» (БНСЧСУ) хэмээх пионе- рийн сэтгүүлийн 1989 оны 2Ф8-д сэтгүүлч Мирослав Мо- равецын зүүдэндээ очиж байсан Монгол нутгийг үзсэц тухай «Онгоцны цонхоор», «Говийн шөнийн зүүд», «Ол- гой хорхой», «Алмасын ну- тагт» зэрэг хэд хэдэц хзсэг- тэй «Монгол үлгїр» гэдэг дэлгэрэнгүй сурвалжлага, олопц гэрэл зураг нийтлэгд- жээ. Зохиолч олоц төрлийн өвс ургамал, ан амьтан, жи- гүүртэнтэй, хүнд хэлээд үпэм- шимгүй баян бүрдтэй Монго- лын өвөрмөг говь, нх далай мэт мяралзан байдаг талын торгон цэнхэр зэрэглээ, өдөр нь сэмжнн үүлс шонвнь тэн- гэрийн заадас, од гарнг цом тод харагддаг говийн цэлмэг тэнгэр, газар дор олон өроө- тэй өргсөндөө мерилдог тар- вага, бага балчир охид хөвгүү- дээс эхлэн өвгөд хөгшид хүр- тэл үнэнд хүртэл Домоглон ярьдаг алмас, явуулын хүнд тэр бүр үл харагдах олгой хорхой, хулчгар эр айж сүрд- мээг Алтайн шовх өндөр уулс, байц ханан хад, холын гийчин тухлан саатдаг мон- гол гэр зэрэг сонирхол тат- сан олон зүйлийнхээ тухай энд өгүүлсэн байна. «Утторовезето» (БНУ/.У) сэтгүүлийн 1989 оны 261. Өнгөрсөн жил Улаанбаатар хотноо ах дүү социалист орнуудын пионе- рийн удирдагчдад зориулсан сэтгүүлийн эрхлэгчдийн уул- залтад оролцсон сэтгүүлч Э. Шорош Монголын пионе- рүүдийп амьдралыг харуул- сан гэрэлд зургийн сурвалж- лага нийтлүүлжээ. Ц, ТҮВШИНТӨГС ИДЭР ЗОХИОН БҮТЭЭГЧИД ГАРАМГАЙ АНЧИН (Үгэн иаадал!) Энэ тоглоомд оролцогч нь тоглоомын талбайн МЭ" ХОВОР, ХОВОРДСОН АМЬТАД Саяхны кэг өдөр «Бай» гэль» ордон дахь агиуу- ЗАЛУУ -аг БАШГАЛ Ч вордсон амьтдын тоонд ор- Амьд үлдэхэд хүрэлцэхүйц хэмжээтэй боловч тэдгэЭэ-| рийн тоо толгой хэлбэрэлт- | гүй хурдан хорогдож бай- гаа амьтдыг шар хуудас-( наа бичдэг байна. У г201 АГ: / «БАЙГАЛЬ 1 настайг иль (илий) | ЯАГААД ЭХИЙН» 2 настайг зоргол 1 1 э » -3 настайг соёондой, С0- ХОВОЁ ДДӨГ БҮТЭЭЛЭЭС ёохой (ооно) : Ї ас ЗЭЭ 4 настайг цөх, дайрга, | Юкс Завхан аймгийн нутагт шуумгай дайр гэдэг гэхч- Энэ асуултай хүний сэтгэлийг сэргээж, лэн хариулна. Энэ мэтээр | хахыж зунА мҮЯВд (ХАРВУ: сонирхлыг татсан өвөрмөц | олон амьтны нэрийг асууж | хавтбохийн дуллын 1141 уран тогтоцтой газар олон | наадаж болно. ! оны зургахсуааж Ын Н байдаг юм. Үүний заримаас Цагаан зээр " ний цүрэв гаригт анин дүү нартаа сонирхуулья, ар т Петр» хөлөг онгоц Кам- аргачин--эм чатка дахь Петропавловс- УУТ --төл кийн цайзын зогсоолыг ор- д ХАН Боцтгагийг ча хиж дорно зүг хөдөлжээ. Манхим--эр ! Тэр хөлөг замдаа нэгэн Сантмаргац сумын 1тө- Сартагчин (Сэртэгчин)-- | том хоолойгоор гарчээ. вөөс баруун хойш 7--8 кИН- | эм ( Би соргчы лж ХУВХ” зом/ зов бух чулуу 17 2 о227 | », ээ л, : . 1 нэрлэсэн бөгөөд багийн торойн харагдана. Энэ чу- Гахай 5 бүрэлдэхүүнд байсан 78 лууны нэгэнд «буга согоо- Бодон--эр : хүний дотор залуу байгаль ны сүг зураг» байдаг тул Мэгж--эм судлаач Георг ВильгельмМ нутгийнхан «Буга согоот Торой--төл Стеллер явж байжээ. буюу шон буга» гэж нэр- 3 Чоно у р лэдэг. Энэ чулуунуудыг арган чоно--эр Ї 98-20 8 эссэ? 8183 юмаар цохиж, тоншиж Гичий чоно (өлөгчин чо- | Ё дайн үнээний шинэ зүй- үзэхэд янз янзын дуу га- | НО)--9М лийг нээж түүнээ Стелле- рах нь хөгжим уянгалж Бэлтрэг--төл Ї рийн үнээ гэж нэрлэсэн байх шиг санагдана. Баавгай С Нээрээ Стеллерийн үнээ 75 Аура эм 2 үрт, 27 г- д 5152-2-:27-24-- БУНДАН МОД Бамшауш та | сүү өгдөг, гоёмсог арьс, Шилүүс 1 амтлаг мах бүхий амьтан Яруу сумын төвөөс гур- Сангас--эр Р Л! байв. Номхон дөлгөөн зан, ван километр орчимд Тэ- үлэлүлжт амтлаг мах, эмийн чанар- мээн сүүлийн голын өмнө хуул бүлэн, хөн ээ гүү, Бү Эгцаггд арьс байдаг «Бага Бойв» гэдэг БЭВСЭЖ суун 4 сүйрэлд оруулж ердөө л Хуын Ний хээг гыг Тарчи--эм (нагай буюу Н “хон жилийн дараа буюу «Бундан» шиг хэлбэртэй | хөхүүл тарвага) 7 1768 онд сүүлчийн Да- бяцхан төгөл мод бий, Үү- Мөндөл--төл 3 , (4 дайн үнээ алагджээ. ХЭ- ! дээ нийг сумынхан Бундан мод а) эргүү цагаан-хөрөв -ь. рэв энэ амьтан байсан бол ХАВТГАЙН НЭГ САРТАЙ БОТГО ГЭДЭГ юм. мөндөл (1 настай) далайн үнээний ферм бай- б) хотил--2 настай (| хуулчихсан, усанд шум- 220 в) шар хацар--3 настай фиэ- 9511-3674 АШИГТАЙ БА ХОРТОЙ АМЬТАД сэнжит цохио Зорхүицсэ “ог арьс, дөрвөн хуруу ор- 9 маань өно эртнээс бүх мах : ангис--Эн. Ї ! (эмчилгээний онц шлан сна Бх 5, , р ёы ». : ын Бан, Эрдэнэхайрхан у ал ча : Тэтэл махчин амьтан бүхэн дайсан биш гэдгийг сумын ну» 5 тай!!!) онцгой сайхан амт- лийн үеийн шинжилгээ, судалгаа нотолсоп 5 шасал таг, Бургалтайн хярд, өн- Гирээ--эр 1 тай мах, өдөрт 100 л сүү. | араатиууд байгалийн тэнцвэрийг хадгалж, өвчилсөн хөг? | ДӨр болон өргөөшөө 10 Гиэгчин--эм | Энэ бүгдийг устгаж ширсөн, байгальд хор нөлөө үзүүлэхүйц болсон амьтдыг гаруй метрийн хэмжээтэй, Ехэ 1-1 хийсэн гэхэд даан ч ха? | юуны түрүүнд барьж иддэгээрээ байгалийн санитарын чулуун хаалга байдаг. Үү- улга рамсмаар. Болдчимгүй хү: (цэвэрлэгчийн) үүрэг гүйцэтгэдэг ажээ. Гэхдээ байгалийн нийг нутгийнхан «Байга- Эргис--эр мүүсээс болж ингэж устаж тэнцвэр алдагдан махчин араатиуудын тоо толгой ихэсвэл лийн хаалга буюу Сэнжит вшгис-3мМ үрэгдсэн амьтдыг зовхон | Жинхэнэ аюулт дайсан болдог байна, цохио» гэж нэрлэсээр ир- хойв--төл нэрлэхэд иэлээн хэдэн хуу" Канад улсад цаа бугыг өсгөхийн тулд чоноо бүрмөсөн жээ. гэх мэтээр нэ дас цаас Орох ? угхгэлээ...Түсир “бойн “нинчи эмн яв гөхзож Заванх ч зарим анонь хэвэээгэй гөрөөс, тарпан нь байгал тэнцвэрийг алдагдуулж байна гэ- / б7-шйсом ад: 2054 орилүт “аүй3д х агар Бум ба хортой амьтад гож авга. ШИРЭЭ ЧУЛУУ нэ. ЗЬ “Зухайнс товчхон ? 4 лан үзэж нь. тан, ургамлын төрөл зүйлүүд Д төлийг 1 338, тарсийн илгрй олой сая жил хамтрай амадэах явцад, Ь хөөр 3--22:12 ҮНЭГНИЙХИЙГ га. ! арслан. байгалийн жинхэнэ тэйцвэ| йдал бий болдог ма. , алаг Е бүүрэн сүүлт имж, Грейн Үүнийг алдагдуулбал мөхон. баршгүй хохирол учирдаг. Цагаанхайрхан: сумын мэн, туулайнцүмг лын балин жив, Ж.хрд эгэл мяндас- шиг оэли10- Эг ГЖ Л СцахлиуүЛЛЛЛАНЫНЫН төвөөс баруунтаа таван | гэх жишээтэй ажээ. ЭС 3 9 “ааг: далайн 17 ЗҮЙ Л километр газарт, хоёр метр ( чоно, уутат чоно зэрэг өргөн, 1,860 см өндөр тэг болохын тулд та жилсэн ёЁ ї БНМАУ-ын ан агнуурын хуулиар тус улсын нутаг дэвс- дөрвөлжии ширээ шиг чу- тээ? Солон тооны амьтад энэ 1 далайн үнээ шиг юөв3 | Шон бийг айх УЛ аймгын ОЛ аҮйй ЯВ 02 ооо ! устаж алга ухдглэн мж 386, минж, халиу, булга, суусар бэрэг 11 зүйл сүүн вэ л. сэлээд 1 руусмаар. Манай улсын улаан ном 1986 онд хэвлэгдсэн билээ. (Улиастай хот) УРАН БҮТЭЭЛИЙН 1 " Д, Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад НЭГДЭЛ БЭЛТГЭВ “хэвлэв |. Ийдекс-14140 рын музей үзэж явсан хэ- Ба Эйрдй сн! ямар амьтдыг | тахь, хавтгай, | мазаалай ТАВАН ӨНГИЙН болоогүй бөгөөд Хязтаар- ши йн олныг НнЭО- томн амьтанд тооцдог ту? | аргал, янгир, хар сүүлт, лагдмал дэвсгэр нутагт|| ХЭЛЖ ХАмГИНЫ 88827 үчин хай маргалдаж байхад нь | Хүдэр, минж, халиу, мон- буюу цөөн тоогоор тохнол- || ЛЭСЭН нь гард! таарав. Үнэхээр ямар амьтдыг ховор амьтан гэж нэрлэдэг юм бол, Хүүх- дүүд та нар мэдэх үү? Эр- дэмтэд үүнийг янз бүрээр дог, тол бөхөн, суусар, Манай оронд хулан, со. ХУУДАСТАЙ ханд гай, цаа буга, өөхөн сүүлт, атигдаахай, даага, ойн лог зу, соотон алаг унтаахай, боз ам зэрэг ховор, хо- НОМ т Тэднийг онцгойлоц улаа. хуудсанд тэмдэглэдэг. -- Цөөрч байгаа зүйл. - Ховор зүйл. Сөнөх | дох амьтад ховор зүйлд бичигддэг юм. Тэднийг хөх р тэмдэглэдэг хуудаснаа ажээ. -- Амьдрал нь шинж- амьтны болж хожино. "Тоглоомын тийм тийм амьтны тоглогч хүн талаас нөгөө рүү нь ан эр удирдагч хүйс төрлийн нэрийг тооч гэхэд 5 хэлж гарна. шаал Злоив ХА: огЫТЭЭ. “НЭТЭЭР тайлбарладаг байна, Хам- | вордсффссьтад амьдардаг. . Олон Улсын байгаль, лэх ухаанд хараахан суд-|| Тэдний асуулт хариултын гийн ерөнхийгөөр нь авч Эдгээр: амьтад «яагаад байгалийн нөөцийг хам- | лагдаагүй байгаа амьтдыг || жишээг өгүүлбэл: Ш. Хээл хүний дам буюу ховор амьтанд ,дооцогдох: гаалах холбооноос эрхлэн . саарал хуудсанд бичнэ. 5 7--/Та буга агиах ДУР УУД нөлөөнөөс болж болсон юм бэ? нийг та ул чомыг гаргадаг юм. -- Байнга арта хэмжээ | тай юу? 0) байршил нь алдагдан тоо толгой нь байгалийн Хэн хянхиасгүйн хэЁСЧй гальч»-ийн өнөөдрийн ду- дас, тийм хэмжээний ан- мөхөх аюулаас аврагдсан | вэ? тв Бигүлж Сфочгййн лла шээс энэ. тухай: өгүүлэх гиллаас бүрддэг ажээ. амьтдыг ногоон хуудсанд | - Тэгвэл бугын тухай Сар УГ ажсҮхыг шнал хүр ЭЭцЭ Хүний болчимгүй үыж “Сөнөж байгаа зүйл. тэмдэглэнэ. ЕЭ анийднэ 68 «288, тамгын 3 рдсон үйл ажиллагаанаас болж Ноцтой аюулд орж тус Манай орны ан амьт-фЁ 52 Мэдэх нь мэднэ ээ. хЭдвхулээйнгэр лэ байгаль, дэлхийд хичнээн гайлан | Хамгаалах арга даас олон улсын улаан 4 на. Өөрөөр хэлбэл байгаль л 2 4 | й ээ. хахьллээ, толгой нь:2000 . та нар энэ нүүрээс ун. Мөхөхийн ирмэгдээрирээд .вэс, хавтгай, улаан чоно | хүйсээр нь ХУА врийг хүртэд байвал ховор, хо- . шаарай, байгаа амьтад багтана. ордог. Яо Аан ВААНЫ 5 АМЬТАД нар мэдэх үү? ёЗалуу бай- их хохирол учирч байгааг Оо м таван өнгийн Хуу- хэмжээ авахгүй бол сөнөж авсны дүнд өсөж, сөнөж номонд хулан, тахь, ир-ї -- За тэгвэл бугаа нас дайр, бас буга Ч гэдэг. Эмий нь марал согоо, төл нь нас насаараа он ондоо нэртэй. -- Дуртай байлгүй яах М| ЯН (Т5Р9н) БЯРН 18... тү Й!.. Б14-..-4|.414. 4... ...4 | ай... 224 ЭНц Ой ї батга зэрэг ОБИЕ:! ЛИВИИБН-1ИБИЛБННБ ИН | ВВ2| 122257 ЯВВЕГ” (12821 (НЯИШЫ. (422: 112212: 1 -8ШЛ, исйхь ЧЖ” эв- Манай анги маш нх үймүүлдэг байлаа. Үймүү-, лэх, үймүүлэхдээ багш, сурагчдын хараанд орсон ангн байв. Энэ өдөр цагийн хуваарийн дагуу хэмжихүйн ухааны хнчээл орох ёстой байлаа. Хичээл дээр үй- мүүлж шуугисан тул Шархүү багш биднийг нэлээд загнаж эцэст нь 15 цагт 108 дугаар өрөөнд Цуг- лаарай гэяээ. Манай анги 35 сурагчтай. 18 охин, 17 хүүтэй. Тохиролцсон ёсоор 108 дугаар өрөөнд бид бүгдээ- рээ орлоо. Шархүү багш, пнонерийн ахлах удирдагч Оюунцэцэг, ангийн багш Ганболд гурав орж ирэв. Энэ цуглаан дээр ангийн сурагчдын сахилга, дэг журмын талаар нүүр нүүрэн дээрээ ил тод ярилаа. Янз бүрийн санал хүсэлт, бас гомдол Ч гарав. Ярнлцсаны эцэст Т-гийн «Б» ангитай бүхий л та- лаар уралдахаар бид шийдлээ. дээрх ангийг урал- даанд урналан дуудав. Энэ үүргийн биелэлтийг өдөр бүр шалгах, хн- чээл хожигдолт, цаас хаялтыг цаг цаг дээр хянах санал гарав. Ордог хичээл бүрийг цаг цагаар нь сурагч нэг бүрт харнуцууллаа. Энэ нь уралдааны үүргийн бие- лэлтэд сурагч бүр жигд ндэвхтэй оролцох учиртай юм. Хэрвээ тухайн цагт орсон хичээлийг хэн нэгэн сурагч ойлгоогүй байвал хариуцсан сурагч нөхөртөө тусалж давтуулахаар боллоо. Бидний энэ ажлыг сургуулийн багш нарын шуурхай зөвлөлгөөнөөр хэлэлцэж сайшаалаа. Үй- шмүүлж шуугиулдгаараа нэрд гарсан хуучин 7-гийн «В» анги бүх үзүүлэлтээрээ сургуулийнхаа тэргүү- ний анги болсноо сониндоо бас бичих цаг ирнэ. Бидний өрнүүлсэн энэ ажлыг Улаанбаатар хотод эмчлүүлж байгаа монгол хэл, уран зохиолын багш Б. Жаргал сонсоод баярлах байх аа! Сониноороо дамжуулан түргэн эдгэрэхийг багш- а ерөөе . 8 4 Сурагч Л. ОЮУНДЭЛГЭР (Төв аймаг. Батсүмбэрийн 10 жилийн сургууль) БАЯРЛААД ГОМДОВ Би баатарчуудын багийн удирдагчаар ажиллаж байна. Энэ ажлаа сайн хийж байгаа гэж өөрөө үз- дэт. Пионерийн удирдагч «Найрамдал» лагерьт явуулж амраахаар тодорхойллоо гэхээр нь би хич- нээн баярлаж, хүүхэд насны хүсэл биелэх нь гэж бодсоон. Гэтэл хожим сонсвол тийм тодорхойлолт явуулаагүй байв, Гомдсондоо болбод ажлаа би ор- хисон. Үүнээс болоод баатарчуудын ажил зогсох ёсгүйг дараа нь ухаарч тэдэнтэй үргэлжлүүлэн ажиллаж байна. Манай сургуулийн пионерийн ахлах удирдагчид боломж, бололцоогүй болоод л намайг баярлуулан молигодсон бизээ. «Найрамдал» лагерьт очих хүүхэд насвы минь хүсэл мөрөөдөл яавал биелэх болоо! Б, ЭНХЖАРГАЛ (Чойр, 8 жилийн сургууль, 8-ын «А» анги) Намайг Алтангэрэл гэ- дэг, Өмнөговь аймгийн Ноён сумын найман ЖжиИ- гийн сургуулийн 7 дугаар Төр нэг ангид сурдаг. Сургуулийн- хаа биеийн тамирын багш Батхуягийн тухай илэн Да- лангүй бичье гэж би бодож байна, Батхуяг багш 1987- 1988 оны хичээлийн жил эхэлсний дараахан манай сургуульд ирж . мэргэж- лийнхээ хичээл зааж эхэл- сэн юм. Энэ. багш хичээ- лээ маш чанартай зааж, зургаан төрлийн дугуйлан. тогтмол хичээллүүлдэг. Ганцхан тэм нь хүүхэд зоддог, өөрөө архи уудаг. Анх манай сургуульд ирс- нийхээ дараа биднийг их байсан, Энэ хичээ- йн жил эхэлсээр зодохоо ., Гэлээ ч хүүхдэд хэлж ойлгуулахын оронд тар хүрсээрл өдрийн 5 ду- гаар цагт Ватхуяг багш хи- чээл дрох байлаа, Дүн їЗ- рах өдөр, Багш орж ирээд суудлаа эзэлж |сониц ша- тайв. Огтхон ч үг дуугар- сангүй, Урд нь бидэнд «На майг орж ирсэн л бол чи- мзэ шуугиангүй сууцгаа» гэж сануулсан, Амралт эх- лэх гэж байгаа. Хөдөө мал төллөнө. Ви хөдөөний хүү- хэдл дээ, Нэг хүүхэдтэй мал төллүүлэх баазын ту- хай би ярьчихсан юм, Энэ бол миний буруу л даа. буруугаа хүлээж байна.Тэг тэл намайг ярилаа гээд багш, бид хоёрыг, бас хэд хэдэн хүүхдийг самбарын өмнө гаргав, Ингээд багш, -- Би та нарт битгий ярилцаал бай гэж насиаа- 24 дүгээр сургуулийн 57-тийн «А» ангийн сурагч ГР2ТУҮТҮЛЛТГЭЭ? ХАРИУ Х “ХИЧЭЭЛДЭЭ СУУХСАН саа олон хэлсэн, одоо өө- рөөр ярина гээд ангид бай- таа шүүгээ, самбарын араар мод эрээд олсонгүй, Самбарын өмнө гарсан биднээс нэг хүүг гадаа ха- шаанаас мод авч ир” гэж явуулав, Тэр хүүхэд мод олсопгүй гээд эргэж ирэв. Дараа нь өөр нэг хүүхдийг мөн явуулсан боловч тэр басолж ирсэнгүй. Гурав- дахь хүүхэд гарч, гаднаас тохой хэрийн мод барьж ирлээ, Ингээд багш намайг гараа шилэндээ авч бай гээд тэр модоор цохилоо, Би цааш алхан ширээ тойр- сонд «Чи ингэх байсан юм уу? Чамайг одоо бөм- бөгдөөд өгнө дөө» гэсээр ханцуй шамлан над руу ойртлоо, Би. мөн- л. ширээ ү12 ЛГУРЧЭЛҮЛЧ, ЕРУЛЛООР Ч Яэолооыс 45 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ М21 (2392) 1989 оны гуравдугаар сарын 15, ЛХАГВА ЕЭ... 223 хөиф Үнэ 10 мөнгө, Н. Алтангэрэл суурь ма- сон хүүхэд. шинаар шатар олныг зор- Гэрэл зургийг С. БОДООШ тойрон дөлөв. Багш тэгтэл, -г-. Та одоо гар! Би ча- майг дараагийн улиралд хичээлд суул- гахгүй, Ангийн дарга энэ хүүхдээ дэвтрийг нь ба- риуЛаад хөтлөөд гаргачих гэлээ, | Дараачийн улиралд би-Ї еийн тамирын хичээлд суух Ё юмсан. Сонин минь надад Ї туслаач, ї Сурагч АЛТАНГЭРЭЛ 7? ! өөрийнхөө ЇЇ НҮҮРТ: --Гадны хүн гэдэг гадуурхал --Туслалцаа авахад учир бий .. ИЇНҮҮРТ: --Өсвөрий Өмнөговь аймгийн їино- Ё нерийн зөвлөл, Ардын бо- ТЇ ловсролын хэлтэст Ї Пионер Алтангэрэлийн захидалд өгөх тодорхой Ё хариуг «Пионерийн үнэн» сонинд яаралтай ирүүлэ- 7 хийг мэдэгдье! Мөн Батхуяг багшаас ч бидэнд хариу ирнэ гэдэгт | итгэж байна. сонины зөвлөл ЭРЭН ЖЛИР””Ч” ЭМ ҮЭ . Хе) їн сансрын Билл 7010217117177771717171177272772772722722227227777777277717 йг. 1 Завсарлагааны хонх чихээд гараад явчихан. рахад охнд хөвгүүд дэм- дыг сургуулийн хаалгаар сургуулиас ирсэн хүүхдийг жингэнэн дуугарч, биеийн Т-гийн «Гэ-гийнхэн Ган жин инээлдлээ, гарах гэтэл Энхээ хэдэн гадны хүн гээд гадуурхаад чилээг гаргахаар сурагчид “болд, Сэлэнге хоёрыг бүч Сэлэнгийн царай ичсэч хүүхдийн хамт дуудаж,сур- байдаг билээ. Бид чинь нэ- гарч ирлээ. Тэд хэсэг хэс- чин авч хаанаас ирсэн,хэн нээс чавга шиг улайв,Багш гуулийн ар талд аваачаад гэн өрх гэрийн үр хүүхэд гээзрээ энд тэйД бөөгнөрч гэдэг, ямар сурдаг ямар орж ирлээ, Сурагчид тус хэрүүл өдөж, биш билүү. элдэв сониц зүйл ярилцана. учраас манай сургуульд тусынхаа пиүрээнд очиход « Завсарлах хугацаа хэдий шилжин ирсэн гэхчлэн Ганболд, СПэлэнгэ хоёр д »- Чи үзэг хагалчихдаа, Шилжиж ирсэн сураг- багач богинохон Энэ мө- яадаг юм бэ? Төлж өгөөе Чийг ингэж бөөрөлхөн ва» чийг аль болох чөлөөтэй рэй гэхэд Ганболд, Дуурхаж, анги хамт олны өнгөрөөж буй сурагчдын Дунд Нэгэн хөвгүүн гүн бо- долд дараглт” уйтгарлан байх нь нүлэнд туслаа.Нү- дэндээ шилтэй. сурагчийн дүрэмт хувцасныхаа энгэрт эвлэлийн |тэмЛл зүүсэн энэ намхан бор хөвгүүн яагаа юм бол. Ангийнхан- тайгаа ам зэөож маргалдаа юм болов уу? Чухамдаа тийм юм. тэгсэн байна гэж хэлэхээр зүйл надад эжиг- лагдсгнгүй. Учрыг олохоор тэр хүү- тэй би танилцлаа. Нэрийг нь Ганболд тэдэг юм. Уг байсан бөлөвч одоо бүр ийнхүү ярилцав. “ш7-тийн «Г» ни нТЭТЛ2201227”””-2217--22 нь сурлагаар гайгүйд ордог мууджээ. Тэрээр надтай ангид нэг хүү, Охин хоёр шилжин ирлэээ гэсэн мэдээг тус ангийн «урт чихт» хочит Туяа сөнсөөд ангийнхандаа мэдээг сонсмогц ангийн «атаман» Энхээ, -- Манай анги гучин ОүС шалгааж сарчээ. Ганболд ч асуултад тэр дор нь хариулж байв. Учир нь шинэ хамт олны дунд, нрчихээд уцаарлах эвгүй билээ. Харын СПэлэнгэ нэ- лээд гөнсүүд зантай учир, - Та зар энэ дээр яах гэсэн юм бэ? Хэд ам сугалчих гээд байх юм. гэЭ- чихсэн чинь буруудаж, -- Чи ямар их зантай окин бэ?.. манай ангийн- дагуулан шир цн Пионерийн ажлын уламжлал, шинэчлэл. 1928 оны хоёрдугаар сарын 10, «Хошуу танхи- шын газарт инонер бага- чуудын бүлэг байгуулахад захиргааны газраас цагаан турил 20 жин, хонины мах 10 хөл, чихэр чавга 7 жин тусалсан. Ард олон хэрхэн үзэж буйн сэдэв энэ удаа шэдэгдсэн юмгүй» тэж Гал- шир уулын хошууны дарга, 125 үүрийн гишүүн Ван- лийн эрхлэгч шилжиж нр- сэн сурагч Ганбөлд, Сэлэн- - орж -- Үз нар битгий хүү- хэд дөөглөөд байгаач гэж байх нь гээд нөхдєөсөө: тус- ламж эрэн ийш тийп: ха- өнөө тед пионер багачууд ахмад үеэсээ юу сурч мэ- дэх, өвлөж эзэмших тэдэнд хэрхэн туслах зэргийг инягт- лан бсєдоосой билээ. Пно- нерүүд та нарын хамт олон, хэн чэгэнд юу хэрэгтэй байгаа, юу хүсч мөрөөдөж байгаа: ахмад хүмүүс тэр бүр сазахгүй, ажиглахгүй байж Солно, Харин түү- нийгэз бүлгга, бүлгийн СААНЫ ХҮН байрандаа хоцров. Багш тэр хөёрыг харснаа, -- Нөгөө шинээр ирсэн сурагчид уу? Басл нэг сурлагаар больчихсон амь- тад байгаа биз дээ, За, тэр арын ширээнд очөөд суу гэв, лэнгэ хоёр шинэ хамт олөн ТОЙГОӨ Эв-ЗҮЙГЭЭ НӨГ Л ОЛ- сонгүй. Тэд цөм л «гахай», «чих мэдэх» гэж дооглоно. Заримдаа бүр дэвтэр, нөм, малгай ороолтыг нь-снуу- чихаад өгөхгүй. Ганбелд тэр нь сургуулиас нэлээд зайтай учир малгайгүй явж: хоёр чихээ хөлдөөсөн бай- на. Нэгэн: өдөр багш хичээл асуухаар: Ганболдыг дууд- жээ. Тэрээр босоод явтал ангийн «атаман» гэгдэх Энхээгийн үзэг шалан дээр хэвтэж байсныг мэдэлгүй гишгээд хагалчихав. Гэтэл Энхээгийн нүүр улайж, ихэд уурлан, -- Муу сохор нөмингчи үзэгний толгой хагалчих- даа яадаг юм бэ? Хичээл тараад хүлээж байгаарай тэв. Хичээл тараа: Ганбөя- вий. зүйлд тусламж: зохимжтой. Ер нь инонерийн бай- гууллага, хамт олон гишүүн нэг бүрийнхээ эрх ашиг хү- сэл сонирхлыг хамгаалж, анхаарч байвал ажил үйлс нь өөдрөг, нэр хүндтэй Ч байх болно. Танай суманд морин хуур хийдэг, бас хуурддаг хүсэх нь ТУСЛАЛЦАА АВАХАД чигдоржоос Хан Хэнтий уулын аймгийн намын х0д- роонд илгээсэн бичигт хэлэлцэж галын эхэн үед хөдөө ну» тагт янз бүрийн хоол унд- ны зүйлс ховор байсан учир туслалцаа 84 зөвлөлөөзөө шеф үйлдвэр, аж ахуй, соёлын газар, ХЗЭ-ийн байгууллага, за- луучуулын хамт олонд мэ- дээлбэл яана! Тухайлбал: Нэг бүлгийн шионерүүд хүүхдийн цэцэрлэгийн тог- лоомын талбайг тохижуу- яахаар шийджээ. Гэтэл тэ- дэнд тод банз, будаг, аца- зар, элс, шохой, шил зэрэг барилгын материал шаард- лагатай болжээ, Тэгвэл томчуулл хандан туслал- даа хүсч болно шүү дээ. Танай бүлгийн нэг пионе- рийн амьдралд гачигдал зовлон тохиолдлоо гэж бод- зол шеф залуучуудынхаа хамт олонтой нийлж тусал- бал тэр хүүхэд мөнч нх УЧИР БИЙ нэг өвгөн бий гэж бодьё. Тэр хүнийг бүлгийнхээ зөв- лөх багшаар урьж, хэдэн пионер дагалдан ажилла- иал нэг хо, танай мн олон морин хуурчидта болчихно. Танай” сургуу- лийц манаач өвөө монгол бичгээр сайхан бичдэг, унш даг атал та нар холбоо тог- тоогоогүй өдий хүрсэн бол санаачилга, муутай, тоо- гүй хэрэг шүү дээ. Хүүхдүүд ээ! Байгуулла- га, хамт олон, ахмад хү- мүүсийн туслалцаа авч пионерийн ажилд хэрэглэх арга боломжийг эрж хай- гаарай, Ц, ТҮШИНТӨГС | г-- Би санамсаргүй ха- галчихсан юм. Чи миний- Хийг ав л даа гээд өөрийн үзгийг өгөв. Энхээ, е-. Чиний наад үзгээр чинь яах юм СЭ? гээд Ган- болдын үзг-їг хана руу хага шидэв, -- Үзэггей толгой ха- галсны төлөө юун ч сүртэй юм бэ дээ гээд Ганболд хэлчихсэн чинь Энхээ, -- Заавал гар зөрүүлж байж сална гэв. Энэ үед Ганболдын хамраас цус гарч хувцсыг нь будсан б0- ловч угаас зодолдож су- раагүй учир эсэргүүцэж чадсангүй. Маргааш нь хи- чээлдээ ирэхэд Ганболдтой нэгч хөвгүүн дуугарсан- гүй. Цөмл Энхээгийн ЯТ- галганд автаж гадуурхаж эхлэв. Охид Чгэсэн хямс- ганаад Ганболдтой дуугар- сангүй. 3 Ганболд, Сэлэнгэ хоёрыг самбарт гарч асуугдах бүрд долоогийн «Г» ангийн хөв- гүүд, -- Хөөе чи болно... бит- гий худлаа яриад бай л даа. «Гахай», «их мэдэх» гээд дор дороо инээлдэн шюолж, хичээл яриулахгүй саад хийж гадуурхах бол- лоо, Ганболд чэр хүн гэ- сэндээ нэлээд шүд зуун тэсчээ. Харин Сэлэнгэ тэ- сэлгүй өөр сургууль уруу дахиад л шилжив. Ганболд той удаан ярилцсаны эцэст тэрээр, “- Бадны хүн гэж хэн 53? Манай ангийнхан на- майг гаднаас ирсэн «Сохор номин» гээд байх юм. Мя- ний хараа муутай нь үнэн: л дээ. Гэхдээ би арай ч ха- залган болчихоогүй байна гэж гомдсон сэтгэлээ нуул- гүй ярьсан юм. Нээрэн бид яахаараа өөр цигшииниицизицпиинийнлнипингинзинизипипиннийнилшииЖ | Өмнөговь аймгийн төвийн лийн пионер, сурагчид ннонерийн ажлаа шинэ хэл” бэрээр зохион байгуулж тодорхой амжилтад хүрч байна. Төрөлх сургууль бүлгэмдээ шинэчлэл өөрч" лолт хийхэд хөвгүүд хамгийн их идэвх санаачилга таргаж байгаа аж, ЗУРАГ ДЭЭР: Монголын пнонерийн «Залгамж- ялагч» УГ чуулганы төлөөлөгч, математикийн олнминадын БНАГУ-ын Тельманы нэрэмжит иионерийн ҮШ чуулганд оролцсон .сурагч Ц. Уртнасан, сургуулийн физикийн олимпиадын аварга Г. Бат-Эрдэнэ нар. Б, ПАЛАМЫН авсан гэрэл зураг бүгдээрээ ярилцая. нь зөв үү, буруу юу? бүг- Дунд хагарал гаргах, хэн нэгнийгээ гадуурхан ган- цаардуулдаг муухай уур амьсгал сургууль, пионе- рийн бүлгэмийн амьдралд нэлээд байна. Энэчлэн ор- шин суугаа орон сууц ГУ- дамж, байраар хүртэл ма- най, хүний байрны гэж хүүхдүүд нэгнээ бөөрөлхөн дээрэлхэх нь цөөнгүй бол- лоо. Энэ нь зодоон, цохионд хүргэж нэгнээ | бэртээх, шарх сорви тогтооход ч хүр: гэх биш үү? Манайд гад- нын хүн гэдэг ойлголт бай-" сангүй, Бүр мөсөн шил- жээд ирэх нь бүү хэл түр. зуур ирсэн зочнооч хич- нээн их хүндэтгэдэг билээ! дээ. Огт танихгүй хүнийг: уяан дээрээ угтаж амар мэндээ мэдэлцэж алдар нэ-: рээ хэлж танилцаад талын чинээн болдог сайхан зан- шилтай байтал сургуулийн нэг ангийн төөлбөл нуруу, тоолбол нас чацуу сураг- чид нэгнээ ингэж гадуурха: на гэдэг сакланд багтмаар- гүй ноцтой дутагдал юм. Ер нь хүнийг гадуурхаж болох уу даа. Энэ орчлон. хорвоод мэндлэхдээ адил- хан эрх үүрэг хүлээсэн. биш үү. Тийм болохоор хэн нь хэнийгээ гадуурхах юм бэ? Харь гаригийнх чбай- лаа гэсэн хүн ёсоор угтан үг хэлээ ололцож болох байлгүй. Пионер сурагчдын дунд байсаар байгаа шилжиж. ирсэн- нэгнээ гадуурхан хавчдаг зохисгүй байдлыг Гадны хүн гэж гадуурхах дээрээ ний нуугүй сони-. ноороо авч хэлэлцье. Өсвөрийн сурвалжлагч Э. ЖАРГАЛСАЙХАН: 10 жилийн сургуу" 6 дугаар ангиудын аварга А. Хаш-Эрдэнэ, шийриининшшишинийцининишишийиишишишин: ашишийиишииншишиишиишиишнишининшининшшинийнииш Танай байранд уртаа- шаа 14 метр сул танхим бий юу?.. Байхгүй л биз. Тэгэхлээр та нар өвөл нь гартээ дасгал сургууль хийлгүй өнгөрнө гэсэн үг. Та нарт шүхэр бий юу? Байлаа ч гэсэн дээ дэлгэх Ю. А, Гагарнны нэрэмжит Пионерийн ордны өсвөрийн сансрын нисэгчдийн клу- бийн байрны гудамд бүтэн хоёр шүхэр багтдаг юм. Саарал цүнхнээс нь гар- гаж, оосрыг нь сунгаж дэл- гэсэн шүхэр, улаан шаргал орой бүхий задлах жижиг шүхэр зэргийг харахад цуг- луулгад хийхээр хатаасан асар том цэцэг мэт санаг- дана, Тэр цэцгүүдийн дэр- гэд хоёр залуу явган суу- гаад, урт урт олсон «шил- бийг» нь тэнийлгэн толгой өргөх завгүй ажиллана.Зун болоход тэдэнд энэ дадлага хэрэг болно, Өсвөрийн санс рын инсэгчид арван тав- тайгаасаа шүхрээр бууж эхэлдэг юм, Гудмын нэг хаалгыг он- гойлгож орвол их, бага до- лоон бурхан, луу болон бу- сад одны орд бүхий тэн- гэрийг адарт дүрсэлсэн ан- гид Ростислав Нечипоренко багш хүүхдүүдэд хичээл зааж байв. Одны ордуудыг яг тэнгэрт байдаг янзаар нь дугуйруулан зуржээ. Клубийн эрхлэгч Анато- лий Воробейн ажилладаг анги дамжсан жижиг өрөө- ний үүд онгорхой харагда- на, Клуб 1979 онд бай- гуулагдсан, одоо энд 150 орчим хүүхэд хичээллэж байгаа, хотын гүйцэтгэх хо» роо анхаарал тавьсаны ДҮНД ёсөн зуун ам метр талбай бүхий байртай,агаар т-сансрын нислэгийн хот- хон байгуулах га газартай болсноо тэр надад ярив. Түүний ярьж байхад одон орны танхимд хичээллэж байгаа багш, сурагчдын дуу хааяахан сонсогдоно. Тэр хичээл ердийн сургуу- лийнхаас огт өөр юм. »-- Одоо та нар дөл, хөхдөй мэргэн хоёр одыг ол гэх Нечипоренко баг- шийн дуу сонсогдов. Хүүхдүүд нэг хэсэг тэг чиг болсноо, - Багш аа, би хаж- гийн түрүүнд оллоо, хөх- дэй мэргэн «Дд тэр байна гэж нэг хүүхэд хэллээ. Дараа нь бас дөл одыг ч олов бололтой. Анатолий Воробей жи- ШУУРХАЙ ЗӨВЛӨЛГӨӨН Найслэлийн 24 дүгээр єургууль дээр «Пионерийн үнэн» сонины зөвлөлгөөн болов, Уншигч инонер сурагчид тус сонн- ны хоёр дугаар сард хэв- дэгдсэн. хэд .Хэдэн ДУгаа- рын талаар санал бодлоо шуурхай хэлж, зарим нүүр булан сүүлийн үед цөөрсөн буюу тарахгүй байгааг -шүүмж- жэв. Тэрчлэн хү хдийн шог кошин сонин «Мазаалайг» сард хоёр удаа гаргаж бай- хыг хүсэв. Ардын хөлөгт “тоглоом, «Найз» булан, бу- Сад сургуулийн тэргүүний ниионерийн бүлгийн ажлын арга туршлагыг сурвалж- дан бичихгүй байна тэж шүүмжлэв. 5-Ын «Бэ» ан- гийн сурагч Б. Ариунбо- дор: -- Пионерийн ажилд юуг, яаж өөрчлөх талаар тодорхой ойлголтгүй тул пионерүүд бие дааж шинэ хйнХС-й28-й ажиллаж Ча- ахгүй байна. х ч залгамжлагч» 12! зуун ганаас хойш өөрчлөн, 5 Эачлэх. тухай их Нян Эн на. Үзэгдэж хара үр өгөөжтэй, бодитой ажил хаана ямар бүлэг. бүлгэмд болж байгаа тухай сонинд төдийлөн нийтлэхгүй бай- - нар сайжрах на. Сонинд нийтлэгдэж байгаа «4Пионер -- өөрч- лөгч, шинэчлэгч» буланд ямарч боднт ажил болоо- гүй, ярианаас хэтрээгүй зүйлч байх юм. Улсын хэмжээгээр, ажил нь өөрч- дөгдөж ахиц гарсан пиО- нерийн бүлэг, бүлгэм эрх биш бий байх гэж хэлэв, Тэрчлэн олон улсын өнөөгийн байдлын тухай өгүүлсэн нүүрийн мате- риал хэтэрхий том, цэл- тэрдүү болж байгааг олон пионер шүүмжлэв. Харин олон улсын хүүхдийн амьд- рал, сурлага, хөдөлмөр, тэмцлийн талаар байнга бид уншихыг хүсдэг гэж 2 ЗүлиВ сонины ча: и е. 5 ыҮйрЬ төлөвтэй бай- г талархаж цаашид пиО- НЄрг сурагчдын амьдралын гүнд улам гүнзгий орж тэдний санаа бодлыг зовоО- сон асуудлыг хөндөж тави- хыг хүсэв. “Уран бүтээлийн ЇГ нэг- дэл санал, “шүүмжлэлийг хүлээн авч цаашид нийт- лэлийн бодлогод тусгаж хэрэгжүүлэхээ уншигчид- даа илэрхийллээ. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ ӨННГЧийрийгЭР мээн сутвалжлйгч нишшэни" УРАМТАЙ БАЙНА Өнгөрсөн жил МУИС-- сонин Бэ, : сонинд нийтлэг, 472 яалаа. уучлаарай». Сдрх Хөвгүүд: охидыг гом- доодог охид хөвгү дийг элдвээр элгэлдэг 0 а зогсоож, Өчүүхэн ч гэсэн аливаа. -(ашүлгж ухааран учлал гуйж, бас талархал Үл Эрхийлж сурья гэж СУ агчид маань шийдлээ. Ин- Гэж өөрсдөө шийдсэн боло- хоор хэвшүүлэхэд ахицтай амтай ч байна. УР анай сонипы нэг нийт- лэл манай Тийн наааА3 ам, ЭНХЦЭЦЭГ (Сүх: баатар аймаг, М сутын сургуулийн багад жиг өрөөнөөсөө гарч, су- рагчдынхаа өмнө очиж зог- сов, Ангид чим чимээгүй болж, одот тэнгэрийг дүр- сэлсэн адар дор эргэлдэх сансрын «Королев» хөл- гийн загварын сүнгэнэх дуу л сонсогдоно, Анатолий Воробейн ярьснаар, энэ бол гурав дахь хувилбарын загвар ажээ. Урьд нь «НКа- луга», «Циолковский» гэ- ДЭГ загвар байсан гэнэ, 235: | “чид Энз нь ерийн нэг загвар биш юм. Клубийнхний үзэж байгаагаар, 2010 онд, цаад зах нь 2015 онд өсвөрийн сансрын нисэгч- дийн шилдэг зуун төлөө- лөгч нэг тийм хөлгөөр (хоёр ч байж магадгүй) бар хасбадь гарнг руу нисэх ажээ. Танар үнэмшихгүй байна уу? Гэвч бүрнээ биелж болох төлөвлөгөө Үү! Тус клуб царны аймгийн гаригууд, түүний дотор бархасбадийг судлах урт удаан аянд бэлтгэх ре гэсэн төсөлтэй юм. Тэр тө- сөл нь 1986 онд болсон өсвөрийн сансрын нисэгч- ДиИйц бүх холбоотын тавду- жигдхэн, хооронд аргагүй нэг үеийнхэн өсөж бой- жиж байгааг харахад сайхан. Гэвч хүүхэд бүхний амьдралыч дадал, заншил, санаа бодол, хү- сэл тэмүүлэл адилхан байна уу? Нэг нь онц сурч байхад нө. төө нь яагаад муу сурч - боддог уу? Бодохгүй чинь ийм л хүн боло- хыг найдан хүлээж байгаа. Гэ- тэл хүүхэд бүхэн хүссэндээ хүрч, аав ээжээс эхлээд ард Т 2 хээ найдварыг биелүүлж чадаж байна уу? Энэ тухай эргэцүүлэн бодоцгоох юмсан, Өөрчлөн бай. гуулалтын тухай дэлхий даяар ярьж байна, Өөрөөсөө эхлээд нөхдийнхөө болохгүй, бүтэхгүй бүхнийг өөрчилж, сайн сайханд хүрэх гэсэн эрмэлзэл шүү дээ. Энэ эрмэлзэлд хүрэхэд юуны түрүүн хүний сайхан чанар хЭ- рэгтэй, Хүн чанараа хөл дороо гэснээс болохгү гиш й бүхэн гар- даг. Наймдугаар айгид сурдаг Б. Гансүх гэдэг хүүхэд найз- тайгаа муудалцаад, модоор цо- хиж нү нь сохоллоо. Ийм мэдээлэл сонины газар авсан. Яаж байгаа нь энэ вэ? Хүн ча- нараа алдсанаас Л ийм хэрэг байна үүдэж . Ийм яв- сургуу хана д болсон нь бүр ч жэлэгэӨл Анд найз, нь, бай. ядах гэсэндээ харамссандаа | Энэ. баримтыг хэлж байна. Сургууль ч, ХУУ. лийн байгууллага ч түүнд хүнд ял оноогоосой гэсэндээ биш У2 гаар чуулган дээр диплом авчээ. Уг төсөлд хиймэл та- талцах орчинтой сансрын ороп байр бий болгох ту- хай Циолковскийн үзэл с48- нааг ашигласан байна. -- Дашрамд хэлэхэд, бид хиймэл таталцах орч- ныг бий болгож хэдийн чадсан л даа, Хоёр! «Бу- ран» хөлөг, болж өгвөл ма- най «Буран», америкийн «Шаттл» хөлгийг (хоёр ОСВӨӨ4/04, САНСРЫН МИСЭГЧДИЙР ард түмнийхээ найрамд- лыг бэхжүүлэхийн тулд) хоёр төмөр татлагаар хол- боно. Тэгээд тойрог замд эргэлдэх хөдөлгөөнд Оруу- лахад л хиймэл таталцах орчин бий болох нь тэр гэж Нечипоренко ярив. Нлубийнхний үзэж бай- гаагаар, уг аянд техни- кийн хангамжаасаа илүү- гээр сансрын нисэгчдийгГ бэлтгэх ажил хамгийн ЧУ- хал ажээ. Сансрын нисэгч- дийг онол, техник-мэрктэ- жил, бие бялдар, ёс сур- тахуун --сэтгэхүйн гэсэн дөрвөн чиглэлээр бэлтгэж байна. Сансрын нисэгчид дор хаяад гучин мэргэжил эзэмших ёстой юм. Хөлөг нөхрөө хохироосон ч хүүхдийн энэрч, хувьд хайрлаж болно. Хүүхэд бүхэн хүн чанараа алдаад байна уу тэвэд үгүй. Дээр өгүүлсэнчлэн эх орны үнэхээр сайхан нэгэн үе өсөж бойжиж байна. Үүний жишээ болгож Олон баримт гийлэхийн рагч “ дам хэлж чадна. дотор хэн ч илүү эрх дарх эдлэхгүй, гал тогоонд бүг- дээрээ эзэлж ээлжээр ажил лахад тохирсон учир хоол унд хийх аргад бас сурал- цах болно, Бие бялдрын бэлтгэл ч гэсэн багагүй чухал, Тэгэх- дээ ерөнхий төдийгүй тус- гай бэлтгэл хэрэгтэй. Ту- хайлбал, эргэдэг хэрэгс- лээр эргэж, шүхрээр бууж, шиддэг торон дээр үсэрч чаддаг байх ёстой. Бас ёс суртахууны чанар буюу 30- рилго чиглэлтэй, хөдөлмөрч хичээнгүй чанар эзэмших- гүйгээр бүтэхгүй. Энэ бү- хэнгүйгээр бархасбадь руу нисэж болохгүй. Аян хорин жил, магадгүй түүнээс яль түй удаан үргэлжилнэ байх гэж хүүхдүүд үзэж байна. Сансрын нисэгчид аянаа- саа буцаж ирээд, бид санс- рын уудмыг судлахад амьд ралаа зориулсан гэж бар- Өсвөрийн сансрын ни- сэгчдийн клубийн гишүү- дийн үүсгэл санаачилга ганцаараа биш ээ.-Тэд Сыз- рань, Запорожье, Сургут, Армавир, Волгоград зэрэг хотын «санаа нэгтнүүдтэй- гээ» захидлаар харилцдаг. Та нарч гэсэн өсвөрийн сансрын нєсэгчидтэй 38- хидлаар харилцаж болно. 43248600. Калуга, улнца карла Маркса, Дворед пионеров, Клуб юных КоС- монавтов» гэсэн хаягаар бичээрэй. АПН-ийн сурвалжлагч С.БРЕУСЫН бичсэнийг Ц. ШАРАВ орчуулав. «ИПнонерийн үнэн» сонины газар хүлээн авсан олон мэдээллийн бас нэг нь энэ, Амьдралд тэр тусмаа ирээдүйгээ хариуцуулах хүүхэд багачуудын дунд сайхан санаа, сайн үйлс юутай их вэ? Хөгжлийн жам ёсоор хүмүүс хуучнаасаа шинэ өөд, муугаасаа сайн өөд, эрснээсээ олоогүй өөд байна. малчид маань өргөж, урагш нь авч явна шүү дээ. Хүний сайх хан чанар тийм л хүг АНУ-ЫН СУРАГЧИД ЯМАР СУРДАГ ВЭ? Арьс өнгө, омог угсаа, эдийн засгийд ялгаа 8ме- рикийн сурагчдын сурла- ганд нөлөөлдөг нэг гол хүчин зүйл хэвээр байна гэж АНУ-ын боловсрол эр- хэлсэн олон нийтийн бай- гууллагаас: бэлтгэсэн илтТ- гэлд өгүүлжээ. Үндэсний цөөнхийн буюу бага орло- готой гэр бүлийн хүүхдүүд суралцдаг Нью-Йорк хо- тын сургуулиудын сурагч- дын дунд явуулсан мэдлэ- гийн түвшин шалгах су- далгааны дүнд тус илтгэл зориулагджээ. | Чухам эд- зээр сургуулиудад хотын эрх баригчдын зүгээс бага анхаарал тавьж байгааг судалгааны үеэр тогтоожээ. Илтгэл зохиогчдын нэг Мерседес Нессфельд сэт- гүүлчидтэй уулзахдаа, ма- най орны сургуулийн сис- темийг боловсронгуй бол- ш.ЭХглЛЕЭН Ж7: гОход байнга хөрөнгө мөнгө. дутагдаж байдаг нь хэн бү- хэнд илэрхий. Гэхдээ тус зорилгод гаргаж Сайгаа тэр өчүүхэн: мөнгийг шударга бусаар зарцуулж байгаа нь хачирхалтай. Бид хүүхдүү- дийн хувь заяаны төлөө сэтгэл түгши? . байгаагаа хотын эрх баригчдад дуул- таж, үндэсний “цөөнхийн төлөөлөгчид болон бага ор- логотой хүмүүсийн хүүх- дүүд суралцаж байгаа сур- туулиудад нхээхэн анхаа- рал хандуулах шаардлага- тай байна гэдгийг тэдэнд ойлгуулах зорилгоор уг бу- далгааг явуулсан юм гэ- жээ! ! 5 ргуулийн- боловсро- лын асуудал эрхэлсэн ХО- тын зөвлөлийн “дарга Ри- нилцаад. «Бидний өмнө тулгарч буй ноцтой асууд- лууд илтгэлд тусгагджээ. Үүсэн бий болсон байдлыг зөвхөн Нью-Йоркт төдий- гүй улс орон даяараа засч залруулах хэрэгтэй гэж хэлсэн байна. ХҮҮХЭД БИДНИЙ ТАНИЛ МАРАДОНА... Италийн «Наполи» клубт- тоглож байгаа аргентины алдарт хөл бөмбөгчин "Дяе- То Марадона италийн авар- тын төлөө ЭЭЛЖИТ ТОГЛОЛ- тын өмнө багийн тамир- чидтайгаа биш, харии 15- настай хүү Дэвайд Фориа- ролитой бие халаалт хий-. өмнө болсон нэгэн тоглол- хоорхогч энэ хүү хулигаа- нуудын дэгдээсэн: зодоонд хүнд гэмтэл авч эмнэлэгт хүргэгджээ. Түүнийг эм- нэлгээс гарсаны дараа алдарт хөл бөмбөгчин Дие- то Марадона «Наполи», «Лечче» багийн хооронд болсон тоглолтонд урьжээ. «Ээлжит эмх замбараа- чард Грйн илтгэлтэй та-. сэн байна. Шинэ жилийн. тын үеэр хөл бөмбөг шо- түй байдал дэгдээхийн тулл” УРАН БҮТЭЭЛИЙН її НЭГДЭЛ БЭЛТГЭВ цэнгэлдэх хүрээлэнд ирдэг үзэгчдийг би жигшдэг, Яа- гаад тэд нараас болж жи- рийн хүмүүс хохирох ёстой юм бэ? Хөл бөмбөгчид бид, мөн хөл бөмбөгийг шохоорхогч жинхэнэ үзэг- чид хамтарч тэдэнтэй тэм- цэх хэрэгтэй» гэж Диего Марадона сэтгүүлчдэд хэл- жээ. Тоглолтын дарас Мара- дона Дэвайд Форнароли хүүд өөрийн майк, бугуйн цаг, гарын үсэгтэй бөмбөг бэлэглэсэн Сайна. ХҮҮХДИЙН «ХУЛГАЙЧДЫГ» ИЛРҮҮЛЭВ Гурван сарын эхээр Эк- вадорын цагдаагийн газар хүүхэд нууцаар хил давуу” лан худалддаг хэсэг дээ рэмчдийн бүлгийг илрүүл- жээ, Тэдний орогнож бай- сан байранд нууцаар хул- гайлсан 40 хүүхэд байсан байна. Хулгайлсан дүүх- “дийг дээрэмчид хил давуу- - “лан, ялангуяа өрнөд евро тын орнуудад болон АН :д далддаг байсан байна. Тэднийг-илрүүлэхэд тус дээрмийн ,бүлгийн гишүүн Ева Учабанда гэгч эмэгтэй тус болжээ. Хулгайлагд- сан хүүхдүүдийг хил нэвт- рэх баримт бичиг зохио- ход энэ эмэгтэй «эхийн дүрд» тоглож байсан бӨ- | төөд үүний төлөө төлөх шагналыг бага өгсөний учир хамсаатнуудаа илчил- жээ. Энэ он гарсаар Эква- дорт хүүхэд хулгайлан хил давуулан худалддаг дээ- рэмчдийн Хоёр. бүлгийг илрүүлээд байгаа ажээ. Тус улсын.Улаан загал- майн нийгэмлэгийн барим- таар 1988 онд зөвхөн Эк- вадорын нийслэлд "807 хүүхэд хулгайлагдсан бай- на, ЛИВАН ХҮҮ ОЛОН “УЛСЫН УРАЛДААНД ТҮРҮҮЛЭВ Цэцэглэж байгаа улаан сарнай дээгүүр энх тайвны цагаан тагтаа хөх иомин тэнгэрт тэмүүлэн яваа зургийг зурсан арван дөрвөн настай ливан хү Мустафа Тахоужи АНУ- ын “Чичаго хотод болсон /МБӨР! иүхэд аваачиж өндөр үнээр ху-/ нисч, олон улсын зурагт хууд- сын уралдаанд тэргүүн байр эзэлжээ, «Энх тайван бидний өсөж торииход тусална» гэсэн уриан дор болсон энэ уралдааныг «Лайенз Клаб интернэшнл» гэдэг олон нийтийн байгуулла- га санаачлан зохиожээ, Энэ уралдаанд 49 орны 10--14 насны 100 орчим мянган хүүхэд оролцов. Өсвөр зураачдын зурсан зургийг Чикаго хотын дүрс, лэх урлагийн хүрээлэнгийн нэг танхимд байрлуулсан байна. «Лайенз Клаб интер- нэшнил» байгууллагын тө- лөөлөгчийн мэдэгдсэнээр бол тэдний гол зорилго нь манай гаригийг бяцхан ир»: гэдийн авьяас билиг, сэт- гэл санааны илрэлээр хүүхдийн, ертөнцийг үзэх үзлийг тодруулах явдал ажээ. Бейрут хотод өсч, иргэ- ний дайны хүнд хүчрийг “биеэрээ үзсэн бяцхан хүү: гийн зурсан. зураг . хэн бүхний (4:195:511:113 хөдөлгө- “сөн гэж. шүүгчдийн комие- сын гишүүн Чарльз Стаки хэлсэн. байна. “ЛАТИН АМЕРИКТ 4 ХҮҮХДҮҮДИЙН БАЙДАЛ ДОРОЙ с БАЙНА сл Латин Америкийн орнуу- дын хүүхдүүдийн аж амьд- ралын байдалд зориулсан хэвлэлийн бага хурал 8 дугаар сарын нэгэнд 2Ке- нев хотод болов. НҮБ-ын Хүүхдийн Фондын (ЮНИ СЕФ) даалгавраар Гвате- мал, Гондурас, Сальвадор, Энвадор, Мексик, Вене- суэлээр яваад ирсэн жү- жигчин Одрей Хэлбэрн тус хэвлэлийн. бага хурал дээр хэлсэн үгэндээ, дээрх ор- нуудын засгийн газар ул- сын төсвийнхөө” зардлыг “да мүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлий 5 ““котбинатад хэвлэв. Индекс-- төлөвлөхдөө хүүхдүүдийг гоц анхаарах шаардлагатай байна гэж мэдэгдэв, Лаз тин Америкийн зарим ор- нуудад хэрэгжиж байгаа газар хуваарилах зарчмыг О, Хэлбэрн «туйлын шу- дарга бус явдал мөн» гэж нэрлэжээ. Латин Амери- кийн орнуудын нийт хүн амын 60 орчим хувь албан ёсоор тогтоосон «ядуучуу- ДынН түвшингээс» доогуур байдалд аж төрж байхад тэн хагас нь бичиг үсэг мэдэхгүй байна гэж жү- жигчин эмэгтэй тэмдэглэ- сэн байна. Хэвлэлийн ба- га хуралд оролцогсод дэл- хийн бүх орны засгийнга- зарт хандаж НҮБ-ын Хүүх- дийн фондод оруулах нэ- мэр хандиваа нэмэгдүүлэ- хийг уриалжээ. АРМЕНИЙ ХҮҮХДҮҮДЭД ТУСАЛЖ БАЙНА «Олон улсын туслам- жийн бүлгэм» байгуулах тухай В.И. Лениний | нэ- рэмжит Зөвлөлтийн Хүүх- дийн фондын санаачилгыг Арменд болсон газар хөд- лөлтийн хор уршгийг арил- гах ЗХУКН-ын Төв Хороо- ны Улс Төрийн Товчооны комисс сайшаалаа. Энэ байгууллагын зорилтын та- лаар Зөвлөлтийн Хүүхдийн фондын орлогч дарга Сер- гей Дармодехин ингэж ярьж: байна. ХБНГУ-ын Мюнхен хо- тын «Абендцайтунг» С0- нины газраас газар хөд- лөлтөнд хэлмэгГдэгГсдэдД тус: ламж гүзүүлэх зорилгоор ”сайн санааны хөрөнгө мөн- гө цуглуулах ажил зохио- жээ. Зөвлөлтийн хүүхдийн фонд тус сонины газар хандаж цуглуулсан мөн- гөөрөө эд юмс. авалгүй тэр чигээр нь хадгалахыг хүс-| чээ.. Учир нь газар хөд- Урин”. Гарыг "инь л цохичихгүй юмсан, гн 14140 ХАГ “лөлтийн гадаад эдийн зас- лөлтийн үеэр гэмтэж, эрэмь! дэг зэрэмдэг болсон хүүхч дүүдийг дэлхийн хамгийн ф сайн эмнэлгүүдэд эмчлүү” лэхэд нэмэр хандив бол- тох зорилготой юм, Бид ний энэ хүсэлтийг баруун германы сэтгүүлчид хүлээн авч, Мюнхен хотын эмнэ- лэгт Арменаас эхний 25 хүүхдийг хүлээж авахад бэлэн байгаагаа мэдэгдсэн. Мөн ийм саналыг АНУ-ын эмч Жон Саболичид тавьж түүнээс нааштай харну хү- лээн авлаа. Жон Саболич хүний хиймэл эрхтэн хийж дэлхийд нэрд гарсан хүн юм. : Цаашилбал бид 2 Кесси Жексон (АНУ) Шарль Азнавур (Франц) болон улс төр, олон нийтийн олон зүтгэлтэн, дэлхийн С0ёЛ ф урлагийн одуудад сайн санааны байгууллагуудад цахилгаан утас илгээсэн. Ё Ийм замаар хангалттай хөрөнгө мөнгө цуглуулж байна. Дашрамд” хэлэхэд дэлхийн шатрын аварга Гарри Каспаров болон өн- гөрсөн оны 12 дугаар сард Мадрид хотод болсон шат- рын сайн санааны тоглол- тонд оролцсон бусад ша- тарчин «Олон улсын тус: ламжийн бүлгэмд» 80 | мянган доллар хандивла- сан. Гадаад валюттай зөвлөл- 9 тийн иргэд болон тус Ё оронд ажиллаж буй гадаа- дын иргэдэд зориулж Зөв- гийн банк «Арменхүү хүүхдүүдэд» гэсэн уриан дор Зөвлєлтийн хүүхдийн фондын нэр дээр 70780 тоот тусгай данс нээсэн. Ажлын явцад хүүхдүүдэд туслах тусламжийн бусад хэлбэр гүүсч байна. Газар хөдөлсөн районы 100 хүүхдийг Болгарт, 15 хүүх- дийг Польшид зуны амрал- таа өнгөрүүлэхийг урилаа. Олон улсын сайн санааны «Ниндердорф-Сос» гэдэг байгууллага газар хөдөл- сөн районд эх, эцгээ алд- сан олон хүүхэдтэй гэр бүлд зориулсан 20 шилт- гээн барих ажилд оров. Эцэст нь тэмдэглэхэд газар хөдлөлтөд хэлмэгд- сэн армены хүүхдүүдэд тусламж үзүүлэхийг хүсч байгаа хэн бүхэнтэй бид хамтран ажиллахад бэлэн байна гэж В. И. Лениний нэрэмжит Зөвлөлтийн Хүүхдийн фондын орлогч дарга Сергей Дармодсхин ярив. НэаоОоо 22?" сн “7 Я) ч яжталрож тГ Т:үрРЛС угсуулэт хррттэ "ИРЭГ Уугтүгээ? Жү?” үрхэ Їй ХН-ЫН ҮЙЛСХ - Чажгэтсгээыекүоыг Зэюишххлєгдртүэтээгт(лтэ 5 Ээ Тэс 5 БАЙГТУН 3 НАРМИЙН ӨДӨРТ ЇЭЭЭ1 ЛҮ -эг-2-1с7хүл СсиВЖЛВЭЛҮо 1! . 18! 2 Ї 9, | АЛ ЦҮВНСЇНН ы! 5 3ХОЖ (11122 Хэжээхэжлнчиллалиөсэгчөчлдоддөлиртвийллэсчс ДАРЕРРЙЛЛАВ! Гэрэл зургийг Д- МӨНХНАСАН ГАНЦ ӨГҮҮЛБЭРЭЭР чуудын гишүүд “Халхын сэдэвт гар зургийн урал- голоор» эчизэ тойрон ая- Даан зарлан, шилдэг бү- лал зохион, өөрийн сумаас тээлээр нь үзэсгэлэн гар- Халхын голын тулалдаанд гаж «Бид энх тайвны тө- оролцож авсан ахмад дайч лөө тэмцэж байна» сэдэвт дыг эрэн сурвалжилж, нам- гарын үсэг зурах хөдөл» 44 Монголын ардын ар- | тар дурдатгалаар НЬ бяц- гөөн өрнүүлж байна. мийн төрсөн өдрийг угтаж хан дом хийх уралдаан Д. БАТХҮҮ (Нийслэ- Й «хмад дайчин ЇШ, Баасан, | зарлан дүгнэлээ. лийн 62 дугаар сур- Л, Баглаа. Б. Намдаг, Ч. Б. ДОРЖХАНД (Дор- гууль) : т Бадрах, Х, Бэлаг, Б. Пё- вод, Баяндун. 8 жилийн 4- Охид бид ангидаа «Залгамжлагч» ГУ! чуул- даавуу оёж, товч хадаж таны шийдвэрийг хэрэг- тусалсны зэрэгцээ өнчин 11 НҮҮРТ: Ала: мофьтой хүү Уралдааны болзох Ш--ГУ НҮҮРТ, Мазаалай Ё рэнлэй, Б. Борной нартай сургууль) буй дутагдлын талаар хөв- й лиоперүүд уулзаж, сонирх 4. Нугаршгүй хатан зо» гүүдтэйгээ илэн далангүй жүүлэх зорилгоор «Сэт- охин Цогзолмаад хувцас ТИ Т20-251-:8Ё 2532 Л ахыг ми а Ё лж, 8 », мүү! П - хариулт авлаа дүүд хайртай байдгийг болж, бие биенийхээ алдаа хярлол», «Одод» гэсэн нэ- хангай. Бат-Өлзий. 8 , МЯГМАР (Увс.Мал- 2 » дутаг, С. ( ал. багш Догсом, Баасанжар- дутагдлыг дор дор нь хэлж рвр бүлгийг зохион бай- Жилийн сургууль) чин. 8 жилийц сургууль) гал варын илтгэл тавьж, тазар аваХуулалгүй засч | 4 халхын голын ялал- | Сурагч Батцэнгэл, Батжар залруулж байх талаар то- гуулж, өдөр өдрөөр ажлаа 4 Манай сургуулийн тын 50 жилийн ойн өмнө | 24. С. Нарантуяа, Ган- Хиролцож үр дүнд хүрлээ. өлгэлээар УЙЛАА ЗОХИОН | бүлгэмийн зөвлөл, Өвөр- Дархан хотын Хөтөл хо- | Туул нарын үг хэлсэн ун БАТЧИМЭГ (Эрдэлэт бал УНЦЭН БХ хангай аймгийн Бүрд бУ- ооны пионерүүд МХЗЭ-д | шигчдын бага хурал да- ТУ сургууль) Хүйнал На айн шал мын бүлгэмийн зөвлөлтэй 4 Манай бүлгэмийн 9 НСУР- халз уралдаантай ажил- гууль) лаж харилцан туршлагаа өлсэж, тэдэнд зургадугаар | Хин харуулаг. морьт дивизийн комиссар Т, СОЛОНГО. (Булгай. зовлөлөөс зохиосон 4«Охи- 4 5-ын «Вэ» ангийн Г.Бо- : байса Пэлжээ сургам- Бүрэгхангай 8 жилийн доо баясгал»э! «Хөвгүүд» лормад даргатай бүлгийн солилцохоор ирэх дөрөвдү- гт хэлэв. сургууль) сэдэвт ажилд хөвгүүд мАШ иронерүүд өндөр настай гээр сард тус сумын сур- ЭРДЭНЭЧУЛУУН 4ф Халхын голын ялал- идэвхтэй оролцлоо. Готов гуайд мод хөрөөдөх, аан х Жаон шана бай. тын 50 жилийн ой, ДЗО- А. МӨНХБАЯР (Сэлэн- ус авах, хашааг нь цэвэр» 30 5 АН 5 ны ХШ их наадам угтаж тэ. Сүхбаатар хот. 10 лэхэд тусалж, 6-гийн «А» : АРИУНГЭРЭЛ (Архан- их наадмуудын тоөлөолог- жилийн 1 сургууль) ангийн Г. Бямбагарав дар- долоо хоногийн чидтэй лзалт зохиол, 4 Манай хамт олон гатай бүлгийнхэн дотуур гай. Хашаат 8 жилийн пиоперийн нөхөддөө захны сургууль) дал) сохиогдог «Баатар» «Бидэнд дайн хэрэггүй» байрны Монголын 22 Ё Өчигдрхийн суралчтомовдїлийн цэрэл АЛАГ МОРЬТОЙ ХҮҮ (Тэмдэглэл) Гурван настай хүүгээ номхон алаг мориндоо аав нь мордуул- жээ. Хүү жаахан ч монгол хүн гэсэндээ айх нь бүү хэл эмээлийн бүүргэнд өлгөөстэй ташуурыг авч байна. Түүнийг харсан хэн нэгнь: -- Эр хүн! хэмээн дуу алдсан нь лавтай. Энэ зургийг цэргийн нэгэн анги дээр авч очоод ямар нэр өгөх вэ? гэж асуусан юм. -- Монгол хүү -- Эр хүн -- Заставын Хүү - Эх орны ирээдүй - Хилчний удам г-- Эр өсөж, эсгий сунана -- Дандар баатрын ач -- Би өсөөд баатар болно -- Дахан дор эр, даахин дор морь... Цэрэг. дарга бүгдээрээ л нэг нэр хэлж байна. Хэний нь өгсөн нэр оносныг пионер багачууд та нар сэргэлэн ухаандаа тунгаан бодоорой! Шинэ нэр өгөөд сони- ныхоо газар ирүүлбэл баяртай хү- лзэн авч хамгийн илүү уран, оновчтойг нь нийтлэх болно. Хүндэт харуулын байлдагч Б. Пүрэв-Очир: - Яасан хөөрхөн зураг вэ? Хөдөө нутаг минь, хөөрхөн дүү минь санагдчихлаа. Би Говь ЖАлтайн Шаргын хүн. Дүү Отгон- баяр маань Алтай хотын арван и: н сургуулийн дөрөвдүгээр ангид сурдаг юм гээд инээмсэглэж байв. Тэр үнэхээр дүүтэйгээ уулз- сан лугаа нэгэн адил баярласан царайтай догдлон байж билээ. Хүндэт харуулынхан гэж өндөр биетэй, нүд, нүүр дүүрэн залуус яралзтал алхалж йг хүүхдүүд та нар сайн э дээ. Түрэв-Очир ах чинь тэдний нэ- тэн аж. Түүний найз Чойсүрэнгийн Лхагва тээ: шүлэг бичдэг байл- Ждагчтай танилцлаа. Залуучуудын соёлын төвийн залуу ЗОХИОЛЧ.СЭТ- түүлчдийн «нэгдэлд хоёрхон жи- тийн өмнө суралцаж байсан энэ “залуу сурагч байхдаа бичсэн «Су- “рагчийн хайр» шүлгээ өгснийг Эсийгүүлбэл: " Хархан нүдээрээ номоо ширтэн суухдаа охин чи Хайрлах зүрхэндээ хэнийг багтаан санааширч байсан бол! Харцанд чинь номын үсэг говийн эргэлээ шиг дуниартаж Чихэнд чинь багшийн яриа эхийн бүүвэй шиг уянгална уу?... гэжээ. Сурагч байхдаа цэрэг--спор- тын «Дөл» тоглолт, «Шонхор» дуут жагсаалд оролцож явсан хөв- гүүд цэргийн албанд сайн Дураа- ингингашийинийинининииииининииииинииииининиипииннииииииииииниин МОНГОЛ ХҮҮ Эр болжээ Араг тавьж Ааваар сугадуулж Морь унадаг Мунгинуу байдлаа Аль хэдий нь Би орхилоо. Аавын хэлдгээр Гэрэл зургийг ц. онон Эр болжээ. Айлын хүүхдүүдтэй Уралдах болно Алтан жолоо “Өргүүлэх болно оо. Ц. ДАШНЯМ раа очих дуртай, очсон хойноо бэлтгэл сайтай байдаг ажээ. Тийм хоёр байлдагчтай танилц» саны нэг нь Даваагийн Баясга» лан, нөгөө нь Ядамдоржийн Ба дамсүрэн байв. Д. Баясгалан БНАГУ-ын Лейп- циг хотод таван жил суралцаж сэтгүүлчийн мэргэжил ззэмшсэн бол Я. Бадамсүрэн Зөвлөлт Бело- русын Витебск хотод автын ца- хилгаанчин болжээ. Манай ардын арми ийнхүү янз бүрийн өндөр мэргэжилтэй гялалзсан залуу үеийнхнээр бүрддэгээрээ хүчир- хэг агаад аугаа байдаг аж. Д. Баясгалан сэтгүүлчдийн хувьд өөрийнхөө ангид алба хаа- даг байлдагчдын ажил. амьдра- лын тухай бичсэн гэрэл зурагтай сурвалжлагаа орон нутгийн Ссо- нинд нийтлүүлжээ. Үүнийг унш- сан эцэг эхчүүдээс хүүдээ таларх- сан захидал ирсэн гэнэ. Байлдагч Я. Бадамсүрэн бас шүлэг бичдэг хүү байв. Ардын армийн 68 жи- лийн ойн баярыг тохиолдуулан «Цэрэг заяа» шүлгээрээ «Пионе- рийн үнэн» сонины уншигчид бо- лон Увс аймгийн Баруунтурууны сангийн аж ахуйн дунд сургуульд суралцаж байгаа төрсөн дүү Мөнх- жаргал, Эрдэнэчимэг, Бат-Эрдэ- нэ, Цэндхүү нарт мэнд дэвшүүлэ- хийг хүссэн юм. Тэр шүлэгт: Эвийдээ миний хүү гэж өхөөрдүүлсэн Ээжийн үр болгон цэргийн хүн Энэхэн насны амьдрал дунд Эрийн цээнд хүрэхээрээ эх орны хүү Энхрий нутгийнхаа төлөө амиараа тэмцэх Эр зоригтон бол жинхэнэ цэргийн хүн Насаараа цэрэг заяа өвөрлөсөн Ч болохоор Нарлаг орноо хамгаалах би монгол хүү...гэсэн байв. Эх орноо аз жаргалтай нь цуг хайрлаж, хамгаалж яваа эр цэрэг бүхэн --өчигдрийн пионер, Тийм ч учраас номхон алаг мо- ринд мордсон бяцхан хүүгийн зур- гийг хараад цэрэг, дарга бүгдээ- рээ «монгол хүү» гэсэн утга тв- тэжлөр! нэр билэгшээн өгч байсан ИЗ ээ, Элэг зүрхнээс уяатай Энхрий монгол орон минь...хэ- мээн эр хонгор дуу хадаан, яралз- тал жагсаж яваа цэргийн эрс цөм алаг морьтой хүү шиг өхөөрдөм жаахан байсан. Эр өснө, Эх орон нь түшнэ. Ц. САНЖЖАВ " ппитиилазанийццилилийлииЛцииНиН : 1988-1989 оны хичээлийн жилд пионерийн явуулах «яс, техникийн тос, БНМАУ-ын Худалдаа, бэлтгэлийн Яам, Д. баатарын нэрэмжит МПБ- ын Төв Зөвлөл хамтран пио- иерийн хамт олон, пионер сурагчдын дунд «Яс, тех- никийн тос, хаягдал бэхийн сав» цуглуулах уламж- длалт уралдааныг Монго- лын “багш нарын У их хурлын нэрэмжит болгон 1989 оны 8 дугаар сарын 15-идас зарлаж байна. Уралдаанд идэвхтэй оролцож эмэ хичээлийн жилд яс, технинийн ТОС, ”тэтт ит лт ШИ ШТ ин хаягдал бэхийн сав хам- гийн их хэмжээгээр цуг- луулж тушаасан пионе» рийн бүлгэм, бүлэг, пио- иер сурагчдыг 4 дүгээр сарын 15-ны дотор аймаг, хот, районд шалгаруулж, тухайн аймаг, хот, районы пионерийн зөвлөл, худал- даа бэлтгэлийн байгуулла. га шагнаж урамшуулна. Аймаг, хот, район тус бүрээс уралдаанд хамгийн идэвхтэй оролцож амжилт гаргасан пионерийн нэг бүлгэм, изг пионерийн 10» хамт олон, пионер сурагчдын дунд зохион хаягдал бэхийн сав» цуглуулах уралдааны болзол дорхойлолт материалыг 5 дугаар сарын иэгний до- тор МПБ-ын Төв Зөвлөлд ирүүлнэ. Тодорхойлолтыг аймаг, хот, районы пионерийн зөвлөл, худалдаа | бэлтгэ- лийн, байгууллага хамт- ран таргах бөгөэд бүлгэ- мийн тодорхойлолтод бү- лэг, пионерүүдийн тоог тусгасан байна. Уралдаан зохион бай- гуулах комисс аймаг, хот. райодоос ирүүлсэн тодор» хойлолт, материалыг үн» дэслэн пионерийн бүлгэм, пионер, сурагчдыг байр эзлүүлэн шагнаж урам- шуулна. Үүнд: Пионерийн бүлгэмүү- дээс: : Нэгдүгээр байр: --1 Диплом, 1000 төгрөг Хоёрдугаар байр-- Диплом тус бүр 750 төг- рөг Гуравдугаар байр-- 8 Диплом тус бүр 500 төг- рөг Пионер, сурагчдаас: Нэгдүгээр байр--1 лом. гадаадын пионерийн лагерьт амрах урилгаар, Хоёрдугаар байр -10 ом Олон улсын пио- нерийн «Найрамдал» ла- герьт амрах урилгаар Гуравдугаар байр --15 Диплом Дотоодын пиоюне- рийн лагерьт амрах урил- гаар тус тус шагнана. БНМАУ-ын далда. бэлтгэлийн нм с128 5 ациицишииншинииинииинишииишиинишинн Их, бага хоёр азч змээгийнхээ төрсөн өд- рийг тэмдэглэж, өгөх бэлэг авахаар болжээ. Тэгээд цуглуулсан мөн- гөө аваад дэлгүүр оров. Их ач Болд, -- Эмээг баярлуул- маар л бэлэг авах хэрэг- тэй гэхэд, -- Бас «Хэнд хэ рэгтэй юм бэ? Яах гэж авсан юм бэ?» гэж үг- лэж яншаад байхгүйгээр бэлэг байх ёстой гэж ач Зориг нэмэв. Ах дүү хоёр бэлэн хувцасны тасагт орлоо. (Хошиг шог) -- Эмээдээ цэцэгтэй сайхан даашинз авч өгөх үү? гэж Болдыг хэлэхэд, хоёул өлгөөс- тэй байгаа өнгө өнгийн даашинзыг эргүүлж тойруулж үзсэний эцэст Зоригт, -- Эмээд тохирохоор даашинз алга, хоёулаа өөр юм авья гээд ахы- гаа гарах хаалга руу чангаалаа. Ингээд Л Болд, Зоригт хоёр га раад, шаазан эдлэлийн -- Хоёулаа эмээдээ зурагтай аяга авч өгье гэж Болдыг санал гар- гахад Зоригт, -- Эмээ өөрийнхөө тагшинд цай уудаг шүү дээ, Шаазан аяга амар, хан хагардаг биз дээ гэхэд Болд, -- За, за өөр юм авч өгье гэж хэлээд цааш явлаа, Ах дүү хоёр дэлгүү- рийн хэд хэдэн лангуу өнгөрч, нэг мэдэхнээ тасагт очлоо. Худалдагч “тоглоомын тасагт ирсэн эгч хүмүүст аяга, хун. дага зэргийг үзүүлж, боож өгч байлаа. байжээ. -- Би юу авахыгаа одоо л оллоо, Тэр алаг эрээн бөмбөгийг гэж Зоригт баярлаж цогтой нь аргагүй өгүүлэхэд Болд инээд алдан, -- Чи чинь юу бо- лоо вэ? Эмээ тоглоо- моор яах юм бэ? гэхэд бага ач цог золбоогоо алдалгүй, шулуун гэгч . -- Хэрэгтэй, Эмээ өчигдөр юу гэж хэлснийг санаж байгаа биз дээ. «Та нар ямар нэг ажил хийж, чимээгүй болоод надад саад болж, яд- раахгүй бол би их баяр- лана» гэж хэлсэн шүү дээ, Тэгээд хоёулаа энэ бөмбөгөөрөө тоглоод эмээгээ амар тайван байлгана шүү дээ гэж хариу өчлөө, Ингээд хаёр ач эмээ- гийнхээ төрсөн өдөрт алаг эрээн бөмбөг ава- хаар мөнгө хүлээн авагч уруу дөхлөө. ) П. БОЛОР -- Ууль шувуу ямар- шуухан янзын амьдрал- тай вэ? гэж амьтан суд: лалын багшийг асуухад арын ширээний нөхөр минь бусдаас өрсөн босч, -- Ууль шувуу ха. ранхуйдуухац маягийн амьдралтай гэж инээд барав. Тэгээд багш хэ. сэг инзэснээ түүнээс, -- Тэгвэл зараа юу. гаар хооллодог вэ? гэв. -ч Зуун наст мэтийн өргөс, зангуутай урга“ " мал иддэг биз гэв, Бид нирхийтэл инээв, -. 2 Физикийн багш бид- нээс, -- Хамгийн энгийн механизм нэрлэцгээ га- лээ. Бид дор Сүрнээ тийм зүйлийг бодсоор суулаа, Цаг талийж баг- шийн тэвчээр алдагдав бололтой, -- Хан хэлэх вэ? Ха- лэх хүн байна уу? Ийм амархан асуултанд ха- риулж чадахгүй гэж үү! гэхэд нь ангидаа нэлээд онгироодуу нэг хүү босч, -- Хувин гэдэг бай. на, Бид тэсэлгүй инээв, | хэвлээс » » Газарзүйн хичээл орж байлаа, Багш газрын олзворлодог ашигт малтмалын тухай ярьж өгөв, Хичээл үй. мүүлэн хүүхдүүдийн ан- хаарал сарниулж байсан Гоичигийг санаандгүй байхад босгож, -- Ямар ямар ашигт малтмалыг чи мэдэх вэ? гэж асуув, Тэгнэ чинээ бодоогүй. Гончиг, -- Чулуун нүүрс, төмрийн хүдэр гээд түг- дэрснээ төмс гэв, Бид» нийг нирхийтэл инзэл» дэхэд тэр, -- Юундаа инээсэн юм бэ? Газрын хөрснөөс цөмий нь олзворлодог биз дээ гэв, Бид дахин инээлдэв. » » Амьтан судлалын хи» чээлийн багш Тогтохоос. -- Амьтдын төрөл- хийн зуршил гэдгийг тайлбарла гэв, -- Муурын сүүл-дээр гишгэчихвэл муухай орилон хамаг чадлаараа зүтгэн маажих гэж орол- доно, Энэ бол түүний зуршил гэж жишим Ч үгүй суув. Бид суудал- даа тогтож ядан инээв. ий МИГ ма, с ИН өгчүллэг. Заяа охин энэ зун зусланд байхдаа анх удаа ямаа харжээ. Нэг өдөр тэдний байшин- гийн хажуугаар хэдэн ямаа явж өнгөрөв. Охин ахынхаа хамт байшингийн 11(0):1::1910))1 дээр тухтай суугаад тэднийг ажиглан харж байв. Ажигласаар бай гаад энэ удаа нэг со. нин нээлт хийжээ. -- Ах аа, ямаа най- таадаг юм байна, тийм ээ? -- Найтаах биш ЭЭ, тургих гэдэг юм байх- гүй юу? гэж Чинбаяр залруулав. “Чинбаяр дүүгээсээ ганцхан насаар ах бо. ловч энэ жил цэцэрлэ- гийнхээ дунд ангид дэв- шин орж байгаа боло- хоор өөрийгөө Заяагаас юм бүхнийг илүү мэд: дэгт тооцох нь аргагүй билээ. Заяа тэгээд ямаа,шиг тургиж үзэх гэж орол- дож гарав. Нэг л болж өгөхгүй байв, Амаа жи- мийж, уруулаа цор войлгож байгаад янз янзаар туршиж үзэв. Ердөө л халуун Хоол идэхдээ үлээдэгтэй адил болчихоод байв. Гэтэл Чинбаяр шоолон инээж: -- Биш ээ, амаараа биш хамраараа тургиж, байгаа юм байхгүй юу. Энэ хар даа, ингэж,,. гээд өөрийн биеэр зааж үзүүлэхээр хамраа шан- тайлгаж байгаад нэлээн чанга тургиад орхив, Гэтэл ах гуайн үр гэлж цэвэрхэн гэж гай. хуулах дуртай бяцхан шантгар хамар дотор юу байсан гэж санана аа, та минь! 3, ДАЛХЖАВ » шигээ 111111111111111111111ҮҮҮ11111111111111111110001111111171 Г7711:11111117:131111111111111117111111111111111111 1 ПЧЦ12111 1111 11111111111111111:11111111 3 111111 11111 ж 2 Ч-Ш-Ш ЧИМЭЭГҮЙ БАЙЦГАА! Хурга чи Чимээгүй бай! Мудлаа битгий Майлаад бай! Ишиг чи Битгий шуугилд! Болов уу, үгүй юү Өлөн боохой Гадуур эргэсэн Үүр цайтал Махруу үнэнч Банхар л Өстөн дайснаас Үхэр, бяруу Битгий мөргөлд! Од түгэхээр Банхар Манаанд гарна шүү Одоо л амрахгүй бол Нойр нь хүрнэ шүү! Эврээ харжигнуулан Мал сүргээ хамгаалсан Хэрсүү Банхар Битгий мөргөлд! Ачтай Банхар Уитаг, унтаг! Наана чинь Унтаг, унлаг! Гэрийн сүүдэрт Банхар унтаж байна. Аятайхан зүүд Амраг, амраг! Нар ургуут л Зүүдлэг, зүүдлэг! Т. ГАЛСАН Амарч эхэлж байна. Үнээ гунж Үдшийн бүрий Битгий мөөрөлд! 9лдээ. Дэлдээ хоёр туслах төлчин болсон нь ӨглөӨ эРТ яжлла Өгс тавихлЯс эхлэ8 Элдээ, «бар, 4элдээ өвс сэрээдсээр Гай газар дороос 2лдээ хий Тэллийгээ ХхядЯнВ8 4 настай Бум-Эрдэнэ гэрт аж төрдөг эмээгийн- дээ золгохоор очжээ, Хоол унд идсэний дараа Бум-Эрдэнэ, -- Эмээ! Танай гал зуухны өрөө хаана бай- даг юм бэ? Би аягаа угаая гэв, Гэр дүүрэн инээд болов, 52 32 Цэнхэр дэлгэцээр «4Гудамж зам хальтир, гаатай, гулгаатай бай. гаа» гэхийг дуулаад Бум-Эрдэнэ, -- Маргааш тэшүү: рээр гулгана гоё доо гэв, » Цас малгайлан орж “байв. Үүнийг жаалхүү хараад, -- Ээжээ хэрвээ нэ. гэн зэрэг олон гал түл- вэл энэ цас бороо 0о- зооД орчих уу гэжээ, » Арслантай гүүрийн 9 ж7 сан наа. Б, лээ УРАН БҮТЭЭЛИЙН П НЭГДЭЛ БЭЛТГЭВ үүд тогших чимээ сон- согдлоо, Багшийг үүд нээхэд хоёр Ганаа маань толгойгоо маажлан зог- сож буй харагдлаа. Тэд- нийг эцгийнх нь нэрийн Э9Х- ний үсгээр Ц, Ганаа, байв. гадаа үлдээгээд Б, Гае- нааг оруулан иж: -- Та хоёр хоцров нуулгүй хэлгэ- Би, би... явж байтал нэг түлээ зөөгөөд өгөөчгэж доогуур, урсах, Сэлбэ го» лыг Бум-Эрдэнэ хүү х4- раад, -- Ээжээ энэ гол чинь газрын нулимс 10м уу гэжээ, Ба 52 Бум-Эрдэнэ матема- тикийн хичээл дээр хоёр авахад багш нь өдрийн тэмдэглэлээ аваад ир гэхэд -- Багшаа мартчи- хаж гэв, Дараагийн цагт уран зохиолын хичээл дээр 4 авахад Бум-Эрдэнэ, -- Багшаа өдрийн тэмдэглэл дээрээ дүнгээ тавиулах уу гэхэд ан- гийнхан инээлдэв, » » Телевизээр анааш үзэж суусан Бум-дЭрдэ- нэ, -- Ээжээ анааш нө. хөөстэй хувцастай бай. гаа юм уу? гэв, » » Энхээ! Чи яагаад гэ- рийн даалгавраа хийсэн- гүй вэ? гэж багшийг асуухад, -- Туяагийн гэрийн утас ажиллахгүй байсан бэ гэв. Яг тэр үед с хоёуланг нь Га- тэдэг болохоор бид Ганаа гэж дууддаг Багш Ц, Ганааг яагаад гуйлаа, лээгий нь зөөж өгч бай- гаад хоцорчихлоо, дуудаж оруулж Ц. Ганаа гаднаас Чаг- нан мэдчихээд баатар- лаг гавьяа байгуулсан хүн шиг хаахалзан Зог- сов. юм чинь тэв, Анги дүү, рэн инээд болов, » 37 Хувилахуйн ухааны хичээл дээр хяналтын ажил хийж байв, Зарим сурагч сэмээрхэн дэвт- рээ харан хуулж байв, Хонх дуугарч дэвтэр хурааж авахад, - Миний дэвтрийг буцаагаад өгөөч! Би буг руу юм хуулчихаж, гэж Туяа хашгирав, Бид эл- гээ хөштөл инээлдэв, С.АЛТАНЦЭЦЭГ (22 дугаар сургуулийн “шонерийн ахлах удирдагч) ЭМНЭЛЭГ МУУХАЙ ГЭЖ ҮҮ? Дүү минь хөдөөнөөс ирж нэг өдөр сумын эм- нэлэгт хэд хоног хэвтэв, Хичээлээ тараад эргэ- хээр очив, Тэгтэл дүү минь, -- Эмнэлэг Ёстой муухай байна гэлээ, -- Яагаад муухай гэж гэвэл, -- Тооно ч байхгүй, авдар ч байхгүй, унь ч Өрөвдөөд тү- -- Сайн байна хүнд тусална гэдэг чинь сай- хан хэрэг, "чээлээсээ чинь л муу байна даа гэв, Гадна зогсож бай- Харин хи- хоцорчихдог багш ирэв, ан Ц, Ганааг -- За чи яагаад хоц- ров- -- Явж байлаа, -- Хэн явж байсан юм бэ? » бид хоёр эмгэн 9 суллан Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв -- Бид хоёр л байх- гүй юу! -- Тэгээд цааш нь. Индекс--14140 байхгүй гээд хошуугах цорвойв, Тэнд байсан хүмүүс нирхийтэл инээв, Сурагч Ж, НОСМАА Д. ОЮУНЧИМЭГ (Хөвсгөл Галт сум Ттийн «А» анги) «БООРОО» Өвлийн тэсгим їхүй- тэн өдрүүд байлаа, Нут- гийнхан- уулнаас буга бууж явааг үзлээ гэл- цэнэ, Гэтэл нэг өдөр сумын төвд сүрлэг сайхан буга хүрч: ирэв, Нохой бор. гож, хүмүүс сонирхоно. Дархан цаазтай сүрд: мээр том тэр амьтныг манай ангийнхан халам- жиндаа авлаа. Бид бу. таа «Боороо» гэж нэр- лэв, Хүч тэнхээтэй, тар- ган цатгалан, онд мэнд оруулахсан гэж хүүхэд бүр санаа тавьж байна. Сурагч Д. БЯМБАСҮРЭН, Ч, ӨНӨРСАЙХАН (Завхан, Тэс сум, 10 жил) Ж” шилээр лулниндмМэра л 879 77227770 Монгол хэлний хи. чээл эхлэв, Багш орж ирээд: Танай ангийн хоёр Ь Ганаа алга байна хаач- -- Тэгээд нэг эмгэн дайралдав. Тэр эмгэн 40 летрийн Хоёр бетон барьчихсан хөлс нь цув- чихсан маш Хөөрхий- лөлтэй харагдаж байв, Бид хоёр тэр эмгэний хоёр савыг нэг нэгээр нь дааж ядан гэрт нь хүргэж өгөөд сургууль дээрээ ирсэн чинь хО- цорчихсон байна гэж хэлэхийг бид сонсоод нирхийтэл инээцгээв. ИнээлдДэж байсан хүүхдийн дүнд би ч бас инээгээд сууж байв. Багш маань ч бас яу- хаа илэн ха ха гэж байв. Ийм л нэг хөгтэй явдал болсон юм даа. У, АМАРТҮВШИН (Өмнөговь, 10 жил 7-тийн «А» анги) 124 2 464», (48)1111:1701 зөвлөл БАРЬСНЫ АЧ Манай ангийн Най. дан, түүний дүү Өлзийт хоёр «адилхан ногоон цүнхтэй, Найдан салан задгай, Өлзийт нямбай сурагч билээ, Нэг ог. лөө Найдан оройтож бо» соод, ундаа хагас ду. туу уугаад, цүнхээ үүрч сургуульдаа ирэв, Цүйх нээж Дэвтрээ гаргаад бичих гэтэл дэвтэр нь цэвэрхэн, нямбай бай- лаа, Тэр гайхсанаа хая. гийг үзвэл дүүгийнх нь дэвтэр байлаа, Ингээд Өлзийтийн цүнхийг авч ирсэн иь тэр, За яахав, нэг өдөр цэвэрхэн дэв- тэрт бичээд үзье гэж бодов. Шугам зургийн хи. чээл орох ёстой сүү: лийн цаг ч болов, Най-. дангаас эхлэн гэрийн даалгавар шалгаж эх- лэв, Найдан дүүгийнхээ дэвтрийг авч ирснээ мартаад хагас дутуу зурсан дэвтэрээ үзүү лэв. Энд тэнд нь гартаа дарцаг барьсан хүүх- дүүд зуржээ, Багш гай- хав. Харин Найданг гэртээ ирэхэд дүү нь уйлаад сууж. байлаа, Найдан тэр өдрөөс эх- лэн иямбай сурагч бог лов, С. НАЗГУЛЬ (Ховд, Ховд сумын 8 жи. лийн дунд сургууль (тийн «А» анги) Чихэн чинээ хүү би шинэ аяи замдаа гарлаа, Чихэц чинээ хүү миний санамжаас дохио ав» даггүй хөвгүүд тааралдсаар байгаа нь юутай харамсалтай вэ? Би өнгөрсөн жил Дорноговь аймгийн Сүмбэр сумын сургуульд очиж охн- дыг зоддог хөвгүүд байгаа талаар шүүмжлэн бичсэн билээ, Саяхан очиход Т гэдэг хүүхэд” охидыг зоддог хэвээр, тэр ч байтугай ачит багш иараа хүртэл доог тохуу хийж, өмнөөс нь үг сөргөн сууж харагдах юм, Бас С гэдэг хүүхэд ч тийм дутагдлыг давтсаар байна, Ха- рин Б гэдэг хүү охидод дээрэлхэхээ больжээ. Тэр тухай охид ихэд баярлан Чихэн чинээ хүү таны ачаар ийм боллоо гэж надад талархал хүр» чэж байлаа, 11111511: 1) 11 Сурагчдын дунд буй сахилга дэг журмын дутагдал гаргасан хүүхдийг цаашдаа би нэрээр нь шүүмжлэн бичиж байх болно, Тэндээсээ би явсаар Төв аймгийн! Баян сумын 8 жилийн дунд сургуульд очлоо. (7 дугаар ангид ортол бие биедээ нэр хоч өгч байгаа хүүхдүүд олон байлаа, Нэгэн охиныг «Ногоон муур аа!» гэж дуудаж байх юм. Негөө охин нөхдөдөө гомдон уурлаж байна. Ингэж бие биедээ нэр хоч өг- дөг хүүхдүүдийг тэр дутагдлаа засахгүй бол дараагийн тэмдэглэлдээ нэрээр нь бичих бол- но, Чихэн чинээ хүү би танай ангийн цонхны тавцац дээр ч, шүүгээний нүднээс ч юм уута ко юу хийж байгааг тодхон харж байгаа шүү ! 5 Согтуу үхэр Хөдөө нутагт өвөө” гийндөө амрахаар оч” сон хотын хүүхэд бух урамдах чимээнээр гэ- рээс гүйж гараад сан- дарч орж ирэхдээ: -- Одоо яанаа! Эн- дээс нэг согтуу үхэр дуулаад нрж явна гэ. жээ. Ямар урт” гэзэг вэ? Үхрийн сүүл үзсэн 7. настай охин: -- Яасан урт гэзэг- тэй үхэр вэ? Энэ урт гэзэг надад байсан ч бо лоосой гэж дуу алджээ. Халуун усанд орж байна Нэг нэгдлийн брига. дын хонь угааж байгаа цэгт очсон хотын жаал: -- Хичнээн ч, олон хонь халуун усандо гоож байгаа лэн -4 юм бэ дээ гэж ихэд гайхжээ. Үхэр үү? адуу Үхэр шиг сүүлтэй амьт- ныг чннь үхэр гэх үү? гэх үү гэж асуу. . сэлээД лпастай хот) Ё Малчин болно ҮЙЛ ЁГИЙН 45 ДАХЬ жилдээ ле 23 (2394) 1989 оны 3 дугаа сарын 22. ЛХАГВА ожилсцыг ын Ө.ХЭЗЭЭД.БЭ 2Ххс1л12:1-1:Ж с ЛХЭНн “БА Малчин болно. Би энэ үгийг бахархалтай хэлж байна, Малчин аавынхаа удмыг залгамжлан авчтөр улсдаа түм түмэн хоньосС- төж бойжуулна гэж бод- дог, Сүүлийн үед хөдөө нутагт залуу малчин -хо0- ворджээ гэж их ярьдаг бол- лоо, Суурь хонины дэргэд нас дээр гарсан эмгэд, хөг- шид байх нь олширчээ. Тэдний “халааг хэн авах юм бэ? Сургуулийн Шши- рээнд эрдэм үзэж Суугаа бид л авах ёстой. Бүх хүн эрдэмтэн болчихвол хэн малаа хариулах билээ, Ма- най улсын үнэт баялаг | таван хошуу мал шүү дээ. Малын мах, арьс, сүүгээр | бидний өдөр тутмын амьд- ралд чухал шаардлагатай хувцас хунар, бараа авдаг. Малаа өсгөхгүй бол мате- риал баялаг маань яаж дээшлэх вэ дээ. Тиймээсч би малчин болохоор шийд- лээ. Малчны эрдэмд багаас суралцаж байна, Сурагч Ж. БӨХБАТ. (Хөвсгөл, Тариалан. 10 жил, У анги) Би есдүгээр ангид СуР- даг, Жилийн дараа СУР гууль төгсөнө. Тиймээс Ч ямар мэргэжилтэй болох вэ? гэдэг асуулт юу юуны тамжлагЧ» У|ї ралдсаШ/ эн 2! иионерүүдийн. х юм, Шионёрийн ажлыг хэл- гаргах, Үр ӨГӨӨЖИЙ нь дээш- Ч бүлэг, идэвхтэй, оролцдог болгох зорилт ам- жилттай шийдэгдэж байна. 40 дүгээр сургуулийн пно рийн идэвтхнүүд. Тэд уд байна. аА» ангийн сурагч Ц. Бат- Энх, Лү Дэлгэрмаа нар бүл- д энэ танхимаас олдог ажээ. жил аавын ажлын түрүүн миний сэтгэлийг | зовоож байдаг, Бага, дунд | чин хүндгавьяёс хэрэгтэй. | Хүссэн хүн бүхэн жүжиг- чин, багш болж чадахгүй. | Тавдугаар анги төгссөн газар очлоо, -Журвалжин, гон2- гой, төрөл: бүрийн шилэнд янз бүрийн өнгөтэй шингэн хийж,”айруулан шинэ ур- вал, бофис үүсгэж байгаа нь миний тэтгэлийг Тат- сая юм, Энэ үеэс л аавын- Хувилахуйн ухааныг эзэмшинэ хаа мэргэжлийг эзэмши- хээр шийдсэн. Анхны алх- мыг сургуулийнхаа хувн- дахуй ухааны гүнзгий- рүүлсэн сургалттай ангид орсноор эхэллээ. Ирээдүйн мэргэжлээ сурагчийн ши» рээнээс мэдэж авах нь чу" хая гэж бодож байна. Аав маань тракторчин. Галиндэв гэдэг. Намрын ургац хураах ажлын үеэр аав гэрийн бараа харна гэж ер үгүй. Шөнө ажлаа- саа тарж ирэхдээ их ядар- сан байдаг Ч гэлээ үргэлж инээмсэглэж байдаг. -- Өнөөдөр гайгүй Уур бахархах сэтгэл төрдөг. Би ч гэсэн том бо- лоод тракторчин болно. Аавын маань ажлын үр суугаад хүн арддаа хэрэг- тэй, сайн үйл бүтээж явах бодолтой байгаа. Сурагч Г. ГАНТУЛГА (Хөвсгөл, Тарналан. 10 Үнэ 10 мөнгө | шаижээсжээЭж201--1110БЖТҮ:13128 ЙГТУН 1 Комбайнч Жиш машин тариа ачлаа гэж ярихад нь би их баярладаг. Аавын маань ажлын үр дүнг манай орны «хаа-нэг. тэй хүмүүс хүртэж суугаа даа гэж бодохоор би-аа- ваараа Ард түмнийхээ Хүн төрөлхтөн үүсч бий болсноосоо хойш хичнээн ч олон гайхамшгийг орчлон дэлхий дээр бий болгоо вэ? Тэдний дундаас алтан түүхийг бүтээнэ үсгээр бичигдэх нэгэн гай- хамшиг нь гэрэл зураг хэ- мээн боддог. Гэрэл зураг үүсч хөгжөөд 150 жил бол- доо. Өвөг дээдсийн: маань амьдрал, тэмцлийн замаас бид юу мэдэх вэ?.Бүгд л тэдэнтэй хамт оджээ. Ха- рин гэрэл зураг-л үлдэж, Гэрэл зураг л тэр үеийн амьдралын гэрч нь болж үлджээ. Гэрэл зургийн ач 7 холбогдол үүнд л байдаг байх. Тиймээс ч би гэрэл зурагчин болохоор шийд- сэн юм. Үеийн найз нөхөд, азн,. ээжийнхээ зургийг авч дурсгал болгоно, Он жилүүд улиран одно. Харин гэрэл зураг л үй- дэнэ. Сурагч Ш “ОЮУНЗУЛ (Дориод. Төвийн ц 8 жил, УШ анги) Монголын пионерийн «2 уулган йн Л онцгой м Санаачил ЗУРАГ ДЭЭР, Нийслэлийн й болох тайлан сонгуулийн лаандаа идэвхтэй бэлтгэл: -з Тус сургуулийн 7-гийн ажил, зохиохдоо ипионе- танхимаар заавал ор- г, сууж, бататгах зүйлээ Тэрэл зургийг 5 С, БОДООШ -- Манай Ц.Энхтегс гитараа бариад суухаараа хэнийг ч гэсэн өөртөө татаж чаддаг гэж ангийнхан нь өгүүлж би- дээ. Хичээл, сурлагадаа мэриймтгий, найз нөхдөдөө тусар- хаг болохоор үеийнхэн нь уулзаж учирсан хэнд ч болов ярих дуртай. Ц.Энхтөгс Өмнөговь аймгийн Ханхонгор су- мын 8 жилийн дунд сургуулийн 8-ын «Бө» ангид сурдаг. Гэрэл зургийг Т.АЛГАА 15(0):78:)851 Ө Олон салаа замын тухай ярилцья Ф Салаа замын уулзвар дээр анхаарлын улаан дарцаг хатггя Ө Улаан халцгай замыг ногоон зурвас болгож малын бэлчээрт шилжүүлье. Хүүхдүүд ээ! Та нар на- майг чухам юуны тухай ярих гэж байгааг дээрх хэдэн мөрийн утга санаа- гаар ойлгож байгаа биз ээ! Өвөо чинь янз бүрийн аж- лаар зх орныхоо 18 айм- гийн бараг бүх сумын Нут- гаар явлаа, Ингэж явахдаа ажигласан нэг зүйл бол автомашины олон салаа зам юм. Эх орон маань хөгжи- хийн хэрээр тээвэр. хол- боо, зам харилцаа Ч өсөн хөгжиж, хэдхэн жилийн өмнөхийг бодоход автома- шин, мотоцикль зүйрлэш- гүй олон болжээ. Энэ ч аргагүй байх. Мотортой хурдан хүлгээр ажил албаа амжуулж яваа хүмүүс хаа сайгүй тоос татуулан чавх- дацгааж явна. Тэр бүхнийг харахад манай улс техник- жээд мөн ч сайхан болж дээ гэж бодогдмоор. Гэтэл бодож үзүүштэй пэг айхав- тар сорөг үзэгдэл бий бол- жээ. Хамгийн гол нь машин гэдэг үй олон унаа хөсөг бид бүхний амьдардаг га- зар дэлхийн хөрсөн дээ- гүүр, эдийн засгийн чу- хал салбар болсон малын маань бэлчээр дээгүүр явж, байгалийн унаган төрхийг сүйтгэдэгт л байгаа юм. Мэргэжилтнүүдийн саяхны гаргасан тооцоогоор манай улсад 171487 километр урттай, 2--120 зэрэг- цээлж салаалсан зам бай- гаа бөгөөд тэдгээр замын нийт талбай 635 мянган га болж байна. Өөрөөр хэлбэл машины дугуйн дор ийм их талбайн өвс урга- мал орж ор тас алга бол- жээ. гэсэн үг. Энэ ч бас бага хэрэг. Машины 38- маас боссон тоос шороо салхины үйлчлэлээр”уг 38- маас хоёр тийш 60--150 метр газрын ургамлыг мал идэх боломжгүй болгодог, бүр салхины доод хэсэгтээ бол 150--300 метр газрын өвс ургамлыг хагас ашиг- лалттай болгодог ажээ. Ин- гэхээр авто хөсгийн нэг ки- лометр зам бүхэн 20 га- тай тэнцэх хөрсийг эдэлгээ- гээнээс гаргадаг бөгөөд ул- сын хэмжээгээр 1,7 сая га бэлчээр автомашины олон салаа, зэрэгцээ 83а- маас болж ашиглалтгүй бу- юу хагас ашиглалттай бол- госон нь дор хаяад нэг сая гаруй мал бэлчих тал- байн өвс ургамлыг устга- жээ гэсэн үг юм шүү дээ, Энэ мэтчилэн өчнөөн тоо баримт дурдаж болно. Увс аймгийн Бөхмөрөн сумыч Хонгорын нүүрсний уур- хайгаас Баян-Өлгийн чиг- лэлд Ямаатын ХӨНДИЙД ГЭ- хэд л 824 салаа, Арвай- хээр, Өндөрхаан, Алтай хотын зүг бүрт 100--300 салаа, Арвайхээрийн талд 96 салаа зам байх жяї- шээтэй. Зөвхөн нэг сумын тухайд Дорнодын Сүмбэр сумын төвөөс гадагш 116 салаа, Хөвсгөлийн Тосон- цэнгэл сумаас Мөрөн хо- тын чиглэлд 80 салаа, Төв аймгийн Заамар сумын тө- вөөс 96 салаа зам гарсан байх юм. Амьдрал “байгаа газар зам байлгүй яахав. Гэхдээ жолооч бүхэн дуртай газ- раар давхивал зам гээч ямар замбараагүй болдог, тэр бүхэн түлш шатахуун, машины эд ангид хичнээн их элэгдэл хорогдол уч руулдгийг тооцоод барам- гүй. Энэ бүхэн хүүхдүү- 3 2 ДАЛАЙ Монгол «Ганжуур», «Данжуур» номыг ХУЦ, ХУШ зууны үед Монгол хэлнээ орчуулжээ. Ганжуурыг Монголын 37 Монголын эрдэмтэд түвд хэлнээс монгол хэлэнд бү- рэн Орчуулсныг 1721-1722 онд монголын эрдэмтэн Гүүш Билэгийн Далай, Дан- зан Чойдор, номч гүүш Дагва зэрэг эрдэмтэд хуу- чин орчуулгыг дахин Хя- наж засаад модон бар сий- лүүлж хэвлгүлжээ. Монгол «Ганхуур» бүгд 108, боть, боть бүр нь дунд- жаар 12 кг жинтэй. Зөв- хөн гарчиг нь нэг боть юм. Бүх хуудас нь 41588, түү- нийг сунгавал 31 км урт, 10 км өргөн зай эзэлнэ. Монгол «Данжуур»-ыг 1740 оноос түвд хэлнээс орчуулж хэвлэжээ, Энэ ном нь 226 боть, 105700 хуудастай. Түүнийг сунга- вал 75 км урт, 26 км өр- гөн зайг эзэлнэ, Чингэхэд монгол «Ганжуур», «Дан- жуур»-ыг манайд айх мо- дон бараар хэвлэсэн байна. «Г. ур», «Данжуур» зохиолд Энэтхэгийн эртний гүн ухаан, яруу найраг, хэл бичгийи судлал, ана- гаах ухаан, урлах ухаан 39- рэг таван ухааны зохиолыг багтаажээ, Үүнээс гадна «Санскрит хэлний зүй», «Анагаах ухааны зууй най- руулалт»,«Сэтгэхүйн нууц- сын судар», «Яруу найр- гийн толь», «Ардыг тэжээх рашааны дусал», «Үүлэн элч» зэрэг алдарт зохио- ЛУУД шиг дугаар хаап Лэгдэний үед | ЛУВСАНЖАВ | Нэцэрхгэсцсэрлэлэтэтээт ЗУРГАДУГААР ХИЧЭЭЛ Хүүхдүүд ээ! Та нар монгол бичгийн цагаан толгойн үсгүүдээ сайн мэддэг бол- лоо. Нэгэнт үсгүүдээ нүдвлж тсгтооно гэдэг монгол бичгээ сурах хамгийн анхны шат Шуга1 болж байгаа юм. агаан толгой үзсэн тул түүн дээрээ дө- рөөлж, цааш шат ахин бүр сайн уншиж бичиж сурах нь бидний гол зорилго, Иймд энэ дугаараас эхлэн монгол бичгийн хи- чээлээ увших, хуулан бичих эх сэдвүүдийг ! үргэлжлүүлэн нийтлэх боллоо. Унших хичээлийг дагавар, нөхцөлгүй дан язгуур үгээс бүтсэн захирах хүсэх ху- раангуй өгүүлбэрээр эхэллээ. Дахин да- хин уншиж бичээд, дараа нь цээжээр би- чиж үзээрэй! НУЙИЙ 110 ГУРАВДУГААР ХИЧЭЭЛ ГЭР ЮУ ЮУНААС БҮТДЭГ ВЭ? Өмнөх хичоолзор бид ямар ямар тэ| байдгийг сонирхсон. Одоо гэр хунаНК 834 дэгийг үзэцгээе! Өрх--Хүүхдүүд ээ! «Нартайд лжин Дөрвөлжин» Тэр юу вэ? Энэ бол үдэш тэгшлэхэд дөрвөлжин. Үүрээр татахад гурвалжин болдог өрхний тухаи оньсого юм шүү «Бургасан дээр нарс Нарсан дээр хус Хусан дээр хурга Тэр юу вэ» гэдэг оньсого ч бий, Тоонон- дээр байрлуулж дөрвөн тийш нь оосроор чагтагласан дээд зэргийн эсгийг өрх гэнэ. Тооно--«Думбаа думбаа 1 цонхтой Дужаа бужаа Урдаа цонхтой Тэр юу вэ» -- Тооно -- Зуун дээлийн зах нэг сс ал харын өнгө нэг “тюйрн нн но гэдэг дээ. Тооно нь угл а бүхэндээ уньтай. Баруун зүүн талдаа Ч -Эн нан тулгууртай. Өөдөө харахад тооноор үүл, нар, сар нь ил харагддаг. Тооно хЭ- мээх тойрог нээлхий тэнгэрийн өлмийд байрласны учир гэр ямагт агаар амьсгалж Хана-Хүүхдү үд та нар: -лүжэр Ё.л ОЮУН Хада уцдаг» гэх сонссон байх. Нээрээ ч їарийн нойл тэдэн нь хана билээ. Хана л гэрийн унь, тооно, дээвэр, цаваг бүгдийг оөд нь согөж дааж эн-эн--т-нтэтиннынөлиэнсөлхэнэаө--ннсслсвтналлсгннлислслннг салан - : 49 к иЁ- ЧИНИЙ ТӨЛӨӨ ЯРИА 22 ї Ч ХЭРВЭЭ ЧИ ПАНЦИЛРДВИЛ... гарч чадахгүйд Хүрээд БХ маа” идааын ййн ямар дэд хамаагүй гэж үү? Настнууд бид үр ачта нарынхаа амьдрах байгаль дэлхийн үзэмж, газрын үр- жил шим, амьсгалах агаа- рыг хүртэл унаган чигээр нь цэвэр сайхан, баян тан- саг болгохын төлөө тэмцэж хуудсууд (сонин) гол газар хадаж шүү дээ. -т Хамгийн гол нь хэ- рэгцээгүй олон салаа 3За- мыг хаагаад зогсохгүй, тэд- гээрийг хагалж (сийрэг- жүүлж) олон настын үр гаргаж, болно удирдагч нартаа танил- цуулаарай! Миний сана- лыг лавтайяа дэмжинэ гэ- дэгт итгэж байна. Аймаг, сумынхаа байгаль орчныг хамгаалах байгууллагад бас таннлцуулаарай! За ингээд олон салаа вэ? Ийм үед чамаас илүү тав. Гүй яваа хүнд тусла! Тэгвэл сэтгэл санаа чинь өөдрөг бол. Дог энгийн нэгэн ёс байдаг юм. Чи тав, юмуу зургадугаар ангийн сурагч нэг, хоёрдугаар ангийнхантай харгцуулбал том хүн гэсэн үг шүү дээ. Бага ангид очоод туслалцаа байхсан билээ! Бүгдээрээ л бие биедээ зөвхон сайн зүйл хийхийг л хичээх байсан даа, Хэнд туслахаа хугацаа ал- далгүй сонгоод юугаар тусла. хаа ч тодорхойл. Эхлээд тэр: «Энэ чинь юу болоод надад туслаад байна?, гэж тайхаж л байг. Эхэндээ ча- Г хыг 4 2 хэрэгтэй жаах 1) й - ма алж байна. Гэхдээ энэ бодол цацан хөрсжүүлэх ажил зо- замын тухай ярилцаж, бяц- Хий олж Занэ Хо фргэл Ын багаас таран эс ажн К зүтгэл маань хүүхдүүдийн- хиомоор байна. хац ном бүтээж, ил тод лий нь давт. Бас тоглож ч 4? //3 хээ хүч оролцоотойгоор л ,. бүтэх зүйл шүү дээ. Иймд өвөө ЧИНЬ уншигч бага- чуудтайгаа хамтран нэгэн сайхан зүйл бүтээж болох юм гэж бодсоноогэнд биче лээ. За тэгэхээр пионер, су» сїїгаар гшинггүй салаа за- мыг хаах, хэрэгцээгүй за- мын эхэн -буюу уулзвар дээр анхааруулгын улаан дарцаг хатгацгаая. Энэ бол пнонерийн анхааруулга бо- лох ёстой бөгөөд түүгээр в жолоочвнар зорчихгүй байх 7 гэдэгт өвөө чинь баттайяа 4 итгэж байна. Аймаг, су- мынхаа радио узелээр хаа- нахын ямар замыг хаасныг Бүх замыг хөрсжүүлж амжихгүй нь мэдээж: Гэсэн хэдий боловч бүлэг, “бүл- гээрээ нэгэн замын. тодор- хой хэсгийг хуваарилж аваад, тракторч ах, эгч иар- тайгаа холбоо тогтоон уг замыг хагалуулж, үр ца- шиг сүлжилдсэн улаан халцгай замууд өнөо үеийн пионерүүдийн үүсгэл са- наачилгаар ногоон “зурва- « сууд болох учиртай. Энэ нь монголын пионерүүдээс байгаль Орчныг хамгаалах, эх дэлхийгээ эзний Фёсоор хайрлахад оруулах маш чухал хувь нэмэр болох ёстой: со? Хүүхдүүд ээ! Арвижих ярилцан, энэ чухал үйлсэд пионер бүхэн идэвх санаа- чилга гаргахыг хүсье! Надад «Пионерийн үнэн» сониноороо дамжуулан 834- хидал бичээрэй! АРВИЖИХ гуай чинь ШЕФЛЭН АВЧ. УЛААН ХАЛЦГАЙ ХӨРСӨНД НО- ГООН ЗҮЛЭГ УРГУУЛН- ГААЯ! : БАЙГАЛЬ ХАМГАА. ЛАХ ҮЙЛСЭД ПИОНЕ- РҮҮД ТОДОРХОЙ ХУВЬ НЭМЭР ОРУУЛАХ ЭНЭ АЖЛЫГ СОНИН ЧИНЬ ӨӨРИЙНХӨӨ НЭРЭМ- ЖИТ БОЛГОН УНШИГЧ БАГАЧУУДЫНХАА болно. Ер нь чамайг тойрсон найз похөд, төрөл садан, та- нил хүмүүсийн хэнд нь тус- ламж хэрэгтэйг мэд. Хүнд сайн үйл хийснээр чи сэтгэ. лээрээ баян байх болно. Зарим хүмүүс чи-надад, би- чамд гэдэг зарчим баримтал. чим нь өөр байх учиртай. Би- чамд, чи өвр хүмүүст гэсэн байх ёстой. Юун тухай ярьж байгааг ойлгож байна уу, хүүхдүүд гэ? Талархал хүлээх гэж гори- лохгүй, хэн нэгэн хүн чинь омнө өртэй гэж Содох- гүйгээр л бусдад туслах хэ9- рэгтэй. Зүгээр л. туслах хэ- рэгтэй, Учир нь бусдад тус хүргэвэл өөрт чинь аятайхан байх ёстой, Хариц чиний тус Хэрэв чи хэн нэгэн хүнд сэтгэл харамгүй туслаж чад- вал чи сөрийгөө өөрчлөн за. сахын тулд нэг алхам ураг. шиллаа гэсэн үг. Ингэснээрээ л чи тавгүй болсон сэтгэлгэ заавал тайтгаруулж чадна. «Эгоцентрик» | гэдэг нийл. х мэл үгс байдаг. «Эго» гэдэг рагчид гаа, ИЙМ, ажил ав. / цан тордзол Уййан халцгай РЕДАКЦИАС: сэр ингэ үгийн 27572521 Э78гас- хиоё: 5 Р 5 м. - Юуны өмнө байгаа мар гэхэд л нов иогооп АРВИЖИХ ГУАЙНХАА БалаА 086 байх Ба лгхлэн МОэг шин хнӨВБ Ор ГЖ байгаа орчиндоо вамын су- Зурвас болчихбон байх юм... САНААЧИЛГЫГ ПИОНЕ- агч ЗусласАЖ ЧАХНЭЭ) эр виа бодогчид зөвхөн өөрийн. далгаа таргаж, олон салаа Өөрөөр хэлбэл малын бэл- РИЙН “САЛАА, БҮЛЭГ, надад хэрэгцээ гарвал тусалж, ХӨӨ ТтУхай бодож, бүх ан- зам хаана “буйг бүртгэн, чээр болно гэсэн үг. Өвгөн БҮЛГЭМ БҮР ДЭМЖИЖ номоо өгч, бохиор дайлах ёс. ХАЗРЛаа өөртөө, өврийхир орон “нутгийнхаа авто тех- миний дүрслэн харж бай ТӨРӨЛХ ХОТ СУУРИ. той госэн зарчим юм. Үнэн 8МЖИлт, ЧАйнөэии ДҮ Жєл, никийн байгууллагын ах, гаагаар унаган байгалийн | НААСАА АЛС ТИЙНЇСА- хэрэг дээрээ энэ Нь буруу. бодогчид буса ШЭНЭ бас -эгч нарынхаа туслалцаа- маань дээгүүр аалзны тор. ЛААЛАН ОДСОН ЗАМЫГ Хүмүүсийн харилцааны зар- га мэдэрдэг. Тэд, би тэгмээр байнг. би шаардаж байна... Би, би, би..гэх дуртай. Бид бүгдээрээ хувиа бодогчдод дургүй боловч тэд өөрсдөө «хувиа бодогчид» гэдгээ ихонх- дээ ойлгодоггүй юм. Хэрвээ хүн үүнийгээ Ойл- годогсан бол хичнгэн аятай. хан байхсан бол. Чи дээрх зарчмыг баримталж, бусдад. тусалж эхэлбэл чиний олон зүйл сайхан байх болно. Орчуулсан З. Амаржаргал жолооч, зорчигч нарт ан- «гуайнхаа энэ зөвлөлгөө, ДУНД ӨРНҮҮЛЭХЭЭР хүргэсэн хүн ёор хэн ногэ"” хааруулан зарлаж, болох” хүсэлтийг уншсан даруйэх-. ШИЙДВЭРЛЭСНИЙГ МЭ- соо болно гэсэц Үс юм. Тэрчлэн анхааруулах “лээд- шиоперийн ахлах ДЭГДЬЕ! ЁВХ---21-24::2 -охииэй-227-штоили то ит лариах йл шиилыж: 6----эт--эт-г--тиииөнихткр голомт айл гэрийн үндэс болно. Тоонот гэрт толгой холбож, тостой шө- ленд хошуу холбож амьдарна гэсэн үг ч байдаг. Хөөтэй тогоогоо хүр хүр хөөлж, хөгц- тэй тосоо хагалж, өнтэй дулаан Өтөг буу- цандаа өнөр тайван жаргав гэнэ хэмээн дуусдаг үлгэр ч байдаг. Энэ бүхсн эртнээс 4 байдаг, Байшин барилгын ханыг бодвол | гэрийн хана нь сэмжлэн дэглэж болдог, сэрчлэн эвхэж болдог. Нэг ханын нөгөө ха- натай нийлэх уулзварыг ХАНЫН АМ тэнэ. Дэлгэсэн ханын тэнд эндгүй гарах сүй- хэлжин зайцыг ХАНЫН НҮД хэмээнэ. Унины бөгсийг сагалдаргалаин өлгөх ацыг ХАНЫН ТОЛГОН гэнэ. эиэниииэиии-ииэээ3 5 сэээээээээшэх-ээжэөөөиээөииэшсу | Билүүтийн голд уулзья Тэр юу вэ? (таагаарай) Туурга--Гэрийн хажуу хананд нөмөр- гөц барих эсгийний нэр, Сүүлийн үед хө- вөнтэй туурга ч хэрэглэх болжээ, Дотуур, гадуур туурга гэж бий. Дээвэр--Гэрийн унин дээр нөмөргөсөш бос, эсгийний нэр. р эвэр ээл давха гал тогоотой холбогдсон ард олны маань Мн үрллах: єр ДААВЕД 2 амьдралын үнэнийг өгүүлэх аж, Ё 3 Хонины эвэр Дээвэр давхар Хүн эхлээд шавраар гурван хөлт тогоо 3 Хойшоо, урагшаа» гэдэг бол ханын тол- Үл жиндэнэ гэж ярьдаг нь үнэн, Давхар хийсэн. “Түүнийг Хүлс гэдэг юм. Тийм " тогоо Төв Ази, Монгол орноос Дунай мөрөн 5, хүртлэх нутагт олддог. , Манай археологичид Ийм тогоо иэлээ- дийг малтлагаар буюу хөдөөнөөс олж, су- далгааны үнэт хэрэглэгдэхүүн болгож баи- гаа болно. Янз бүрийн тогоог, 1950-аад онд | Увс аймгийн Зүүнговь сумын нутаг, 1974 гс99 онд мөн аймгийн Чандмань уулнаас, 1971 ч онд Хэнтий аймгийн 2Каргалтхаан сумын ай | Гичгэнэ бригадын нутаг лга уулнаас, | хамгийн сүүлд 1988 онд овд аймгийн Манхан сумын Тахилтын Хотгорт малтан ЭЭ || эртний Хүннүгийн язгууртны том булш- с | наас олсон байна. : є | Энэ тогоо бол намхан цөгцөн ёроолтой, “| 23.5 см өндөр, амсрын өргөн 6,8 см, хүнд « | нь 2800 гр болио. Ё “|, Энэтогоо авхнаас өндөгөн ёроолтой бай- ИР “| таад сүүлд намхан ёроол гагнасан мэт 1 20 | байгаа ба бөөр хэрд элэгдэн цоороход тэ- 4 ? л тавьж нөхсөн байх тул тогоог хэрхэн хайрлаж, сэлбэж, он удаан жилээр ашиг- “| лаж байсан нь тодорхой. ЯГ, Археологийн энэхүү шинэ тулгар мате- раил-тогоо, бусад сав: эд өлгийн талаар | залуу археологч- » Лхагвасүрэп судал- | гааны өгүүлэл бичиж, сонирхогч, судлагч ї : эрдэмтэн нарын сонорт нн27 гэ байна. 3 дээврийг дотуурхы нь цаваг гэдэг. Урьд цагт ядуу хүнийг Дээлзэ тайлбал Цамц үгүй гэЬ. Дээврээ авбал : Цаваг үгүй...гэж хөөрхийлдөг байжээ. ГЭРИЙН ДААЛГАВАР 1. Гэр барихад өөр юу юу хэрэгтэй вэ? Шүүн ярилцаад бичиж ирүүлээрэй! Таваас “дээш зүйл олж нэрлэвэл онц, гурваас доош» гүй нэрлэвэл сайн, нэгийг Ч нэмж Эс чад- вал муухан байна! гэж өөрийгөө дүгнээрэй 2. Гэр сэдэвт бүлгийн ажил зохиовол сонин болио. : 3, Хорол эрдэнэ тоонотой Хотойшгүй бат уньтай Урад эвхэгст ханатай Урт цагаан туургатай Далай цагаан дээвэртэй 3) | | Дархан ширмэл үүдтэй өргөө гэр зурц- гааж сониндоо ирүүлээрэй! шураг д заасан ТАНГАДЫН ГАЛСАН гойн оньсото юм шүү! Газарт тулах талыг нь ХАНЫН ШИЙР гэдэг, “Олон бургасыг зөрүүлэн гүдэхийн тулд цоргиж өрөмдсөн цоорхойг ХАНЫН НҮХ хэмээнэ. Тэрхүү нүхээр сүвлэсэн на- риЧи зүсмэл ширийг ХАНЫН ҮДЭЭР гэнэ. Унь--Толгой нь тоонын углуурганд, бөгс нь хананы толгойд шийрлэж ташаалсан урт мод. Дөрвөн ханат 65-70. таван ханат 81- 88 уньтай байдаг, с «Урт хүн Уландаа үстэй» гэдэг бол унины тухай оньсого, Цуулбар унь бат бэх. Зүсмэл унь хэврэг байдаг. Хэрвээ чи унь шилэх болбол цуулбар унь сонгож аваарай! Хаалга--Гэрт орох гарах үүд, Хаалга нь “босоо хоёр гуятай, доод талдаа босготой, дээд талдаа тотготой, Дотогш хаагдаж, га- дагш нээгдэх самбартай байдаг, Ийм дан хаалгыг шажин хаалга хэмээнэ. Гадагш нээгдэх самбараас гадиа дотогш нээгдэх хос хавтас бүхийг давхар хаалга гэдэг. Үүд--Дээш нь сөхөж нээдэг, Доош нь буулгаж хаадаг эсгий хаалтыг үүд гэнэ. «Гийчийн урьсан Үүдтэй Гэрэл ур 4 ХОВОР ОЛДВОР ьсан Монгол орны архео- логийн дурсгал дотор олон янз галбиртай хү- рэл тогоё буй. Тэдгээ- рийг ерөнхийд нь хоёр хэсэгт хувааж, гурван хөлт, цөгцон ёроол гэж үздэг юм. 1 й хүний амьдралд тогоо ямар их “хэрэгтэ байсан билээ? Тогоонд мах 1| болгож иднэ. Цай чанаж ууна. Тогоо гал Сүйх тэргийг харуулсан хадан дээрх эртний зураг ж галаа гичанаж) гиш) гополлиах) санг) (кинини! (тгилгү: (эвлэл) ГЭЕЕГТТ7Т) СОЖЛИХЛЛ) ЕНТИ) ГЕЯСЛЭН | 1 Р явинлилтлллжы:илэж!гшэжлҮИ! ШИЛЖ! ШБЕЕ МММ НЭТЭН, СэүНАМ3//9 Сүртэрд «озёс! эн) (тэнэх | (онч (НОВЛн тэвни (ЯМ (Өгүүллэг) «Талх аваарай. Бид хоёр оройхон ирнэ шүү» гэсэн ээжийн танил |бич- гийг уншаад, үлдээсэн гур- ван төгрөгийг нь авч дэл- гүүр явах санаатай ХУВЦ- саа өмсөж зогстол Ганзо- рит орж ирэв, .Дэнгөж л цагийн өмнө бид хоёр хи- чэзлээс тарж тэрхэ- нийг ярилцан явсаар байр- ны үүдэнд ирж салсан-0о0- лохоор яасан юм бол гэж бин гайхлаа. Тэрээр, -- Хөөе Сэргэлээн! Мн- ний нөгөө яриад байдаг кино гарах гэн: байна .хэ- мээн баяртайгаар. хашги- раад амьсгаагаа . Дарж ядан зогсоход цээж НЬ ТҮ- хэлзэнэ: -- Ямар? -- Нөгөө язагаа-вэ? -- “Хөвгүүдийн. тухай өгүүлэл үү? -- Яг тийм. Тэгээд би ээ чамд хэлэх гээд гүйчих- сэн чинь бүо... гэж-аанай- хан амьсгаадсан хэвээр дөхөн ирж пальтоны минь захыг засангаа. - Манайд хүн байдаг- гүй ээ! Уг нь аав бийгл дээ. Айлд ороод суучих- сан юм уу, бүү мэл, Олд- доггүй:.Гэтэл кино гарах гээд байдаг... Чи надад нэг төгрөг байвал өгөөч! Бн азаваас аваад дор нь өгчихнө гэж ноомойхон дуугаран- гуйхад- нь -би тэссэнгүй. Тэссэнгүй ч гэж дээ эртнээс хүсэж явсан киногоо үзэхсэн гэсэн ЛЭЭ -- Уг нь би талх авах ёстой юм л даа. Гэсэн ч яах вэ, хоёулаа үзье гэж хэлтэл тэр учиргүй баяр- зан инээж, -- Тэгье! лаарай гээд Алив гараас хурд- минь ёШМиний хүрэн халзангаас нхэр тугэл гарсан» Б. АДЬЯАДОРЖИЙН авсангэрэл зураг | арлинлмт--н---- 00000000 Уран бүтээлийн 1 нэгдэл бэлтгэв, найрдгаар татлаа. -- Эхлээд аавынх нь цэрэг явна, Дараа нь ах- ынх нь цэрэг байлддаг. Их гоё оо, Жаалхүү улаан цамцтай, Дайсантай ана мана үзэлцдэг.. Ганзориг гар хөлөөрөө дохиж зан- ган сүртэй нь аргагүй ярина. Би сонсох гэж түүнд аль байдгаараа наал- дан явлаа. Хэдийгээр ца- сан шамрага тавивч даа- рах сөгөө байсангүй. -- Кинон дээр би сайн тайлбарлаад өгнө, Хичнээн үзсэн ч ер уйдахгүй шүү гэснээ нзмайг сүрхий гэгч нь хараад, -- Аа чи битгий ша- хаад бай л даа, Халтирч унах гээд байна шүү дээ гэлээ, Би хөндийосөн авч хэдхэн алхаад л аанай- хан шахан «Тэгээд» гэж яриулах гэж шалав. -- Тэгээд үү! Аа нээ. рээ тийм, дайснууд хүүх- дүүдийг айлган сүрдүүлэх гэж гэснээ, 5 -- Хүүе тэрийг хараач ээ! гээд инээд алдав. Бид- ний урд явж байсан ян- хир өндөр өвөө халтирч бас гэдэргээ харан уна- магцаа босох гэж хэдэнтээ өндөлзөөд чадсангүй, Ойр хавьд нь Ганзориг бид хоё- роос өөр хүн байсангүй. Өвөө рүү ухасхийх гэтэл Ганзориг ханцуйнаас та- тан, -- Яах юм бэ! Кино эх- лэх болж байна шүү! гэ- Олээ. -- Юу гэнээ! Би түү нийг гайхан харав. Түү- ний шармал царайд дур- гүйцэн түвэгшээсэн Өнгө ЗУЕрЭг : вӨӨ 9 дов. "Тийн явсаар нрвэл Алсад хонх жингэнэв. Кн- -- Хожигдвол оруулах- Эс шэнэ хууггон ашгүй сүүлчийн хэдэн НО эхлэх нь тТЭр. гүй шүү дээ гэж уурсан- лаа. Ингээд гүйчих, ӨнөӨ хүүхэд орж билет шал- Сан. ЖАРГАЛСАЙХАН гүй “хэлэв. кино нь эЭхэлчихсэндээ. 5 ги 13:22:11: :-----411----40---2 24 Ай ид иг ца гэл лол ын тпипишипиппнипагататаициницилцалицииииниииинаниииииииииииинииии Д. Сүхбаатарын нэрэмжит кэвлэв. иннин: шинжин хихи! хаинжини хиннин гуулин! ханиах! аииинин! гавчинн ини! 094 - Амжина аа! -з За чи өөрөө мэд! Би хариу юу ч гэсэн- гүй хэдхэн харайгаад очиж өвөөг сугадан босговол Ганзорит дуртай дургүй нэг юм ирж газраар нэг өнхрөн байгаа алим, чих- рийг түүж торонд нь хий- лээ. Өвөөгийн царай цон- хийж баруун хөлөө бари- лан ярвайж, Ь г- Хар балай чинь 34- маа харахгүй хальт гиш- ГЭЭД... аяар гэм... хөл.., хөл гэж үглэнэ. Гэвч бёол- сон НЬ ҮГҮЙ. -- Хүүхдүүд минь өвөөгөө гэрт л хүргээд өг. Манайх тэр... тэр хараг- даж байгаа гээд холгүй байх гурван . давхар шар байшивг заав. Гэтэл Ганзориг яах вэ гэсэн янзтай биднийг ээлж- лэн харснаа, »- Чи хүргээд өгчих. Би очоод билет аваад ча майгт хүлээж байя гэж дур- житнүулан хэлээд тортой- гоо надад бариулчихаад гурван -төгрөгийг гараас минь суга татан авч тав- хайгаа тялалзуулан гүйж одлоо. Би өвөөгийн хөлийг хөндөхөөс эмээн болгоомж» тойхон явсаар сая нэг гэрт нь хүргэж ирлээ. Хаалга тайлж өгсөн эгч намайг гайхан харснаа өвөөг үзээд сандран тэв- ДЭЖ Түргэн гэгч нь орон дээр хэвтүүлэн удтал нод- цолдсоны эцэст гутлыг нь тайлав. Өвөөгийн хөл бандайтал хавджээ. Хөлөө ийм болчихсон байхад сүйд болох -Фёолж яншсангүй шүд зуун зүтгэсээр ирсэн өвөө үнэхээр тэвчээртэй хүн ажээ, Тийм ч тулдаа энэ олон одон, медалиар энгэрээ мялаасан байна шүү дээ, Лав дайнд оролц- сондоо гэж би бодон ханан дахь өвөөгийн жаастай зургийг харан зогстол, ес Алив хүү минь нааш ир гэж өвөө дуудав. Тэ- гэзд духан дээр үнсэж, час улаан алимаар шаг- наад, 3 Хальтирч унав, мэдээтэй яваарай гэлээ. Би тэдний- хээс гарч ааг амьсгаагүй гүйж явахдаа өвөөгийн өӨг- сөн алимийг,Ганзоригтой хувааж иднэ дээ гэж бо- болно. 70 хүртэл тоолохдоо долоод ! шАГ/ гагч хаалгаа хааж байлаа. Гэтэл Ганзориг алга. Би түүнийг хайн ийш тийш ихэд гүйсэн Авч тэр үнэ- хээр байсангүй. Тэгтэл ч хүүхдүүд орж (дууслаа. ЗАВТАЙ ЦАГТАА ТОЙРГООР ТОГЛОХ ТОГЛООМ 5--8 хүүхэд тойрог болж хөт- лөгч голд нь зогсоно. Хөтлөгч аль нэг хүүхдийг заахад тэрээр цагийн зүүний эсрэг тоолж эхэлнэ. Тог- лоомд оролцож байгаа хүүхэд бүр дэс дараагаар бусдадаа сонсогдо- хуйц чанга дуугаар 1--30 хүртэл тоолох юм, Тоглоомын дүрмээр гуравт ху. тайлхлє (нэн лиш (жлїЖ МөГООҮГГЫЛЭ олсон Дөрвөлжин нүх болгонд тоо нө- хөн бичихдээ арифметикийн үйлд- лээр дараахь тоогоо бүтээж | бай- хаар нөхөж бич, ваагдах буюу, гурваар төгссөн тоог (3, 6, 9, 13, 15-гэх мэт) хэлж болохгүй. Энэ тоонуудыг хэ- лэх ээлж таарвал хэлэхэд дараагийн хүүхэд үргэлж» - лүүлэн тоолно. Дээр дурьдсан тоог хэлсэн нөхцөлд тэмцээнээс хасаг- даж баруун гар талд зогсож бай- сан тоглогч үргэлжлүүлэн тоолно, 830 хүртэл тоолж дуусахдаа хо- жигдолгүй тойрогтоо үлдсэн хүүх- дүүд цааш тоглох эрх олж авдаг, Ї Тоглоом үргэлжилж тоолох тоо 70 -В. «амарлаа» гэж хуваагдах буюу долоогоор төгссөн тоог хэлж болохгүй. Хэрэв хэлчих- вэл тэмцээнээс хасагдана. Энэ тог- лоомд үржүүлэхийн хүрд сайн мэддэг, сэргэлэн хүүхэд хожио,. Улсын хэвлэлийн комбинатад Индекс--14140 сонины зөвлөл Ч н | 4 П хөсөлсүилан-ииддэн ёл, али нэрэмжи Г МПБ-ын ЯЛ. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв влөлийн тэргүүлэгчдийн хурлаар аймаг, хот, районы пионерийн байгууллагуудын 1988 оны социалист уралдааны дүн, Мон- голын пионерийн «Залгамжлагч» УГ чуул- таны шийдвэрийг хэрэгжүүлж байгаа аж- лын тухай хэлэлцэв. “1988 оны социалист уралдаанд Ховд, Архангай аймаг, Улаанбаатар хотын Ажил- чин, Октябрийн районы, Баян-Өлгий айм гийн пионерийн байгууллагууд эхний бай- руудад шалгарч, Хэнтий, Дорноговь, Сэ лэнгэ аймгийн пионерийн байгууллагууд 4988 оны ажлаараа хангалтгүй дүн үзүү- лэв. Хос Ховд, Дундговь аймгийн пионерийн бай- 1 Ёуүллэгууд хүүхдийн хүмүүжлийн асууд- Р лыг аймгийн хэмжээний зорилт болгон Гөв. Зөвлөлд дэвшүүлэн хэрэгжүүлж байгаа, Дархан хо- тын пионерийн штаб пионерийн хамт ол- 4 ны ажил амьдралтай холбоотой асууд- . лыг бие даан шийдвэрлэдэг болсон, Дор- 1 нод аймгийн пионерийн байгууллагын зөв: . лөлөөс хүүхдийн оршин суугаа газраар Ё- пионерийн танхим байгуулж ахлах ангийн 1 Сурагчдыг пионерийн удирдагчаар-ажил- луулан тодорхой урамшил олгож байгаа, "Архангай аймгийн.пионерүүд өнчин хүүх- дийн цэцэрлэг бариулахаар сайн дурын хөдөлмөрөөрөө хөрөнгө хуримтлуулах хө- дөлгөөн өрнүүлж байгаа зэрэг ололт амжилт эхлэл санаачилгууд байгааг тэргүүлэгчдийн сайшаав, Аймаг, хот, районы пионерийн байгуул- дагууд 1989 онд дараахь үндсэн асууд:- яуудад хүч анхаарал төвлөрүүлэн ажиллах нь зүйтэй гэж үзэв. Үүнд: -- Монголын пионерийн «дЗалгамж- дагч» У! чуулганы шийдвэрийн дагуу пїио- нерийн байгууллагын бие даасан үйл - ажиллагаа, өөрийн удирдлагыг Хөгжүү: тэх, орон сууц гудамж хороололд пионе- бүлэг, бүлгэм, хүүхдийн сайн дурын хөдөлмөрийн нөхөрлөл, хоршоолол байгуу- сиах ажилд бүхий л талаар дэмжлэг тус- “яалцаа үзүүлэх, материаллаг нөхцөлөөр “хангах талаар бодлого боловсруулан орон ЭЕ, йн нам, Захиргааны байгууллагад “20 тавьж шийдвэрлүүлэх, . -- Пионерийн бүлэг, бүлгэмийн ажлыг 3 дүгнэхдээ тавьсан зорилт, зохиосон ажил нь пионер нэг бүрт хүрч хэрэгжсэн бай- ажлын гарч хурлаас дэмжин : содал инионерүүдийн сурлага, хүмүүжилд -С тарсан ахиц өөрчлөлт, сургууль улс орны 4 амьдралд пионерийн хамт олны оруулсан хувь нэмэр, пионерүүдийн ажил амьдрал- "оо лай холбоотой асуудлыг бие даан шийд: ” вэрлэх чадвар зэрэг үзүүлэлтүүдийг гол - болгох, Э? -- Пионерийн ажлын онол, арга зүйн чиглэлээр сурган хүмүүжүүлэх уншлагад тионерийн ажилтан, бүлгийн зөвлөх удир- “дагчид, багш, сурган хүмүүжүүлэгчдийг “өргөнөөр хамруулах, пионерийн удирдах байгууллагаас гарах удирдамжийн чанар» бичиг баримтыг анхан шатны байгуул- , пйионерүүдээр хэлэлцүүлэн, санал длыг нь тусгаж байх, -- Баатарчуудын багийг пионерийн ийн дэргэд зохион байгуулж, бүхий л ажиллагаагаараа баатарчуудыг үлгэр- агуулж пионерийн найдвартай хой- бэлтгэхэд ажлаа чиглүүлэх, Пионерийн боловсон хүчний хан: галтын байдалд дүн шинжилгээ ловсон хүчний асуудлаар бодлого руулан МПБ-ын Төв Зөвлөлд санал хэрэгжүүлэх, ДэЗО-ны ХЇП их наадам, Халхын го: йлдааны ялалтын 50 жилийн ой, ын багш нарын У их хурал, Цин ба 1 дагчдын улсын зөвлөлгөөнийг бсадоэнй олон бүр сурлага, хү и тодорхой амжилтаар угтах Хө. өрнүүлж ажиллах нь зүйтэй гэж ициии шиниииннининиинишииншининийн 5 Б Е 5 Е| н | 3 Б| 8 “4 Ахын минь СУРСАН БҮХЗН ох. ЭРДЭМ - Май, чнхэрт дуртай юу? чввэрцлшүллєлэгчыел) )М34 (2895) Г 1989 оны 3 ! | сарын Л.Чиаөгл БЯМБА БАЙГТУН 4, шоллиллэл: 9 Ажлын зав чөлөө гарахад ээж нь сая л нэг охиноо сана- » -Ид,ид, Бин ч гэсэн дуртай, -- Сүүнд дуртай биз дээ. Уу, уу. Би ч гэсэн сүү уух дур- тай. Охни гурван настай. Харин ишиг гурав хоногтой. Тэр хоёр ингэж л ярилцаж сууна. Хав- рын энэ саруудад ах, эгч хоёр маань төллөх 500 хөонно яаж шуу аргалж байгаа бол. Малын сан мэт хот хороогоо нүд бэл- : чээн харна. Охин ээжийн зааж өгсөн нөгөө л газраа хар хал- тар ишигтэйгээ тоглож сууна. Өөрөө идэхгүй мөртлөө өнөөх хар халзан ишгэндээ өгөх гэж оролдохыг яана. -4 Май, халзаан, халзаан гэх дуугаар гүйн ирж эрхлэх | хашаа, малчны гэр хоёрын хоо- ишиг, түүний эзэн хоёр малчны 8 ронд ах, эгч хоёр өдөр шөнө- хотондоо юутай жаргалтай. 1 гүй шогшиж байгаа даа. Энэ зургийг үзээд ийм л б0- В Тариаланчид ногоо, тариагаа | дол надад төрсөн юм. Ахын й хурааж намартаа нэг их баярла- минь охин ингэж л суугаа гн 5 даг. Малчид төл малаа өсгөж Судалбар гэрэл АЛИЙЛ 1 хавартаа бас нэг баярлах юм. Д. ЦЭРЭННАДМИ УУЛГА 25 22 11 0 тээ?” Т”””-1--:102-4нөөн 5 аягалж байх аар ангийн су- оёж сурах гэж их мэрийсэн сон гарсан хүнд ая! ё. йэг Боайгсүтэг мэдсэн зүйл дээ. Эмжээр, товч шилбэнээс ч сайхан шүү. Энэ кг” ам- Э тийм ч их биш, Гэлээ ч дэо- хэр уран хүн бэ гэдэг ха- ралтаараа хөдөлмөр амрал- 4 лээ хийгээд Өмсчихнө. Ямар рагддаг гэдэг, Шилбэ эмхэр- отын зусланд ажиллана. , сампин , охид : 1 ч үнээг сааж чадна. Сүү хөө- бал УБ Л таа. Ё--га буусан мэдсймэ” нийн иь- ї рүүлж өрөм загсааж, тараг Хооий ажих, |Айлынхах хөддөө үзүүлнэ. Чадахгүйд нь . бүрэх, ааруул тавихыг бүр маань орж ирээд, зааж сургана. Хөдөлмөр ам- 5 багаасаа сурсан. Ё. 2 ралтын зусланд ямар |сай- ! ч маань хийж сурсан бүхнийг , мявь, -- Ялимгүй юм гэж (бүү гол. Сурсан бүхэн эрдэм шүү охин минь гэдэг. Дээл эсгэж, -- Даваагийн охин ч уран хүн болох нь ээ гэнэ. Сайн шүүж ов нь нийлсэн варцаар хурууд зүсэх урам. тай, Элгэн тараг бүрж, ор- хан байх бол. Сурагч Д. АМАРЖАРГАЛ (Тов аймаг, Ордэнэсант 10 жил, 6-гийн «БУ, анги» ЭХ ОРНЫ ХАЙР ҮНЭН ИХ. Гуравдугаар улирлын амралтын өдрүүд эхэлжээ. “Сургууль бүхэн эл хуль оргиод чимээ алдам дүнс- гэр. Энэ өдрүүдэд хүүхэд шаагиж байдаг газар Ардын боловсролын яамны харьяа хүүхэд асрах байр ажээ. Өнчин хүүхдүүдийн гэр ийм нэртэй. Тэдний хувьд байрандаа байна гэдэг гэртээ байна гэсэн үг. Энд өсөж бойжиж байгаа хүүхдүүд нийслэл хотын зүүн захад байдат 53 дугаар дунд сургуульд сурал- цана. Асрах байр хажууханд нь. Байрын зөвлөлийн дарга Л. Нинж- жамц тэд дотроо арай Эгчмэд нь. Тэр сэргэлэн охин есдүгээр анги бусад нь түүнээс дооших анги аж. Нинжжамц зөвхөн онц сурдаг төдийгүй урлаг. спорт, хүмүүжлийн аливаа ажлын тэргүүнд хөөрхөн ааш гаргаад гүйж явдаг идэвхтэй. авхаалжтай, авьяастай охин. 1ТЭ- гээд ч асрах байрын хүүхдүүд түү- нийг төрсөн эгч шигээ хайрлаж хүндэлнэ. Дэтгүйтэхээсээ ч эмээ- нэ. Нинжжамц хүнтэй ярихдаа бол- логоширч ярина. Тэгэхдээ аливааг толоор нь үнэн хэлнэ. - Амьдрал сайхан. Амьдарч чадвал бүр ч сайхан. Золгүй явд- лзаар бид тулж түших эцэг эхгүй болсон ч улс маань гар сунган хайр халамж дээрээ өсгөж өндийл- төж байна. Улс гэдэг ард түмэн. Ард түмний нэг нь та. Тийм боло- хоор та ч бид нарын гарыг ган8- ганд, хөлийг дөрөөнд хүргэлцэж яваа сайн санаат хүмүүсийн нэгэн. Том хүмүүсийг (насанд хүрэгсдийг) бид аав ээж, ах эгч нараа тэж боддог. «Өнчин хүнд ноён олон, өдрийн маханд эзэн олон» гэж хуучны уг бий хэмээн ээж минь амьд сэд уун ахуйдаа нэг удаа хэлснийг би мартдаггүй юм. Нээ- рээ л хуучин цагийн уг байх, Өн- чин хүүхдэд эцэг эх олон гэж бо- дох болсон. Эцэт эх шиг минь олон сайхан хүмүүс биднийг хайран дээрээ бөмбөрүүлэн өсгөж байна. Үнэхээр баярламаар шүү, Шинэ захиралтай болспоос хойш асрах байрын маань амьдрал сэргээд ир- сэн. Бид бүгдийн жинхэнэ Эцэг хүрээд ирэх шит болсон, Захирлы» гаа аав, орлогч захирлыгаа ээж гэж бид хэнээр ч заалгаагүй атлаа Өөрсдөө хэлдэг болсон. “Орлогч захирал маань Оюун багш. Хүүхэд төрүүлж амралтаа аваад одоо На» рамцэцэг бат орлож байгаа. АЛЬ ив ч ээж шиг ээж, багш шиг бат хумуус, Бид хэдийг гээд өөрсдий» гөө мартаж явдат хүмүүс, Дүгэр багшийг захирлаар ирэхэд (жил таруйхны. өмиө) мавай байр Ят- та, бочин, төгөлдөр ХУУ төлий- хоїтэй байсан бол олоо унлэсний найрал хөгжим, үлээвэр найрал хөгжим, хөнгөн хөгжимтэй. Түү- нийг наадагчдын хамтлагтай бол- сон. Сонсож чаддаг төдийгүй тог- лож чаддаг хүүхдүүдтэй болсон. Манай хөгжмийн багш (Соёлын тэргүүний ажилтан (Я. Цогбаяр) ямар сайхан найруулж. удирддаг гэж бодно. Хүүхдүүд бидний хөн- гөн гунигийг хийсэн арилтал, ирээ- дүйдээ итгэл найдвар төртөл уян- галуулна шүү дээ. Одоо бол гар хийцний хөгжим хэрэглэхээргүй хүрэлцээтэй болсон л дөо. Эгшиг аялгууны өгүүлэмж нь ч хамаагүй илүү болсон. Оюун санааны яруу сайхан гэдэг хүнийг гудайшгуй ау- гаа хүчирхэг болгодог юм билээ. Манай асрах байранд дуулж, хөг- жимдөж, бүжиглэдэггүй хүүхэд ховор, Уудлахад бүгд л уран чадварын нэг нэг юм гаргана. Дуулдаггүй юмаа гэхэд зурна, оёж, хатгана, нэхнэ. Нинжжамц ингэж ярьж бай- тал дуу хөгжмийн багш нь дуудД- лаа. Тэр байрынхаа гоцлол дуу- чин ажээ. Охин өсөх насны намба түрэн гарч ирж хөгжмийн аянд хөл хөгжөөн нэмэн дууллаа. Хүух- ДҮҮД алга нижигнүүлэн ташив. Сэтгэлээ алгандаа шингээн баяр- ласнаа илэрхийлжээ. Алагхан хорвоод хүн дахин төрдөг сөн бол Хүүгээ мэндлэхэд ээж минь та дахин төрөө дөө Эх үрийн энэрэлт дуугаа ээж минь та аялаад Энгүйхэн хайраа Эх орондоо өргөө дөө охиныг ингэж сэтгэл зүрхнээсээ дуулахад хүүхдүүд алга ташсавр байлаа. Ээжийн тухай, аавын ту- хай дуу тэдэнд ийм энхрий дотно байдаг ажээ. Асрах байрын дав- хар бүрт зурагт үзсэн. одон бөм- бөг тоглосон, өрөө болгонд зураг зурсан, малгай нэхсэн, юм оёсон хүүхэд тааралдана. Нинжжамц дуулж дуусаад мпи- ний дэргэд ирэв. Бид хоёрын ярна үртэлжиллээ. - Бүх юм бэлэн байдагт боло- хөор хүүхдүүд наад захын ажил хийж сурал а гүй насанд хүрдэг муу зуршил урьд нь манайд байсан юм. Асрах байрын хүүхдээр хөдөл- мөр хийлгэж болдоггүй мэт ойл- голт байсан байх. Одоо өөр болж "байгаа. Биднийг хоолоо хийж ид- дэг. хувцсаа оёж өмсдөг, ёр нь бие даан амьдарч чаддаг болгох тэж хүмүүжүүлэгч багш нар маань их мэрийдэг. Төв аймгийн Алтан- булаг суманд хөдөлмөрийн зуслан- тай, Хандгайтад амрах зуглантай болсноос хойш хүүхдүүд бүр ч урамтай байдаг болов. | Хавраас намар хүртэл Алтанбулагт ээлжээр очиж тогоо тарьж, арчилж, уг. гуулж хураана. Нөгөө ээлж нь Хандгайтын цэцэг Дэрвэсэн үзэс- | гэлэнтэй сайхан зусланд хөгжөөн цэнгээнтэй амрана. Урьд нь ганц- | хан асрах байрандаа суудаг бай- сан бол одоо Алтанбулаг, Ханд- тайт гээд улирал дагасан гурван гэртэй болсон, Шитэ газар НҮҮЖ очиход хүүхдүүдийн сэтгэл сэр- гээд, хөгжөөд ирдэг юм. Бидний эрэгтэй нь 1300, эмэгтэй нь 1807 төгрөгийн хувцас жил болгоп УЛ- саас үнэ төлбөргүй хэрэглэдэг Урьд нь дэлгүүрт гүйлгээгүй ХУ- ралдсан биед тохирох, тохирохгүй хувцас өмсДөг байсан бол хэмжээ, хийц сонгож захиалгаат авдаг болсон. Хөдөлмөр зусланд ногоо хураа- гаад сайн ажилласан хэд хэдэг Хүүхдэд тавин төгрөгөөр хадга- лэмжийн дэвтэр нээсэн. «БүглэЭ- рээ хадгаламжийн дэвтэртэй бол- ню. Харин та нар сурсан шиг сурч. ажилласан шит ажиллаарай» гэж захирал багш захисан, "Гөр түмний буянд дутах юмгүй сайхан. амьдарч байна. Ээж аавы- гаа дурсахгүй. төрсөн рэрээ сапах- гүй хүүхэд хаана байх вэ? Гэвч ээж аавын оронд багш нарын минь зөөлөн харц, төрөлх гэрийн оронд асрах байрын сэтгэлд дулаахан төрх буугаад ирдэг юм. Хийх ёС- той бүхнийг хийж, сурах Єстой бүх- нийг сурах гэж эрмэлзээд ирэхээр уйдаж, уйтгарлаж суух Зав ч гє- рахгүй дээ. Эх орны хайр үйэн их- Харин эх орноо дутуу хайрлахгий өсөх юмса... ОДОО | Үэгэтгэеэилжэтэттэгэжвэрээгжилүглэутээстэутилээ Тэд зугатан одов, Хэн ч төдвийг хөөсөнгүй. Уг нь сургуулийн өглөөний ээлж тарж, гудамжаар дүүрэн хүүхдүүд -хелхож байсан үе юмсан, Байрныхаа тагтан дээ рээс хичнээн хашгирч гуу- галаад ч нэмэр болсонгүй, Зодуулсан “хүү арай- хийн өндийн сууж, зодооч гурав нь зугатан, зугатан одов. Яарч сандран хув. цаслаад нөгөө. хүү-дээр очлоо.. Харахад Ч нүд хальтирмеар гүнзгий шарх нүүрэнд Нь үүсжээ, - - Тэд чамайг юугаар цохнчихов оо? -- Төмөр хоолойгоор... -- Яалаа гэж ингэж. байгаа юм? -- Цаг булаах гэсэн юм. Би өгөөгүй... Гарт нь будаа болтлоо үйрсэн цахим цагны үл- дэгдэл харагдана. Зодол- дох үед хагарсан болол- той. -- Чи тэр хүүхдүүдийг урьд нь таньдаг байсан уу! -- Үгүй... -- Одёо таних уу? -- Танихгүй... Царайг нь ч сайн харж чадаагүй. Эмнэлэг явахаас... -- Тэг, тэг... Өөр юу Ч ярих билээ дээ. Зодуулсан, зодсон тэр хүүхдүүдийг хаанахын хэн гэдгийг ньч мэдэж чадалгүй үлдэв. Түүнээс хойш олон хо- ног өнгөрсөн ч гэсэн Ххи- чээл тараад харьж яваа жаал хүүгийн цагийг бу. лаах гэсэн зодооч гурван жаалын хөл хэрхэн жирэл- зэж, яаж зугатаж байсан хар тэнхээгээрээ зугатсан хэрэг: Яагаад гэвэл буруу, яг үнэнээр нь хэлэхэд дээр- мийн булай хэрэг үйлдэх зугатаж байж л амиа хоохойлохоос яахав. Ер нь ингэхэд хөв- гүүд яагаад зодолдчихдог юм бол? Зодолдохгүй байж єр болохгүй гэж үү? Энэ асуултыг хөвгүүдээс “биш, хэзээ нэгэн цагт хөв- гүүн явсан өнөөдөр алдар хүндтэй аав, ажилтан бол- сон арав гаруй хүнээс асуусан юм. -- Зодолдох үе бай- саан.., Хэн нэгнийг хил- сээр гомдоосны төлөө, шу- дарга биш явдал таргасны төлөө сахилгагүйчүүдтэй гар зөрүүлдэг л байсан.., - Би ч р ялгаагүй... Үйзний төлөө хааяахан нэт... -- Үгүй, Ерөөсөө зо- долдож үзээгүй,, Ер нь зодоон гэдэг Чинь сайн зүйл биш шүү дээ... Та иарт бол бараг өвөө гэж нэрлэхээр болсон ах- мадууд ингэж ярьж билээ. Бага балчир явахдаа ганц нэг удаа гар зөрүүлж байс- наа ярьсан энэ «өвөө нар» ч «зодоой сайн үр дүнд хүргэж байгаагүй, Найрам- дах л хэрэгтэй» гэж дахин дахин үлж байсансан, Тийм ээ. Зодоон гэдэг үнэг 4 хүсмээр зүйл биш. эр заавал муу үр дагавар үлдээнэ, Зодилдгоён ул. маас багш өрөөнд дуудагдан орж ирсэн хоёр жаалын хэнийх нь ч нүүр нүд гэмтэж, хамар аминаас иь цус гараагүй байлаа. Гөвч хоёулангийнх нь өмс- сөн цоо шинэхэн дүрэмт хувцасны ханцуй нь ураг- даж, товч нь тасрай, тоос ЁС СУРТАХУУНЫ СЭДВЭЭР ! Ш) т 4 ?! шөрөө болжээ. Зоделдсо- ны улмаас гэмтлийн эмнэ- лэгї очсон нэг сурагчийн нүд дахин хараа өрохгүй- гээр гэмтэж, нөгөөх нь маш хүнд мэс засалд орж байх юм. Зодолдоод хувцсаа Ч ураагүй, өөрсдөө ч гэмтээ- гүй мөртлөө нэг ангийн дөрвөн жаал бие биетэй- гээ эвлэрэх юмсан гэж би- түүхэн бодож олон арав хоног шаналснаа ярьсан сан. Зодоон гэгч ийм л зүйл ажээ. Тэрээр заавал муу үр дагавар үлдээдэг нь үнэн байна, Чухам юунаас болж хөвгүүд маань хааяа гар зөрүүлчихээд байна вэ? Зодолдохгүй байж тун бо- лохгүй юу? Энэ асуултыг харин бид та нарын үс тэн- гийн хорь гаруй хөвгүүдэд тавьсаи юм. -- Бид хааяа нэг тавил- цаж (зодолдож) л орхи. дог... Заавал нэг шалт- гаантай л зодоон үүсдэг... -- Юу чтэх юм бэ дээ... Дээрэлхсэн доромжилсон байдал зарим хүүхдүүд гаргадаг, Түүнээс л бол: дог юм уу даа.., -- Хүч, зоригтой болох гэж онгироотдог хүүхдүүд бий. Тэдэнд дургүй хүрэх- лээр л зодолдчихдог... -- Яриа нийлэхгүй мар таж байгаад сүүлдээ зодол:- дох-нь ч бий... -- Гудамж талбайд таа- ралдсан зарим нь өмсөж, зүүж яваа зүйлсийг бу- лаах гэж оролддогоос болж зодолддог. Тэр хувцас ху- иар чинь миний л юм шүү ДӨО... ча, -- Хэн нэг майз иөхрийг “жилсон үед... - Өөр хороолол, газ- раар явах үед тэндхийн хүүхдүүд гадуурхан зодоон Хорь гаруй хүүхэд зө- доон юунаас үүсдэг тухай жар орчим шалтгаан тоо- чиж билээ. “Сонсоод бай- хад хүүхэд бүр ямагт са- наж, аль болохоор гаргах- гүй байхыг хичээх ёстой ёс суртахууны доголдлуу- даас болж зодоон үүсдэг ажээ. Онгирох, дээрэлхэх, шударга бус явдал үйл- дэх, хоорондоо эв зүйгэз олохгүй байх, бие”биенээ доромжлах, "бардамнах, дээрэлхэх, гадуурхах гэх мэтийг л бид энэ доголд- луудын тоонд оруулж байгаа юм. Тэгвэл аелдэг дөлгөөн ааштай, нөхөрсөг, уяхан зөөлөн сэтгэлтэй, найз нөхрөө хүндэтгэдэг хүүхэд хэзээ ч зодолдох- гүй байх нь ээ. Энэ тухай аравдугаар ангийн сурагч Гэрэлт-Одтой ярилцахад, -- Тэгэлгүй яахав. Ми- ний сайн иайз Төмоөрбарс гэдэг хүү бий, Бид арван жил хамт суралцсан. Маш сайхан сэтгэлтэй, Түүнийг хэн нэгэнтэй, хэрэлдэж, зодолдож байхыг нь би ер үзээгүй, Эвдрэлцэж, муу- далцах үе гарвал дуугүй л инээмсэглэнэ. Хэдэн цаг эсвэл хадан Өдрийн дараа нөгөө цохөртэйгээ уулзаж, эвлэг сзөөлөй ярилцан бу- руу зөвөө ялгаж, салгадаг юм. Ер нь хараад байхад бага, дунд ангидаа л хүүх- дын нэлээд 5478 ддоГ. хлах ангид ирэ- хэрэ? больчихдог. Энэ маань ухаап сууж, учир ойлгодог болсонтой нь холбоотой юм уу даа... гэж билээ. Гэрэлт:Од үнэн” зүйл өгүүлэв, Аливаа асуудалд ухаалаг мэргэн хандаж, учир зүйг олохыг хичээх нь хэрүүл, маргаан, хэрц- гий. зодоон гарахаас сэр- гийлдэг цорын ганц арга ажээ, Тэгвэл уурлаж, зо. долдож байгаа хүүхэд, (томчууд Ч ялгаагүй) ухаан, сэтгэл нь төдий л сайн биш хүмүүс байх нь Ардын маань цэцэн үгэнд «Долоо хэмжиж, нэг огтол» гэж бий, Энэ үгийг зөвхөн даавуу, цаас, мод, төмрөөр ямар нэг зүйл хийхдээ л санах ёс- той биш юм. Ямар ч асууд- лыг олон талаас нь эргэ- цүүлэн бодож, хамгийн зөв шийдвэрийг нь сонгож ав гэсэн утга энэ мэргэн үгэнд байгаа ажээ. Ухаа- лаг мэргэн шийдвэр л эл- дэв хүнд байдалд орохоос найдвартай сэргийлж чад- на. Өгүүлэл маань ингээд л дуусах байсан юм. Үүний- гээ нэлээд хэд хоногийн өмнө сонинд нийтлүүлэ- хээр өгч билээ. Энэ нэгэн учрал тохиолдоогүй бол тэр л хэвээрээ гарах бай. сан. Надтай хамт авто- буснаас буусан тав, зургаа- дугаар ангийн бололтой нэг хүүг - гурван хүүхэд уг- таж өчоод шууд л -- Зодолдох уу? Жаал аа... гэж асуудаг юм бай- на. Хүү ч цочирдон гай- хаж, -- Яагаад зодолдох хэ- рэг тардаг билээ? гэж асуув. -- Чи их ганган юм... Дургүй хүргэж байна... Тэгээд л.. гэж нэг нь өгүүлнэ. -- Үгүй... Би зодолдох- гүй... «Хүн хэлзэрээ, мал хөлөөрөө» гэдэг үг байдаг. Яагаад зоделдох болсон тухайгаа ярилцья л даа.... гэж нөгөөх хүү өгүүлэв. Гэтэл цаад гурав нь ийм үгийг тоодоггүй хүүхдүүд юм. Мөрөөреө нудчин түл- хэж байснаа мөнөөх жаа- лыг цохиж эхэллээ. Нөгөө хоёр нь ч өшиглөв. Одоо бол хүү бниез хамгаална. Түүний түмэн зөв. Зодол- дохын хувьд тэр гурваас хавигүй нлүү юм. Би тэ. дэн дээр явж очлоо. Миний бараанаар нөгөө гурав нь зугатлаа. «Гэмт хүн гэл бэлзэнэ» гэгчийн үлгэрээр тэр шүү дээ. Харин жаал хүү над руу харж, о-- Ах аа... Ингэсэц юм байхгүй юу... гэж болсон явдлыг ярих гэв. -- Хэрэггүй, хэрэггүй. «Хүн хэлээрээ, мал хөлөө- рөө» гэж нх үнэн үг чи хэллээ гэж би түүнд хэл- сэн юм. Улайран ноцолдох азар- га, мөргөлдөх бух, уралцах нохойг та иар харсан байж магад. Тэд хоорондоо ярил цаж учир зүйгээ олох хэл- гүй болохоор найрамдах гэдэг тун хэцүү л дээ, Ха рин хүмүүс бид хэлтэй. Ийм болохоор ярилцаж, аа олох хэрэгтэй юм. хамсар сахилга нь тул дөрөй хүүхдүүд, ямар ч гэм зэмгүй жаалыг хүртэл зодоонд татан оролцуулдаг юм байна гэдгийг энэ уч ралын дараа би ойлгосон. Зодолдох туйлын муухай. Чи ер нв зодолдох луртай юу, жаал аа. Сэтгүүлч стан хүмүүжүүлэгч Т. ДАВААДОРЖ ПИОНЕРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫНХ НЬ” 40 ЖИЛИЙН ОЙД БНСЧСУ-ЫН ПИОНЕРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ТУРШЛАГААС БНСЧСУ-ын инйонерийн байгууллага тписнер су- рагчдын дунд олон төр- лийн дугуйлан клуб ажил- луулдаг. Сонсогчдод ту. хайн дугуйландаа хэрхэн суралцсанаар үнэлгээ өгч 1, 2 дугаар зэргийн үнэм- лэх, тэмдэг олгодог байна. Хүүхдүүд тухайн төр- лөөр дугуйлангаас олсон мэргэжлийн дагуу сур гуульд орох бол шалгал- ТЫГ ХӨНГӨЛӨЛТТЭЙ ӨГНӨ. Заримдаа шалгалтгүй Ч элсэж болдог байна. ОХИДЫН КЛУБ Охид үсээ хэрхэн 3а- саж, үнэртэн гоо сайхны зориулалттай зүйлсийг хэрхэн хэрэглэх, эрүүл мэнд, гоо сайхан, бие бялд- раа яаж хөгжүүлэх, сур- гууль, ажил амьдралын утга учрыг танин мэдэх зэрэг дээр хамтран ярил- цана. Мэргэжлийн хүмүү- сээс зөвлөлгөө авна. Нлу- быг мэргэжлийн хүмүүс удирдаж долоо хоногт нэг удаа хичээллэдэг аж. ҮГИЙН СҮЛЖЭЭ КЛУБ Сонирхогчид хэвлэлээр гарсан үгийн сүлжээг бөг- лехөөс гадна өөрсдөө янз. бүрийн амьтан ургамлын дүрсэнд үгийн сүлжээ бү. тээж сэтгэн бодох авьяас чадвараа хөгжүүлдэг бай- на. Клубыг бүлгэмийн идэвхтэн эвлэлийн гишүүн буюу сонирхогч багш сур- удир- даж, сард хоёр удаа хи- чээллэнэ. ОНЬСОГО ТААВРЫН КЛУБ НКяубыг ахмад хүмүүс удирдан дөлөө хоногт нэг удаа хичээллэнэ. Сонир- хогчид өөрсдөө оньсого таавар зохиож .таалцана. Ардын уламжлалт оньсо- го, таавар. цуглуулна. Су- рагч бүр өөр өөрсдийн тэмдэглэл, цуглуулгатай болдог юм. Түүнийгээ ха» рилцан солилцож бая- жуулж байдаг байна. ТӨРӨЛ БҮРИЙН ЗҮЙЛС ЦУГЛУУЛАГЧИД Марк, тэмдэг, ил захи. дал, пянз, зурагт хуудас цуглуулж харилцан солил- цохоос гадна түүхий эд, шил цуглуулан худалдаа- ны байгууллагад тушаан өөртөө хадгаламжийн дэв- тар нээж, түүнийгээ тө. лөвлөгөөтэй зарцуулдаг байна. Ш. НЯМХҮҮ гч Ч.ДОРЖГОЧОО Төв аймагт багшилдаг. Түүний Мэчхай дүү нартаа зорнулж бичсэн өгүүллэгээс нийт- Бурмаа охиныг бүр эмээ нь цэцэрлэгт хүр» цаараа явна шүү гэж яри- | цэрлэгийн ӨГЛӨӨ гуульд орохоор би гэж өгнө. Орой тарах яа» гаачгүй байхад эмээ нь өглөө. хэдийн цэцэрлэгийн үүдэнд ирээд хүлээж байна. -- Манай ангийн зарим хүүхэд хүнээр хүргүүлэх- 2 ГҮЙ. ганцаараа ирж байна. сож бай. явья. гарна, болохгүй гээд заа. ЭЭД яв. Би вал хөтөлж хүргэнэ. Ха- рин гэрийн эмээгээ орсон хойно ган. "РЭХЭд Бурмаа цаар явж харина. Эмээдээ, 2Ж- багш биднийг том болсон гэж хэлсэн, “Одоо сур. гэж дуудаад уйлчихав. Манай байранд шинээр нүүж ирсэн айлын хүү- хэд дандаа чавх барьж яв- на. Модны мөчир дээр сууж байгаа болжморыг харвах гэж цэцэрлэг дун- Дуур нуугдаж гүйгэ. Цамц- ныхаа халаасанд жижиг чулуу дүүргэн хийчихээд чавхаа зүүж явна. Бас ур- гаж байгаа модны мөчир хугалан авч нум сум хийж” байгаад байрны дарга өвөөд баахан загнуулснаас хойш харин больсон. Ма- най байрны хүүхдүүд цуг- лаж шинэ ирсэн танихгүй жаалын чавхдахыг болиу- лахаар шийдэн түүнийг тойрч, 3 -- Чи яагаад болжмор ииппниицизийнинн Баавгай хэдэн өдөр мод бэлтгэж байж дүнзэн бай- шин барьж авчээ. Тэдний- урьсан боловч бас л багт- Үнэг үүдэндээ ялдамхан хүлээж аваад орохыг хээр үнэг, чоно, туулай, сангүй, Ингээд арга буюу хэрэм айлчлан ирж дай.- буцаж туулай, хамгийн уулаад буцахдаа баавгай сүүлд хэрэмний байшинд харну айлчлахыг урилаа. ирсэн боловч баавгайн толь Баавгай өдөржин бэлтгэл гой нь ч багтсангүй. ээд орой хэрд чонын : ишинд зочлон ОЧСОН бо- Манай байшинд боло- ловч байшинд нь оржбагт. хоор үнэг, туулай, хэрэм Ширээн дээгүүр Орж багтаад байдаг. Ха-- самар жимс. бал рин эдний байшинд бияа- урам тэргүүтнийг хараад гаад орж багтдаггүй юм хий л идэх хорхой нь хүр- бэ? гэж зочин баавгай сээр буцаж үнэгний бай- гайхаж арга барагдсаар шїйнд ирэв. буцсан гэдэг. ши эц 02101101011110016 ПИ ГИЦЦ вгд» бээ ХАЙЧИЛБАРЫН ГАЙХАМШИГ Хайчилбар: хийх цаас хэдий чинээ нимгэн байх тусам тохиромжтой. Монгол үндэсний хэз угалзын ихэнх нь тэгш хэмтэй буюу (2, 4, 6, 8, 16-н ижил дүрсүүдийн дав- тамжаас бүрдсэн байдаг. Нэг дүрс 8, 16 давтагдах хайчилбар хийх аргатай та- нилцая! Бичгийн цаасыг нэг Дү- гээр зурагт үзүүлснээр ну- галж ирмэгийг дагуулан шиш! 210шининиипицишцининиининийн Е 5 Е З Е 5 5 кг Б - Ё Б Е 5 Е Ё 5 Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Уран бүтээлийн 1 нэгдэл Зугаэс бэлтгэв, Индекс-14140 ган- на. Сургуульд явах анхны -- Та эндээ хараад зог- | ДЭЭ Би ганцаараа Хүүхдүүд шоолно гэж хэлээд замын хагасаас | Лаж явна. Би.ингээд явчихья. Та буц 9мээгээ буцаав. Орой эмээ. | сахилгагүй бас гэхэд эмээ нь машин зам 9? НРэХэд нь та түрүү- | халтар, араас чинь явья гээд хол. бараадаж дөнгөж наа. 9лЛХлаа, Тэгтэл байшингийн на очоод Бурмаа хоцорч, булангаас алаг муур гарч учиргүй -- Эмээ, Хүлээгээч ээ! Улсын хэвлэлийн комбинатал ахлах Урнаа Гангаа хоёр цэ- бүлэгт жаал а хамт суралцана, Гэр нь ч энэ үгийг сонсоод царай мдүн йл. гэж хэлэв. Урнаа гэсэн нэг орцонд зэргэл- нь улайн Гангаа дээр ирж, хоёр хаалга. цасан цагаан харагдана. чавхдасд оангаа юм бэ? -- Хэд хэдэн мод гэм- тээчихлээ -- Бас зүлгэн дээгүүр явж байна. -- Манайх соёлч байр шүү дээ гэцгээн шуугил- дав. «Дарга гэж бидний айдаг Алимаа хүүхдүүд дундуур зүсэн орж, г-. Аль наад чавхаа ху- раалга гээд гараас нь су- га татан авч хаймарыг нь таслах гээд чадсангүй. Ха- рин Алимаа-орой нь чавх- ны хаймраар шинэ тарь- сон МОДЫГ бөгжлөөд гур- ван тийш нь татаж ар- гамжсан байз. Чавхтай жаал ч гэсэн ингэж мод аргамждаг бол- сон шүү. хайчлахад хавтгай дөрвөл» жин үүснэ. Үүний дараа зураг 2,3.4,5-д үзүүлснээр дөрөв нугална, Энэ нуга- лаас дээр ямар нэг дүр- сийн талыг зурж хайчил- бал уг дүрс 8, бүтнээр зурж хайчилбал 16 дав- тан үүсдэг. ЇКишээ нь нугалсан цаа- сан дээрээ 6 дугаар 3зу- рагт үзүүлсэн хээ угал- зын талыг зурж хайчил- бал 8 тадтай алхан хээ, чандмань угалз үүснэ. (7 дугаар зураг). Мөн нугалсан цаасан Урнаа ХОрмогчоО угаагаач! Хормогчоо цэвэр« зүүгээд цэвэрхэн хувцас« Хэн Өмсөөч! Чамайг манай Харин Гангаа нүүр нь гар нь сайртай, зарим үед нус нь гоожсон Урнаа Гангааг цэвэрхэн хувцаслахыг Олон удаа шаарддаг боловч тэр үе- дээ хүлээж аваад дорхнод мартчихна. Нэг удаа ан. гийн хүүхдүүд нь Гангааг БХ 17 -- Чи наад гар нүүрээ айлын нусгай Жаал гэж байна. Маргаашаас эхлээд чамтай цуг явахгүй гэж хэ- лээд уйлчихав, Гангаа гэм» шингүй байдалтай хормог« чоо. гараа, өмссөн хувцЦ» саа харлаа. Орой нь Ха« рихдаа “Урнаа түрүүлээд явчихав, Гангаа түүнээс хойш цэвэрхэн хувцасла« даг дэгжин хүү болжээ, шилийн ппципиицииниин: дээрээ буга зурж хайчил- бал 16 давтагдан гарна, (9 дүгээр зураг) Харин бугын нүд хөлний хоорондох зайг хайчилбар хийхээс өмнө зүү тэвнээр шивж гаргах хэрэгтэй. Хүүхдүүд зэ! Та нар 7. 9 дүгээр зурагт үзүүл- сэн «Монгол үндэсний хээ угалз», «Сайхан хангайн буга» хайчилбаруудыг хий- гээрэй. Мөн өөрсдөө олон сайхан хайчилбар зохиож түүгээрээ гэр орноо Ччи- мэглээрэй. Ж.ТӨМӨРХУЯГ,” зааж танай айлын нусгай шиллинцил шинициниин Ти (эн сан гтару” т-лэж танан 6.7, 45 ДАХЬ -.1: илдээ 3625 (23986) 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 1. БЯМБА «илйэь ХУЛДРжГ Ло ын үйл ИГТУН “ФОНДОД” Айл бүрт жимсний шүүс, чанамал, ундааны шил зөндөө байдаг, Тэдгээрийг хэрэглэхгүй, хогийн са- ванд хийх, хүүхэд багачууд хагалж үрэгдүүлэх нь хааяа боловч бас бий. Харин манай пионерийн бүл- гэм энэ их нөөц баялгийг цуглуулж Дэлхийн Залуу- чууд Оюутны их наадмын фондод хуримтлал оруулах болсон юм, Баярмаа, Амыре, Энхзул, Отгонцэцэг, Хэрлэнчимэг, Түмэн-Очирын удирддаг пионерийн бүлгүүд бүр ч их санаачилгатай ажиллав. Тэд гя- лалзтал цэвэрлэсэн шил саваа дэлгүүрт тушаажээ, Нийслэлийн 22 дугаар сургуулийн пионер сурагчид арвич хямгач ажлаараа олсон 800 төгрөгийг их наад- мын фондод оруулав. С. АЛТАНПЭГЭГ “2 АЧТАЙ ЭГЧ намрын .зэн оволзож байв. Хүүх- хсоф отпл адаг сарын тэр нэгэн өдөр нэгдүгээр ангийн сурагч бяцхан охин Л. Эрдэнэжаргалын гэрт гал түймэр гарчээ, Эцэг эх нь тэднийг ихэнхдээ цоожлоод ажилдаа явдаг ДИЙН гэнэхэн цайлган сэтгэлээр шатаж байгаа гэр лүү зориг гарган орж хичээлийн . хэрэг- лэл, хувцсаа аваад гард: гийн даваан дээр яг бос- го дөхөөд ухаан алдан .- байсан тул тэр охин энэ удаа Ч бас гэрээ цоожтой гэж санаад сандран таван настай дүү Л, Бат-Эрдэнийгээ үүдэнд хөтөлж очоод хаалгаа түлхвэл азаар онгорхой байв, Ингэж тэр нэг дүүгээ түймэр авалцсан гэрзэс гарга» жээ. Тэгтэл бага дүү Л, Баттулгын уйлж бай- гаа нь тодхон сонсогд- жээ. Түүнийг авахаар буцаад ортол битүү утаа уугин гэрт юу ч ха дахгүй болсон байв, Сандарч тэвдсэн охин унарныг хүмүүс авар- чээ. Сурагч Л. Эрдэнэ- жаргал ингэж хоёр дүү- гийнхээ амийг гал түйм- рээс аврахдаа өөрөө түлэгдсэн юм. | Манай бүлгэмийн зөвлөл Л,Эр- “дэнэжаргалыг . хүндэт дэвтэртээ бичиж пионерт элсүүлээд Монголын Пионерийн Байгуулла- гын «Сайн үйлсийн тө- лөө» медалиар шагнуу- лахаар тодорхойлов, Дүү нарынхаа амийг. аварсан ачтай эгч Л,Эр- дэнэжаргал одоо Эрдэ- ДҮҮГЭЭ. ШИРЭЭНИЙ | доо. нэт хотын 10 жилийн 2 Ї дунд сургуулийн гу- гуур орсныг баримжаа- Навдугыйх аагад 2-о3 лан олж бас гэрээс гар- суралцаж байна. Хүн- гажээ. с 5 шигээ лэг сайхан үйлс, хэрэг- Охин гэнэт сурах би-- тэй мөчид эр зориг гар- Я гн | чиг, дэвтэр харандаагаа гасан энэ охин бидэнд үлгэр дууриал болдог юм. хийсэн цүнх, сурагчийн шинэхэн Дүрэмт хувц- саа банан буцаад гэрт ортол гал улам дүрэл- баяр авч » Энэ хавар надад ийм л шалгалтөгч ангн дэвшинэ, нэ р Д.ПУШКИН Жилийн эцсийн Суйнлбар гэрэл зургийг т ЁЭ сээүжХлэхэжэжээхээээ эрэ зэ ва. 1 рийн төлчин» -уралдааны | АМРАХА Д УЧИР БИЙ. болзол сургууль бүлгэмдээ ! зарлалаа, 11 сурагч, ХӨ-ї Иионерийн лагерь, зуслангийн урилга олсон хүү дөлмөрийн түр бригад гур- хэд урьд нь хэнд ч түүнийгээ хэлэлгүй байж бай. выг нэгдэлтэйгээ гэрээтэй гаад нэг л мэдэхэд амраад ирлээ л гэдэг байсан. ажиллуулж хөдөлмөрийн, «Пионерийн үнэн» сонин ч тодорхой бичлээ, Харин хөлсийг олгохоор шийдэв. арг аван дал ан Цоо исэл Чеүнь хийх ын Лэ- дүүд рласнаа нанз нөхөдтэйгөө хуваалцда: г л Бид 400.хонь төллүү лоо. Өөрсдийн шийдвэр, саналаараа найз нөхдий- хээр хүлээн авлаа. гөө амраах урилга өгсөн болохоор баярлалгүй ч яах Сурагчдын сонирхол тат- вэ. Гэвч.. зусланд амарсан олонхи пионер, сурагч сан өөр нэг хэлбэрийн аж- «Зуслан ч дээ, цаг л гарвай ийм тийм ажил гээд лыг эхэллээ. Багш нарын- тухтай ч суулгадаггүй юм» гэж ярилцдаг, Энэ үнэн хаа мэргэжлээс суралца- үү? Үнээн, Шил шилээ дарсан олон Жүн Элл мдаа битгий л жлын хаар сурагчдыг тухайн хи- хэсэн СЭ) Тэс ДҮНҮЖ син ЛҮЭРЭВНЭ гэр- чээлийн багштай-дотно хол- байна тэз “эафрий лс жнй болдог, жишээн маннэн аасан йл ажилла- в, Тэрчлэн хэсэгт хам- боотой ажиллуулж . лоор бол лагерь, зуслан нь пионерийн ёжлын түргэ 2-3 арчлан хийхээр рагдахгүй хүүхэд ч үлдэж Тоо, орос хэл, монгол Бар этггто гарөсаа Ан Елтайлө дуг Билгэ манай бүлгэмийн зөвлөл болно, хэл, хими, физикийн багш мэ хөжүүтэхэх үехыР Хн БЭХ 3208 Цасвалүү, шийдвэрлээд бүлгийн 30- Бидний зохиосон өөр наг нартай дотно холбоотой ХИЙН, сэтгэлгээний Олон ЯВЕНД бойирхохтойл үүсгэл хион байгуулалтад өөрч- гэн сонирхолтой шинэлэг ажилладаг сурагчид .энэ санаачилгатай чөлөөт амралт байх болов уу гэж бог -олөлт Оруулж | Хөдөлгөөнт ажил бол аав ээж, ах эгч төржлйн хичээлд сулавтар догдоно. : хэсгүүд байгууллаа. Бүл- нарынхаа хөдөлмөр, гар сурагчдад нэмэлт хичээл Зуслан, лагерьт -гэтлсрдыл “үүл Ла 3-3: тийн ахлагчдыг ээлжээр урлал, ажил үйлсээс су- заах, давтлага өгдөг уч- чөлөөт цагаа Ч хасалгүй, эсвэл сонгон ажиллуулж байна, ралцах «Гэрийн хөдөлмөрт раас тэднийг сурагч багш “Пионерийн хөдөлгөөнт хэс: суралцах» дугуйлан юм. гэж нэрлэдэг юм. МАНАЙ БҮЛГЭМ. Пионерийн байгууллагын ван охид хөвгүүдээс бүр- болголгүй амрах нь зөв байхаа, Үүний зэрэгцээ өй үр бас байвал сайхсах. Тэхдээ амрагч ний : хөдөлмөр х ал сайнсан. Ш--У1! ангийн пио- Дугуйланг гудамж хороо» - Манай бүлгэм дээрөөрч-| ., церүүдийг ажлын бэлэн хүч ирлээ гэж үзэж сав л лол, айл өрхөд байгуул- лолт шинэчлэлт ИЙМ ХЭЛ- лаа, Юу сурч мэдсэн тай- бэрээр эхэлж байна. лангаа бодит байдлаар аав Дд, Ё Н. (Хө Ч хийвэ. илд дайчлахгүй байх нь чухал, За- рим ХУЭХАЙ, яфчлх ажилладаг хүмүүс хүүхдээр ца- ээждээ үзүүлэх болно.., 4 эгдлийн зөв гөл, Бүрэнтогтох 8 жилт Бин бас хан. Т-гийн «Б») | "хэврэг гүр ! линт ажлаа хийлгэх хандлага цухалздаг нь нууц лөлтэйгөө Хамтран «Өсвөг чдын сайн дурын эн дээр бүрэлдсэн хэс- цийн ажил урамтай явж на, Хэсэг гурваас та- биш ээ! Үеийн найз нар аа! Амрахад учир бяй. Энэ зун пионерийн лагерь, зусланд яаж амарвал сайхан бэ? Сониноороо дамжуулан хэлэлцье. Д. БАТЖАРГАЛ (Говь-Алтай, Чандмань сум, ТЭРРЭЭУР ЭРЭР ТЭР ЭТЭҮ2РЧҮЙЭВЭ2 20526255202 ЭЭ” ээж ЭЛ сО25Ч84 | 8 жилийн сургууль 8-ын «АФ бүлэг» - Ё222 с « 26 "Ээ! ЗО» «ӨР, ЭН ОР», СТ үЛРР ЯЛ 2 1 “2229 УС 2 ӨЛ АУЛЛЛаЭ Л ЛКЛАЛ ЛАА ВСАЛ Алд нАдэлнАА х анАААН | : ” Я л Ё Үе ОСИАШИЛЛБЖКҮУЛНЕЦЕР 22 ЛХГЖЛ- ЖэгХ2 02014Є0211012СҮГЕВЭ ТЭВГНЭЬ. 193. ИХЭР Бурваноулаг сумын 53 жилийн сургуулийн захир- гаа, нэгдлийн зөвлөл, бүл- Гэмийн зөвлөл инонер су- рагчдын дунд «Өсвөрийн төлчин» уралдаан зарлаж гурван үе шдтгай дүгнэж байна. Саяхан багш нар суурнудаар морьтой явж сурагчидтайгаа уулзаж төл хүлээн авч байгаа ажилтай нь танилцаад захналсан хэвлэлийг нь хүргэж өгөөд ирлээ. Тус сургуулийн 132 сурагч 63 суурьт мал төл- лүүлэх ажилд онечлэн оролцож 15 мянга гаруй мал хариуцан маллаж гаруй төл хүлзэн авснаас 198 ихэртэй, мэнд сайн бойжуулж байна. Сурагчид 50 тонн өтөг гаргаж 104 ямаа самнаж, жилоэ муртАй эх малыг тэжээж байна. Энэ ажилд Б -ын аварга малчин дондогнин Манал, ц.Бат- тогтох, Ц. Пүрэвдорж, Д. аа, А. Эрдэнэчимэг, Т. Батсайхан нарын олон сурагч бусдыгаа хошуу- чилж байна. . Ү. ТУНГАЛАГ (Булган Гурванбулаг сум, багш) Өмнөговь аймгийн Манлай сумын инонерүүд «Би төл- чин» аянд идэвхтэй оролцож байна. ЗУРАГ ДЭЭР: Д. Молнхбат, Д. Тэгшжаргал нар. -- М. Оюунаа нялх ботгоо цагийн баримжаатай хөхүүлж сургах гэж хичээдэг. Манлай сумын «Хоёр өл- зийт» нэгдлийн ямаачид иоо- дуурын ямаа өсгөдгвөрөө алдартай. Ноолуурын ямаа мутгийнхаас илүү арчилгаа шаарддаг учраас сурагчдын олонхи нь ямаачдад тусалж байна. ЗУРАГ ДЭЭР: Иїнонер Д. Байнаа ишигний хашаа 34- саж байгаа нь. С.БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг - ? л Эсэн -эн- 5 шослшшпглтШШтыггТХНЙХШЛСУШШЄЛҮҮЛЖҮШЛШЖШТШОГШЭҮЛЖ211ЛЫЙШЫЫШЫШНЫ1:0113 хөгжим СОНСООД БИЧСЭН ХАРИУ Манай сонины энэ оны хоёрдугаар сарын 15-ны 13 дугаарт нийтлэгдсэн «Хөгжмийн ув- дис» нүүрийн гэрийн даалгаврыг олон унЗшигч хийж бичиж ирүүллээ. Нийслэлийн 89 дүгээр сургуулийн долдугаар ангийн сурагч Н. Энхбаяр, аймгийн 8 жиллан !! “сузнилсжан дӨ- ревдүгээр ангийн сурагч С. Нэргүй, Баянхон- гор аймгийн Шїниэжинст сумьн сургуулийн , ангийн Б. Элбэгзаяа нар би- чихдээ: «Эх орны мннь нэгэн сайхан уулын гол горхины шуугин урсах чимээ, жигүүртэн шувуудын яруухан донгодох жиргээ, тэр ч бүү хэл салхины сэр сэрхэн дөхсөн нь бне махбодод мэдрэгдэх шиг 3 дын жүжигчин, 19- рийн Өр удаагийн шагналт хөгжмийн зохиолч Б. Дамдинсүрэн гуай байгалийн гоо сайхныг зураач хүн шиг нүдэнд харагдахаар хөгжмийн хэлээр дүрсэлсэн юм, «Хэнтийн өндөр ууланд» гоцлолыг. сонсоход эх орноороо бахар- хах сэтгэл өөрийн эрхгүй төрж байна. Энэ хөгж- мийг сонсоод тэр сайхан уул нуруугаар аялан зугаалсан мэт болж, сэтгэл сэргэн амгалан тай- ван, үгээр нлэрхийлж боломгүй тийм сайхан болов» гэж бичжээ. Хөгжмийн урлагийн ын дисыг ухдаран мэдэрсэн уншигчдаа мана! Хараачийн хичээл, даалгаварт идэвхтэй оролцо- хыг хүсье, «ЗАЛГАМЖЛАГЧ» У! ЧУУЛГАН ДЭЭР ЯРИГДСАН СЭДВЭЭР "ЧИ СҮНСЭНД ИТГЭДЭГ ҮҮ? Хөмөрсөн тавгийн: ёроолд хоёр хуруу хүргээ, ч хийлсэн дуугаар байн байн шившинэ. Анир чимээгүйн дунд, лааны бүдэг гэрэлд эргэн тойрны сүүдэр хэд дахин өсөж барадантана. Нээлттэй цонх, салхивчаар салхи орж, хөшиг хийсгэнэ. Тайван ам- рахын оронд таваг тойрон сууж, түүний чичигнэн хөд- лөхийг хүлээж суух ямар хэ- рэгтэй юм бэ? Удалгүй цөм түсхийтэл инээд алдаж, бөөн шуугиан болно. Тэгснээ та- ваг яг хөдөлсөн, бүр эргэсэн Ч гээд маргаж гарна, бусдад ярина. с Хаврын шалгалт дөхөхийн цагт голдуу сурлага султай, өөрийнхөө мэдлэг, чадалд үл итгэгчид, сургуульд орох эсэх, охид бол: амьдралын түшиг тулгуураа олох зэрэг асуултад хариу авахаар сүнс дууддаг аж. Асуултдаа хариу “НЫ, тохиолдол ер сонссон- гүй. , ? Сүнс дуудан гиюүрч суу- гаа хөөрхий түүнийг бусдаас хишиг ангайн хүлээгч гэлтэй. Хэрвээ сүнс тэгч байгаад (тэгж бодьё) дуудахаар ир- дэг, ирсэн хойноо юу хүссэн есөн хүслийг ёсоор болгодог- сон бол «маргааш 2000 он гэнэтхэн болж «дунд сурдаг сурагч онцын эгнээг нэгээр нэмэхсэн. Харамсалтай нь цаг хуга- ! цаа гэгч ирдэг цагтаа л ирж, 11 жилийн дараа шинэ зуун эхлэх нь мэдээж. Алтан гур- “вын эзэн “өөрөө” эс -хичээвэл яаж мөрөөдөөд, яаж ч сүс- лээд онц байтугай сайны эг- нээнд дэвшихгүй нь мэдээж. Ингэхээр сүнс гэгч байх- гүй нь бас үнэн боллоо.Байх- гүй юм чинь яаж Ч сонсдох вэ дээ. “хаатай юм. Танай Манай орны түүх соё- лын дурсгалын нэг алтаар өнгөлж хийсэн ардын ур- лагийн бүтээл Мэгзэджан- райсэгийг сэргээн босгох Хөдөлгөөнд манай орны хот хөдөөгийн пионер су- рагчид өргөнөөр оролцож байна, Улааибаатар хотын Онтабрийй районы. ХХ сургуулийн Саранчимэг багштай ангийнхан 150 ПИОНЕР төгрөг, Хэнтий аймгийн Но- ровлин сумын 8 жилийн сургуулийнхан 850, Бат- норов сумын Идэрмэг бри- Урал, бага сургуулийнхан 1, Дадал сумын еургуу: лийнхан 1099, Баян-Адар- та сумын 8 жилийц сургуу: х Эф СУРАГЧДЫН ХАНДИВ. лийнхан 820, Баян-Өндө- рийн 8 жилийн лийнхан 2194, Мөрөн су- мын сургуулийнхан 481, Завхан аймгийн Эрдэнэ- хайрхан сумын 8 жилийн сургуулийн (8 дугаар ан- тийн сурагч Л, Хажидсү-. -ран 10, Хэнтий 1 дүгээр - сургуу-”|: 19 жилийн сургуулийн 10- сын «Бэ» ангийн сурагч О. Батбаяр 10, Дорнод Чу- Сар: сургуулийн- Энэ утгагүй зүйлд охид арай нлүү давамгай оролцожд тэднээс хо. хөвгүүд 4 хоцрохооргүй ажээ. Өнгөрсөн онд сурагч Э. Бөхбет, Р.Тү- мэнжаргал нар бусдыг уруу | татан, «сүнс дуудах» буруу үйлдэл хийдэг тухай сэргий- лэх байгууллагад тэмдэглэгд- жээ. " Сүсэг бишрэлтэй эсэх? Ийм асуулттай бүртгэл, судалгаанд бид «үгүй» гэсэн ганц үгээр товч, тодорхой х2- риулдаг атлаа шалгалт шүүл” гийн үеэр номоо давтахын "оронд хөндлөнгөөс ямар ВЭ” -гэн ид эмидсХүрч ирээд МЭ, со дэхгүй чадахгүй зүйлийг НЬ - толгойд хийгээд өгчих (04 шиг санаж явдаг нь хачир ангид говь аймгийн Өргөн сум багш Нямсүрэн 100, ни “лэлийн 72- р сургуу лийн Т-гийн «Дэ» ангийн сУ? тг шугг”от » этуулауүа8ү 211 1тҮйлтлллүүүтүетүуллулаултэуадллэгээтэлацаццйцгаагттаийцинишөийиийилинениииины Р » валжлага, Всеволод Овчинннков 80 гаруй жил «Правда» сонинд ажиллаж байгаа ажээ. "Түүний бичсэн сур- нийтлэл, улс төрийн тойм зэргийг зөв- лелтийн төв хэвлэлүүдээс олонтаа Овчинников дэлхийн олон орноор аялж төрийн сай- Ь уншиж болно. даас сургуулийн сурагч хүртэл олон хүйтэй уулзаж сонирхол татсан сайхан нийтлэл олныг нийтлүүлж байжээ. Тэрээр улс төрийн тоймч төдийгүй зохиолч, «Халуун нурам» зэрэг япон, англи үндэстний ард түмний зан заншил, соёл-иргэншлийн тухай со- ннрхолтой хэд хэдэн ном бичиж ЗСБНХУ-ын төрийн шагнал авчээ. Всеволод Овчининков Москва хотын 467 дугаар сургуулийн ниионер сурагчидтай хийсэн ярилцлагаас товчлон нийтэлж байна. ЯМАР ДҮН АВНА ЇЗЖ ГЭРЭЭЛЭХ ВЭ? Намайг Японд ажиллаж багштай тэрээ хийх вэ?» байхад охин минь гурваас гэж асууж байна. Миний зургадугаар ангы хүртлээ гайхсал гэдэг. Дүн авахын тэнд суралцлаа. «Аав аа, ямар дүн авна гэж Нэг удаа тулд гэрээ байгуулна гэсэн чинь "юу гэсэн үг вэ гэж ийн цагийг нарийн бодлоо. Гэтэл хэрэг дээрээ ийм аж. Японы сургуулиудад Дө- рөвдүгээр ангиас эхлэн хүүх- хуваа- рилж, төлөвлөж сурах арга барилд сургадаг байна. Сур- гуулийн Сурагчид ажил үй» лээ ойрын хэд хоногг биш, сар, цаашилбал жилээр тө- лөвлөдөг. Энз “пь сахилга бат, зохион байгуулалтад" сургах гол арга гэж япан- чууд үздэг гэнэ, Түүнээс гадна Японы. сурагчид дээд сургуулийн оюутнууд «шиг бие даан нэвтэрхий болон тайлбар толь бүрэн ашиглаж чаддаг болсон байх ёстой юм. Сургуулийн сурагчид багш- тайгаа ямар дүн авах тухай- гаа тохиролцон гэрээ |бай- туулдаг. . Хэрэв дунд дүн авахыг хүсвэл чамд долоон асуулт бүхий даалгавар өгнө. Сайн дүн авахыг хүсвэл арван- хоёр, онц дүн бол арванесөн асуулт өгнө. Мөн түүнээс гадна уран зохиолын хэд хэ- дэн эх зохиол хэрэгтой, Онц авах сурагчдад хичээлдээ бэлтгэх хугацааг сунгаж, от дөг. Гэхдээ хамгийн соний нь хэрэв онц авах гэрээтэй су- рагч сайн авахаар хариулбал багш нь шууд муу Дүн тавь» -даг. байна. Хүүхдийг багаас нь амласнаа биелүүлдэг зар» чнмыд ингэж Сургадат ажээ. - “Всеволод Владимирович, Та японоос гадна Англи ул- сад ажиллаж байсан. «Ёс намбатны сургууль» гэж бай- даг. Тэнд юунд сургадаг юм «Ёс намбатны сургууль» гэдэг нь хувийн сургууль. Тэр сургуулийн гол зорилго нь олон түмнийг удирдаж чадах тийм хүнийг хүмүү- жүүлэхэд чиглэгддэг, |Сур- гууль болгон өөрсдийн онц- лог хувцастай. Хүмүүжлийн гол хэлбэр нь спорт. Хүүх- дийг багаас нь хүнийг ялга- варлан үзэх үзлээр хүмүү- жүүлдэг юм. Гэхдээ энэ сур- гуульд сайн тал бий. ч с илмбатии сургууль»-Д сурагчдыг дэвтэр, ом Яйй ралгүй чөлөөтэй яриулах, ямар шэгэн асуудлаар мар таанд оролцоход ,биеэ хэр» Хэн авч явах, асуултад яаж оновчтой хариулбал зохих талаар зааж сургадаг, -- Япончуудын чухам ямар чанараас нь суралцах хэрэгтэй вэ? -- Япон улс газар нут» гийн хувьд жижигхэн хэдий Ч Хүн ам Олонтой, Тэдний НЭГ Онцлог шинж нь Орчин тойрныхоо хүмүүстэй маш боловсон эелдэг | харьпдагг Болж л өгвөл наад Зах НЬ хэн хэнийхээ хөл дээр гиш» гэхгүй байхыг эрмэлздэг юм. Япончуудын “аливаа, зүй» лийг үнэн санаанаасаа хийдэг тэр сайхан “чанараас нь су- талцах хэрэгтэй. Ямар нэгэн: ажлыг оронцоглон ёс төдий хийж байгаа япон хүнийг би л лав мэдэхгүй юм. «Пионерская правда» со- ниноос М. БОЛД товчлон орчуулав. ГОБОТ їййнийг сэдэж зохион бүтээхэл ургуулан бодох чадвар их хэрэттэй. Уран жолоодлогын уралдааны бяцхан загварын машиныг саяхан болтол гадаадаас авдаг байлаа. Тийм | ма- шин Залуу техникчдийн ордны захиалгаар цөөн тоотой ирдэг байв, Гэтэл тус ордны авто загварын дугуйлангийн сурагч Ш. Наранбаатар, Ч. Эрдэнэ- бат, “Энхболд нар маши- ны эд ангийг эвлүүлж угс- ран ургуулан бодсоор өөрсдөө радио удирдлага- тай машины загвар Зо- хнож туршилтад орууллаа. Хөвгүүдийн зохион: бү- тээсэн авто загвараар олон улсын тэмцээнд ороход Ч гологдохгүй гэж багш нар нь үнэлжээ. ЗУРАГ ДЭЭР: .Сурагч Ж.. Наранбаатар өөрийн бүтээсэн радно удирддага- той авто загварын цахил- госан жолоодлогоо шалгаж баана С.БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг ярлллалтллауталлллллллллалллллталлтллтлтлалтллуллллгллллттлллтуллгалттааллглтул гаалийн цааш инцициганцнтаццзцантицзницшаонпийицзиицинииНИВ Миний захидлын хариу хэзээ ирэх бол,.. : АйНлан гэрэл зурагт 77111171771177Т227ТТТ ТШ НО Зөвлөлтийн анд найз нар чинь Монголын їїно- нер багачуудтай танилцаж захидлаар “эмегггонн туйлаас хүсч ирүүлсээр байна. Тэдний заримаас нийтлэв. СССР г, Архангельск 163061 ир, Ломоносова, д. 222 ив 89 Лебедевой Ирине СССР г, Архенгельск 163061 ир. Ломоносова, д. 222 ив 89 Лебедевой Мари- не, Ирипа, Марина эгч дүү хоёр, Ангийнхаа хүүхдүү- дийн изрийп өмнөөс мон- гол анд нартаа баяр хүр- гэж захидлаар харилцья гэжээ, Тэд тавдугаар ан- гид сурдаг аж. СССР шүүд өөрсдийн амьдардаг Нарпат уулын үзэсгэлэнт шэвэчаржонн шовлисть Б) газрын тухай монгол найз ВЛОВС ЗУЛЫН нартаа бичихийг хүсдэг Володарского д-82, к-24 Катя Старкова даг, Клубынхээ хаягийг Натя охин Павловский сонинд нийтэлж монгол Посад хотын хоёрдугаар цинд найз нарт маань хүр- сургуулийн 6-гийн «А» гэж өгөөч гэж хүсчээ. Ха- ангид сурдаг. Тэрээр 84- “хидалдаа. найрамдлын сэ- дэвт зураг зураад, монгол найзтай болохыг хүсчээ. СССР Запорожская обл-832227 Васильевский район С.Видножино школа кид Видножиний сургуу" лийн пионерүүд интерна- ционал клуб байгуулсан тухайгаа бичиж хаягаа ирүүлжээ, 1 УССР--27564 Чериовская область Вижницкий район ПГТ. Берегомет ул. Русская, 76 сш 792. КИД «Ро- веснико им Саманты Смит хоёрдугаар дэргэдэх Саманта Смитийн нэрэмжит «Ровеснин» ин- тернационал клубын гэнэ, Тэд олон орны хүүх- дүүдтэй захидлаар харилц- риу захидлаа орос, англи хэл дээр бичиж болно. районы сургуулийн Вижницкийн Ти- СССР--460000 г. Оренбург, пер, Хлеб- ный 2, ГДП. КИД «Моя Родина--СССР» «Миний эх орон--3ХУ» интернационал клубын ги шүүн Клюк Людмила 6- гийн «Д» ангид сурдаг. Марк цуглуулдаг гэнэ, Попов Василий--12 нас тай, марн, наадаг цаас цуглуулдаг. Грекова Оля--12 нас, тай, янз бүрийн орны хуанли цуглуулдаг гэнэ. Дибисовая Айжана--13 настай. 1111111111111111111111111:3 ттт Тэмцээний талаар товч- хон. МПБ-ын нэрэмжит бө- Хийн чөлөөт барилдааны өсвөр үеийн бөхчүүдийн уламжлалт тэмцээн арав дахь удаагаа (3 сарын 24- 27-нд) болж өнгөрлөө. Өнөө жилийн уламжлалт тэм- цээнд хот, хөдөөгийн 27 байгууллагын 345 тамир- чин, 15 жинд 45 медалийн төлөө хурд, хүч, авхаалж самбаагаа сорьсоны дотор улсын залуучуудын авар- га С. Борг МПС-ын ҮП спартакнадын аварга Л. Энхбаатар, үүний өмнөхөн Улаан-Үдийн уламжлалт Бүх Холбоотын тэмцээнд ЗХУ-ын идэрчүүдийн авар» га Ж. Бористой тун тэн- цүүхэн өрсөлдөж мөнгөн медаль, уран барилдааны тусгай шагнал хүртсэн, өсөж яваа залуу бөх Б. Чу- луундорж нарын олон сайн бөх өрсөлдлөө. Мөн ЗСБН АБУ-ын (Өөртөө засах Бу- рнад Улсын) «Локомотив» нийгэмлэгийн өсвөрийн бөх- чүүд урилгаар оролцов. ЭХНИЙ ӨДӨР СЭТГЭЛ хөдөлгөв. Барилдаан тун ширүүн боллоо. 27 кг-ын жингээр барилдаан эхэлж, МПС-ын Төв Ордны Энхбаатар, «Хө- дөлмөр» нийгэмлэгийн Баянжаргал хоёрыг дэв- жээнд урьлаа. Энхбаатар шийдсэн даацтай мэх хий- сээр, эхний 35 секундэд дараалан долоон оноо авч, улмаар учраагаа цэвэр ор- хив. 59 кг-ын Нарангэрэл (Өвөрхангайн) өрсөлдөгчөө 16 сек-д цэвэр орхисон нь хамгийн богино хугацааны ялалт болов. 27-40 -кг- ын бөхчүүдийн барилдаан ын өрсөлдөөнтэй /бо- л Бөх үзэхээр алс хөдөө нутгаас ч хүмүүс ирсэн байв. Тэдний нэг, Халхын голын байлдааны ахмад дайчин Х. Сундуй гуай Ар- хангай аймгаас ач хүү От- гонбаатарынхаа зодоглохыг харахаар иржээ. Ач хүү тань хэр барилдаж байна гэвэл, «Тэмцээн зүгээр, сайхан болж байна. Ач маань тааруухан барилдаж байгаа ч би, бөхөө дуусгаж байж л нутаг буцна» гээд инээж байв. 59 кг-ын Н. Ангараг, Өлзийтогтох на лын барилдааныг «нэг оноо- ны төлөө хийсэн тэмцэл» гэхэд болно. Хоёр бөх хэн хэнээ давуулж шидсаэр, дутуудуулсаар 4:4 оноогоор цаг дуусгаж, үргэлжлүүлэ- хэд өрсөлдөгчийнхөө ард тойрч гарсан Н, Ангараг нэг оноо авч, хожсон юм. САЙНЫ ХАЖУУГААР Манай бөхчүүд тун сайн барилдаж буйг уулзаж ярилцсан үзэгч, дасгал- жуулагчид баталж байв: Тэдний хав барьцнаас дэ- гээ ороож шидэх, Ч. Ваа- -анцэрэнгийн давхар хамаа, Д. Цэвээнсүрэнгийн өмсөх, Дархаил 1. Пүрэвбаата- рын хэрээс, Архангайн От- гоны даацтай мэхийг үзэг- чид өндөр үнэлж байлаа, Зориг бүхнийг ялж болО- хыг Дорноговийн Д.Бат- баяр үзүүллээ, Оноо 15:2 болж «Хөдөлмөр» нийгэм- ӨСВӨРИЙН ЇБӨХЧҮҮДЭЛ ТОМ СОРИЛТ Гэрэл зургийг өсвөрийн сурвалжлагч У, ГАНБАЯР авав. Л. Сүхбаатарын нэрэчжит Улсын хэвлэлийн ЮОЗи Нэвииимиллилиний ЁЖЫ-г лэгийн Отгонбаярыг яагаад ч дийлэхгүйнэ гэж суутал шийдсэн мэхээр, эцсийн мөчид цэвэр орхив.Д,. Бат- баяр 64 кг-ын жинд авар- га болсон юм. Зарим бөх хүчиндээ хэт эрдэх, нэг мэхэнд ойр ойрхон орох, оноо алдах, торгуулиар ха- сагдах зэрэг хуучин дутаг- дал давтагдаж байлаа. Үүнээс гадна, тэмцээний үеэр шүүгчийн будлианаас болж, тамирчид хохирох, хэрүүл маргаан гарах 30- хисгүй. үзэгдэл цөөнгүй байсныг «Тэмцээний та- лаарх таны сэтгэгдэл?» гэ- сэн асуултын минь хариулт нотолно. «Хөдөлмөр» нийгэмлэ- гийн дасгалжуулагч. Х. Намшир --Тамирчнд хүч, хөдөл- мөрөө үнэхээр гаргалаа. Харин шүүгчийн ур чадвар муугаас болж, хүүхдүүд хо- хирч байна. Тэмцээний ерөнхий шүүгч О. Бахыт:--Хот, хөдөөгүй бэлтгэл жигдэрчээ. Бөхчүү- дийн ур чадвар их өссөн атал шүүгчдийн ажиллагаа хоцрогдож байна. Техни- кийн оноог тухай бүр өгөх- гүйгээс тамирчид хохирч байна. Заал олдохгүй, ЦЭ- рэндагва багш хөөцөлдсөөр арайхийж олоод тэмцээнээ явуулав. -Зохион байгуу- лалт муутай гэдгийг хэлье.. гэв. Дасгалжуулагч А. 3Зо- ригтбаатар (Гачууртын СА А) --Бид, Найрамдлын районыг төлөөлж ирсэн. Шүүгчийн будлиан маш их. Цэвэр ялалтыг тэр доор нь өгөхгүй, оноо дутуу өгөх зэргээр санаатай гэмээр булхайцлаа. Ганц шүүгчдэд ч биш, дасгалжуулагч нарт ч нийт- лэг дутагдал ажиглагдав. Аливаа тэмцээний үеэр та- мирчид бэлтгэн оруулж байгаа дасгалжуулагч хүн, биеийн тамирын хувцастай, дэвжээний: булан дахь сан- далд суугаад шавь--бөхдөө зааж сургаж байдаг. Гэтэл сонины он ари иииний : (Хөдөлмөр), 541 кг, 1.С. дүрмийн хувцсаа өмссөн дасгалжуулагчийг Зөвлөлт Буриадын Г. Цэдэнжаваас өөрийг олж харсангүй. Бүгд энгийн хувцастай, хаа ха- маагүй газраас (нарий! бичгийн даргын ширээний хажуугаас, үзэгчдийн ДУН” даас) хашгирч гуугалж байх юм. Оноолт ХӨТӨЛЖ яваагаараа л хөгжөөн ДЭМ- жигчээс ялгарч байв. Тэм- цээний үеэр шавийнхаа ялагдсаныг буруушаагаад багш нь гар хүрч байхыг ч харав. Багшдаа гомдсон тамирчин буланд шигдэн уйлж суув. р ТЭМЦЭЭН ЯМАР АЧ ТУС ӨГӨВ ӨӨ? Ардын армийн дэслэгч Т. Сүхбаатар, : --Их ашигтай. Монгол бөхийн залгамж үе эндээс төрж гарна. Зөвлөлт Бури4- даас бөхчүүд ирсэн нь Ха- рилцан туршлагаа солнл- цох, манай хоёр ард түм- ний найрамдлыг бэхжихэд ч ач тустай юм. Шигшээ багийн ирээдүйн тамирч-, даа бид эндээс сонгож ав- на. Олон аймгийг хамарсан тул улсын аваргын дайтай санагдаж байна гэв. МЕДАЛЬТ БӨХЧҮҮД: 27 кг. 1.Г. Сүржавх- лан (Октябрийн район), 2. Г. Пүрэвбаатар (Дархан хот) 83. Ч. Баасанцэрэн (ССТ) З0 кг. 1. Д. Цэвээнсүрэн (СНТ) 2. Г. Бат--Эрдэнэ (Октябрийн район) 8. С. Баярсайхан (СНТ). 83 кг 1. Б. Эрдэнэбаяр (Сүхбаа- тарын район) 2. Н. Очир- хуяг (ССТ) 3. С. Ваанчин (СНТ). 86 кг 1. М. Бат- тогтох (ХүССТ), 3. Б. Ба- вуужав (Найрамдал) 8. Д. Цогтгэрэл (Сүхбаатарын район) 89 кг, 1, О, Пүрэв- баатар (ССТ) 2. Б. Ганбаа- тар (МПСТО) 8. А. Батаа (Найрамдал). 483 кг 1. М. Нямчулуун (МПСТО) 2. П. Гансүх, (ХүССТ), 3. М. Энхбаатар (Октябрийн ра- йон). 47 кг 1. Б. Гантөмөр (ХүССТ) 2. Ш. Энхтайван, (Найрамдал) 83. Гантулга Боргил (ХүССТ), 2.Б,, Энх--Од (МПСТО) 8. Ч. Баттулга (Хөдөлмөр). 55 їг 1. М. Чулуунсүрэн (ССТ). 2. Б, Даваасүрэн (Октяб- рийн район) 8. Б. Чулуун- дорж (МПСТО) 59 кг. 1. Л. Дагвадорж (ХүССТ)2. Д. Өлзийтогтох (МПСТО) 3. Ш. Энхтайван (Сэлэнгэ). 64 кг 1. Д. Батбаяр (Дор- ноговь) 2. Цеденов (ЗХУ) 3. Д. Отгонбаатар (Хөдөл- мөр). 68 кг А. Сүхбат (Най- рамдал), 2. Ц,. Баттулга (Өвөрхангай), 3.Ц,. Нам- чинбаатар (Сэлэнгэ) 74 кг 1. Н. Чинбат (ССТ) 2. Гэ- лэгдаш (Хөдөлмөр) 83. Г. Гэрэлтөгс (Дархан), 81 кг 1. Ө. Бат--Өлзий. (ССТ) 2. Т. Нарантуяа (Өвөрхан- тай) Ч. Баянбилэг (Өвөр- хангай) 81 кг 1. Г. Элбэг (Хөдөлмөр), 2. Гуулар Шолбон (ЗХУ) 8. Д,. Цэ- рэнчимэд (Октябрийн: район). МПСТО-ны тусгай шаг- налыг Дорноговийн Д. Бат- баяр, ЗХУ-ын | Цеденов нарт, «Локомотив» нийгэм- лэгийн тусгай шагналыг МПСТО-ны Д. Өлзийтогтох нарт олгов. Байгууллагын ЇГ дүнгээр О. Мөнхбат, О. Цэ- | рэндагва, Н. Ганбантар”дас- галжуулагчтай ССТ, МПС ТО, ХүССТ-ийн баг эхний байруудад шалгарав, Өсвөрийн сурвалжлагч. Ш., ОЛОНТӨР зөвлөл Бэ хэс Инпдекс-14140- хөвээээээшсиишэвэвэш тг ит ү ү . ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАР Р, НЭ?, МАХН-ЫН ПИОНЕРИЙН мж АНЬ ДҮЙСЭН -- эж ээ! хүүхэд усанд уналаа! гэж агадан хашгиралдах “дуунаар, эрэг дээр нарлаж байсан хүүх- дүүд ухасхийн босч Хал- хын голын өндөр эрэг рүү өнгийж харлаа. Голын цаад эргээс охид усанд орох хориотой бүс рүү эгц сэлж харагдлаа. Хамгийн түрүүнд эрэг рүү өнгий- сөн Мягмарын Ариунболд охидыг дуудаж, -- Наашаа битгий сз- лээрэй, хориотой бүс, эр- гүүлэгтэй газар гэж хаш- гирав. Охидын нэг гараа зангаж, -- Наад руу чинь 5-ын 4В» ангийн Батхүү ойч» лоо тэвэл Ариунболд өнөөх эргүүлэгтэй ус руу агшин зуур үсрэн орлоо. Ариунболд усны эргүүл- тийн эрчийг дагаж биеэ суллан хөвж ажиглавал Батхүү усны гүн рүү 14- тагдаж байхыг олж хар- лаа. Ариунболд усны ман- дал дээр гарч гүнээ амьс- “гаа авч дахин шумбан ор» лоо, Батхүүгийн биед хүр- мэгц тэрээр Арнунболдыг чанга тэвэрч авлаа. Ариун болд арай гэж биеэ чө- лөөлж өрөөсөн гараараа гүүлэг сөрөн сэллээ. 7 рхунболд эрэг дээр байгаа нөхдөдөө Батхүү- тийн тарыг атгууллаа. Хүүхдүүд Батхүү дээр овооров, Түүнийг түрүүлэг иь харуулж хэвтүүлээд ил» р хийв. Батхүүгийн ха- амнаас ус гоожиж эмч ирлээ, Эмч та кССЭРДЭЛБОРЛТ ХЭЛЭВ Ї” ”, САЙН ҮЙЛС ГАНЦ АГШИН -- Эмч ээ танд их баяр лалаа гэцгээв, Эмч, г-- Харин та нарт тун их баярлалаа, Та нар цаг алдалгүй зөв тусламж үзүүлсэн байна, Усанд уна сан хүнд үзүүлэх анхны тусламжийг яаж ингэж сайн мэддэг болсон юм бэ? гэвэл хүүхдүүд, - «Пионерийн үнэн» сониноос уншсан юм гэц» гээв, -- Хэн уснаас гаргасан бэ? гэхэд л сая Ариунбол- дыг санаж эргэн тойрон харвал тэр хаана ч оОай» сангүй. /Хүүхдүүд Халх голыг өгсөн уруудаж гүйлд- лээ, Нөхрөө аварч амж» сандаа сэтгэл онгойсон Ариунболд цочмог агаар амьсгалан тэнцвэр алджээ. Гэнэт урсгал даган хөвж уяваагаа мэдэв, Тэрээр нөхдөөсөө саахалтын хэр холдсон байв, Хүү эргэн сэлсээр эрэг дээр гарч ир- вэл нөхөднь дуу алдан түйлдэж ирлээ, Ариунболд баруун гараараа нүүррүү урсах усаа арчиж, - Батхүү амьд уу? тэв. --, Батхүү сэхсэн зү- гээр, Харин чи... гэцгээ- хэд Ариунболд нөхдөө ха- ран инээмсэглэв. Дорнод аймгийн Сүмбэр сумын дунд сургуулийн УЇ ан- тийн сурагч усан спортын тамирчин М. Ариунболд, анд нөхөр Т. Батхүүгээ ингэж үхлийн аюулаас аварч Д. Сүхбаатарын нэ- рэмжит МПБ-ын Төв Зөв. лөлийн «Сайн үйлсийн тө» лд0» медалиар шагнагд»- 38, С. БОДООШ ЗУРАГ ДЭЭР: АнднайзМ, Ариунболд, Т. Батхүү нар . : сэашаланиилиинлилнан ҮЙЛ , ХЭРГИЙН ,ТӨЛӨӨ,ДХЭЗЭЭЛСЕ шатосшшус сєоэпихшашилплхаижтиүлєөошШихшШБТгоо222ТЄ21022Лт тпавлш-гптїллишМостЕШШТЦ ӨУНААС (УРАЛДААНД УРЬЖ БАЙНА) БНМАУ-ын Батлан 45 ДАХЬ Жилдээ Х0286 (2897) 1989 оил дөрөвдүгээр сарын 59 ЛХАГВА ОРТЭР- эрээс ДУУЛЖ Үнэ 10 мөнгө ЭЛХЭН БАЙГТУН ! 22 олгов “ЕГ”СҮЭнл рид ОРНОО ХАЙРЛАХ СЭТГЭЛ ЭХЭЛДЭГ ВЭ? сопгон авч зохион бичлэг гурван сурагчийг шал бичнэ үү. хуулж атҮл ургрр молан 2. БХТН-ийн 60 жилийн. ЛэМ. лог ХЭ Бэр ёл Хамгаалахад туслах ний. гэмлэгийн Төв Зөвлөл, 216, Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөвлөлөөс Халхын голын байлдааны ялалтын 50 жил, БХТН- ийн 60 жилийн ойг угтаж ЭНЭ оны 8 дугаар сарын 25-наас зургадугаар Са- рын нэгнийг хүртэл ерөн- Хий боловсролын сургуу- лийн дөрвөөс долдугаар ангийн пионер сурагчдын дунд цэрэг--эх оронч сэд- вээр асуулт -хариултын уралдаан зарлаж байна. Уралдааны асуулт, 1. Халхын голын байл- даанаас өөрийн хамгийн сайн мэдэх үйл явдлыг шининиинийпииийншийиниинииипинйшшипин МОНГОЛЫН ӨЮУТНЫ П ЧУУЛГАН » Найман настай, Сурагчийн ширээнд мөр зэрэгцэн сууж байсан нас чацуу, нэг ан- Батцэнгэл арван гийЙНХАН нь Энэ хавар аравдугаар анги төгсгө- хөөр хөд хөөр болж бай- на. Арван дөрөвтэйдээ МУ ИС-ийн хаалгыг татсан жаахан хүү математикийн апгийн түвэгтэй ямарч хичээлд түүртсэнгүй, ДУНД сургуульд нөхдөө хошуу» чилж явсан шигээ их сур- гуулийн Оюутан НӨХДӨӨ Ч манлайлж байна, ! Ойлгохгүй томьбо, Хха4- риугий нь гаргаж дөнгөх- гүй “бодлого, учрыг нь олохгүй гаргалгаа тэр бү: ойг угтаж танай анги,бү- лэгт цэрэг эх оронч сэ- Дэвт ямар ажил өрнөж байна вэ? Түүнд бүлгийн чинь пионерүүд болон чи өөрөө ямар хувь нэмэр оруулсан бэ? 8. Эх орноо “хайрлах сэтгэл юунаас эхэлнэ гэж чи боддог вэ? 4, «Эрэлхэг дайчдаа эхорон нь мартахгүй» сэдвээр гар зураг зурж ирүүлнэ үү? (Зургийн дэвтрийн цаасны хэмжээ- гээр) й Хариултыг нэг, дөрөв- дүгээр асуултын аль нэ- гийг сонгон авч болно. Асуулт хариултын урал- даанд нэгдүгээр байранд ОЮУТАН БАТЦЭНГЭЛ ХЭНД Батцэнгэл анГийн- хАйдаа хамгийн түрүүнд тусална. са Ягдп багш, профессо- рууд шиг, ой тойнд ортол тайлбарлаж өгдөгт нөхөд нь баярлана. Бид зургийг нь авахаар очиход салбарын нарийн бичгийн дарга эмэгтэй, зэс Батцэнгэл матема- тикийн тавдугаар ангийн» ханд давтлага өгөхөөр яв- сан гэв, Тэрээр ангийн- хаа оюутнуудын хэний нь ч ах аа, эгч ээ гэж дуул: на. Бүтэн дөрвөн насаар дүү юм чинь аргач үгүй биз, Батцэнгэлийг үргэлж ном шагайж, тоо бодож рийн «Найрамдал» лагерьт амрах урилгаар, хоёрду- гаар байранд таван сурагч чийг шалгаруулж тус бү« рийг диплом 80 төгрөгийн соёлын бараа, гуравдугаар байранд долоон хүүхдийг шалгаруулж тус бүрийг диплом, үнэ бүхий зүй- лээр шагнаж урамШшуул- на, Зохион бичлэгээ бич» гийн цаасны дөрвөн хууд- санд багтаагаарай. Та бүхний хариуг «Пио- нерийн үнэн» сонины ре- декцид» гэсэн хаягаар хү- лээн авна. УРАЛДААНЫ КОМИСС 3) суудаг оюутан гэж битгий бодоорой, Тэрээр неийн тамир, єпортод их-дуртай- Хүүхэд “зангаараа “Эрхлэн наадаж бөмбөг хөөцөлдөн гүйнэ. халх. МУИС-ийн фнизийсшате- матикийн дөрөвдүгээр ан гийн оюутан, Д. Сүхбаа- тарын нзрэмуїнт цалинт Баасанжавын Батцэнгэл Монголын оюутны П Чуул» ганаа сурлага хөдөлмөрийн өндөр амжилтаар угтлаа, Д. ПУШКИНИЙ авсан гэрэл зураг (Оюутан ах эгч нарын- хаа үйл амьдралын тухай ТУ нүүрээс уншаарай) СУРАГЧ С.ГАНБАТ. ПИОНЕРҮҮД ХААНА БАЙНА ВЭ? МАЛЧНЫ СУУРЬТ Хабаф «Пионерийн үнэн» сонин өмнийн | цэнхэр говнор аялж, өсвөрийн төл- чидтэйгээ малын төл бойжуулалцаж яваад ирлээ. Улаан бүчтэй хүүхдүүд хаана байна дотны нөхөр нь болсон сонин тэнд хамт явж зовлон жарга- лаа хуваалцдаг уламжлалтай, Хавар малчны суурьт төл бой- жуулалцаж, зун хөдөлмөр-амралтын зусланд мал сааж, ногоо усалж, иа- мар нь тарнаны талбайд хаягдсан үр түүж, өвөл цагт төлөг борлон тэ- жээж, ээж аав, эгч ах нартаа тус болж явдаг Дд маань хавар цагийн уламжлалт ажил дээрээ орон өнэжсэшиэт-1ишшиииилэшэлииилогхисэчгэскхик-223эх, даяар гарцгаажээ, бойжуулахсан гэхэд ажээ. " Ботю тоглоход хүүхэд баясна. Өмнөговь гэдэг, Манлай сумын Хорин ихрийн эзэн, ийм бахархал тай алдрыг Омнөговь аймгийн пио- вэ? нер сурагчид олонтой хүртдэг аж. Цогтцэций сумын «Өгөөмөр» нэгд- лийн ямаачин ” ц ЧИ очих замд тэдний том хүү Алдартай х маг хэм, тааралдаж энэ зургийг авсан юм. т : Ухаа толгодоор тархан бэлчсэн сүр ЭХЛЭНЭ гэж тэр баяртай хэллээ, тийн захад Алдартай түр ярилцлаа. Гэрэл зургийг С, БОДООШ Малчин айлын хот хороо төл малаар дүүрч, хүүх- дийн хөөр хөгжөөнөөр бялхаж байна. Малчин айлд ороход цөм л тз- жээл хандалж байх юм. Мал төллөх үеэр нэг ч гэсэн төл эрүүл сайхан амна тавьдаг Томчуудаа дагаад хүүхдүүд ун- таж, идэхээ умартан хөдөлж байна. тэмээний нутаг тэмээчин У. ЇЕ Танайх хэдэн мал төллүүлэх хє на жил 250 ямаа төллүүлэ- ши ХЭЭС ямаа ишиглэж хорин ихэр » Наранцэцэгийн/ Ц. Наранцэц Ч Үлдэж байгаа нөгөөдрөөс ишиглэж Гомбынхыг Дэврэхэд буугаад удаа- гүй байхад нь очлоо, Өнгөрсөн жил 59 ингэнзэс 59 ботго авсан знэ айл одоо 68 ингэ ботголуулна гэнэ. 28 дахь ботго нь дөнгөж гараад байхад бид тэднийд буужээ. Нэг ингэ бот- голно гэдэг нэгэн ёсны баяр болдог юм байна, Гомбынх шинэ нутагт буусан тул тэмээ нь гаднаасаа эх- лэн идээшлэх юм. Бэлтгэл сайтай малчин гэсэндээ цаанаа л нэг нал- гар дэлгэр байв. Наймдугаар ангид сурдаг хүү Доржсүрэн нь эмнэг тз- мээ туйлуулж нд бах болж байв. Тэмээ туйлахад унах ч үгүй юм. Ха- рин баяр хөөр болж байх шиг хараг- дана. Доржсүрэнгийн дүү дөрөвдү- тзэр ангид сурдаг Дэлгэрмаа ингэ сааж сууна. Бага сага сааж байх- гүй бол ботго сүү нь ихдэхзээрээ бол- доггүй юм, хэт байж л ботго мал болдог амьтан Хаф хура Хүүхэдгүй айл гэж бараг байхгүй болохоор малчдын хэнийд ч дөрөө мултлахад сургуулийн хүүхэд инээд алдан соннучирхаж угтах юм. Говь нутгийн хөдөөх хүүхдийн хэнд ньч санааны эвдрэл 0б болохоор сайхан сэтгэлтэй, байгаа төрхөөрөө байх гэдэг зантай. Манлай сумын хэд хэдэн суурь хар хоньтой юм. Хар хонь гэдэг кра- куль хонь шүү дээ. Хар хонинд сү- жиг жаахан муутай. Юу гэвэл хур- гыг 8--7 хоногтойд нь нядалж арьс болгодог хэрэг. Малаа үнэн санаа- наасаа хайрлаж ирсэн уламжлалтай монгол хүнд энэ нь тийм ч сайхан хэрэг биш байдаг. Хотын бидний хувьд аржгар үстэй малгай өмсөх дуртай, хэрэгцээ ч тийм юм даа. Урьд нь сум нэгдлийн дарга олон жил хийж явсан Ж. Хүүхэнгуай гэ- рээтэН хоньчдын хамтлагийн дар- таар сонгогджээ. Хэн нэг айлын ноос, үс, сүү. дутахад нөгөө нь нө- хөөд төлдөг бодоХоор хамтлаг зү- гээр юм шиг, Нийгэмд тустай бол ажил бүхнийг хийнэ гэж ярьж бай- лаа. Аржтар үстэй, турь муутай хар хурга хүний л төлөө гэсэн шиг ажиг ч үгүй эхээ олж хөхөн, эзэндээ эрх- лэн наадаж байв. Сургуулийн жаа- хан хүүхэд ч тэдэнтэй цуг тоглон хөлсөө чийхруулж гүйх аж. Хүүхэд өөрөө ирдэг Хавар цагт өөрийн төрсөн хүү- хэдгүй байлаа ч тусаах. малчид ир- чихсэн, «Би юу хийх вэ?» гээд зог. сож байх юм. Энэ бол хамаатан сад ных нь эсвэл ойр дотных нь айлын хүүхэд байдаг ажээ, Угалзын энгэрт “хаваржиж буй (ГА. Амарсанаагийнд хүний сэтгэлд ажил төрөл нь багтахаараа ийм бай- даг болов уу. Тэднийд тавдугаар ан- гнд сурдаг Арьяажаргал иржээ, -- Ахаа би юу хийх вэ? -- Эгчээ би яах вэ? сары тэрт гадаа, орж гарч гүйнэ. Малчин айлын хувийн 6: юм байна. Бэлтгэл бүрэн хангагдаа- гүй бол зөндөө ундардаг буйзаа. А. Амарсанаагийн хувьд чанарын үнэл- тээ байвал түүнийг өгмөөр санагд- сан. Хашаа нь ч, пин нь Ч цаанаал ч энэ тэрд сарнихааргүй дэглэмтэй. Ийм айлд төл бойжуулалцсан хүү- хэд ч сайныг л сурна. 0фолдбол бүтнэ Говьд ховоогоор татдаг гар ху- даг, адуу тэмээгээр эргүүлдэг сэнс тэй худаг, моторт худаг гээд янз ян- зын худаг байх юм. Хүн малгүй худ таа тойрч өнжинө. Ус ундаа залгах гэж тэр. Зарим худгаас зөвхөн мал услахаас биш хүн уухгүй. Тийм бол бүр холоос уе зөөнө. Ханбогд сумын «Галбын хөгжил» нэгдлийн нэг малчныд хагас өртөө шахам га мотортой хоёр дугуйтаар усаа ганз- талж ирэхийг харав. “Буянт малга өсгөж үржүүлдэг малчид маань аж- лын хүнд бэрхээс ердөө ч залхуу рахгүй юм. Тэр ажилсаг сайхан ч8- 5 Ю) Мөенхтүвшин тэвэрт багтамгүй хөр- зөн сэвхийтэл өргөөд хурааж байв. -- Чи яаж тийм том хөрзөн даа- даг юм бэ? гэхэд, - Олон дахин өргөөд байхаар сүүлдээ сурчнхдаг юм. Аав ээж маань ямар ч ажлыг оролдоод бай- вал хийж сурна. Чадахгүй нь гээд орхивол чадахгүй хэвээрээ л хоцор- но гэж хэлдэг. Би эхлээд худгаас ховоо татаж чаддаггүй байсан. Дун- | дуур ус хутгаж ховооддог байгаад » сүүлдээ дүүрэн устай гаргаж ирж | чаддаг болсон. Мал нд төллөж бай- | иар үр хүүхэддээ үлгэр дуурналтай. Улсын аварга малчин Пүрэвийн охин ” таа үеэр ингэж л аав зэждээ тус- харээн болохгүй. Аавыгаа авар- га болоход бидний хөдөлмөр бага ч гэсэн тус болсон гэж бодөход сайхан “байдаг. Малд хайртай сэтэл Мөнхтүвшингийн эгч Арнунмөнх тавдугаар ангид сурна. Дүүгээ бод- вол бие бялдар илүү, ажилд ч чад- маг аж. Унааныхаа морь, тэмээг эмээллэж, тохошлож чадна. Хурга- лах хонно голлож хариулна. Зарим үед, хургалаагүй, сувай хэд хэдэн хэсэг хонины дунд явах үе ч гарна. -- Өнөөдөр хачин хөөрхөн хая- зан ихэр хурга гарлаа. Гараад удаа- гүй хөл дээрээ тэнцсэн шүү. Чийрэг хонь болно оо хэмээн өхөөрдөж бай- үгүй биз зэ. гээр нэмэгдэж байна гэсэн үг. юм, Ихэр халзан, твахад хойноос нь дуудан майлж айлаа. Малчин мал хоёр яасан дот- юо байдаг юм бэ дээ гэж тэгэхэд өө- тийн эрхгүй бодсон, Ариунмөнх зөв- “ф нхэр халзнаа ч төдийгүй, хонь гурга бүхнээ өхөөрдөж, ууц толгой- ий нь илэн таалж явах юм. Тийм юлохоор мал нь улам тавтай байх Ж. Малд хайртай сэтгэл зөвхөн мал- чин хүнд, малчны хүүхдэд л байдаг юм уу даа гэж бодлоо. Уфам зориг нэмлээ Манлай сумын авьяаслаг хэдэн хүүхэд сониныхон бидэнтэй хамт малчдын суурнар аялсан юм. Тэд малчинд төлчнддөө Зорнулж дуу дуулж, шүлэг уншина. Энгэрийн яргуй цасан дор зүүдлэхэд Эхний төл наран наашлуулж цангинана Эзэн малчны магнай тэнийн баясаад Эх орны маань сүрэг нэмлээ гэж дуулиа. Таван бүлээн зүс Таван уяхан эгшиг Тэгш таван хүслийн Амьд таван эрдэнэ... хэмээн уянгалаг хөөрхөн хоолойгоор дуулахад малчид хачин их уярчих- сан байдаг байв. Сурагч С. Сэлэнгэ, Б. Баяржаргал, Ч. Лхагвадорж, Ц. Тэрбиш цөм л хөөрхөн дуулна. За- рнм үед тааруухан дуулсан ч хүүх- дийн дуулж байгаа нь хөөрхөн ха- рагддаг ажээ. Дөнгөж сая бэлтгэл ангид орсон цэцэрлэгийн хоёр жаал бидний дуу хуурыг бас өргөж бай- лаа. Тэр хоёр охиныг ХХ. Дүүбаяр, Э. Баянжаргал гэнэ. -- Бид төлөө улам сайн бойжуу- лахад хүүхдүүд та нарын дуу хуур урам зориг нэмж байна. Хүүхдийн тусыг хүн анзаардаггүй. Хөдөөгийн сургуулийн хүүхдүүд эцэг эх дээрээ очоод олон арван мянгуулаа төл бой жуулалцаж байна. Үүнээс илүү тус гэж юу байх вэ? хэтээн тэмээчин Гомбо мишээж суулаа. Зөвхөн бидний явсан говь төдий- гүй эх орон даяар мал төллөж, сур- гуулийн хүүхдүүд маань тус дөхөм болж байгаа нь баярлууштай. Ма- най «Бид өсвөрийн төлчин» аян нэр төртэй хэрэгжиж байна. Малчны хүүхэд-малчин гэдгээ ч бодитой харуулж чадах юм. Хүүх- дүүд маань төл бойжуулах чимхлүүр ажилд тун сүрхий юм. Харин өсвө- рийн төлчид маань өдөр бүрийн тэм- ЗУРАГ ДЭЭР: Манлай ээж аав дээрээ амлуулах, өвс тэжээл буул- сурагч сумын 270 су- рагч хурга, ишиг, ботго, ту- гал бойжуулж байна. Ах дүү С. Ганчимэг, С. Ганбат нар ирж хурга 149-427 С. Ганчимэг. аргал түүх зэрэг зүйл тах, хад нь зургийг авсан юм. Ах дүү нар маргаашийн малчин болох хүсэлтээ илэр- хийлж байлаа. дэглэл хөтлөхгүй байна. Магадгүй тэдэнд өдрийн тэмдэглэл хөтлөх зав ч бага байдаг байх. Их ажлаар дар- даг тал байх шиг байна. Гэхдээ өөре дийн санаачилга хэрэгтэй, Өглөөнөөс авахуулаад орой унтах хүртэл ямар үйл явдал болж байна гэдгийг на- рийн хөтөлж чадах юм бол жинхэнэ амьдралтай дурсамж болно. Манлай сумын дунд сургуулийн долдугаар ангийн сурагч, өсвөрийн сурвалж- лагч Д. Байнаа гэдэг охины тэмдэг- лэлийн дэвтрийг үзлээ. Цөөн зүйл бичжээ. Хурганы зүсийг яаж монгол заншлаар зөв нэрлэхээс эхлээд на- рийн зүйл ч харагдана. Хонь хурга- лах дөхөхөөр ямар шинж тэмдэг ил- рэх вэ, тэр үед нь хот хороондоо хэрхэн ойртуулах вэ зэргийг Байнаа тэмдэглэлийнхээ дэвтэрт бичжээ, Ин- гэж тэмдэглэл хөтлөхийн зэрэгцээ өөрийн болон ойролцоо суурь малч- дын тухай мэдээ сурвалжлага бич- дэг нь бүр ч сайшаалтай, Тэмдэглэл хөтөлдөг хүүхэд сэтгүүлч болоход, тустай гэж инонерийн ахлах удир- дагч Ж. Батжаргал шавьдаа зөвлө- жээ. 2 Байнаа сайн төлчин төдийгүй баатарчуудтай ажиллах зөвлөлийн даргын сонгуультай. Айл хотынхоо бага ангид сурдаг төлчин хүүхдүү- дэд тусалж, сургамж санамжийн үг хэлнэ, Энэ нь бас сонгуульт ажлаа хийж байгаа хэрэг. Байнаагийн ха- варжиж буй Өлгий бууц тачирхан өвстэй юм. Гэвч хонь нь тарган байв. Говийн ургамал чаиарлаг болохоор тачирхан ч малын өл тэжээл хан- галттай болдог аж. Манай тусгай сурвалжлагч Ц. САНЖЖАВ 323 зйй: Р ай»?! бүрийн ажилд туслаж бай- АМЬДРАЛ ЯМАР БАЙНА ВЭ? ОЮУТАН Амьдрал ямар байна вэ? Оюутан... Сонирхол- той асуулт байгаа биз. Энэ асуултыг охиноо, хүү- гээ эрдмийн аянд мордуул сан аав зэж нар төдийгүй, ах эгчээ аль эсвэл танн- лаа оюутан болсныг мэд- сэн хүүхэд бүхэн сонир- хөж байгаа. Оюутан... Сайхан нэр. Цоглог залуу насны цол," дуудлага шнг сонсогддог «Оюутан болох юмсан», «Удахгүй бид оюутан бол- но», «Чухам ямар сур- гуульд ордог юм билээ дээ» гэж санааширсан,мө- рөөХсөн олон захидад ма4- най сонины редакцид ир- дэг. Өнөөдөр Монголын оюутны ПИ чуулганы өдөр. Манай орны долоон дээд сургууль, 28 тусгай мэр- гэжлийн дунд сургуулийн нийт 35 мянган оюу- танг төлөөлсөн 600 тө- лөөлөгч Улаанбаатарт ху- ран цуглараад байна. Бнд тэдэнтэй, бас олон ар- ван оюутан ах эгч нартай чинь уулзаж, -- Амьдрал ямар бай- на вэ? Оюутан... гэж ерөн хний боловсролын сургуу- лийн дүү нар чннь асууж байна. Та нар ч хэдхэн жилийн өмнө сурагч бай- сан янүү дээ.. гэхэд бүг-- дээрээ д хөгжилдөж, - Энэ асуултад заа- вал хариулна. Яагаад гэ- вэл тэд удахгүй оюутан болно. Оюутан болоход су- рагч байх үеэсээ л бэлт- тэгдэх хэрэгтэй юм бн- лээ... гэцгээсэн сэн. ЇЭД- ний яриа өмнө чинь бай- на. Нэг. ОЮУТАН БОЛО- ХООР ТЭМЦСЭН МННЬ у ч гэх нв ДЭЭ. Аравду- дүнтэй төгс лөө, Гэх- дээ ихэнх Хичээлдээ ОНЦ," сайнтай байсан "ом, Энхээ минь (миний дотнын найз) бараг онц төгсөх "шахав, Сургууль дээр сурагчдыг дүнгээр нь байр эзлүүлэ- хэд би 36 дугаар байранд, Энхээ минь 12 дугаарбай--- ранд оров, Ер.нь үнэнийг хэлэхэд би найзтайгаа чухам. ямар мэргэжил сонгож авах тухай- таа огт ярьдаггүй байж- Үүний хор холбогдол нь тун удахгүй гарсан даа. Элсэлтийн комиссынхон дээрээс Энхээ гарч иРэх- дээ. т - Олигтой мэргэжил алга... Хөгшин чинь ї84»- даадад нисэхийн дээд сур» гууль авчихшаа, Нисэгч болио 00, хөө, гэж бай» на. Үнэнийг хэлэхэд бид хоёрын хэн хэн маань ар- ван найм хүртлээ оиго» цоор ганц ч удаа аялж үзээ- гүй юм. Дараа нь миний ээлж боллоо. Би уг НЬ инженер болно гэж” яагаад ч юм. бо, байв. Элсэл- тийн комиссынхонд тТүү- инээ хэллээ. Уран бүтээлийн ПИ иэгдэл бэлтгэв, ” гаар ангина. би дунд -- Хуваарь чниь байна аа. Чухам юуны инженер болохыг боддог вэ? гэж асууж байна. Балмагдаж орхилоо. Багш нарын тусламжтай- гаар холбооны инжене- рийн ангийг сонгож авав. Дараа нь уралдаант шал- галт эхэллээ, Холбооны инженерийн ангид элсэ- хэд миний оноо хүр- сэнгүй, Гулсаж, өөр ан- гид орлоо, Дээд сургуу- лийн оюутан болсондоо баярлаад л үлдсэн, Харин Энхээ маань дээд сур- туульд орж . чадсангүй. Оноо нь хүрээгүй гэнэ. Тэр одоо техникум төгсөөд ажиллаж байгаа. Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагч байх үедээ, бүр 6--7 дугаар ангиасаа чухам ямар мэр- гэжил улсэх оронд маань ирээдүйд шаардагдаж бай, гааг судалж, мэдээд түү- нээс өөрийн авьяас, сонир- холд ойр мэргэжлийг сон- гож авч, эртнээс бэлтгэх нь зөв юм байна билээ. Дээд сургуульд л орвол, аль ангид нь орсон ч яд8- хав гэдэг бодол ялангуяа өөрчлөн байгуулалтын, өнөө үед дэндүү Хуучирч. Үүнийг л дүү нартаа хэлье. Одоо би мэргэжилдээ дур- тай болсон. Гэхдээ маш нх хөдөлмөрийн үр дүнд шүү. Галихеханкийн дээд сургууль. оюутан Б, ГАНБОЛД Хоёр, ААВ, ЭЭЖ ХОЁ- РОО САНАСАН МИНЬ т ч алс хо- | лын | ба- руун айм- таас оюу. тан боло- хоор дөр- . вөН жис ЛИЙН Өмгө ирсэн, Эхлээд их хөглөдөг Нэг өдөр явж бай- гаад хартал гутал минь ханзарчихаж, «Яана аа» тэсэн - бодол шуудл тол- гойд-орж ирлээ, Ингэх ч учиртай юм. Гурав хоно- гийн өмнө бас нэг гутлаа зурчихсан болохоор би ба- раг Хөл нүцгэн үлдэж бай- таа Нь ЭНЭ. 77 :: 2 Оюутныг тэтгэлэгт ав- даг 200 төгрөгөө аль хэ» ДИЙН зүрчихсэн, -Ядахдаа хамт амьдардаг. гурван охин маань «басл-мөнгө- түй, бүгдээрээ дуусгачих- сан байдаг. Орой «нь баа- хан уйлж байгаад гэр рүү- гээ утсаар ярьж аав,ээжээ- сээ гутал ирүүлж, билээ. Үнэнийг хэлэхэд" сурагч байх үедээ амьдралд өө- рийгөө бэлтгэх “хэрэгтэй юм. Хоолгүй,-талхгүй- явВ- даг өдрүүд Ондэнд биш- гүйл тааралддаг «байлаа. Мөнгө төгрөгөө тооцоотой зарах тухай мэдлэг олоо- гүйгээс л энэ, “Энэ бүх- нийг дүү нар минь ойлго- но гэдэгт итгэж байна. Оюутан С. СҮНЖИДМАА Гурав. ХЭНИЙ ТӨЛӨӨ СУРАЛЦДАГ ВЭ? чайг онц | сур, даг гэж битгий бо доорой, Би ердөө л 7 дунд сур даг. Зарим үед мууч ав. чихдаг, Их дээд сургуу- лийн оюутиуулын 80 ор, ” байсан байлаа..- чим хувь нь дунд сурч, улс орныхоо нтгэд найд: варыг биелүүлэхгүй бай- гаа тухай сүүлийн үед сонин хэвлэлээр .маш нх шүүмжилж байна. Ийм шүүмжлэд сонсох үед нүүр минь улайдаг, ОДоо бүрч хэцүү болж байна. Ямар суралцсанаас шалтгаалан тэтгэлэг олго- дог шинэ журамд их, дээд сургуулнуд шилжиж эхэл- сэн. Энэ зөвөө. Онц сур- вал ахиухан, дунд сурвал цөөхөн, муу сурвал юуч авахгүй гэсэн үг, Гэхдээ би дүү нартаа дүнгийн төлөө биш, мэдэ- хийн төлөө сур гэж хэл- мээр байна. Хичнээн их зүйл мэдэж, түүнийгээ улс орондоо өгч чадна төдийг харнуд нь эх орноосоо авна. МУИС. С. БАЯРСАЙИХАН Дөрөв. НОГООН «ЗИЛь- ИЙН ТЭВШИН ДЭЭР... йм дуу сий, Оюу- тан боло- хоосоо өм- пө би ан- зийнхантай гаа нийлж 8 зогсчихоод, Ногоон «Зил-эийн 5 тэвшин дээр Шуугилдаж явснаа Пи дурсана уу? Номин талын энгэрээр , Дуулалдаж явснаа сана, на уу?.. хэмээн дуулдаг Дуугаа дуулж байна, Оюу- тан болоход ажил хөдөл- мөрт: жинхэнэ ёсоор, орол- цох бэлтгэл хэрэгтэй гэд. гийг дүү нартаа хэлмээр байна, Хамт олноороо,өм- нийн цэнхэр говь, хангайн уулсын тагтад майхнаа бос- гож үдэш оройгоор түү: Дэг гал тойрон дуулж суух нь оюутан цагийн гайхам- шигт сайхан үе. Харин сурагч байх үедээ хөдөлмөрт “бэлтгэгдээгүй хүүхдүүд оюутан болсон хойно ажлаас хойш сууж, эмийн чөлөө олох гэж зЗү- дэрдэгл дээ. Тэд ингэс- нээрээ хамт олноосоо, эв- сэг найртай. амвдрал хө» дөлмөрийн талбарт байдаг тэдгийг л мэдрэхээс зуг- тааж байгаа юм. Ер нь Эх” сорны хөгжилд ганц бяцхан гар нэлээд, тус хүр- гэж, хоёр бяцхан гар”бүр ч их тус хүргэнэ, -харин бяцхан тар... Тэгэхлээр бид -бяцхан гэлтгүй хөдөл- мөр л хийж сурах хэрэг- тэй. ї Төмөр замын техннкум : Ч .ОРГИЛ Тав, НАТРИАХДМАЧИБ | эмын сан, лек- цийн тан- химд би үе тэнгийн нэ- гэн хүүтэй » хргэлж дайралддаг байв, «Яагаад дандаа түүнтэй тааралдаад байдгийн учрыг би төдий л сайн мэддэггүй байлаа, Дараа нь бид тапилцав. Орой үдэш. хамт явдаг байлаа. Аз болж, тэдний гэр манай чиглэлд, Тэр . надтай. өглөө ч тааралда» на. Тар болгондоо л сэт» гэл хөдлөм инээмсэглэж, -- Иатриахдмачиб...гэж мэндэлнэ, -- Энэ чинь юу гэсэн Д, Сүхбаатарын нэрэчжит Улсын хэвлэлийн комбинатал хэвлэв. юм. Одооч:-энэ.. үг юм бэ? Ямар хэлээр яриад байна.. гэхэд, -- Грекээр., гэж товч- хон хариулдаг байв. Одоо дүү нар минь ойлгосон байх. Бид хоёр бне биен» дээ хайр сэтгэлтэй болж, айлд гэр болж: амьдарч эх- лээд нэг жил өнгөрч бай- на. «Оюутан гэр бүл» хэ- цүү нь ч хэцүү. Гэхдээ л аз жаргалтай, Бие биедээ хайртай байхаас илүү аз жаргал хаа байх вэ? Оюу» тан нас амьдралын ханна сонгох хамгийн тохиромж« той цаг гэж би боддог. Гэхдээ хэцүү зүйл байл» гүй яахав. Хамгийн гол нь хүмүүст үргэлж сайныг санаж, тэднийг хүндлэн, хайрлаж явахад л бидсу- рах хэрэгтэй. «Иатриахд- мачиб» энэ үгэнд хүн бү- хэн дуртай. Тонгоруулаад уншаад үз дээ. АУДЭС. оюутан Ж. ЭНХДЭЛГЭР Зургаа. ХӨГЖИМ, БҮ- ЗКИГ, ДУУ дутны хамгийн » дуртай зүй | лийн тухай асуув уу? Хөгжим, “5 бүжиг, дуу, яруу “ найраг. Мэдэх- гүй, эдгээрт.дургүй оюу- тан олоод -ир гэвэл би л лав чадахгүй байх. Ер нь оюутан: тэдэг чИнь залуу” - Нас, гэсэн: үгг шүү дээ.Тэ» гэхлээр, хөгжим, дуугүй» ттээр: Залуу насыг яаж !тө- сөөлж, болох. вэ дээ, Сур» “туулийн. маань. танхимд өнгө, өнгийн, чийдэн гялЛ- «балзаж, хөгжим. нүргэлэн, найз нөхөд Маань. бүжиг» лэж байгааг харах үед сэт» тэл хөөрөхгүй байж болнд гэж үү? Хөдөөгийн улаан булан, бригадын төвд Ч оюутнуудын оролцоотой- гоор ийм баяр болох нь “цөөнгүй. Хүмүүсийн баяр» ласан царайг Хараад бид чтэднийг баярлуулж бай- таадаа баярладаг. Тансаг. “байгаль, уран зураг, .дуу хөгжим, бүжиг наадам, уран зохиолд дур с яаж, хайрлаж сурах л бүх хайрын эх. Онолын хэ- лээр- «Гоо зүйн зохих бо»: словсрол эзэмшжээ» гэсэн “ үг. Оюутан “хүнд энэ -чг-. нар зайлшгүй хэрэгтэй. - УБДС. Л. МӨНХТӨР Долоо. ХАМГИЙН БАЯРТ МӨЧ 2 уутны амьдралыг эсвэл Дан-- даа бэрх- цээл, зэс- вэл дандаа баяр баяс- галан мэтэор ойлгож хэр- хэвч болохгүй. Аль алин нь бий. Би одоо тавдугаар дамжаанд онц суралцаж байна. Хамгийн баярт мөч маань «Сессия» гэж иэр- лэгддэг анхны | шүүлтээс эцсийн шалгалт хүртэлх хугацааг давсан өдөр л то- хиолддог. Сурлагынхаа дэвтрийг сөхөж харна. Бүгд «онц», бүгд «тоо- цов» тэсэн дүнтэй байхнь хамгийн жаргалтай мөч. Энэ дүн, энэ амжилтыг олж авах тэж хичээлийн өдөр бүр, цаг тутамд мөн ч их сууж, мөнч олон ном сөхөж харж, багагүй ядар-. сан даа. Ядаргаа маань энэ өдөрл тайлагдах шиг болдог, Дараа ньхэд хо» ног тухтай амарна. Да» хиадд хнчээлинц өдрүүд эхэлнэ, Дахиадл ядарна. Оюутны амьдрал ийм юм. шүү. ХААДС, Н.ДАВААЖАН Найм. ТӨГСӨӨД ХААНА АЖИЛЛАХ ВЭ? х дээд, ч тусгай мэр- | гэжлийн сургууль, ТМС-дзөв- хөн хотын хүүхдүүд сурдаггүй Монгол нут- гийн маань аль ч хяз- гаараас ирсэн хүүх- ДҮҮүД «оюутан», «сурагч» гэсэн нэрийн эзэн болдог. Тэгтэл хоёр гурван жил амьдарсан хотдоо шигдэн: үлдэж, хориод насаа өнгө- рөөсөн хөдөөгөө орхихыг хүсдэг хүүхдүүд сүүлийн үед олшрох боллоо, Улаан баатар маань хөгжиж бай- на, Дэлхийн хамгийн том том хотод очиж үзсэн хүн чнийслэлийг маань голох- түй..Харин хөдөө нутаг маань... Өөрчлөн байгуу- лалт хөдөөгөөс л эхлэх ёстой. Оюутан бид хотод биш, хөдөөд тэмүүлдэг бо- лоосой гэж хүснэм, Эх орны маань ихэнх нь хөдөө нутаг шүү дээ. Бид тэндл соёл түгээх ёстой. Биднийг ч, та нарыг | чирээдүйн том том хо- тууд босох хөдөө нутаг Хү- ээж байна, өнөөдрийн су рагчид аа! Та нар тэнд оч» нОбизгДээг2 .2 - Барнлгын техннкум ялттү22 /игЧ БАТТУЛГА Ес. ХЭЭРИЙН: ГАЛУУ : “НИСЭН:ҮЛ.. ЧЬ! х На- цагдор- жийн би- «...Хүний хүү эрд- мийг өвөрт лөн харина» гэсэн түүний. үг юутай үнэн бэ? Үзээ- гүй улс гүрэн, очоогүй хот сууринд очих сайхан. Тэр тусмаа эрдэм сура- хаар шүү. Манай улс эх орондоо, хэрэгтэй. олон тоо: ны мэргэжилтнийг гадаа- дад бэлтгэж байна,. Тэд- ний ихэнх. нь улс.гүр- нийхээ даалгаврыг , нэр: төртэй. .биелүүлж эргэж ирдэг. Харин зарим | цөөн хүүхдүүд «гадаадад л явж байвал боллоо» гэ- сан бодолтой байж, сурч мэдсэн зүйлч үгүй болох нь бий. Ж... Эх орноосоо алс явсан хэнтэй ч цуг эх орон нь хамт явдаг юм. Түүнийгээ амь шигээ хайрладаг, өё- рийнх нь нэр хүнд, эхор- ны -нэр хүнд гэж-боддог, өөрийнх нь хариуцлага,са- наачилга эх орны өмнө хү- лээсэн үүрэг гэж санадаг хүүхдүүд л хилийн чан: сурахаар одох ёстой, Ийм хүүхдүүд манайд олон ЗХУ. Оюутан 2 С. МАГСАР. Ах эгч нар нь амьдралын- хаа «туршлагаас» та нарт ярьж байна. Бид яах ёс- той билээ? «Ба аа» 41 гэж хэлэх ёстой. 8) зэрэгцээ Монголын оюут- ны 1 чуулганыг тохнол- дуулан нийт оюутан ах. эгч нартаа баяр Буггчий аз жаргалыг ерөөе! Тийм ээ! ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРМ НАР НЭГДЭГТҮ МХЗЭ- мин108 КОРОО.,Д СҮХЬААТАРЫН НЭРЭМЖИТ МПБ-ЫН ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН-СОНИН-- МАХН-ЫН Оюутан болох хүсэл с0- нирхолтой хүүхэд олон. Энз зуйн хэрэг. Гэтэл дээд сургуульд сурч бай- таа сурагчид Сурлага, Хү- ямар бэлтгэл- вэ? Өврийнхээ авьяас, сонирхолд тохир- соп эжил сонгож Чча- даж байна уу.. Саяхан хуралдсан Мон- толын оюутны ЇГ чуулга- ваар пионер сурарчид та бүхэнд шууд хамаатай энэ мэт олон чухал асуудал хөндөж ярилаа. Ганцхан баримт хэлье. Тус чуулга- ны илтгэлд «Сүүлийн 59 жилд манай орны дээд сургуулиудад 15957 оюу- тан элссэн, үүнээс 2192 нь буюу 13,74 хувь нь сурлага, сахилгаар хөөгД- сөн байна... Зөвхөн 1988- 1989 оны хичээлийн жи- лийн 1 хагаст дээд СУР- туульд суралцаж байгаа 11719 оюутны 41,6 хувь нь дунд, 15 хувь нь сул дүнтэй суралцсан байна» тэж тэмдэглэжээ. Энэ тоо аймшиг төрүү- лэхгүй гэж уу? Өлөөгийн пионер, сурагч та бүхэн ҮЙЛ ХЭРГИЙН дээд сургуульд элсэн ор- сон хойноо ийм олон нь сурлага, сахилгаар тэн- цэхгүй хасагдах болж бай- на уу? Үүнээс хуүхдүүд та нар сургамж авахгүй байж болох уу? Ямар оюу- тан сургуульд тэнцэхгүй байна. вэ? - Оюутан болж бай- вал юуны ангид орох нь хамаагүй гэж ирээдүй өө» ДӨӨ «нүд анин» зүтгэгсэд - Эрдэм номд сурья гэхийн оронд суртуулийн босгоор «аргалж» алхаг- сал. -- Сурч, хүмүүжих гол замаасаа хадуурч буруу замаар «будаа тээгсэдэ... Сайн оюутан, чадвар- тай мэргэжилтэн болохын тулд зөвхөн Сурлагаараа төдийгүй хүмүүжлээрээ хүн шиг хүн байх нандин чанар дутаж байна. Оюу- тан ах эгч нарыг чинь муу хэлэх гэсэндээ Оиш ОЮУ: тан болох хүүхдүүд та иё8- рыг хөлөө зөв олж тавиа- сай гэсэн санааны уулнээс дээрх баримтыг иш татлаа. ТӨЛӨӨ хэзээд цал тасулнс сой, Манай орны иргэний 7 дээд сургууль, 28 тусгай мэргэжлийн дунд СУр- гуульд 40 «гаруй мянган оюутан залуу Суралцаж байна. Тэднээс сонгогдсон 601 төлөөлөгч оролцсон монголын оюутны Ц| чуул- таны индрээс бага залуу- гаараа эрдэмд суралцах, сурсан эрдмээ бүтээлч амьдрал болгохыг чухалч- лан ярив. Оюутан залуус зөвхөн суралцагсад 19- дийгүй нийгмийн идэвхтэй хүчин, хөдөлмөрийн тал- барт бүтээн байгуулагчид болж ирспийг тодорхой ба- римтаар ярилаа, Хадлан авах, тариа ногоо хураа- хаас аваад цаг үеийн му- хал ажилд оюутан залуус үнэхээр их хүч болж ирс- нийг хүүхдүүд та нар ах эгч нарынхаа амьдралаас эхлээд сайн мэднэ. Чуулгтанаас оюутны нийгмийн асуудлыг шийд- вэрлэх талаар ч чухалСса- нал гарлаа. | Тухайлбал өвөл, зуны амралтаар орон нутагтаа очиж, бу- цах үед унааны зардалд хөнгөлөлт үзүүлэх, хям- дарсан үнээр үйлчилдэг хоол, ахуйн үйлчилгээний газартай болгох зэрэг зо- рилт дэвшүүлэв. Монго- лын Оюутны Холбооны зохион байгуулалт, үйл ажиллагааг өөрчлөн сайж- руулахад ч ихээхэн ан- хаарлаа. Өнөөгийн сураг- чид та нар маргаашийн оюутан. Тийм болохоор монголын оюутны ЇГ чуул- ган дээр ярьсан яриа, дэв- шүүлсэн санааг үргэлж- лүүлэн хэрэгжүүлэгчид нь өнөөгийн пионер, сурагчид та нар, Үүний учир сурагч та бүхэн өөрсдийгөө хэр- хэн бэлтгэж, мэргэжлээ онож сонгох тухай эхэнд өгүүлсэн билээ, «Аливаа эрдэм ухааныг Хөндлөн- төөс биш амьдралаараа суралцсан хүн л хол явж чаддаг юм байна» гэж тус чуулганы төлөөлөгч, Буда- пешт хотын улсын их сур- гуулийн оюутан Д. Сосор- бурам хурлын завсарла- гаар ярьж байсан. Энэ үг хүүхдүүд та нарт суртамжтай уг шиг санагдсан. Тунгаан бодоо- рой, дүү нар минь! МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ БЭЛХЭН БАИГГУН ! жилдээ Х28 (2399) | 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 12. ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө ДУУНЫ ЦЭНХЭР ЯРГУЙ Эх оронд маань энхийн нэгэн : хавар айлчлан ирж, нялх төлийн майлах дуу, иялх ногооны анхны» дуун үнэр, цөнгөө түрэх голын урсгал, хүүхдийн цовоо дуу нийлж нэгэн сайрал хөгжим гэл- тэй эгшиглэнэ. Цэцгт цэцгийн түрүүнд 7 Цэнхэр яргуй ургалад... гэсэг. уянгат дуу танхим дүүрэн цуу- райтна. Үсэндээ хөх тууз цэцэг- дэсэн єхидыг харахад ёстой л «Яргуй» дуулах мэт. Жилд жи- лийн хавар цасан дєроос цухуйх анхны яргуй ингэж бчдэнд, хүүх- дүүдэд дууны «цэнхэр яргуй» бэлэглэдэ” билээ. Хүүхдийн ур- лагийн у жлалт «Яргуй» наад» мын нээлтийн ажиллагаа В.И.Ле- ниний нэрэмжит ?Ч1С-ын Төв Эр- донд болж Ажилчны районы авь- яаслаг пиопер сурагчдын тай- алан тоглолтоор эхшдсгь юм. Энэ жилийн наадам Халхьчї голын байлдааны ялалтын түүхт 50 шилийн ой, Монголын багш нарын У их хуралд зэрэг тэмдэг- лэлт үйл явдалд зориулагдсанаа» раа онцлог юм. Тэгээд ч манай хүүхдүүдальв дотиы хэвлэл--4«Пионерийн үвэн» сонины 45 жилийн ойгоор аж», лаа эхэлсэн нь давхар баяр тээ тэй. Хүүхдийн шинэ дуу, шүлэг, бүжиг, тоглоом... Энэ бүхнийг хамгийн түрүүнд сониноосоо сурч мэдэж авдаг. Наадамд оролцогч хүүхдүүд «Пионерийн үнэн»-тэйгээ хөтлөл- цөн урлагийн далайд аяллаа. 41 дүгээр сургуулийн сурагч Д.Зайсмаа, 52 дугаар сургуулийн сурагч Б.Батжаргал нарын дуул- сан дуу, охидын бүжсэн «Үйл- чин» бүжиг, уран нугаралт зэрэг олон тоглолт үзэгчдээс Өндөр үнэлэлт авч байлаа. Тоглолтыг үзэж суусан гурван охинтой танилцав. Тэд нийслэ- лийн 50 дугаар сургуулийн зур- гадугаар ангид сурдаг. Нэр нь В.Одонжаргал, Д.Саруулсайхан, Д.Энхмаа. -- «Яргуй» наадмын нээлтийн ажиллагаанд оролцож, үе тэн- гийихнийхээ тоглолтыг үзэж с0- нирхлоо.. «Монголд ардын урина дуудлага, дуу бүжгийн эвлүүлэг, их сайхан сэтгэгдэл төрүүлэв. Бөх цоллох, цэц булаалдах, дай- ралцаап зэрэг ардын урын сан» гаас тоглоом нь сониип юм» гэж охид ярилаа. Хүүхдийн урлагийн «Яргуйт наадмын хүрээнд хүүхдийн уран бүтээлийн үзэсгэлэн, шилдэг ДУУ шалгаруулах уралдаан зэрэг арга хэмжээ зєхмогдлоо. , Мөн хүүхдийн дууны «ФЯргуй- 89» түү-эр хэвлэгдэн гарчээ. Энэ түүвэрт емнөх жилийн наадмаас хойшхи хугацаанд зохиогдсон хүүхдийн дуунууд орсон байна. Хүүхэд бүрт шинэ дуу, хуур, хөөр баяр, бэлэглэсэн «Яргуй» паадмын үеэр манай томчуул хүүхдэд зориулсан шинэ уран бүтээлээ толилууллаа. д.Энхчимэг ..... Эрхэм хүндэт (узшигч, найз за! Таны гэгээн: сонорт өргөц буй энэ бяцхай өгүү-! хэл үнэн баримтат (гэдгийг өчье, Өгүүлдээ болсон язд- лазс сэдэвлэн бичлээ. Таа- аалд орших болтугай. Насан, үерхдэг охийндоо очив, ЮИШ тийш сэрвэлзсэ. нээ хонходлоо. Хаалганы цаана хөлийн чимээ гарсан ч үүд нзэгдсэнгүй. Дахин хонходлоо. Үүд сая нээгдэж, Гоомарал гарч ирэхийг хар- сан Насантийн цээж хачин оргив. -- Яасан бэ? -- Үгүй зүгээр, уулзах гэж... -- Тэгээд? - Харин тэгээд л тэр -- Уулзах гэсэн юм бол яриач. Яриа ер авцсангүй. чамтай -- За,за! Мангар юм шиг зогсоод... гэснээ |Гоомарал буцаг:д орчнхов: Насан, са- наазалдаад «тэдний жүжиг үзнэ гэдэг үргэн боллоо» гэж бодон, орцноос тарч Доо- гийнх руу явлаа. Насан, Гоомаралтай ах- лах ангид ордог намраас үер- хэх болжээ, Харип тэдний үерхэл чухам эндээс д эхэл- сэн болов уу... Үерхэл, хайр дурлалын та- лаар сурагчдын дунд халхун яриа өрнөсөн байв. Хүүхдүүд өөрийнхөөрөө тайлбарлана, зүтгэчэ. Хүү ч бодож явдгаа хэлжээ. Гоомграл түүнд «Хамгийн ухаантай үг хэл- сэн» хэмээн ихэд талархав. Маргаашнаас нь тэдний харц мөргөлддөг болов. Насан урд эгнээнд суух тул хойш эргэх нь цөөнгүй, Тэр бүрийд нэг л уйтгартай, мөргөдөл дүүрэн гэмээр энх- рий харц түүнийг угтана. 2 7 АСААД УНТАРСАН НЭГЭН ХАЙРЫН ТУХИЙ Тэгснээ хобул инээмсэглэн, хэн хэгээсзэ ичингүйрхэлэ. Насан, Гоомаралд аль болох ойр байхыг хнчээж, энэ тэ- рийг хүүрнэн, цуг сууж, хи- чээл номоо солилцдог бол- лоо, Гоомаралын намуухан ДУУ, ялдам аашинд улам бүр татагдсаар байв. Утсаар ярих, хичээл дээр зэрэгцэж: суух, хамт алхах нэг л дутуу,са нагдах боллоо. Тэд ший, ясүж, гэнд хааяа ялдаг болж, зүр- хэнд нь нэгэн нахиа хэдий- нээ саёолжээ. Хичээлийн жил дуусаж, нисэн одоход бага- хан цаг үлдлээ, Зуны гурван сар Масанд даанч удаан санагдана. Гоо- марал амралтанд явчихсан байдаг. Түүнийг утасдалгүй Хэд хоноход янз янзын юм бодогдоно. «Арай намайг... Арай больсон юм биш бай- гаа» гэхээс бие | давчдан, байж суухаа олж ядна. Анх жүжиг үзсэнээ ахин дахин санана, Хүмүүс гадаа- лаад, хаврын эхэн сарын орой даанч таатай. Хайрын тухай эмгэнэлт жүжиг үзсэн тул хэн хэн нь дуугүй. На- сан, Гоомаралыг сугадахсан гэж хүсэвч, зориг мохоод байтал «Насаан! Зэрэгцээд алхаач!» гэх нь тэр, Насан зориг гарган мөрөөр нь тэ- вэрвэл охин дуугарсангүй. ОТОД сон 1 | лалын түүний цэг | Дөрвөн ясны | ДАида Г хайжамл | “Зая | "шавь. |:1691) | жив сэл тосллын ! Эргын бан) Лин хувьсзана Олон: алил Они түс 29хИосОон | Т20ГуүтиийГ байна. УСҮлйГ нлүү Мопгслчууд нээс уламжилсан соёл, би- чиг үсгийн баян өвтэй ард гүмгч. Энэхүү өв”уламж- вь дурсгалууд ТОД ҮСГИЙГ 1648 онд ойрдын Гөрөөчин отгийн 1Наг-ас өвгийн Огторгуйн | (1599-1662) гэж өөрий- төө гэрлэдэг төвдөөр Нам- гэдэг | хүн сохиожээ. Зая банди- Аа Намхайжамц нь хэлний 0 ин-нжлэлтэн, чуугагч. ураз шүлэгч хүн. бандидын Ралнаабалраагийн | зохиосон «Саркы хэмээх «...тэдр ЖШРЛИЙН лай тайж Зуйд хамт өвөл- Тэр хулгана жилийн й өвөл Тодсрхой үсэг. үсэт) зөхисн мэлээ буй. Эл билгийн хулгана жил тооллын болио. Тод үсэг нь туурвисан гийн найглата» тээлд дурдсанчлан: «Омог монгод улсын болгохын түл яХурстэй узэгвүүдийг 0үр ангид . хольцалгүй гийгүүлэн Усаг билээ, Тол | үсгийг моигол Ш 2осх0й бєлгож, им. хэдэнл ойртуулац Ц "их, зорилгоор ї та, 9, ДЭ, ТА. жЗ, ча. ра: 0. Уг 0, Ү тэргүүтэн бойгом тухайн , бЇПДЫн Аялгуунд тулгуур, , Яай зохиожээ. ҮСЭГ өнө -Эрт- тод үсэг, юм. Хошууд”? Зая бан- далай бичгийн тарамгай ор дотны гэрэл» номонд эвөл Ав- (тод үйлдэв» ГЭ 4 иь 1648 ов | Зая « Үз- нэрт бү. - хялбар (үсэгнүүдийт) ялгаж» Ї ь ҮсТЭЭ то» 5 пэг т?тЛЭт итмжЖ, ярия, би» зэхмоссм Ч й ЁН : Ё: 1 Ё ойлгомжтой үеийнхээ Тєд усзгт ". ЧОЙЖИ- ХЇҮУ зууны эхэн үед их эрдэмтэн, яруу | найрагч, орчуулагч Чойжи-Одсэр (1250--| 1320) амьдарч байжээ. Чойжи-Одсэрийн нэрийг Номын гэрэл хэмээн монголчлон | орчуулсан нь тохислддог. | ! хиолын тойм» зохиолдоо. бол Мойголын хэл бичгийн эрхэм зүтгэл- тэн байсан тул түүний бүтээл бүрийг бид гэж онцлон | Төд явсаар Гоомаралын Га. даа ирэв. Ийнхүү тэдний хамт явах олширч, хичээ- лийп иилийг үджээ, Насан ингэж гиюүрч суух- дза нэг зүйлийг огт мэдсэн- гүй, мэдэхийг ч хүсээгүй юм. Яг энэ үед Гоомаралын Ддо- тор хоёр хүн тулалдаж байв. Нэг нь «чи үерхэлдээ үнэнч бай, Хүний үрийг хуурч бо- лохгүй» гэхэд нөгөө талаас «Түүнийг орхи! Насан шиг хөвгүүд бишгүй олдопо, Ам- ралтаа ипээж, дарвиж өнгө- реөо. Насан, чиний юу том бэ? Та хоёргин үерхэл ч дээ, ки- нонд хамт явахаас хэтрээ гэж үү? Та хоёр шиг байту- гай ханилсан хос салдаг юм чинь» гэнэ, Энэ хоёр бодлын мөргөлдөөнд сүүлчийнх нь дийлэв, Гоомарал «мэргэн зөвлөх»- ийнхөө үгийг дагаж зэргэл- дээ ангийн “Эрдэнэтэй та- нилцаж бүжиг наадам хаана л бол хаана хамт явах бол- жээ, Нэг орой Гоомаралыг хэдэн танхай залуу ээрч хор- гоосонд Эрдэнэ салгажээ. Эр- дэнэ, айж. балмагдсан Гоөма- ралын гараас хөтлов. Тэр орой тасгийн нь охид түү нийг эрж, сүйд болсон гэдэг. “Энэ тухай Насан сонссон боловч огт итгэсэнгүй. Гоо- маралыг зуслангаас ирсэн даруй утасдвал, -- Хоол хийж байна, орой би өөрөө залгая гээд тасалчи- хав. Насан оройжин, шөнө- жин хүлээж харилцуур хан- гинах бүр ухасхийн авсаар. Сэтгэл, санааг гайцхан зүйл эзэмдэж, өдрийн бодол, шө- 7 урт эгшгийг үндсэн хоёр аргаар илэрхийлдэг бөгөөд үүний нэг нь эгшгийг дав- : тэмдэглэх, нөгөө нь ар талд нь зу- раас татаж тэмдэглэх арга юм. Тод үсэгт самгард. төвд хэлний зүйлсийг би- тусгай галиг үсгийн систем бий. ТОД үсэг нь 7 эгшигтэй. харлан бичиж чихэд зориулсан 19 гийгүүлэгчтэй. Зая бандида хоо дараа жээ. 02 Академич Ц. Дамдинсүрэн бичиж хэвлүүлсэн сопипхон судлах хэрэгтэй» тэмдэглэсэн нь буй.. гарамгай мэргэжсэн бандида сан бололтой. сан зохиол бүтээлээс бидпий чарьяарадара», «Банзрагч», га, түүний. бичсэн хийсэн. монгол тайлбар», дууд уламжлан нрсан, Олсоэр эїйэзтхэгийн вадара» Гэдэг бүтээлийг уг зохиояын монгол Дуусгаад, 1312 сид модон Намхай- жамц тод үсгээ зохиосны- төвд хэлнээс 170 гаруй зохиол орчуулс- наас тод үсгийн бичмэл. дДармалаар нэлээл Нь ОЛД- «Монголын Уран 30- «Чойжи-Одсэр Чойжи-Одсэр нь монгол, самгард, төвд, | уйгар зэрэг хэлийг сайтар эзэмшсэн, хэл | бичиг, гүй Ухаан, анагаах ухаан, шашны | сургаал, урлах ухаан зэрэг таван ухаанд хайн үеийнхээ эрдэм үхааны манлайд гар- сан ихээхэн боловсрол мэдлэгтэй хүн бай-| Бичгийн хүн Чойжи-Одсэрийн «Бурхан баг- шийн 12 зохионгуй» гэсэн гурван орчуул- «Бодичарьяавадарад «Зүрхэн тольт» хэмээх монгол ХЭЛНИЙ зүй» гэсэн зохио. Хэлмэрч Чойжи- | гүн Шантидэвагийн зохиосон «Бодичарьяа- моигел хэалг2р орчуулжээ. Үүнийхээ зараа тайлбарыг дүүлсэц гадгаг. Эл мойгод тайлбар иь би- | НОМЫН САН-- | Монголд ядуу айл бичиж 4 | олон байсан. Гэвч ї| бараар хэв | сангүй .Тэгээд өн судэвуломгүй ЭВЫ | 7 болно. їШүлэг тэр: гуулаад ир» гэж байна, Т лэн, пойроо чамгүй хулжаав, гэлээрэй, Ийм үг сонссон Гд, Зүрхнээ гомдол хуран цээж сарын шар гозойв, Очиж ташууй оргино. очиж тэр муу Арвилангаа тийм ам гарсныг бодохоос цу. нийн зүүд Ашгүй хичээл эхэлж, зунжин уулзаагүй инөхөдт2 эй- ха/ лдапа. гөө учирчээ, Охин түүнтэй Гурван найз ДУУ "Жи үерхэлээ үргэлжлүүлэхийг алхсаар Арвилангийн хүссэнгүй. Харин Эрдэнэтэй иртэл Базар хүлээж байлаа. «Та нар тийм сүрхий юм бол надад, бидэнд тэр үгээ Дав- таадах» гэснээр ам муруйж ганц хоёр нударга зЗөралд- улам дотно болсон нь Насанд лоө, Базар Доог дагуулан орь тэсэхийн аргагүй хэцүү. На- цонд оров. сан тэднийг бямба гаригт жү- -- Та нарын хэн жиг үзэх болсныг дам дуул- «Хүрээд ир!» гэсэн бэ? жээ. Итгэлт нөхөр Доо. Ар- Мэдэхгүй вилан нарын зөвлөснөөр Тоо- Сайхан мэдээрэй, чи маралтай уулзаж гомдлоо ба- Арвилан сиймхий тааруу. рахаар очсон нь тэр аж. лан гэртээ гүйж орлоо. Амьс чинь Насан явсаар |Доогийнд гаадаж, бахардсан түүнийг орвол Арвилан сууж байв, ЭГЧ нь хараад: - Хаачаад ирэв, чи гэ. Болсон бүгдийг яриад, хэр- хэхийг асуувал, тэд жаал ВЭЛ, дуугүй сууснаа, «Чи анхиаа- саа бидэптэй зөвлөөгүй шүү Одоохон, Ингэж хэлчи» хэд шурхийн гарахад гарт нь ямар нэгэн цайвар зүйл гя- дээ, Энийг чинь бодохоос... Эс Гэхдээ бид чамд тусална. Яа- лалаав. нь ч араас нь гаад гэвол бид чинь найзууд Хараад: гүйв. «Нэгэнт ийм дээрээ тул сан хойпо Базартай нэгийгээ үзчихье» гэхээс өөр бодол Арвилангийн толгойд орж ир- сэнгүй. Гэтэл эгчийнх нь Арвилан! Чи яах! гэж байна аа гэж балмагдсад вдс 47 бүгдийг аварлаа... Ийм нэгэн явдал “болсон юм. Нөхөрлөлдөө үнэнч ялаа» рай гэсэн сэтгэл минь намайг эл өгүүллийг бичүүлэв. Гоо» марал, Насан, Арвилап, Ба- зар, Доо нарын аль нэгийг ээд хэлж ЗМХЭНЫ” Эрдэ- буруутгахыг зорьсонгүй, Хэ» ний зөв, хэний эндүүг ун. Гоомарал” гүйсээр /Эрдэ- шигч та тунгаах биз ээ. Таа- ний эєга Базартай Бушлаээ” лалд орших болтугай, жээ. «Цаана чинь Эрдэнийг алах нь. Бушуухан очооч. Өсвөрийн сурвалжлагч Арвилан, хэнээс ч айхгүй, да- Ш., ОДОНТӨР биш үү?» гэв. Хагас сайн болж, жүжгэнд явлаа. Хоцорч орсон тул тог- лолт эхэлчихсэн, харанхуй. Жүжиг юу удах вэ. Хүмүүс гадаалахад, тэд хосуудыг гЭ- зэг даран мөрдлөө, Гүйцлээ. Охины шинэ, хуучин Хоёр найзын яриа эвлэсэнгүй. На- сангаас урьтаж, Арвилангийн нударга “Эрдэний нүүрэнд буув. Гоомарал «Болиоч ээ!» тэж хашгираад гүйчихэв. з шини илглижн » | дэнд мэдэгдэж байгаа манай гүн ухааны | | анхны бүтээл юм. Тэрбээр Чойжи-Одсэар «Зүрхэн тольт» хэмээх монгол , хэлний | зүйдээ авиаг өгүүлэхийн эрхтний оролцох байдлаар ангилан хуваахдаа эртний энзт- хэгийн гүн ухааны огторгуйн махбод, хийн | махбод, гал махбод, усан махбод, шороон | махбод гэсэн таван махбодын зарчмыг тохируулан хэрэглэсэн аж. Мөн эгшиг үсгээр амь эс орсоп үсэг угүй болой хэ-| мээн монгол хэлний үе бүтээх зарчмын | асуудлыг хөндсөн байна. Хэл зүйч Чойжи- | Одсэрийн «Зүрхэн тольт» нь долоон ЗУУ| шахам жилийн турш монгол үсэг бичгийн гол мөрдлөг болгож ирсэн хэл зүйн бич гүүдийн нэг бөгөөд хэл бичгийн эрдэмтэн | нарт нөлөөг үзүүлсэн нь лавтай, Хүүхдүүд | та нар Чойжи-Одсэрийн тухай лавшруулж | мэдье гэвэл доктор Д,. Цэрэнсодномын | бичсэн «ХЇУ зууны үеийн яруу найрагч| | Чойжи-Олсар» (1969) зохиолыг сонирхон | уншаарай. Э. ПҮРЭВЖАВ (1НУА-ийн Хэл | зохиолын Хүрээлэнгийн эрдэМ шинжилгэгн"й ажилтан) “ГЭРИЙН ТАВИЛГА | ! | “ Дөрөвдүгээр хичээл | Түрүүчийн хичээл дээр бид өргөө гэрийн- | | Хээ тухай үзсэн. Өнөөдөр гэрт ямар тавилга | | байдгийг сонирхоцгооё! | | ТУЛГА--Галын сөн. Гэрийн өр дунд | ! ! | ! ! | . | СЭР 1957 онд тулгаа тулна. Тулга дөрвөн тотготой, тур: ван бүстэй. Энэ тухай, Дөрвөн хүн Гурван бүстэй гэжшоньсогелсон нь ЮУ- тай оновчтой. Бас эрт цагийн оньсогод, Гунжин үхэр | Гурван эвэртэй гэдэг байсан ць бас тул- | ганы тухай юм. Учир нь тэр цагт тулга 8 | тотготой байжээ. Тулганы дөрвөн тотгыт, Хааны хүү Харцын хүү Бээлийн хүү Бөэсийн хүү гэж нэрлэдэг нь хүүхдий! | Хэл яриаг цэцэн мэргэй болгох зорилготой. | ЗУУХ--Дотор нь гал түлдэг төмөр хэрэг” (Ё сэл. Дээшээ утаа татах яндантай. ямцан ! | төөнөрч түлэхээс хамгаалсан схурьта!| | Мөн газар зуух, шавар зуух ч байдаг| | Томы нь пийшин хэмээнэ, 1 цолтой, ту- туүрви. үед «Боди-| ухаантан | 1305 онд | «Оорсдоо даалимба ,хөдөс өмсдөг Сансрын инсэгчдийн өдөрт МИНИЙ. ОХИН САНСРЫН НИСЭГЧ ЗХУ-ын хоёр удаагийн баатар, ЗХУ-ын иижсэх хүчний Маршал Ё. Я. Са- вБицкий өөрийн өхин, ЗХУ- ын хоёр удаагийн баатар, ЗСБНХУ-ын сансрын ни» сэгч С. БЁ. Савицкаягийн- хаа тухай ингэж ярилаа. - Намайг хүн хүмүү- жүүлэх далд увидастай хүн гэж зарим нь боддог. Тийм биш. Хүн хүмүү- жүүлдэг нууц ид ШИД На- дад байхгүй. » Светлана эрэгтэй дүү- гийнхэз хамт зөвлөлтийн жирийн нэгэн гэр бүлд . өсч, хүмүүжин ердийн нэ- гэн Дунд Сургуульд сурал- цаж төгссөн. Эдэг нь маршал цолтой боловч хүүхдүүд минь бусдаас илүү элдэв «эрх дарх»-ыг єр эдэлдэггүй.. Эцгийн алдар нэрд дулдуйдах гэд- гийг ёр мэддэггүй. Бид гэрийн багш, хү- мүүжүүлэгч хөлсөлж авч байгаагүй. Охин минь мн- ний албаны машинаар яв- дэг удаа байгаагүй. түүнд элдэв чамнн (хувпас үнэ хаян худалдан авч өгч байгаагүй. Харин Светла- наг ном унших дүртай бо- лохоор ном нх авч өгдөг байсан. Дайны тухай ро- рүүд, түүний зан чанарт нх нөлөөлсөн гэж би бод- Хог, Миний түүнд үзүүлсэн цорын ганц туслалцаа гэ- вэл зөвлөлтийн армийн спортын төв клубын дэр- гэдэх хүүхэд, залуучуудын усан спортын сургуульд Л оруулсан. Түүнийг ч төгс- сөн. “Светлана Спортын бусад төрлийг өөрөө бие Даан сонгож авсан даа. їНүхрээр хэдэнтээ буусан, онгоц жолоодож эхэлснийг нь би бүр хожим нь мэдэж мэл гайхаж билээ. Охины минь бүх сайн чанар, ам- жилт бүхэн нь дунд сур- гууль, комсомол, ДОСАА Ф-ын спортын сургууль, сапсрын нисэгчдийн отря- дын хамт олон болон ком- мунист Намын үйшүүн болсонтой л холбоотой-гэж би баярлаж талархдаг. Буцалтгүй ажилла! Ифи- рийн байдлаар амьдар! Шударга, журамтай хүн бай! Эд юмс, илүү дутуу зүйл хэрэггүй. | Хөдөлмө- рөөр, шударгаар хүрсэн нэр төрөө эрхэмлэж яв! гэсэн зарчмаар би хүүх- Дүүдээ хүмүүжүүлэхийг эрмэлздэг. Д. ӨЛГИЙСАЙХАН Нийслэлийн 22 дугаар сур- туулийн инонерүүдээс сур- лага, хүмүүжлээрээ шалгар- сан эдгээр сурагчид бүгдээ- рээ ииоперийн бүлгийн дарга нар, түгээ 5 Сансрын нисэгч В. Жа- пибековын нэрэмжит бүлгийн дарга К. Анаргүл “ДАНДИНЦООПИЙН СОДНОНДОРЖ Д. Нацагдоржийн болон МХЗЭ-ийн нэрэмжит шагналт хүүхдийн зохиолч Дамдин- цоогийн Содномдорж 1989 оны 4 сарын Т-нд өвчний улмаас зуурдаар нас нөгчив. Д. Содномдорж (1928 онд Хэнтий аймгийн Мөрөн су- мын нутагт малчин ардын гэр бүлд төржээ. МАХН-д 1955 онд элссэн байнз. 1945 онд Үйлдвэрийн техникум, 19Т3 онд М. Горькийн нэ- рэмжит Утга зохиолын дээд сургуулийн дэргэдэх утга зохиолын дээд кБурсийг тус тус төгсгөжээ. 1945 оноос улсад хөдөлмөрлөж Тээврийн яамны 1 дүгээр клубт жүжиг- чин, Хэнтий аймгийн соёлын ордны эрхлэгч, Улсын цир- кийн хөгжимчин, “«Нионе- рийн үнэн» сонины хариуц- лагатай нарийн бичгийн дар- та, МЗЭ-ийн хорооны үлгэ- рийн танхимын эрхлэгч, хүүхдийн зохиолын зөвлө- лийн эрхлэгч, Хүүхдийн но- мын сангийн эрхлэгчгэр он удаан жил үр». бүтээлтэй ажиллаж байв. Д. Содномдорж уран бү- тээлийн ажлаа 1955 оноос эхэлж «Гол дээр», «Норовын намтар», «Жлгмэд Тогмид хөёр», «Учран золгохын ерөөль зэрэг дуу шүлгүүд, «Аз жаргалын эрэлчин дуурь, «Улаан дарцаг» кино, «Навсайдамба түүний нөхөд», «Аймхай бор хүү хашил хар мсрь» зэрэг туульсын олон найраглал бичиж манай ор- ны “болон хилийн чанадах өсвөрийн үеийнхний дупд Монголын хүүхдийн утга зохиолыг хөгжүүлэхэд Д. Содномдоржийн оруулсан хувь нэмрийг нам, засгаас өндрөөр үнэлж Д. Нацагдор- жийн болон МХЗЭ-ийн нэ- рэмжит шагнал, Хөдөлмө- рийн гавьяаны улаан тугийн одон, Алтан гадас одон, бу- сад медалиар шагнажээ, Хүүхдийн нэрт зохиолч Д. Содномдоржийн авьяаслаг, ажилч хичээнгүй, даруу тө- лев зан чанар, шилдэг бүтээл туурвил нь бидний сэтгэл зүрхэнд үүрд орших болно. МмЗЭ.ИЙН ХОРОО Д. СҮХБААТАРЫН НЭРЭМЖИТ МПБ.ЫН Үр хүүхдээ нэхийд өлгийддөг Номыг харин торгоор баринтаглаж хэд- галдаг Монгол түмний...» үр ач шүү! Түүх шашдир ,судар ном дээжлэн цогц- лоох хорго шүүгээг номын сан гэнэ. Баянхонгор аймгийн Галуут сумын дунд сургуулийн орсс хэлний багш А. Тогоо- гийнд монголын бүх роман бий. Гэртээ хэдэн мянган номтой айл сэт- гүүлч, доктор Г.Дэлэг гуайнхаас эхлээд зөндөө байдаг нь манай соёлын нэгэн бахар- хал мөн . Хэлалцэвч баршгүй түгээмэл оюун Хэрэглэвэл ханашгүй түмэн хүсэлт далай Хэзээд урвашгүй сайныг өгөгч нөхөр Хэн ч эвдэтгүй ариун санааны цайз мөн учир ном-эрдэнийг гэрийнхээ хоймор эзлүүлэн залдаг. Номын сангийн дээр уран зураг, хөрөг, бурхан, хүжийн ховд, рашааны бумба, сийлбэр шуумал дээдлэн байрлуулахад үзэмжтэй төдийгүй сохимжтой. АВДАР-- Эд хогшил хадгалах зэгсэн том хайрцаг. Авдар нээлхийтэй ,хавхаг- тай хоёр янз. Нээлхий нь урагшаа онгой- дог. Хавхагтайг өөд нь нээж, уруу нь хаа» даг. -- Иддэггүй атлаа Их гэдэстэй Явдаггүй атлаа Дөрвөн туурайтай Хүрэн морь Хүрэн чөдөртэй Тэрюувэ? . » -- Эдэ бод авдар. «Их гэдэс» гэдэг нь авдрын зай, «Дөрвөн туурай» гэж чийг- изэс сэргийлсэн чулуун эвээс, «Хүрэн чө- дөр» гэдэг нь төмөр цоож. Та пар энэ онь- согыг таалцаж сураарай! Авдар дээр арслан, бар мэтийг зурдаг нь эдийн буялыг бат хадгалах бэлгэшээл утгатай, Айлаас эрэхээр Авдраа уудал! гэж ярьдагаас үзэл авд- ранд юм юм байдаг нь илэрхий. Малчин айлын авдар дөрвөлжин хэл- бэртэй, хоёр шанаандаа гогцоо бариултай, хос хосоороо ижил байдаг, Нүүдлээр тэн» цүү жилтэй тогш хэмтэй ачаа хазайдаггүйг тооцон агуурстюихаа авдрыг хүртэл ижилс» тэн хийдэг байжээ. ШУРГУУЛГА -- Хэд хэдэн. татуурга ас бүхий нарийхан урт шүүгээ. Эзэгтэй орны толгой хөл хоёр талдаа шургуулгаа байр. дуулдаг. Толгой талын шургуулгаНаа эзэг. тэйн сам шүүр, сувдан даруулга, алт мөн- гөн ээмэг ,бөгж, шүр сувдан сондор мэт нарийн гоёлыг хадгална. Мөн энд оо энгэ- сэг, читххүүр, хавчаар, бийр янтай, бэх үзэг сэлтийг эмхэлж цэгцлэнэ. Харин шургуулганы хамгийн доод та- лын нууц хопгилыг «дүлий сум» гэх бө- төөд тэнд инжинд ирсэн эрдэнийн зүйлс мэтийн үнэт эдлэлийг хадгалдаг юм шүү! ОР-- Ор гудас, хөнжил, цагаан даавуу, дэр бүхий хэвтэх унтахад зориулагдсач тавилга. Наран ургах зүүн талд эхийн ор, барууч талд эцгийн орыг тулдаг уламжлалтай. ҮХЭГ-- Нэгэн зүйлийн авдар. Хүүхэд- тэй айл тгүүдэл суудлын үеэр нялхсаа тээ- дэг. Үр ач нь өсч торнисон үед голдуу өм- бөө цөмбэө хувцас хупар чихдэг зориулал- тай. Ё Ор, эргүүлэг хоёрын завсар зайлхайд байрлуулна. Нүүрэн талд нь гурви ховил сайтай, 12 жил, хорол мэтийн хээ угалз, сийлбэр сэлттэй байдаг нь үр ачид өлзий зэл бэлгэшээсэн утгатай, ЭРГҮҮЛ-- Гал тогооны элдэв сав суул- гыг эрэмбээр нь байрлуулах тавиур. Нүүх үед салгаад ачихад авсаархан мод ,банз | болгодог. Буух, суух цагт эвээр нь угс- рахад хатавчны тавилга болдгоороо эрэг- нэгнээс давуу. Эргүүлийн дээд давхар ая- га, таваг, халбага, цацал зэрэг хөнгөй бө. гөөд хүндэтгэл ахлуу сав суулга тавина, Дунд давхарт иь хувин сав, домбо, илгэч ууттай цай, үйсэн хомбоготой давс, цөц- гийний поолуу тавьж, төмпөнд зөөхий заг» саана, Доод давхарт цайны сүүний тогоо, тос- ны торх тавипа, Бас энд «Хондгор өвгөний Хот нь давчуухан Хонь нь олон Хуц нь мөргөдөг»--ийг тавина. Тэр юу вэ? Бодож олоорой. Ёроолд нь хайруул, хайч, сүх, илүүр мэтийг үзүүрий нь га» дагш харуулж тавьдаг.. ЭРГЭНЭГ --Аяга шанага тэргүүтэн гал тогооны сав хэрэглэл байрлуулах зориу- лалт бүхий олон нээлхий, гүйгүүр бүхий шүүгээг эргэйэг гэнэ, Гэрийн даалгавар --Гэрт өөр ямар та» вилга байдаг вэ? Нэрлэ! Зур! Бүртгэ! Та- ман, туужийн баатрын Ддү- орчуулав. 2 “Сурагч Б. Эихсул сөя- алдаршсан хүүхдийн нэрт зо- гуульт ажил, сурлага хоёр- хиолч байв. төв зөвлөл төө жигд анхаардаг учраас таван жил онц сурчээ, твниэнээнхилииииииииииилинининиииж: Зэнжээээнээжилсээииилшинилгажс---- Зил жэл 2 ОЄЧНЖ ЛСЭН в ван тавилга нэмбэл онц, дөрвийг олбол сайн, гурвыг хэлбэл дунд, мэдэх юм хэлэх тавилгүй бол муу. Үрээн додомдвол эрдэмтэн болдог Гэрээн додомдвол өргөө болог Төрөөн додомдвол эндүүрэл арилдгийг дүү нартаа сануулья. заасан яруу найрагч ХЭГТыРэж" ГАЛСАН Саалийн хувин Домбо (ХЇХ зуун) ЗАЛУУ ї гөлы» БАЙГАЛ Ч жилийн ригт «ой мод» болжээ. Ой мод бий болсон. Хуурай гадаргууны 27,5- цагаасаа хойш хүйтэнд 28 хувь буюу 4060 сая хөрч, халуунд халж хуу- га талбайг эзэлж, нийтдээ райшилтанд хатаж, хүний 350,7 миллиард шоометр” гарт түмэнтээ өртөж «зов- модлогийн нөөцийг бий лон»-гийн ихийг үзсэн ХЭ- орон болгох, үүний тулд ши- нээр мод тарьж арчлан тордох, зорилгоор олон хэлбэрийн уралдаан, аян зохиож байгаа- тийн заримаас дурдья. вын хувьсгалын 70 жил, хувьс талт хэвлэлийн (70 жилийн хотод 1987 оноос эхлэн шинээр төрөгсдийн цэ- цэрлэгт хүрээлэн нээжээ. Тэнд шинээр төрсөн БУ ан зориулж мод тарьж, арчлан ургуулж а. нэр, төрсөн он, сар өдрийг бичсэн тусгай таних тэмдэг хатгадаг ажээ, 5 дий ч мөхөж сөнөлгүй өдий зэрэгт хүрчээ. Ой мод Одоо манай гаригийн Одоогоос Сараг 400 сая тэртээ манай га- үүсч бий болгож байна, НОГООН БҮС ГЭЖ ЮУ ВЭ? БНМАУ-ын Ойн хуулинд хот, суурин газрын орч- ны ой мод, хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах!80- рилгоор нийслэл хотын төв цэгээс зүг бүх тийш 80 нм, бусад хот, аймгийн төвөөс 40 км, сумын төв тэд- гээртэй адилтгах суурин газрын төв цэгээс зүг бүр тийш 325 км-ийн дотор байгаа ургамал, ой модыг «но- гоон бүс» хэмээн нэрлэж авч ашиглах, эвдэж сүйт- гэхї хориглон унаган төрхөөр нь байлгахыг заасан байдаг. Хуулийн энэ заалтыг жинхэнэ ёсоор нь хэ- рэгжүүлж, илэрсэн дутагдлыг тухай бүр нь арилга- хад «өсвөрийн ойчдын нөхөрлөл». залуу байгальч пио- нер сурагчдын «Ногоон эргүүл»-ийн гишүүд ихээ- хэн үүрэгтэйг зориуд анхаарч ажиллавал зохино, Бас төв суурин газар, сургуулийнхаа орчны тохижилтонд зориулж тарьсан мод 10--15 жилййн туршид хэ- вийн сайн ургаж, өссөн тохиолдолд ойн фондод бүрт- гэгдэх бололцоотой болдог. “Үүнийг сайтар ойлгож тарьсан мод бут нэг бүрээ эзний ёсоор арчилж тор- дон ургуулах нь залуу байгальчдаас «Ногоон бүс»-Д оруулах жинхэнэ хувь нэмэр болно. боловсролын лам, МЗБН-ийн Төв Зөвлөлөөс нийт ерөнхий боловсролын дупид сургуулиу дын дунд 1986-1989 оны хоороид гурван жилийн хуга- цаатай зарласан «Мод єөөг үр- үүлэх, цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах» уралдаан: АЯН ЦУВАА Эх орноо ногоон хүрмийн ургуулах, “арвижуулах -- «Пионерийн үнэн» сони- ны газар 1989 онд Монголын багш нарын У их хурал, ДЗО- ны ХШ их наадам, 1990 онд их багш В.И.Лениний мэндэлс- ний 120 жилийн ой, 1991 онд Монголын ардын хувьсгалын түүхт 70 жилийн ойг угтаж гурван үе шаттай дүгнэх «Сал мод тарих» хөдөлгөөн, «Үнэнө сонины газраас ар- ойнуудыг угзаж «Эх ориыхоо ногоон хүрмийг сэргээх»9-д 80- риулж 70 сая бортготой суул- тац бэлтгэн ойн фоид болон хөт суурингийн цэцэгжүүлэл- тийн ажилд туслах «Эх орны шогсон х сэргээе» уриан дор 1981-1991 оны хооронд зарласан «Мөнгөн гацуур» ио- мын төлөө уралдаан: - МБОХН-ийн Төв Зөвлөл, МХЗЭ-ийн Төв Хороо, Ардын -- Энэ оноос эхлэн БНМАУ- ын Ардын боловсролын Яам, МЗВН-ийн Төв Зөвлөл, МРТУХ той хамтран «Байгаль зэжэ» радио аян орон далар зохион байгуулж тэргүүний залуу байгалчдыг шалгаруулж байх болжээ. ЭЛСЭН ЦӨЛИЙГ ОЙЖУУЛЖ БАЙНА «Хятадын эртний уран барилгын дурсгал бол- сон «цагаан хэрэм» үр «ногоон хэрэм»-ийг барьж байгуулах ажил ятадын зүүн өмнөд нутагт эхлэх гэж байна. Энэ нь арван ревдүгээр сар хүртэл бараг хагас жил шахам хугацаагаар үргэлжилдэг элсний нүүдлээс хам- гаалах ойн зурвас байгуулах зорилгоор хийгдэх том ажил болж байгаа ажээ, ТӨРӨГСДИЙН ЦЭЦЭРЛЭГ Бразилийн Парана мужийн нийслэл Куритиба Тарьсан мод болгоны дэргэд хүүхдийн Уран бүтээлийн 1 нэгдэл бэлтгэв, гаагаар нэг оршин суугчид 0,7 га ХД. Сүхбаатарын чэрэгтжил Улсын хэвлэлийн комбинатал хэвлэв. Эрдэмтдийн үзэж бай- манай гаригийн орчим ой буюу 78 шоодөр- вөлжин метр мод ноогдож байна. Хүн төрөлхтөн бий бол- сон цагаасаа хойш ой мод- ны гуравны хоёрыг ашиг- лаж устгасан ажээ, Одоо минугад 20 га-гийн Ой мо- дыг огтолж байгаа бөгөөд оронд нь тарьж ургуулж байгаа, шинээр ургаж бай- гаа нь тун бага. Ингэж ашигласнаас сүү- лийн 20-30 жилийн тэртээ шиогсшашсслутолшшкклиЛШОЖЖЦсЫлулдШо23ЛЫЛиШИЫаХ21 Октябрийн дараахан 1918 оны тавду- гаар сард «Ой хамгаалах хууль» гарчээ. В.И.Лени- ний санаачилгаар 1919 онд Москвагийн эргэн той- рон 380 мод газраар ойн бүс тогтоох, хот орчмын ойн модыг хамгаалах тог- тоол гаргаснаар Москва хотыг жинхэнэ ёсоор цэ- цэгжсэн орчин үеийн «Но- гоон» хот болох үндэс та- вигдсан гэж үздэг. ж Ой модыг хамгаалах талаар манай ахмад үе ан- хаарч ирсэн билээ. Үүний тодорхой баримт бол 1294, цайвар цагаан өнгө, гоолиг өндөр мод бидний нүдэнд ха- рагдаж, сэтгэлд буух шиг бол- нө. Бас хус модны шүүс ана- гаах чанартайг хэн бүхэн мэд нэ. Хусны үндэс газрын гүнд 10 хүртэл метрт нэєтрэп ур- гадаг. Тиймээс газрын гүний усны хамт түүнд ууссан хо- кор эрдэс болон металлууд шүүсний найрлагад ордог бай- ма. Сүүлийн үед геологичид хусыг ихээхэн сопирхдог бол- жээ. Учир инь хусны шүүсэнд шинжилгээ хийж хөрсөн дор алт мэтийн ховор металл бай- гаа эсэхийг тодорхойлох бол- сон байна. Үүнээс гадна нэ- лээд оронд хусны модлог эд, цагаан холтос (үйс) шүүс зэр- гийг бүрэй ашиглахыг бусад модиоос илүүд үзэх болов. Энэ бол шинэ арга ажээ. Хоёрдахь. чухал, Манай ор- нэгдүгЗэр сараас дараа хувьсгалын, Нэгдэх чухал. Хус гэхээр рьсантай дүйх 7 “ОРЧЛОНГИЙН НОТООН ГОВА модыг үйлдвэрийн аргаар боловсруулж 4-0 мянган төрлийн бүтээгдэхүүн хий» дэг байсан бол одоо энэ тоо 15-20 хувиар өсөж 20 мянга гаруй нэр төрөлд хүрсний дотор зөвхөн гэр ахуйн хэрэглээнд зориулж 500 орчим төрлийн бүтээг- дэхүүнийг модоор хийж байна. Өнөөдөр хүн 10- рөлхтөн нэг шоо метр мо- дыг үйлдварийн аргаар 00- ловсруулж 200 кг целлю- лоз гарган авч түүгээрээ 1500 метр торго хийдэг болов. Нэг метр торго дунд- хэгтсэлэүүээлэт Өрүдлгрлчагт "наар 19 тогрог гэж үзвэ» 1500. метр торгоны үнэ 27000 тогрог болио. Энэ нь байгалийн мян» дас боловсруулагч 320 мянган хүр хорхойн хүү» хэлдэйн уутнаас авах бү- тээгдэхүүїтэй тэнцэх буюу нэг га талбайн хөвөнгийн ургац, 25-30 кг хонины ноосыг орлож чадна, Бүх төрлийн цаасыг хийдэг түү- хий эд нь мод бөгөөд одоо дэлхий дахинаа жилд 174,2 сая шоо метр цаас, карто- ныг үйлдвэрлэж: байгаа хэ- дий ч хүмүүсийн өсөн нэ» мэгдэж байгаа эрэлт Ххэ- рэгцээг бүрэн хангаж ам- жихгүй байгаа юм. ОЙН ХУУЛИАС. онд гаргасан хууль цаазны бичгийн 58 дугаар бүлэгт «Ойжуулах, цэцэгжүүлэх тухай» заалт бий. 1924 онд батлагдсан БНМАУ-ын анхны «Үнд- сэн хууль»-д «Бүх газар, түүний хөрсөн доорхи бая- лаг, ой мод, голын ус, тэд- гээрийн баялаг бол улсын өмч, өөрөөр хэлбэл бүх ард түмний хөрөнгө мөн» гэж заасан байдаг. ж БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын | Тэргүүлэгчдийн зарлигаар 1974 онд «БН ХУС МОДНЫ ХОЁР ЧУХАЛ долоон зүйлийн хусиаас бүрд- сэн хусан ой эзэлдэг. Хус”мод, 30 метр хүртэл өндөр ургаж 120--150 жил насалдаг болох нь тогтоогджээ. Хусиаас гар- сан түүхий эдээр олон зүй- лийн эм бэлдмэл, эд агуурс хийж байгааг эс өгүүлэн хус- ны шүүсийг хатуу чанд дэг журамтай авч ашиглахад юуг анхаарах талаар залуу бай- гальчдад зөвлөгөө өгье. Учир нь сүүлийн үед хусны шүү- сийг хүмүүс ихэд сонирхож ашиглах болсон нь нэг талаас сайн хэрэг боловч нөгөө та- лаас буруу аргаар авч ашиг- лавал пзн хортойг өгүүлэх юун. Хусны шүүсийг зөв ава- хын тулд 80--100 см-ийн өн- дөрт модпы өрөм юм уу шө- вөг, хадаасаар 0,5 см-ээс илүү- гүй гүн нүхлэх буюу эсвэл 4 см орчим «Тө үсэг хэлбэртэй 000 км оны Дө- ны нийт ойн 0,8 хувийг МАУ-ын ойн хуул»-ийг ба талжээ. ж МАХН-ын Төв Хороо, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлөөс 1986 онд «Ойг нөхөн сэргээх, хамгаалах ажлыг сайжруулах зарим арга хэмжээний тухай» 25 дугаар тогтоолыг баталса! байна. ж.Өнгөрсөн онд БНМАУ- ын Сайд нарын Зөвлөлөөс «Ойн фондод хохирол уч- руулагчдад хүлзэлгэх ма- териаллаг хариуцлагын ту- хай» 23 дугаар тогтоол, түүнийг хэрэгжүүлэх жу- рам гаргажээ. эе ДАВААСАМБ зүсч холтсыг НЬ ыраад додд үзүүрт нь гуурс болон дага: тоожуулах нарийн олс, даа вууг бэхэлнэ. Аль хэр шүүс авах нь хэрэгцээ, савны 0б штсижшшшшоплппашашртооошошолжхш:т--- 97 ний гуравыг Караку дий ч түүнийг ойжуулах ажил тус бүгд найрам-| дах улсад эрчимтэй өрнөж улсын ойн фонд ар 77 гаруй сая га болжээ. ) «Залуу байгальч» нүүрийг Монголын ЗЕ ийн хариуцлагатай нарийн бичгийн. Ж. Цэрэннадмид бэлтгэв, сонины зөвлөл таамж, цаг хугацаанаас ха маарах ба нэгэнт тосож авсан шүүсээ үрэгдэл хаягдалгүй ашиглахыг хичээх хэрэ Хэрэгцээт шүүсээ авч дуу магт, гаргасап нүхний ормыг урьдаас бэлтгэсэн модон б лөөгөөр таглаж, лав, давирхай, бохь тэргүүтнээр шавж өр» но. Хэрэв холтсыг нь зүссэн бол түүнээ буцааж кихдаа модонд нь наалдуулз нийлэг болон нарийн олс, даа гуугаар чанга бүслэн өгн Ийм хамгаалалт хийхгүй бо хус мод гэмтэж, үхэх аюулта Дээрх аргаар бэлтгэсэн ш удаан хадгалж хэрэглэх 0 0,5 мм-ийн шүүлтүүрээр ш 70--80 градус хүртэл огцоэ халаагаад алим юм шим - шил саванд б итүүмж: хольж лэн НОГООН ХЭРЭМ Зөвлөлт Туркмепий нутаг дэвсгэрийн дөрөв. (| мын элсэн цөл эзэлдэг х9- ж ӨӨРЧЛӨГЧ Бүлсийн тайлан сонгуу- Лийц цуглаан Дундаа ор- жээ. Ангид дөрвөн ширээ зэрэгцүүлэн тавьж дээр нь бяцхан ном, сурагчдын хийсэн альбом, зураг зэ- рт олон зүйлийг өржээ. Ангийн багшийн ширээ- Бий дэргэд ХОёр хөгжим байв. Ширээ тойрон пно- нерүүд сууцгаажээ. Тэзлд- ний емнө нэг дэвтэр байв. Авч үзвэл «Өөрийн удирд- лагын дэвтэр» гэсэн хаят- тай байлаа. Би пионер Т. Батбуян- тийн дэвтрийг авч уншлс... Тэнд 8 дугаар сарын 14 Өнөөдөр би эхний Цє- гийн хичэ.л Дээр Бтэй тоглохыг хүссэн боловч тэвчиж суусаар хичээлээ ойлгож өнгөрөөв. Тэр Ч байтугай асуугдаж «сайн» авар. 83 дугаар сарын 22 лийг сайн ойлгосон. Санс- рын сэдэвт яриа их сонир- холтой болов. Би орой гэртээ «дүү» тэдэт зураг зурсв гэж бич- жээ. Өөрийнхөө дутагд- үд явуулж байв. Би нэт су- рагчийн дэргэд сууж бүл- тийн ахлагч Түмэн-Очирын тавьсан 16 Дугаар бүл- тийн ажлын тайланг сонс- лоо. Энэ бүлти пионерүүл 100 хуРийн лт, 54 хувийн суралц- гжээ. Бүх сурагч ДУТУй- гяан, секцэд хамрагджээ. ! Ангийн хананд хатуу дцаа- їсан дээр «Бүлтийн ахлаг- чаар хэнийг сонгох вэ?» (ТЭСЭН гарчгийн дор тур- сван сурагчийн зурагт нааж тадиий хийх ажлын ам” лалт, программыг бичсэн харагдана. Удалгүй бүлгийн ахлаг- | чид салаадаас нэр дэв- шитдсэн Сурагч Түмэн- ” Очир, Отгонтэгш, Түмэн- “баяр гурвыг цуглааны тэт- 1 гүүлэгчдийн байранд суул- | тав. Сэгуухаан Мин, уу 1989--90 оны ийн жилд булгийн цаар ажиллахаар нэр игдсэн гурван сураг- ин товч иамтар, сурла- сахилга, зан төлөвийн й НөхЛийЙН НЬ ӨГСӨН Э дүгнэлт, санал ху. өгсөн Оноот танил- хопог санал хүсэл- с хайрцат ажиллуулж ШИНЭЧЛЭГЧ ПИОНЕРИЙН СОНГУУЛЬ (Сурвалжлага) тайлгч сонгуулийн хурал хийсний Дараа ирсэн са. налаар 4-ийн «Г» ангийн 31 сурагчийн 29чийн са- налаар бүлгийн ахлагчаар Д. Отгонтэгш сонгогдов. Нөхөд нь Отгонтэгшид баяр хүргэж зөвлөлгөө өгөв. Бүлгийн ахлагчаар сонгогдсон .Отгонтэглїтэй ярилцав. -- Чи бүлгийн ахлагч болохын өмнө юу хийнэ гэж амласал бэ? -- Сурлагаар хоцрог- содтой тулж ажиллана. Өөрийн удирдлагын дэвтрийг үргэлжлүүлэн хөтлөнө. Ангидаа4 «Пио- нер» кафе шинээр ажил- луулна. Бүлгээрээ бөмбөр- чин болно. Бүгдээрээ ун- шигч болцгооё хөдөлгөөн өрнүүлж ангидаа номын сантай болно. Бүлгийн түүхийн лэвтэр, альбомтой болно. Пионерийн зарим ажил дээр дугуйланд су. ралцдаг сурагчдын сурсан зүйлээс заалгаж нийтээр сурна гэж амлалт авсан ажээ. Пионерүүд дуугаа дуулж хаалтын шугам жагсаал хийв. Бүлгийн тайлан сон- гуулийн цуглааны Дараа хүүхдүүдтэй ярилцлаа, -- Та нар яагаад бүл- тийн ахлагчийг шинээр сонгох болов? гэхэд нэг пионер, --Батш түүнийг онц сур- даг болохоор нь сонгосон юм гэв. Бүлгийн ахлатчаар нэр дэвшигдсэн Т. Түмэнбая- раас бүлгийн ахлагчаар СОНГОГДРОЛ ямар ажил хийх байсан бэ? гэж со- нирхоход, -- «Баярлалаа» клубийн гишүүд болцгоож өндөр настан эмээ юм уу ӨВӨӨГ халамжилна. Салаадыг сурлага, ажилд оролцсон байдлаар нь уралдуулна. «Пионерийн үнэн» сонинг тогтмол уишуулж ярилц: лага зохиож байна. Зав- сарлага бүрийг сония, ном уншлагын, бүжиг, Хуу шүлэг сурах гэж хуваа- рилаи хэвшүүлнэ. Гэхдээ би бүлгийн зөвлөлд СОН” готдсон болохоор эдгээр ажлуудыг бүлэг дээрээ хийнэ гэж бодож байна гЭ- лээ, Энэ хамт олоп бол Ок- тябрийн районы 22 дугаа” Дунд сургуулийн, сансрын нисэгч 7К. Гүррагчэагийн нэрэмжит ЇУ ангийн 16 дугаар бүлгийн пионерууд юм. С, АЛТАНЦЭЦЭГ (22 дугаср сургуулийн пид- нерийп ахлах удирдагч) О. Хишгээг авьяастай хүү- хэд гэж нийслэлийн 2 ду- гаар сургуулийн 8-ын «Гэ ан- гийнхан ярьдаг. Хөгжим тог- допо, бүжиглэнэ, наамал, хатгамал, урлана. Дүү нар- таа тэрлэг, баривч хийнэ. Мопгол дээлийн зах эмжээр, Охид апги тапхимдаа хөвгүүд- тэй их л ажил хэрэгч ярилцаж харагдапа. Зарим нь хөвгүү- дийнхээ хичээлд тусалж байгаа бололтой. Хөвгүүд гэмшсэн янз- тай толгойгоо илсхийж байх пь үзэгдэв, Энэ хүүхдүүд юу хийж , байдаг бол гэж бодоод уулзлаа. -- Чиний нэр хэнсэн билээ? гэж нэг охиноос асуув. -- Ц. Өсөхжаргал. Энэ ан- гийн бүлгийн дарга гэв, Нүүрэм- гий, шав хийсэн хүүхэд болох нь харваас илт, Ногоо охин нь өөрийгөө, -- Ч, Алтанпавч, бүлгийн зөв- лолийц гишүүн гэлээ. Мон л сэргэлэн охин, -- Та парыг хөвгүүдтэй ярил- цаж суухыг нэг бус удаа харлаа. -- Мапай ховгүүд багагүй хо- долгоонтэй, Идэвхтэн бид тэ дэптэй тулж ажиллая гэж шийд» сэп юм. -- Яаж ажилладаг вэ? -- Хичээлд оролцсон байдал, тэрийн даалгавар, таслалт, хо- жимдолт олоп нийт, хүмүүж- лийп ажилд | Оролцсон зэрэг үзүүлэлтээр сурагч шэг бүрд товч, шилбэ урлахдаа тун ч| эвлэгхэн гэгддэг. Түүнээс чи ямар мэргэжилтэй болох вэ? гэвэл -- Манай ээжийг Д. Төмөр гэдэг. Гутлын үйлдвэрт 23 жил ажилласан. Би өнгөр- сон зун зэжийнхээ ажлын манлайлал хөтөлдөг. Долоо хо- яног бүрийн эцэст түүнээ дүгнэх: сурагч, эцэг эхийн цуглаанд мэдээлдэг. Удаа дараа зөрчил гаргасан сурагчдыг идовхтиүүд даан авч ажилладаг. Тэдэндээ нөхөрсөг зөвлөлгөө өгдөг, Ит- гэл хүлээлгэдэг, хугацаатай үү- рэг өгнө, Дутагдлаа зассан су- рагчдад баяр хүргэж талархлын хуудас гэр оронд нь илгээдэг. Зөрчил дутагдалдаа дүгнэлт хийж засрахгүй байгаа сурагч- лын гэрээр буюу аав ээжийнх нь ажлын газар очиж мэдэгд, дэг. Төдийлөн засрахгүй бол ээж аавынх нь албан газар, иа- мын байгууллагад ч хүртэл мэ- дээлдэг. -- Хүүхдийн гэрт очоод ЮУ ярьдаг кэ? -- Сурлага сткилгын байдлыг тапилцуулдаг. Хойшид юун дээр анхаарахыг зөвлөдөг. -- Хевгүүдийн дунд өөрямар ажил зохиож байна вэ? - Хичээлд пь туслахыг зорь дог. Тэгшитгэл бодоход ть биеч- лэн тусалдаг. «Хөвгүүд үлгэр- лэнэ» долоо хопог, найдвар тэм- М29 (2400 ГаРго цэрээ” г улнилтдичалиуллггож ми млын-23 222 ЛУЙРРЛРХРРНЛЭ- ялЭлгштоүт газар хагас сар хөл машин дээр 700 хос зу- түрий хавчаар оёж 300 төгрөгийн цалин авсан, Ээ- жийнхээ шэргэжлийг өслөпо гэв. Гэрэл зургийг С, БОДОО 222 644 ҮГДЭВХТЭН ИХ ХҮЧ цээн зохиож амжилттай оролц- сон хөвгүүдийг шагнаж урам- шуулдаг. Охил ингэж ярилаа, Нөхдийп- хөө толоо чин үнэнээс сапаа тавьдаг, үүргээ гүнээ ухамсар- ласан жинхэнэ идэвхтэй сураг- чид гэдэг нь тэдний ярианаас тодорхой байв. Эцэг эхийн дунд «Талархал», «Санамж» гэсэн хоёр дэвтэр аялуулдаг. Сурагчдын дэмжгүүш- тэй сайп үйлс бүхнийг тэр дэв- тэрт бичиж эцэг эхэд танил- цуулдаг. Хүүхдүүд уг дэвтрийг гэртээ аль болох олоп аваачих дуртай гэнэ. Зөвлөмжийн лэвт- рийг ч бас авч харихаас пэг их татгалздаггүй аж. Ажлын эд- гээр арга хэлбэр нь писиепийн ажилд гарч байгаа нэг ёсны шинэчлэлт гэлтэй, Эпэ охид бол Баруун-Урт хо- тыл 8 жпилийп 1 дунд сургуу лийп 5-ын «А» ангийн идэвхт- нүүд юм. Б. СҮХБААТАР (Баруун-Урт 8 хилийн Ї дупйд сургууль хичээлийл зрхлэгч) ПИВНЕРИЙН 825757 592227:0272 ХҮҮХДИЙН ХЭВЛЭЛИЙН БАЯР Х Данагуль минж ийэж им ч ААВДАА УНШУУЛААРАЙ АРДЫН СУРГАН ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХ САН ХӨМРӨГӨӨС ААВЫН СУРГААЛ АЛТ «Үрэл жимсний модоор Өлгийг минь сийлсэн аав» гэж ар- дын дуунд өгүүлнэ. Өлгийг нь сийлж, жолоог нь өргөсөн эцгийн уужим ухаан, хатац зориг, бат хжурам өрх тэрийнхгэ түшиг тулгуур инь үр, хүүх- дийнхээ сүр сүлд иь болдог билээ, Эртний судар «Гурвай: үсэгт иомонд»Ф тонгол ёс горимын тухай бичихдээ, «Эцэг асрахтай, хөвгүүн тахимдуу, охип цайрсуу, эр журамтай, эм эвтэй, ах элэгсүү, дүү бишрэлт, хань түшиг- тэй, эзэн хичээнгүй» байх тухай өгүүл- жээ. Эр хүнийг гэрийн эзэн гэдэг, Чухам гэрийн эзний хувьд эцэг хүнд оногдох үүрэг эдлэх эрх, хариуцах ажил, дагах хя Эх орны баруун хязгаарт орших Баян-Өлгий аймаг. Энэ бол казах багачуудын маань өлгий нутаг. «Пио- нерийн үнэн» сонин 46 нас хүрсэн саяхны ӨДРҮҮДЭД назах найзууд чинь пионе- рийн хэвлэлийн өдрүү- дийг төрсөн нутагтаа 30- хион явууллаа. Аймгийн ХЗЭ-ийн хо- рооны соёл хүмүүжлийн «Дөл» танхимд Өлгий хо- тын пионер сурагчид, багш сурган | хүмүүжүүлэгчид, эвлэл пионерийн ажилтан, зохиолчид, пионерийн хэв- лэлийн ажилтнуудын уул- залт ярилцлага болж санал бодлоо солилцов, Энэ өдрүүдэд: -Ф- Өсвөрийн яруу най рагч, уран уншигчдын тэм- цээн болж авьяас билгээ сорив, -Ф- «Пионерийн үнэн» сонины нэрэмжит «Би төл- чин» аянд гарсан пионер сурагчид хэн хамгийн олон төл бойжуулсан дүнгэз гаргав, Даян заставын цэр- гийн даргын хүү Б. Бур- кит Сагсай суманд ахын- даа очиж 40 төл бойжуул- сан амжилтаар аймгийн төвийн нөхдөө хошуучлав. -Ф- Пионерийн хэвлэ- лийн захиалга, тараалт ашиглалт хэр байгаа тухай сургууль бүлгэмүүд ХэЭ- лэлцэж, хамгийн идэвхтэй уншигч, олон уншигчтай ангиудыг | шалгаруулав, «Пионерийн үнэн» сонин, «Залгамжлагчэ, «Пионе- рийн удирдагч» сэтгүүлээ хангалтгүй захиалсан сур- тууль бүлгэм ч олон бай- гаад дүгнэлт хийцгээв. Ка- зах найзуудчинь Зөвлөлт Назахстаны «Пионер», «Балдырган», «Казахстан пионер» зэрэг олон сэт гүүл сониныг захиалан тө- релх хэл дээрээ уншдаг юм, -Ф- «Пионер». Ийм нэр- тэй номын санг аймгийн пионерийн зөвлөлийн дэр- гэд байгуулна. Ховор но- мыг пионерүүд өөрсдөө цуглуулж байна. Удахгүй хорин мянган номтой бо- лох «Пнонер» номын сан уншигчдын анхаарлыг зүй ёсоор татна. -Ф- Толбо суманд үр- гэлжилсэн пионерийн хэв- лэлийн өдрүүд--төлчин багачуудын хувьд хамгийн баярт мөч байлаа. Толбын 550 гаруй пионер малчин аав, ээж, ах эгч нараасаа «Баярлалаа» гэдэг үгсон- соод малчны хотоос төрөлх сургуульдаа буцах тэр мө- чид «Пионерийн үнэн» со- нинтойгоо уулзаж билээ. Сурагч Ж. Шерикнхан 130 төл, К. Зателбай 180 төл бойжуулсан гэнэ, Н. Толголбек, К. Сайргуль на- рын олон пионер хонь ха- журам ёс ч гэж бий, Малчин ард түмний маань ахуй амьдралаас үүссэн аж то- рөх ёспы сургаалд «Гадаа ажлыг эр мэднэ, гарах орохыг ом мэднэ, саадаг нумыг эр мэднэ, сааль савыг эм мэд- нэ, аяи гамыг аазмэдиэ, ааль аашийг ээж мэднэ, ардаг догшиыг аав мэдцэ, авах гээхийг сэж мэдцэ» гэх буюу эр хүнийг өалга тавагны хэрүүлд бүү ор, авгай хүүхдийн холпонд бүү ор, биеэ хичээж, тэнхээ шэм, билгээ хичээж эрдмээ нэм!» гэсэн байна, Монгол эр хүний сайн сайхан ча- имарыг цогцолсон эцгийн эрдэм үр хүү- хэддээ үлгэр дууриал болж «элбэрэл, энэрэл, Ёслол, ачлал, ухаарал, энэ бүхэн бүрдвээс их тулгуур адил агуу болоод ямагт цог заль, аз хуран цугласан лугаа адил» гэж мэзр- гэн ардын эртний цом сударт бичжээ, Үр хүүхэддээ захидаг эцгийн сургаа- лын эрхэмлэх зургаан зүйлд: «Үнэн бат журмыг үргэлж хичээж явах Өвөг дээдийн захиаг үүрд санаж явах Үйлийн дээд ачийг үржүүлж хариулж явах Өгөх гээхийн хорвоог учирлан таниж явах Үлэмж мэргэн номыг тогтоон тунгааж явах Үгээгүй дорд ардыг оргөц тэнхрүүлж явах» гэжээ. Ер нь эцэг хүн үр хүүхэддээ. «Хайраа дотроо хадгалж, халаа гаднаа гаргаж, риулж, хот хороо цэвэр- лэж, пүнз шавардсан байна, -Ф- Дотно нөхөр сонин сэтгүүлээ сурталчлах ажилд пионерийн идэвхт нүүд хамгийн их идэвх гаргадаг. Тэдний нэг арван жилийн нэгдүгээр сургуу- лийн пионерийн бүлгэмийн зөвлөлийн дарга Х. Дана- гуль юм. -Ф- Сургууль бүлгэм бүрт пионерийн хэвлэлийн өдөрт зориулсан дуу бүж- гийн наадам боллоо. 1 дү- гээр 10 жилийн сургуу- лийн домборчдын «Бал- дырган» чуулгын тоглолт үзэгчдийн анхаарлыг та- тав. ж Я. СУМЬ. Д. БАТСУУРЬ Уут лм ть ч тьь ти титчитилитмтэ, 49 бїл2200007ДУНД БАГШ НАРЫН ИХ ХУРЛЫН ӨМНӨ (Хүү, аав хоёрын ярна) - Аав аа! Сайн явж ирэв үү? -- За Баян-Өлгийн со- нин ярнарай, - Энэ удаагийн томн- лолт аавы нь монгол эх орны минь хамгийн ба- руун хязгаарт хүргэлээ. Гуравхан цагт мянга дөр- вөн зуугаад км огторгуйн зам эвхэж, Таван Богдын дээгүүр алхан Өлгий Ххо- тод дөрөө мулталлаа. -- Өлгий ямар хот бай- на? --Буурал Алтайн уулсыг бэллэн сувдарч, Ховд го- лын хоёр эргээр тархсан цаашдаа улам хөгжих ирээ- дүйтэй залуу хот юм. Хо- тод байдаг гоёл, соёл бүх- нийг тэгшлэхийн тулд ба- -- Гэр цөөн юм. Ай- лууд нь голцуу амины сууцтай. 3--5 өрөөтэй, олон ч бий гэнэ. Ам бүл өнөр өтгөн бол амь зуудаг өрөө нь төдий олширдог бололтой. --« Та айлд орж үзэв үү! л-0 --Амьдрал судална гэдэг чинь албан газраар шагайхын нэр биш, Айл ах дүүгийнд айлчлах, амин зуулгы нь сонирхох, ахмад залуу янз бүрийн хүний үг сонсохын нэр шүү дээ! г-- Та ямар айлаар оров? --)/ Багш... Зохиолч... ажилчин, малчныд... -- Зохиолч нь хэн бэ? г-, Юанжуны Наней.., -- «Яргуй дэлгэрэх ца- гаар» гэдэг ном бичсэн үү? - Тийм ээ! Назах хэ- лээр бол 1972 онд «/Мау- казыни», -- Юу гэсэн үг вэ? -- «Яргуй», - «Маусым» (1981), ГЭДЭГТ (Монгол- «2Жэбе» (1986 он) ном хэвлүүлжээ, Умлмлмлтытытмтмтмен БАГШ МИНЬ ИХ КУРАЛДАА ИРЭХ ҮҮ? чилбол «Яргуй дэлгэрэх цагаар» «Ззв» гэсэн үг). Бас казах сургуулийн ҮЇ ангийн уран зохиолын сурах бичиг зохиосон гээд боддоо мундаг биз! -- Бас багш хүн үү? - Тийм зэ! 1971 онд зөвлөлт Казах улсын Алма- Ата хотын Багшийн дээд сургууль дүүргэжээ, Арав гаруй жил багшилсан мэд- лэгтэй, соёлтой даруухан багш, Гэрт нь ороход юм бага. Ном их, дэлхийн сон- годог утга зохиолын дээ- жинс харц булаана. - Одоо багш хэвээрээ биз дээ? -- Одоо Баян-Өлгий ай- маг дахь монголын 3Зо0- хиолчдын эвлэлийн салба- рын эрхлэгчээр ажиллаж байна, Бас утга зохиолын «Шугыла» сэтгүүлийн эрх- длэгчээр ажилладаг. г-- Аав аа, яагаад сайн багш нар нэг л мэдэхэд дарга болчихдог юм бэ? г-- За яаж байна? -- Тийм тохиол даанч олон, г-- їїишээ нь? --. Манай Рахила багш байна. Манай 40 дүгээр сургуульд байхдаа «Нээлт- тэй хичээлийн эзэн», «Ок- табрийн районы арга зүйч», «Нийслэлийн тэр- гүүний багш» болсон. ГЭ- тэд Баян-Өлгийд Очоод хичээлийн эрхлэгчээр дэвшсэн байна лээ. -- «Үүрэндээ сурснаа нисэхдээ харуулдаг» гэж үг бий. Рахила сурагчдын багш байснаа багш нарын удирдагч болсон гэсэн үг. Урьд 40 хүүхэдтэй ажил- ладаг байсан. Одоо 1000- аад сурагч, зуугаад багштай маш сайн ажиллаж байна, Ер нь хэн хаана ажилла- вал илүү хожоотойг улс мэддэг юм шүү! Харин Ра- хила багш чинь та нараас захиа авсан өдрөө их баяр- ладаг юм байна, г- Хүүхдүүд олон 8а- хиа бичиж үү? -- Зөндөө, Танай ан- тийн Урантөгс хамгийн олон захиа бичиж, -- Хүүхдүүд юу гэж бичдэг байна. Нууц биш бол хэлээч? - Манай ангийнхан энэ зун их өндөр болсон, Энхцэцэг надаас өндөр болжээ. Бид ангиараа зур- гаа авахуулж явуулна. Та ч танихгүй байхаа даа! тэж Урантөгс бичжээ. -- Үнэн шүү, өөр? - Юуны урьд багп- даа эхчүүдийн баярын мэнд дэвшүүлье. Төгсөө- гийн нэр дээр бичсэн 3а- хидлыг чинь уншаад бид уйлсан. Бид таныг их са- наж байна! гэж Чулуун- чимэг бичсэн байна лээ. Бичсэн Чулуунчимэгийн нулимс дуссан юм уу, уншсан багшийн чинь ну- лимс унасан юм уу 38- хнаны нь нэгээхэн хэсэгт бэх нүүсэн байна лээ. -- Уйлах эвгүй гэж үү? - Нулимс олон янз, Энэ бол багш шавийн ул рал хайрын нулимс. - Манай ангийнхан багшийгаа баярлуулах зүйл бичсэн байна уу? -- Зөндөө... -- Би саяын улирлаар 4 гарлаа, Багш минь ууч- лаарай, Би дөрөвдүгээр улирлаар онц гарна! гэж Ганбаатар багшдаа тан- гарагласан байна. Бас ан- тийнхан нь ямар, ямар ду- гуйланд суралцаж, юу сурч байгааг дэлгэрэнгүй тайлагнажээ. Эцэст нь ма- най анги энэ жил нийслэл хотын хошой тэргүүний бүлэг болно, Та итгээрэй! гэж Ганбаатар захидлаа төгсгөжээ. Ийм захиа унш- сан багш баярлалгүй яах вэ? -- Өөр? -- Н. Нарантуяа . «Би найз Лхагвадуламдаа сайн тусалж байгаа шүү!» гэж бичсэн байна. -- Монгол хэлний олим- пиадад манай анги сургуу- лиасаа шалгарлаа, -- Хөнгөн атлетикийн , тэмцээнд багаараа дунд ангиас түрүүлэв гэж Ц. Туул баяртай мэдээлжээ. Танайхан биеийн тамирын танхимд 2 цаг тоглох урил- гаар шагнагдсанд ч багш чинь баярлаж бараг л хамт тоглох шахаж байна лээ, Бас хүүхдүүд багшдаа 30- риулсан шүлэг зохиож, зураг зурж явуулдаг юм байна. Багш чинь харин хуулмал зурагт нэг их баярладаггүй бололтой, Бодож, сэтгэж зурсан бү- тээлд илүү баярладаг бо- лолтой... «Намайг Ганбат тэнэг гэх юм. Би тийм их ман- гар гэж үү? «А» заасан ачит багш минь та хэлээд өгөөч!» гэж Нарантуяа бич сэн байна лээ, Шавь нь чин сэтгэлийнхээ үгийг дэлгэн ярьж байгаад Ра- хила багш баярлахын зэ- рэгцээ «Ганбат сайн л хүү юмсан! Бусдыг тэнэгт тоол- сон хүн л өөрөө л тэнэг болдог. Даанч яав даа!» гэж шүүрс алдсан байна лээ! Бас чамайг захиа бичил- гүй удсанд гайхсан болол- той. -- Би бичгийнхээ хэл- бэрийг гоё болгож байж бичих гэсээр удсан. Бас чөлөөт бөхөөр сургуулийн аварга болсон цагтаа баяр- тай мэдээ дуулгаж багший- гаа баярлуулья гэж сана- сан юм л даа. Тэгээд л... нөхдөөсөө сүүлдсэн. -- Тийм ээ. Чиний за- хиаг авсан байна лээ. -- Нээрээ юү? Юу гэж бичсэн байна? - Эрдмийн огторгуйд дагуулж ниссэн багшдаа энэ хорвоогийн хамгийн сайн сайхныг хүсэн ерөөе! гэж эхлээд л их догь бич сэн байна лээ, г- Ийшээ нь, - Ангийнхан маань хөгжилдөөд л хөгжөөд л... сураад л... өсөөд л огтхон ч завгүй. Бид үүргээ ам- жилттай шалгууллаа, Оюунчимэг гэдэг багш шалгасан, -- Рахила багшийн хуу чин анги уу? Сайн байх учиртай, Ха- туухан шалгана даа! гэсэн, Бид таныхаа. нэр төрийг давхар хамгааллаа. Цэвэл- маа багш маань (анги удирдсан багш) сайн, Саяын улирлаар 4 онц, 21 сайнтай гарлаа. Манай анги ажил бүхэнд түрүүл- сээр л... Дөрвөн сарын нэгэнд «Бэлэн Сэйгэ» тэмцээнд ч 1 байр эзлэв, Энэ бол жүжгийн дугуйланд явдаг Наранцэцэг, Наранчимэг хоёр гоё найруулсны хүч шүү! Би спортын сурвалж- лагч болно... гээд л урсгаж гарсан байна лээ дээ чи... - Рахила багш, Мов- голын багш нарын их ху- ралд ирэх үү? -- Түүнийг аав нь мэ- дэхгүй. Баян-Өлгий сайн багш олонтой, БНМАУ-ын гавьяат багш, профессор Хурметбек гуай Баян-Өл- гий аймгийн намын хороо- ны 1 нарийн бичгийн дарг гаар ажиллаж байна. Амантай гэдэг гайхал- тай сайн багш 21 дэх жил- дээ бага ангид багшилж байна, Би хичээлд нь сууч лаа. Хичээлийн нэг цаг | хэдхэн минут болчих шиг санагдлаа, Энэ бол хичээд сонин болсных, Зарим ан- гид онц сурдаг хүүхэд ху? руу дарам цөөн байдаг. Харин энэ ангид дунд сурлагатан тийм цөөхөн юм. Аав нь тоонд таарууг та нар мэднэ. Хэрвээ би Амантай багшийн шавь болбол тоочин болох бо лолтой... Бас Баяннуур сумын сургууль төмс ногоо их тариалдаг, Багш сурагчид зун бог мал хариулан сааж, арвин их ааруул тос аарц, . авдаг юм байна, Хүүхдийн дөрвөн мөч нь хэдий сайн ажиллаж байвал хүзүүн дээрх бөө» рөнхий толгой нь төдий их юм сурдаг гэнээ, Буянт сумын дотуур байр Баян« “Өлгийд төдийгүй улсад алдартай, Тэндхийн су рагчдын байр сумдын зочид буудлаас тохилог, Энэ бол тэнд ажилладад захирал, багш, хүмүүжүүч лэгч, ажилчдын уйгагүй зүтгэл, энэрэнгүй сэтгэ, лийн хүч шүү дээ! Тэгэхээр энэ мэтийн тэргүүний сайчууд л их хуралдаа шалгарч ирнэ дээ! гэхэд, --.Манай багш заавад ирнэ. Бид цэцгийн баглаа барьж угтана! гэж хүү минь итгэл төгс хэллээ, Тийм ээ! Наадамд бод хүчтэй нь үзүүрлэдэг, Уралдаанд бол хурдан нь түрүүлдэг. Их хуралд бод амжилт бүтээлээрээ шал- гарсан нь оролцдог, Харин хэн багш хамгийн сайныг хэлтэс, яамнаас дутахгүй- гээр хүүхдүүд мэддэг дээ! Т. ГАЛСАН Өлгий-Улаанбаатар эрхийг сургахаар бэрхийг сургаж, үг тэй. Эпэ бүхэнд ул суурьтай хандаж цөөн, журам хатуу, нуруу ноёи, ну- тас зөөлөн» байх тухай сургасан бай- даг. Эцгийн сургаалыг багшийн сургаал- тай зүйрлэж «Зовохын орой зоригоо гийй эндэгдэл, эцгийн багшийн чангадах хоёр бүрдсэн бөгөөд сурлага болвоос тэж алсын хараа, уужим ухаан, өршөөнгүй сэтгэл, ов найрыг эрхэмлэн айлын голомтыг бадраах ухаан жолоо цөм л эцгээс хамаарна. Аж торөхийн сур- гаалд эцэг хүнд хориглох зүйлийн та- лаар дурьдахдаа Бор дарсанд үл шу- нах, болчимгүй үгэнд үл автах, бос лох болохгүй хэргийг үл сэдэх, богд Чингисийн сургаалд үл тэрслэх, үрс хүүхдийг үл хараах, үпзн ханийг үл гомдоох, үйлийн хэцүүгээс үл шант- рах, үйтон хуарын өнгөнд үл хууртах» гэж мэтчилэн заажээ, Эцэг хүн «Улаа взузаалж, удмаа салгах, үр хүүхдийн хээ хүмүүжилд хандахдаа тэдний үл- гэр дууриал нь болж ажил хөдөлмөрт дагуулж сургах, аливааг учирлан та- янулах, урам хайрлах, оцог овгийнхөө үүх, түүхийг хэлж огох, хүний гол ёсыг баримтлах ухаанд хүмүүжүүлиэ, Ялангуяа өөрийн авьлас билгээ зал- гамжлуулан үе дамжуулан үлдээдэг сайхан ёс манай ард түмэнд бий. өДо- лоон үеийн дархан», «Бөхийн хүү бохө, «Улачийн хүү уяач», «Удаш суд- раараа хуурч, туульч, ерөөдч»е кэх буюу «Эцгийг нь шинжвэл хүүр нь шинж» гэж ч ярьдаг. «Асрамжлан сургах билиг, гэдэг сударт «үрс хүүхдийг ачлан өсгөхийн учир хэмээсээс манай монгод үндэс юугаа бат бэхлэн улс гэрээ мандуула- хын эх сурвалж хэмээвээс ачит эхийл мяндас мэт зөөлөн уяраигуй ийгүүсэх сэтгэл хийгээд журамт эцгийн хэт мэт үл эмтрэх бат зориг дээдэс богдын агуу эрдэм төгс монголын үрс улам бүр үржин дэлгэрэх болтугай» гэжээ. Эцэг хүн орхийн тэргүүлэгчийн хувьд онэ бүхнийг ухаалгаар хэрэгжүүлж явах ёстой ажээ. |, Сурган хүмүүзгүүлэгч С.БАЯСГАЛАН Гийчний ярьсан үлгэр домог ч юм шиг, үнэн яв- дал ч юм шиг нэгэн яриаг жаалхүү мартдаггүй бай- лаа. Хүн орхоодой гэдэг ургамал Хүнхэр хэмээх цэцэгт зуслангийн тэнүүн зоонд ургадаг. Өвчин хуу: чийг илааршуулах гойд чадалтай хүн орхоодойг авахын тулд нарийн ёс го- рим байдаг өөрөөр хэлбэл дом хийдэг гэнэ. Хүн ор- хоодой бол газарт арван салаа үндэстэй, тэнгэр ширтсэн нүдтэй, хур гуй- сан хоёр гартай аж. Түү- ний хаана ургадгийг шө, нө олоход хялбархан. Ха- ранхуйд нүднээс нь дөл улалзаж байдаг гэнэ. Тэрхүү дөлийг таглаж жижигхэн бөөрөнхий Чу- луу тавнна. Маргааш үз- вэл чулуу голоороо нэвт нүхлэгдсэн байна. Хүн ор- хоодойг авахын тулд хо- ногийн өмнө майхан шааж дом үйлдэх ёс бий, Ажаа хэмээх Гончиг хойлог хэ- мээх хоточ НнОХойгоо Да- гуулан очиж дээ. Нохой- гоо .уяагаар нь хүн. орхоо- дойн суган доогуур занги- дан бөхлөөд, -- Газар дэлхий, лус савдаг минь ершөөж хайр- ла. Хууч өвчтэй надад хүн орхоодой хэрэгтэй боллоо. Ач тустай ургам- лын оронд нэгэн амь ам- лаж байна. Нохой бол эрт дээр үеэс хүний нөхөр, ай лын бүл болж ирсэн түүх- тэй. Манай ам бүлийн хойлот нохойг хүн орхоо- дойнхоо амины оронд авч соёрхоно уу гэж наминч- лан залбираад «хой-лоог туу-уу» гэхэд нохой ухас- хийж хүн орхоодой -үнд- сээрээ булгарчээ. (Нохой ззнзэ даган шогшино, Өв- гөн Гончиг хөөрхий хой- логоо өрөвдөвч баршгүй. Амьгүй болсон амьтан Яа- на даа. Сүнс нь үүнийг авч яваа даа гэж бодно. Уран бүтээлийн 1| нэгдэл бэлтгэв. Ба Хойлог нохой урт на салж ажаа Гончиг гэрийн- хээ баруун үүдэнд хэвтэр засч хооллосоор байгаад өөд болгосон гэдэг... Нэг ийм яриа жаалхүү тав- тайдаа сонссонсон. Цогтоог гөлөг тэжээс- нийг хүүхдүүд төдөхнөө мэдэв. -- Миний хүү гөлөг тэ- жээсэн юм уу? - Ааваа, нохой ай- лын ам бүлд багтдаг гээ биз дээ. -- Хэн тэгэж хэлэв? -- Яагаав дээ, намайг жаахан байхад манайд ир- сэн ах ярьсан. Та санаж байна уу. Сахалтай, өн- дөр хүн. -- Аа... Тоодой ярьж. Үнэн байж таарна. Зэргэлдээх хашааны Шонхор хөвүүн эцгийнхээ дэргэд зогсоно. Эцгийн эрээн зангиа тогосны өд адил солонгорох нь сонин сайхан. -- Юу болоод эзэрээд байна вэ? -- Ааваа Цогтоо Гө- лөгтэй болчихож, у -- Байтлаа нохойгоор дутаа юу. Чамд юу гэж хэлдэг билээ. Эднийх юу- тайдаа нохойгоор мануу- лах гэсэн юм бол. Инээд- тэй юм. -- Би Цогтоотой тог- лох уу? 2 -- Болгоомжтой | бай- гаарай. Галзуугийн вирус авчих вий. 2 -- Юу гэнээ, ааваа -- Нохойнд галзуу өв- чин ууц байдаг юм. Но- хойгоор тоглодог хүүхэд тийм нууц өвчинтэй Ч байж мэднэ. -- Ямар хачин юм бэ? - Аль хачин юмыг хэлж барах вэ. Цахилдгийн Хөх Цэц: гэн дотор Цогтоо гөлөгтэй- гөө тоглож байлаа. Хой- лог гэж нэр өгчээ, Хойло- гийн дөрвен хөлийн таа- хай, хоншоор, сүүлний үзүүр цагаан, Паацганан гүйж бас үсрэх, дэвхцэх гэнэ. “Эрхлэхээрээ хэл амаа долоон, сүүлээ мод- гонуулан богинохон хү: зүүгээ хөдөлгөнө, Энэ хө- дөлгөөнийг харсаар Шон- хор тэсэлгүй гүйж очив. -- Манай хойлогийг ха- раач -- Харлаа, хөөрхөн Ч юм шиг -- Чи тэврэх үү? - Үгүй -- Айж байна уу? --« Үгүй - Хүүхдүүд гөлгөнд хайртай, Бүгд л тэврэх гЭэ- дэг юм. -- Чи намайг юу гэж бодоод байгаа юм? - Бусдаас ялгаатай болохоор чинь... -- Галзууруулмаар са- нагдаа юу? 5 -- Юү гэнээ... Хахирч бачуурсан ДУУ хадаж. -- Хөөе Шонхоор нааш ир гэм. Тэнүүчлээд алга болчихдог... гэлээ. /Хүү тод үсрэн, хаалга тас- хийх чимээ хожуухан дуулдав. Цогтоо- гөлгөө тэвэрч ирээд муурын бай- шинд хийв. Бүтэн өдөр ноцолдож барьсан үүрээ муурын байшин гэж нэр- лэсэн юм. Гөлөг урд хоёр хөлөө дэрлээд тавтайяа зүүрмэг- лэв. Зайлуул тоглоомон- доо ядарч дээ. Шонхорын эх хүүгээ түргэн хувцаслахыг шаар- дан эмнэлэг рүү чирч гул- дарсаар явлаа, Орой тэд- ний гэрт маргаан болов. - Нохойны өвчнөөр үхэх нь дутжээ. -- Гудамжны нохдыг хядаад дуусгачихмаар юм. -- Харин тийм. Нохой алах, ялаа алах хоёрт ял- гаа алга, Цааш харуулчих- вал хүүхэд уруу татахгүй амар болно. -- Манай олигтой хүүхэд энүүнээс бол ч... : бичээрэй. Хамгийн уран тайлбарыг сонины дараачи , Энэ хоёр гэрэл зургийг ажиглан, өөрсдөө тайлбар ї : ї Д. Сүхбаатарын нэрэчжил Улсын хэвлэлийн комбинатал хэвлэв, -- Залхаж гүйцлээ. Да- раа. больё, - Миний үг хор бо- лохгүй шүү. Хоол болно. Цогтоог гөлөг тэжээс- нээс хойш нохойн тухай ярна намдсангүй үртэлж- лэв. Намрын шар өдрүүд ээлжилсээр байлаа, Хоёр хүү гэр рүүгээ явж байв. Цогтоо туулайтай цүнх, Шонхор чонотой цүнх барьжээ. -- Чи гөлгөө гудамж- наас олсон уу? -- Үгүй, Ногооннуурын цахилдаг дотроос -- Ялгаагүй юм биш үү? -- Яагаад? - Гудамжны гөлөг байх нь -- їЇЖинхэнэ монгол нэртэй юм чинь -- Хойлог чинь шу- вуу шүү дээ. -- Тийм тусмаа сонин байхгүй юу. -- Чамд гөлөгнөөс өөр хайрлах юм олдсонгүй юү? -- Амьдрал хайр дээр тогтдог гээд хүүхэд, Үү- хэдгүй дуулж байхад уу? -- Дуу бол дуу шүү дээ. 4 - Чи тэгээд юү гэх гээв? -о Амьдрал юун дээр тогтдогийг би чамаас илүү мэднэ. "Чи хийсвэрлэж ойлгодог юм байна. - Боль доо, Манай аав бол сэтгэл, хүний ча- нар, хайр гэсэн ойлгол- туудыг шүтдэг юм. --4 Аргагүй л хийсвэр байна. Мөнгөгүй хүн сайн хоол идэж, сайхан хув- цас өмсөхгүй тийм биз дээ. -- Юм болгоныг мөн- гөөр хэмжиж болохгүй ээ. -- Намайг бүү сурга. Чи маргааш юу хийх вэ? -- Эмээгийнд мод ха- галж, ус авч өгнө. -- Би самарт явна. -- Ямар гоё вэ? -- Дараа цуг явж болно. Инлекс--14140 Цогтоог эмээгийндээ очихоор явахыг Шонхор тандсаар байлаа. Хашаа- ны завсраар юм бүхэн ил» хэн. Бананаас өгөршсөн олхногүй үнэр ханхална. 5 изуры байшин (Цогтоо муурын руугаа шагайснаа «баяр- тай» гэв, Шонхорын 89- вүүг энэ үг улам хүргэнэ. Хэдийнээс ийм хорсол төрдөг болсныг Шонхор мэдэхгүй байлаа, Анхан: даа үөлгөнд хайр хүрч байснаа сүүлдээ хорсох болжээ. Цогтоо надаас юУ- гаар илүү юм бэ. Тэр яа- гаад аз жаргалтай сэхүүн явдаг хүүхэд вэ. Зэвтэй, ишгүй хутгаа даавуугаар ороов. Гөлөг шар нүдээ цавчилгүй ширтэн хааяа цагаан угтай сүүлээ ХӨ- дөлгөнө. Шонхор гөлөгний ХҮ- зүүнээс чанга атгаж эгэм рүү нь мөнөөх хутгаараа хатгав. Айж халирч байвч арай хүчтэйхэн түлхэв. Гө- лөг тийчигнэн |гийнав. Ахиад бүллээ, Дахин хэд хэд дүрэв. Зүрхий нь оно- жээ. Хүрэн улаан цус Ду- сагнаж газрын Ккөрсөнд бор толбо тогтов. Гөлөг- ний нүдний гал унтарч алгуурхнаар зовхио ани- лаа. Нохойны үхлээр үх- лээ гэж Шонхор бодоод ойролцоохь айлын хашаа давуулж | шидэв, Хутгаа цахилдагийн үндэс рүү дүрж чулуугаар иш нь үзэгдэхээргүй болтол нү- дэв. Өнөө орой, маргааш өглөө юу болохыг битүү: хэн таамаглаж айдас тө- рех тул Шонхор дэмий сэлгүүцэн урт Мурий гу- дамж уруудан явлаа. Цогтоогийн найзууд цуг- ларч хөөрхий гөлгийг усС- ны тэргээр түрж жалганд аваачжээ. Тэд гашуудал илэрхийлэн тонгойн Зог- соцгоогоод нүх ухаж бул- лаа, Нарны шаргал туяа хойлогийг булсан хувин хэртэй бор шороо, хутга нуусан хөх цахилдагийг алаглалгүй ивээнэ. Энэ аг- шинд Шонхорын эрэл болж хэрүүл шуугиан дэг- дэж харин Цогтоо аав, ээжтэйгээ нүүдэлд бэл» дэж байлаа. Д. ЖАМЬЯН аж | төлөө хэ жилдээ ХА зо (24013) 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 19. ЛХАГВА Үнз 19 төвгө яРЭХЫГАСНЭ БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ САРД САЙД, ПИОНЕРЭЭС ЗАХИДАЛ “АВААД | 1989. ГУ. 2 ! | ажилд хүн бүр үүрэг хариуцлага ! хүлээе! Хүүхэд болгон өөрийн нэ- рээр нэрлэсэн нэг мод тарьж ур-| гуулья. Ой мод гэдэг сав ертөн-! цийн ногоон уушиг. Нийслэл х0-| тын маань агаар мандал бохирд- Ї соор байна. Энэ ч бас мод цөө- хөнтэй холбоотой гэв. ) Зарим нэг сахилгагүй хүүхдүүд мод бут хугалж, гэмтээж зүлгэн “дээгүүр туучин салаа жим үүс- гэдэг тухай сэтгэл зовиин өгүү- Ё лэв. йЙ. Байгаль орчныг хамгаалах Яамны хамт олон пионер Ж, Бул- гамаагийн суралцдаг төрөлх 28! дугаар сургуулийн пионер, су- ф рагчдад 3700 ширхэг мод бэлэг- лэж, хамтран тарьж ургуула- хаар шийдсэнийг ч бас хэлэв. Сайд нийслэлийн нийт пионер су- рагчдын тоогоор ч мод бэлэглэ- хэд бэлэн байгаагаа илэрхийлэв. Хамгийн гол нь эзний ёсоор хайрлан зордож ургуулаасай гэв. Ж..Булгамаа охинд «Монголын улаан ном» бэлэглэн нийслэл хо- тоо цэцэрлэгжүүлэх ажилд пио-, нерүүдийг манлайлна гэдэгт ит-, тэж байна гээд сайд анги хамт олон, аав ээлсид нь мэнд уламж- лав. --Г БНМАУ-ын Байгаль орчныг хамгаалах Яам байгуулагдаад жил гаруй болж байна. Энэ хугацаанд тус ламны сайд У. Мавлет газар дэлхийгээ хайр- дан хамгаалж, ургамал, ан амьт- ныг өсгөж үржүүлэх талаар санал бодлоо илэрхийлсэн зас хидал, хүсэлт хөдөлмөрчдөөс өлон арвыг хүлээн авчээ. Түүний сдотроос пионер 7К.Булгамаагийн за ичлал сайдыг ихэд догдлуулав. “Телевизийн нэгэн нэвтрүүлгээс төрсөн сэтгэгдлээ илэрхийлж,бай. таль хамгаалахад пионер бид их “үүрэгтэй госэн охины санзаг түү- ний үе чацуутнуудын үг, нийт шионер сурагчдын хүсэл, бодол тэж сайд үнэлэв. Сайд, пионер Ж.Булгамааг хү- лээн арч уулзахдаа: Ё -- Хүүхдүүд маань эх дэлхий- тээ, байгаль, орчноо хайрлах сэт- тэлтэй хүн болж, өсөж торниж ” байгаад баяртай байна. Манай хүмүүст, ялангуяа хүүхэд бага- чуудад экологийн мэдлэг их чу- хал. Бид байгаль ертөнцийн зүй зохицлыг мэдэж байж сая сайн хамгаалж чадна. Орчноо ногоо. руулах, хотоо цэцэрлэгжүүлэх 1989. ТУ. 15 Их цэцэрлэг Байгаль хамгаалах сарын аж- дын нээлт нийслэлийн 23 дугаар сургуулийн » цэцэрлэгт талбайд хөл хөөр дүүрэн боллоо. У.Мав- лет сайд яамныхаа хамт Ол- ныг дагуулан сургууль дээр ирэв. Тїионер Б. їбулгамаа, түүний төхөд, багш сурган хүмүүжүү- лэгчид, Байгаль орчныг хамгаа- лах Яамны ах эгч нарынхаа хамт уулнаас дөнгөж сая буусан мод бүрийг хүлээн авч ном ёсоор нь суулгав. Сурагч бүр тарьсан мод бутаа Ё нүдлэн хамгаалж арчлах үүрэг Д.Чэнүүн ярн. авч уг талбайг «Их наадмын цэ- тэрлэг» гэж нэрлэв, ЗУРАГ ДЭЭР: Пяонер Ж.Бул- гамаа, түүний нөхөд МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ наадмын СА”, ӨУВАЕЛУРЧУУ ЛҮ СЧЧДОЙ 11117111 ХУУЧ ЛигиЛ Л МИШИА Л 1 ДУРСАД Юн Зургадугаар ангид ор- дог намарсан, Төмс хураах ажилд оролцох болж ма- шинд суулаа, Сургуулийн гаднаас хөдлөнгүүт Л ДУУ эхэлж билээ. Ажлаа сайн хийцгээж «-их дотно болц- гоосон, Бидний сурлага, сахилга ч их сайжирсан, Харин рургадугаар ангиа төгсөөд манай гэр нийслэл түү шилжих болсон, АМ- гийнхантайгаа уулзаж, Ча- даагүй нэн. Энд шилжиж Бидний хэдэн хүүхэд бүлгэмийн даргад нэр дэвшигдсэн, Олонхийн саналаар би Мсонгогдлоо. «Итгэл хүлээнэ гэдэг амаргүй, итгэ- йг биелүүлэх хэцүү, бас нэр хүндтэй ажил болохыг ойлгож байна» гэж инйслэлийн 11 дү- р сургуулийн бүлгэмийн зовлөлийн дарга Б. . Байгаль хамгаалах сарын аж- “заар энх тайвны гудамжинд мянга шахам ам ЗАХИДАЛ ЮУ ӨГҮҮЛЭВ? ЭЛ ХҮЛЭЭСЭН ОХИД. зөвлөлийн хҮСГЧГГҮ27ЧИЛХХҮГПЛЖЛҮТЭЭРЛЭ ГЖЛЛҮҮТҮҮ ирсэн өдрөөс эхлэн нэр хоч сонсож, заримдаа шог- луулж ч байна. Ийм үед хуучин ангийнхнаа л их са- наж, дурсах юм. Б. НАРАНЦЭЦЭГ (Нийс- лэлийн ЇЙ сургуулийн 7- гийн «Б» анги) ХӨВГҮҮД МИ! 0 ЛГ00601! Манай. ангийн хөвгүүд дөрөвдүгээр ангиас эхлэн охидыг зоддог болсон Охид бид хөвгүүдтэйгээ яавал зохицох бол 007 Ангийн багш бидни хөвгүүдтэйгээ эвтэйхэн ха- рилц гэх юм. Бид эвтэйхэт! байх гэж их хичээдэг, Ши- нэ дэвтэр, номоо Ч өгдөг. Тэгсэн хэр улам шоглох метр талбайн мод зүлгийг бүлгэмээрээ нүдлэн Т хамгаалж, уг талбайд ногоон гэрэл, цагаан шуч гамын аяныг зохион байгуулж эхэллээ. ЗУРАГ ДЭЭР: Бүлгэмийн зөвлөл: да 2 Б. Тэнүүн 7-гийн «Б» ангийн пионерийн бүл, гийн дарга С.Азмаа нар. С. БОДООШИЙН авсан гэрэл зурад 3 “уулсу эжчттсттжүлэээ стт--т--ж- боллоо. Зарим нэг хөвгүүн ОХИДЫГ . миний цүнхийг барьж яв ч гэдэг. Ангидаа 22 хөвгүүн 16зхан охин- той шүү дээ. Манай сур- гуулийн зургадугаар ан- гийн нөгөө хоёр бүлэг хич- нээн эв найртай гэж сана- на. Бид бахархан, бас ямар сайн хөвгүүд вэ гэж ярилц даг. Тэднийг хараад ан- гийнхаа хөвгүүдэд бид гомд- дог юм. Энэ захидлыг ангийнхаа охидыг төлөөлж бичлээ. Хөвгүүд маань биднийг ойлгоосой, хүндлээсэй, Д. ЦЭЦГЭЭ (Шарын гол 10 жилийн П сургууль 6- гайн «Б» анги) Ийм захидал олон ирж байна. Охидыг шоглодог, зоддог” хөвгүүдийн тухай бүгдээ?сэ илэн далангүй ярилцья. МОНГОЛЫН БАГШ НАРЫН У ИХ ХУРЛЫН ӨМНӨ ! Абпономитын үеийн сургууль Хувьсгалаас өмнө Амга- лан баатар хотыг Маймаа хот хэмээн нэрлэж байжээ. Тэр үедээ худалдаа, соёлын томоохон төв байсан Май- маа хотод автономитын ба- га сургууль хичээллэж бай- сан тухай архивын барим- таас сөхье. ж 1915 оны 11 дүгээр сарын 20. Автономитын ба- га сургуулийн дүрмийн гу- равдугаар зүйлд «Бага сур- туулийн гэр орон ба ус, түлш, байр цаасыг нийслэл хүрээ, Маймаа хотын газар бол цөм улсын сангаас хүрэлцэхийг бодож бэлтгэ- хээс гадна олон хошууд ба шавийн зэрэг газар болбоос цөм өөр өөрийн харьяат газраас зохисыг үзэж алба- ны зүйлээр бэлтгэвэл зохи- мой» гэжээ. Ж ,,1916 оны долдугаар сарын 28. Маймаа хотын Б-хүл 22 эгээ хим ба лж сургуулийн байшин байгуулах газар ба байшингийн хэмжээ зэр- тийг зураг зуруулж даруй байгуулан гүйцэтгэх учрыг үүгээр Сангийн Яамны зөв- лех түшмэд Козинд тушаан мэдүүлсэн тул үүнийг сан- тийн хамаг хэргийг бүгд захиран шийтгэгч Яамнаа явуулаад байцаан үзүүлье! тэжээ. ж 1918 оны есдүгээр са- рын 18. Маймаа хотын ба- та сургуульд 50 тэрэг тү- лээний үнэнд 600 цаас, лаа, усны үнэнд 500 цаас нэг жилд олгожээ. х 1918 оны 10 дугаар сарын 25. Маймаа хотын монголчууд ба боомтын цагдан харгалзах хэлтсийн түшмэл Цэрэн--Очирт, --Тус хотын бага сур- туулийн танхимын сургагч багш Ишдоод дээд сургуу- лийн багш нарын нэгэн Эдгээр баримт материа- лагс үзэхэд чухам хэдийд, ямар хүч бүрэлдэхүүнтэй сургууль байгуулагдсан нь тодорхойгүй ч тэр үед Май- маа хотод автономитын ба- та сургууль байгуулагдан хичээллэж байсан нь үзтэл та сургуульд таван хэлний хичээл үздэг байсан тэсэн яриа ч бий, Юутай ч энэ бол одоогийн Амгалангийн бага сургууль үүсч хөгж- сөн эх суурь билээ, Амгалангийн бага сур, туулийн ууган шавийн нэг төрийн шагналт, гавьяат зоо техиикч Т. Аюурзана дуртгалдаа, --Би 1918 онд автоно- митын су: льд эхлэн орж суралцсан билээ, Тэр үед багш Ишдоо байлаа, Ардын хувьсгалын дараа дахин энэ сургуульдаа эргэн сурал- цаад 1924 онд тогсгож 1924--30 онд Улаан--Үд, Герман, Францад суралцаж ирсэн гэжээ, Маймаа хотноо 1916 онд суурь нь тавигдаж ашиг- лалтанд Орсон автономи- тын үеийн сургуулийн ба- , (Рилгад, цаймдугаар бага сургууль айхиы хичээлээ адил уяа морь нэгийг олго! ! тэжээ. илэрхий, Маймаа хотын ба- эхэлсэн түүхтэй. Түүнээс хойш тасралтгүй хичээллэ- сээр 1972 онд шинэ дүн- зэн байшинтай болжээ, Ардын зас анхны сургууль МАХН-ын Төв Хороонд Маймаа хотын (Амгалан баатар) хэрэг шийтгэгч Лувсанжамц гэгч ийм нэг бичиг мэдүүлжээ. -1921 оны долдугаар сарын -20-ноос эхлэн харь- яат хэлтсийн газар бага насны хөвгүүд охидыг ху- ралдуулж бичээч Нацагаар монгол бичиг заалгаж ир- сэн боловч суух дулаан гэр орон, түлш хэрэглэл, багш ба үзэх дэвтэр, бийр цаас- гүй гачигдан сургуулийн чухал хэрэг осолдон цал- тардахад хүрснийг илтгэж өргөн мэдүүлье. 1922 оны нэгдүгээр сарын долоонд ” суралцаж буй хөвгүүд 32, охид 80 гэжээ. Энэ баримтаас үзэхэд Маймаа хотод 1921 оны долдугаар сараас эхлэн сургуулийн эх үүсвэр та- вигджээ. 1922 оны хоёрдугаар са- рын 14-ний өдөр сургуу- лиудын хэргийг захирап шийтгэх түшмэдүүдийн дө- ревдүгээр хурлаар Маймаа хотын бага сургуулийн тан- химын дарга, сургагч на- рыг томилжээ. Гуравдугаар сарыш нэгэнд хоёр сургагч, хоёр галч, 50 хүүхэдтэй- тээр, сангаас олгох нэг жи- лийн цалин 1386 лан, бу- сад хэрэглэлийн зүйлийп үнэнд 1061 лан 87 пунгийн төсөв зардалтайгаар сур- тууль нээгджээ. Тус сур- туулийн сургагч багш сард 50 лан, галч 18 лангийн цалин авч байжээ, Тэр үеийн сурагчдын бүртгэлээс толилуулбал: --Их шавь өвгөн Дамди- ны Санж, Эхнэр Төмөрийн Нацагдорж, Лам Базарса- дын Сэдэд, Гэлэн Гончиг- жанцангийн Лувсандорж, Хар Намсрайн Загд, Зай- сан өвгөний Мандал,Бичээч Мишигийн Гомбосүрэн, Ня- рав Дамдинсүрэнгийн Гэн- дэнжамц, Чавганц Буян- хүүгийн Лувсанням, |Ца- таан өвгөний Бадамханд, Эхнэр Бүтэдийн Насан... хөвгүүд 21, охид 25 хүүх- дийн нэр жагсаажээ. Дээрх баримт бидэнд ийм зүйл өгүүлж байна, --Амгаланбаатар хотын бага сургууль 1922 оны туравдугаар сарын нэгний өдөр албан ёсоор нээн бай- туулагджээ, Энэ сургуульд алгүллаж байсан хүмүүсийн хөдөлмө- рийн дэвтэр, ам ярианаас үзэхэд «Үлгэр жишээ бага сургууль, зургадугаар бага сургууль», гариизоны бага сургууль гэх зэргээр янз Сүр нэрлэж байжээ, Нийслэлийн 1, 14, 27 дугаар сургууль үүсч бий болоход Амгалангийн сур- гуулиас хүч, бүрэлдэхүүнээ авч байсан түүхтэй, Захирал агсан Ш. Гун- гаажав сургууль, хамт ол- пыхоо түүхийг Сүрдүүлэхэд ихэд анхаарч, пионерүүдийг | | ч энэ ажилд уриалдаг бай- жээ. Ууган. шабь нафын эфэлд Малын гавьяат эмч М. Занаа, БНМАУ-ын Ардын жүжигчин Д. Дамдинсүрэн, Т. Хандсүрэн, доктор про- фессор Т. Шагдарсүрэн, нам төрийн удирдах албанд олон жил ажилласан сайд М. Даш, хүүхдийн зохиолч Д. Содномдорж, БНМАУ- ын хөдөлмөрийн баатар С. Шархүү, дэд эрдэмтэн Бал- дандорж, Ардын гэгээрлийн тэргүүний ажилтан, багш Осоржамаа... Амгалангийн бага сургуулийн төгсөгч- дөөс нэр цуутай хүн олон арав төржээ. . ра Тэдний нэг, ардын жү- жигчин Дамдинсүрэн гуай- тай уулзаж сурагч насных НБ дурсамжийг сонсов. --Таныг багадаа лам бо- лох гэж явсан гэж дуулсан гэвэл, --Үнэн шүү хүү минь, Лонхонцэрэн гэдэг ламд шавь орж байлаа. Тэгээд есөн “настай байхдаа сур- гуульд орохоор шийдсэн. Би чинь 1924 онд Амгалан- тийн бага сургуульд сурагч болсон гэв. Зарлага Дам- бын хүү Дамдинсүрэн гэж турван «салаа хөхөлтэй, алиа зантай, хүн дууриаж тоглохдоо адтай хүүхэд бай- сан тухай ангийнхан нь дурсан ярьж байна. Хоёрдугаар ангид бай- хаасаа Амгаланбаатар хо- тын намын 22 дугаар үү- рийн дэргэдэх ший янгуу- ны бүлгэмд сургуулиасаа шалгаран оржээ. Нэр цуу- тай жүжигчин болох зам нь ингэж эхэлжээ, --Намын үүрийг Хатан- баатар Магсаржав гуай удирддаг байсан гэнэ. Дөр- вөн талт булган тоорцог- той, бор торгон хантаазтай ханагар эр алхаж явсан нь одоо ч нүдэнд харагдах шиг болдог. Хатанбаатар.Маг- саржавыг морин тэргээр ирэх бүр сургуулийн бага- чууд бид тосож гүйдэг бай- сан гэж Дамдинсүрэн гуай ярив. --Гол хичээл нь монгол бичиг, дөрвөн аргын тоо байв. Өдөр бүр «Цаасан шувууны үлгэр», «Оюун- түлхүүр»-ээс уншдаг байж. Харин сурагчдаа «сайн, дунд, Муу» гэж үсгээр би- чиж дүгнэнэ. Сурагчдад өдөрт атга боорцог, зарим- даа мантуу жигнэж цайл- даг байжээ. Амгалангийн сургуулийн сурагчдын дэг- жин гоё хувцас, соёлч байд» лыг хараад бусад сургуу. лийнхан атаархдаг байсан тэж хуучилцгаана, Улсаас ижил хувцас оёж өгнө, Өвөл хар нэхий дээл, зундаа ца- гаай цамц, богино өмд өмс» дөг байв. Баяр наадмаар жагсаж охид цэцгэн малгай, хөвгүүд саравчтай хар мал- гай өмсөнө, Тэр үед Амга- ланд Самдлан дацан гэж байжээ, Багш сурагчид олон түмний дунд соёл, ур- лаги жил хүчтэй зохиож “ЯВАНЫ” шавилан суусан (212 рыг хийж чаддаг болжээ. .. ҮЭ! аллаа. . 1. - олон хөвгүүдийг сургууль- даа татаж чаджээ. Дамдинсүрэн гуай Амга- ланбаатар хотоо цэцэрлэг- жүүлсэн тухай өгүүлэхдээ, -Мод тарих ажил тэр үед эхэлсэн гэж боддог. Сургуулийн галч Ёндон- самбуу гуай сурагч биднийг үхэр тэргэнд суулгаж Хар усан тохойд ОЧИН, «тарих модоо авчирдаг байлаа. Ёндонсамбуу гуай бид- нээр тахил өргүүлж, өөрөө цацал дээж өргөж, байж сая нэг модонд гар хүрдэг- сэн. --Хугалж гэмтээв, газ» рыг хамаагүй | бүү онгич тээд л сургана. Байгаль дэлхийгээ хайрлахын учрыг тэндээс л ухаарсан даа гэв. Ууган сурагчдыг олж уулзвал энэ мэт СОНИН зүйл ихийг ӨГҮүлэх аж. Анхны пионер.., Анхны бүлэг 1925 оны тавдугаар са- рын 8. Их зохиолч Д. На- Анхны д ? 27 хасна 4 Уран сайхны Амгаланбаатар хот дахь 8 дугаар бага сургуулийн дэргэд дуу, хөгжим, бүжиг, танц, биеийн тамирын бүл- гэмүүд байдаг. Энэ бүлгэ- мүүдэд 74 пионер суралц- даг, Пионер эмэгтэй Цэрэн- надмид, эрэгтэй Банзрагч, эмэгтэй Банзрагч нар бү- жигт бахтай сайхан сурал- цаж байна, Эд «Хар морь», «Цэцэг» гэх зэрэг 13 шуна, гийг сурчээ, Пионер Рэг- жидмаа, Маяа пар биесийн ЖэоЄсэ9эНбүлтүлеүвчүлтэлүтЄг20СЭ9”2”772722585 355852578Л82556525736509:)ү8772Ч72722-56- цагдорж Монголын пионе- рийн байгууллагыг үүсгэн байгуулсан өдөр, Амгалан» гийн бага сургуулийн су- рагчид мөн тэр өдөр Мон- голын ууган пионерийн ги- шүүд болж | Сүхбаатарын бүлэг байгуулав. Муутуу цаасан дээр хэвлэсэн пио» нерийн бат илэрхийлэх хү- лээн авсан охид, хөвгүүд «Хэзээд бэлхэн» гэж нам, эх орныхоо өмнө гар өргөн андгайлав. Тэр өдөр нийслэлийн сургуулийнхан намын төв сургуулийн орчинд цуглаж, сүрлэг жагсаал хийж пи0- нерт элссэний баяр, цуг лаан болов. Цуглааны да. раа пионерүүдийг үнсэн самбар, талхаар шагнан урамшуулжээ. р - БНМАУ-ын ардын жү- жигчин, анхны пионер Т, Хандсүрэнгийн дурсам- жаас: : -- Амгалангийн бага сур» гуульд биднийг пионерт эл- сэж байхад Д. Нацагдорж гуай биеэр ирж «Бүхий олон багачууд»-аа самбарт бичиж, аяыг нь зааж өгсөн: юм Тэжээ. Амгалангийн пионерүүдээс тийнхүү пио- нерийн дуугаа дуулж эхэл, жээ. Тус сургууль дээр пионерийн хэргийг Санжаа гэдэг хүн удирдан «явуул даг байв. Өөрөөр хэлбэл. тэр хүн анхны, пионерийн ахлах удирдагч нь байжээ. Пионерүүдэд дуу зааж, со-. нирхолтой юм ярьж өгдөг, тар хөлийн сургууль, жаг- саал хийлгэдэг тэр хүнд хүүхдүүд хайртай байсан гэнэ. Нацагдоржийн эхнэр Пагмадуламын ах гэгддэг Д. Санжаа удалгүй Герман улсад сургуульд явж ирээд Шинжлэх ухааны хүрээ- лэнд эрдмийн ажил удтал хийж байжээ. з дугаарт Торон бүхнээ? арвасг2рр мар чзгаэг түй / Лёнин- їйдин-Сүх6атар «ЧоЛбаалсан я. хйл хэРгийв тел8 ХэзЭд бэлхэн бүлгэмүүд Пионерүүд ээ! Эдэн шит Сум, аймаг, аж ахуйн төв хаана ч очсон сэтгэлд дулаахан сургуулийн барилга нүд булаана. Төв суурин газар ҮҮСЧ хөгжихөд тулгын чулууны нэгэн болж хамгийн тү- «Сургууль» хэмээх эрдмийн ордон мамтар баян түүхтэй. минь! Ингэхэд чи төрөлх үүх түүхийг хэр рүүн буйраа засдаг Уншнгч дүү сургууль, бүлгэмийнхээ мэддэг вэ? Ахмад багш, ажилчид, төгсөгчдөө тэр бүр мэддэг үү? Тэд одоо хаана ажиллаж, амьдарч байгааг сонирхдог уу? Нэгэн сур- гуулийн шавь болсон та нар ямар холбоо- нар нь уншсан биз хэмээн асуу- даг гэнэ. ТЭРЭГЧИН ӨВӨӨ Жамбал гуай энэ сургуу- лийн галч, тэрэгч, сахиул гэсэн албанд гучин дөрөв дэх жилдээ зүтгэж яваа хүн. Идэр залуу сургуу- лийн галч, захирлаасаа анхны цалингаа хүлээн авч гарын үсгээ зурах болоход бичиг үсэг мэдэхгүй дээ их л балмагдсан гэдэг. Хатуу үгтэй ч зөөлөн сэтгэлтэй Аюуш захирал өрөвдсөн зэмлэсэн харцаар цоо шир- тэн, --Жамбал гэхэд ийм бай- даг юм хэмээн харандаатай тарыг нь барьж нэрийг нь бичсэн гэнэ. "Тэр өдрөөс хойш галч Жамбал сурагч болохоор шийдэв. Энэ чинь ямар үсэг билээ хэмээн хүүхдийн нүд хариулж багш нараас сэмхэн асууж бичсэнээ бас шалгуулна. Тэгээд ч 2Камбал гуай, --Би чинь энэ сургуу- лийн ахмад сурагчийн нэг хэмээн ярьдаг болжээ. 1Камбал өвөөгийнх гур- ван охин, зургаан хүүтэй өнөр айл. Хүүхдүүд нь цө- мөөрөө энэ сургуулийн шавь. Хөлийг нь дөрөөнд, га- рыг нь ганзганд хүргэсэн сургууль багш нараа март- Чих нь олон догоо. Уриулж залуулж байж төгсөгчдөөс маань ганц нэг нь үзэгдэх юм. Тэр болгон сургуулиа- рза ороод ирдэг хүн ховор о0 ховор гэж 2Камбал өвөө гомдонгуй егүүлж сууна. СҮМД ДУУГАРСАН хонх 1960-аад онд Амгалан- гийн бага сургуулийн хүүх- дийн тоо эрс нэмэгдэж хн- чээлийн байр хүрэлцээгүй болсон тул, хуучин сүмийг засварлаж ашиглав, - Зураг дээр байгаа энэ чулуун баганы дэргэдэх Жамбал өвөө сургуулийн Сүмд М. Баяраа багш бүтэн хэвлэлийг хүлээн авч өдөрт хоёр жил хичээл заасан гэ- нь тараадаг. «Үнэн», «Пяо- нэ 2 нерийн үнэн» сонин, «Зал- тамжлагчэ, «Сурган хү- мүүжүүлэгч» сэтгүүл бүгд л Жамбал өвөөгийн гараар дамжина. Зарим сурагчаас, --Энэ сонин дээр тийм юм гарсан байна. Чи хө, Хонх дуугарах нь хүр- тэл сүмийн дотор сонин сонсогддог байсан гэж ах- мад багш Баяраа өгүүлж билээ. Харин түүхэн дурс- талт энэ хос чулуун бага- ныг хүүхдүүд нүдлэн хам- таалдаг ажээ, ----- ГАР, САНАА НИЙЛСЭН ХАМТ лэж, улирал бүр 100 ху- вийн сурлагын . амжилт үзүүлдэг районы тэргүүний хамт олон билээ. Амгалаидаа гэхэд тү- шиж тулах газар нь Д.Сүх- баатарын нэрэмжит жанж- ны илуб. Тус сургуулийн пионе- рийн бүлгэмээс Д. Сүхбаа- тарын төрсөн тэрийн буйр, сургуулийн анхны барилга тийн 8 дугаар бага сур- зэрэг хараа хамгаалалт- тууль хэмээх айлыг авч даа авч хүндэтгэдэг түүх яваа хүмүүс, Долоон ангид. дурсгалт газар Амгалайд 230 гаруд сурагч хичаалс.,,.Одон.бий,...... Гэрэл зурагт, дээр өгүүл- сэп тэрэгчин өвөө 7Камбал, энэ сургуульд 81 дэх жил- ган багшилж буй шэн агш ардын гэгээрлийн тэр- түүний ажилтан Ё, Цэрэй- бадам, ахмад багш М. Бая- раа, М. Баярсайхан, В. Эжинхүү, Б. Сүрэн, захи- рал С. Уранчимэг, залуу багш С. Сарантуяа, Р. Бат- Чимэг иар байна. Амгалан- той байдаг вэ? Танай сургууль өнөөдрийг хүртэл хичнээн хүүхэд сургаж төгсгвөд байгаа бол? Энэ талаар сонирхов уу? Сур- гууль бүлгэмийнхээ л бүрДүүлж баяжуулах учиртай. Иймд Монголын багш нарын У их хурлын өмнэ пнонерүүд сайн мэдэх вэ?» хөдөлгөөн өрнүүлцгээе? Одоо манай улсад ерөнхий боловсролын 611 дунд сургууль байна. Тэдгээрээс хам- гийн ууганы нэг болох «Амгалангийн» гэж алдаршсан бага сургуулийн тухай сурвалж- лан нийтэллээ. 1 4.:81444:444лл44 44440664 ТРИЕЕД:/ 0ЛО1 УЛС. ТУСЛАМЖ ҮЗҮҮЛЖ БАЙНА Ленинкан хотод Австрийн мэргэжилтнүүд 110 ортой хүүхдийн эмнэлэг барьж байна, Энэ хот бол газар хөдлөл- тийн үеэр хамгийн их эвдэрч сүйдсэн билээ, Австрийн олон нийтийн санаачилгаар цуглуулсан хөрөнгө мөнгөөр барьж байгаа хүүхдийн энэ эмнэлгийг тус улсын холбооны Зас- гийн газар Ленинкан хотод бэлэг болгох юм. «Хүүхдийн эмнэлгийн бүх тасаг, өрөө тасалгаа, хамгийн орчин үеийн техник тоног төхөөрөмжөөр хангагдах болно. түүхийг унаган шавь «Төрөлх сургуулиа хэн армены ард түмэнд тохиол байна. - Газар хөдлөлтөнд хэлмэгд- сэн 19 настай Мариана Ота- рян, 15 настай Арам Азбекян нар Канадын хэд хэдэн бай- тгууллагын урилгаар Оттава хотод эмчлүүлэхээр очсон бай- на. Тэднийг Канадын олон нийтийн төлөөлөгчид, зөвлө- лийн байгууллагын албан хаагчид, олон тооны сэтгүүл- шилээ «Сансрын анхны дэгдээ- хэй» мэндлэв. АНУ-ын санс- рын «Дискавери» хөлөг өн- гөрсөн гуравдугаар сард та- ван өдөр сансарт аялахдаа тус- гай саванд 16 өндөг авч яв- сан байна. Түүний гол зорилго нь тахианы үр хөврөлийн хөг- жилд жингүйдэл хэрхэн нө- лөөлөхийг судлахад оршиж байжээ. Анхны туршилт бү- тэлгүй болсон юм. 1986 онд хөөрөх үедээ дэлбэрсэн «Чел- ленджер» хөлөг онгоцны бү- хээгт сапсрын 7 нисэгчээс гадна бас 16 өндөг байжээ. 8 дугаар сарын 18-нд Дис- кавери хөлөг амжилттай буус- ны дараа эрдэмтэд ямар нэг өөрчлөлт орсныг мэдэх зорил- тоор өндөгнүүдийг судалж байв. Төдий л удалгүй анхны «сансрын дэгдээхэй» мэндэл- экээ. Түүнийг эрдэмтэд «Нен- тукки» гэж нэрлэжээ. «Удаан нислэгийн үед санс- рын иисэгчдийн онсд гардаг өөрчлөлтийн шалтгаан, ийм нислэгийн үед тахианы өндө- гийг хоол хүнсний эх булаг болгон ашиглаж болох эсэхийг тогтооход энэ туршилт их тус нэмэр болно» гэж уг тур- шилтыг сэдсэн 7Кон Деллин- жер ярьж байна. 3 . . . Английн ууланд авирагч Рожер Никол гэдэг хүн 180 метрийн өндөр дээрээс унасан юм. Гэвч аз таарч амьд мэнд үлдээд зогссопгүй -огтхон ч гэмтээгүй байна. Рейтер агентлагийн мэдээлснээс үз- вэл 44 настай Рожер Никол анд нохрийнхөө хамт Шотлан- дын нэг өндөрлөгт гарч яв- жээ. Тэр 180 метрийн өнд- роос бөөн цасан дунд унажээ. "Таван цагийн дараа аврах хэс- гийнхэн түүнийг хайж олоход бүх биеэрээ цасанд зоогдчих- сон, Зөвхөн толгой нь ил бай- жээ, Гэхдээ нэг ч шарх сОр- вигүй байсан байна. ж . ». Амьсгалын аппаратгүйгээр далайн гүнд хүрэх дэлхийн дээд амжилтыг Кубын шум- багч Франсиско Феррера тогтоожээ. Тэр 103 метрийи гүнд хүрчээ, Үүний өмнө ита- лийн шумбагч 2Кованни Мак- цулсгийн тогтоосон дээд ам- жилтыг нэг метрээр тэр ахиулч жээ. Монголын багш нарын тавдугаар их хурлын энэ жил төрөлх сургуулийнхаа 70 жилийн ойг угтсан аж- лын гараагаа эхэлж байгаа аж. “Урьд өмнө энэ сур- гууль ой тэмдэглэж байсан удаагүй гэнэ. Амгалангийн” бага сургуулийн товч түү: хээс өгүүлэхэд ийм буюу. Уншигчид аа! Төрсөн гэр з » . шигээ дасал болсон төрөлх Америкт сургуультай хул- сургуулиараа буулс мордож 1 ганд бэлтгэдэг тусгай сур- явцгаая! я. сумьядл | тууль байгуулсан байна. Сур- ї , Ү (3 Я туульд сурах хугацаандаа хул- Харад гу ли одОоОШ: | 189уУД Усан, онгод, машин 13, Австричууд бид янз бүрийн орны сая сая хүний нэгэн адил дсон уй гашуудлыг хуваалцаж, хүнд бэрх үед тэдэнд туслахыг хүсч байна» гэж Австрийн Худалдааны танхимын төлөөлөгч Харольд Эдлер ярьсан « чид халуун дотно хүлээн ав- чээ, Газар хөдлөлтийн үеэр хоёр хөлөө алдсан Мариана, мөн нэг хөлгүй болсон Арамд хо- тын гэмтэл согогийн төвийн мэргэжилтнүүд хиймэл эрх- тэн суулгаж, явах үйл ажил-. лагааг нь сэргээхэд туслах ЮМ. СОНИРХОЛТОЙ МЭДЭЭ... рэг, онгоц зэрэг тээврийн хэ- рэгсэл дээр сургуультай но- хой шурган орж чадахгүй нүх суваг руу орж хорт бодис, хар тамхи, дэлбэрэх бодис зэргийг илрүүлдэг байна, 53 ж . 112 настай Мицу Фуджиса- ва нь дэлхийн хамгийн хөг- шин оюутан, Мнцу Фуджиса- ва удахгүй Ипонд иэзэгдэх би- сийн тамирын ба эрүүл схуйц 15 нээлттэй хичээлд сурал- цах юм. 53 ж »ж Хэрвээ та нар 117 иасла.. гэнс бодвол өдөр болгон ха- - гас аяга зөгийн бал уугаарай гэж Гватемалийн иргэн Аль- берто Кардеиас зөвлөл: бай- на. Альберто Карденгс одоо 118 настай бөгөөд энэ урт ху- тацаанд гурван удаа гэрлэж 10 хүүхэд төрүүлжээ. Ү үнээс одоо ердөө гурвац хүүхэд үлд- сэн шалтгааныг Нарденас тайлбарлахдаа --Миний урт наслах жо- рыг тэд дагасангүй дээ гэсэн гэдэг. 53 . ж Францын иргэн Мишел Бо- не бол Австралийн Брисбойн хотын зоогийн газрын эзэн юм. Мишел Боне Эйфеловын цамхагийг амтлаг зүйлсээр хийжээ. Тэр 200 гаруй зоч- ныг 3500 ширхэг бялуугаар хийсэн цамхагаас идэхийг урь- жээ. . . . Бельгийн нэгэн тогооч дэл- хийд хамгийн урт гоймон хий- жээ. Түүний урт нь 143 метр юм. Гоймонг хийхэд 3 цаг 37. минут зарцуулж, 71 кг гурил орсон байна. Энэ их урт гой- монг хийхэд 50 хүүхэд тусал- жээ. . » . Хятадын нэгэн албац хаагч эмэгтэй Лю Ины биед 100 вольтын цахилгаан цэнэг ху- римтлагдсон хачин сонин өв- чин хүрчээ. “Үүнийг эмчлэх үүргийг хүлээсэн эмч нарын ажил тийм ч хялбар биш бай- на. Өнгөрсөн оны 11 “дүгээр сард энэ эмэгтэйн бүх биеэр халуун урсгал гүйгээд байх шиг гэнэт муудаж улмаар эм» нэлэгт иржээ. Үзлэг хийхэд 100 вольтын тогонд цохиулж эмч нарын эмчлэх арга му- харджээ. Нэгэн цахилгаанчин вольтметрээр хэмжин үзэхэд тэр эмэгтэйн бие дэх цахил- гаан 100 вольт заажээ. Ингээ одоо хүртэл ямар ч эмчилгэ «өн ! НЭГД, РАЛСАНЖАРГАЛ шт 11111111 -... тйөс “аж, 3 - шинийн илийн анниийтинл (Өгүүллэг) Биднийг өглөө босоод цайгаа ууж суутал Дэндэв гуай уяан дээр бууж бай» на. Нар битүү, тэгээд бас жилийн дөрвөн улиралд хөлөөс нь ЧӨдөр СалгадДаг- гүй хашин хзэрийнхээ сам: саа хамраас Хөлс дусал- тал давхисныг үзэхэд ЧУ. хал хэргээр ирж дээ. Дэн- дав гуай амар мэндээ мэ- дэлцээд л «Танай Хонь явсан газраар ШУВУУ бу- жигнаад Сайна» гэв. бид Хоёр аавыг аа барьтал хонио, үзэхээр гарлаа. « Мэргөдог .ямаа Намайг алга байна» гэхэд өөрийн хөө нэрийг мэддэг юм шиг хэрзегтийн ёроолоос эврээ хайлган босож | ирэв. маань ихэр халзан хонь алга байна тэж уүгүй- дэв. Үнэхээрхч бид ихэр халзантаа олсонгүй. Ээ дий нь зүс зүсээр үгүйлж чаддаг билзэ. Малаа тдо- гоор нь биш Зүсээр Нр бүртгэхлээ эгж алдах гэж байхгүй. Инзгэж байтал аав намайг мордьё гэж Дуудлаа. Ааз бид хоёр хь Ийм юм болно гэж агчч болоогүй билээ. Хонь чоно хоёрын ТуУ- заны мөр цасан дээр Ээ. Чоно мярайж бай- гаад ойрхноос дайрсан бай- на. Хонь хургаа хамгаалан амандаа мэстэй араатныг хэд ширүүн мөргөжээ. Нэ- тэнтээ Ширүүн мөргөхдөө хонь хэтэрч хий мөргөжээ. Тэгэхэд араас нь гэдсий нь хүү татжээ. Тулалдаан ин” гэж дуусч. Ялсан чоно ихэр халзайгийн минь ГҮ" зээт хадан лээр гартаж тавьсан нь наранд гялай- гаад эвгүй харагдаж бай лаа. Манай ихэр халзан хургалуутаа шар нохойг бяруу давхарлуулж мөр- гөөл тэрийлгэж байхыг би уржиан харсан юм. «Ихэр халзан хадны ёроолд хур, галсиыг нь миний хүу Хаг ралгүй орхиж дээ. Сайн хонь юмсай. Дашийн ав” сан зургаан төлөгний ЭХ л эргэлдээд байна» тэж надад Ч хэлж байгаа ЮМ шиг, мориныхоо чихэнд ч хэлж байгаа юм шиг амалн- даа үглэнэ. -о Аав аа хурга НЧь хайчаав? гэж иамайт асуу! хад , - Тэр хүруүн чинээ амьтныг танцхаа Л үмхХ- чихээ биз гээл гэрээ ЧИГ- лэн шогшлоо. Миний аав бөөн дуу болдог Хэрнээ томоохон юман дээр УУР” ладаг Ч үгүй.загнадаг ч үгүй хүн Л дээ, Би аавын» хаа” араас пөг пөг шог шихдоо , «Халзан хонь минь нүдээ Хараатай чиг гээр үхсэнийг үзэхэд шар нохой мөргөдөг шигээ хөв- чийн араатантай эцсээ хүртэл тэмцсэний шинж биз, Шанаан дээр нь ну. лимс хөлдөн үлдсэнийг бог доход томоогүй нялх үр, тэй нь эзгүй аманд харал- гүй орхисон эззэн. наддаа гомдДсоны шинж биз хэмээн бодсОор эмгэцэн харамсаж явна. 524 Үүнээс хойш сар нлүү хугацаа өнгөрлөө. Нутгийн анчид хонгилоос «халзан хурга олоод манайД-«авч- рав, Тэр хурга гэрт Оо ирүүт ганцхан. цахилаад авдар дээр үсэрч гарснаа, авдрын араар орчихлоо. Өндөр ивээстэй авдар доо- гуур толгойгоо лав шур- гуулаад бөөр нь айсандаа түхэлзэн хэвтэж байхыг бид дээрээс нь харж бай- лаа. Ээж цай хоолоор анч- Дыг дайлж, анчид чоно авласнаа, халзан хургыг ховгилоос яаж . барьснаа ярьж байна. Их сонин юм даа. Шинэхэн цаснаар авд мордтол адууны Хуучин сэгэн дээрээс нэг чоно Хавчуу руу явсан байна гэнэ. Их хүнд юм зуусан болтой байн байн ойр ойр- хон зуусан юмаа тавьж аматсан байх юм гэнэ. Мө- рөөр нь мөрдсөөр яваад анчид Хавчуугаар даваад бага Арцыг өгсөөд Бөгтө- рийн нуруунд гараад ир- жээ. Хашир анчид гичий чоно саяхан төлгөлжээ гэд: гийг юу андах ВЭ, Бөгтө- рийн нурууны харанхуй шугуй модонд ороод цааш гартал нэг халзан зайд баахан дагтаршсан мөр, амсар нь ноологдсон ХОйН- гил байж. Яг даа, өнөөх гичий Чоно Ч хОнгиЛДОО орсон мөр нь байхаас гар- сан мөр алга байж. Морьд чонын үнэрээр үргэж хууг- чаад хонгилд Ойртож өгөх- гүй хамар тачигнуулан байна гэнэ. Гичий чоно гараад зугтаж болзошгүй тул буутай гурван сайн мэргэн анчин ёнан сууж, хоёр нь хонгилын аман дээр очжээ. Гөлөг гийнэн гаслах дуу ердөө алга гЭ- нэ шүү, Чонын гөлөт Заа- вал гийнэж гаслаж байдаг ажээ, Хонгилын амсраар харвал гөлөгний мөр байх- гүй хари! нэг хурганы мөр, бас иэг Том ЧОНЫН мөр байх юм гэнэ. Үүрэн- дээ чоно яавч дайрлатгүйг анчид сайн мэднэ, Зузаан лтэйгээ хонгилд Орж Й тул Дотуур цамц» тайгаа буугаа аваад Ороод явчихаж дээ. Чонын хон- чөдөр потт хаячих юм бол гил руу бүү барин дотуур « « Е72: /бүтэглийн 11 нэгдэл хувцастай орсон Жамба ахыг би харан суухдаа ёс, той баатар хүн гэж 0 дож байв. Баатар хүн биш бол хаанаас тэгж зүрхлэх билээ. Чонын, хонгилын хаданд мөр шуугаа зурж шалбалснаа” 2Камба ах үзүүлж байна. Жамба ах ярих нь: хонгилд харанхуй үмхий гэж жигтэйхэн гэнэ, Гурав Дахин нугарч Та- хирласан харанхуй хонгил дундуур чихэж мөлхөж яв- тал тээр цаана чонын цээж заналтай гүнзгий Дуугарч байна гэнэ.,Гөлөг Нь ДУУ- тарахгүй юм гэнэ. Буугаа урдаа бариад мөлхөөд байж, Мөлхөөд байж. Чо- нын цээж хүжигнэж байна гэнэ. тэгтэл бууны аманд зөөлхөн юм үзэгдэ” хээр нь дарчихаж дээ. Хонгилд буу тас буугаад явчихаж, бууны сумны оч үсэргэсэн гэрэлд том хөх чоно нэг харагдаад дахиад тас харанхуй болжээ, Чү- дэнз зураад харвал чоно сунаад үхчихсэн байж. Хэвлий дороо гөлгөө дарж хамгаалж үхсэн-байх шиг болохоор мөн Л чүдэнз зурж, үйс өвс асаагаад хартал гичий чонын өехий доогуур хурганы Хөл цу- хуйж байна гэнэ. Бууны- хаа амаар чонын толгой дээр дарж байгаад хурга- ны хөлнөөс татаад орхитол нэгэн хурга хойт Хөлөө булчин сугартал хүчтэй дугтчиж, үхсэн чоно Руу зүтгэж байж. Чонын аманд бууны ам хийж шалгахад үнэхээр үхсэн гээд хургыг өрөөсөн суган- дээ тэврээд чоныг хойт Хө-. лөөс нь чирээд хонгилоос гарч иржээ, 7Камба ахыг ингэж ярихад ээж галын- хаа аманд байн байн луу алдаж, аав хээг хээг инээд алдаж, миний айдас Тө» реөн, аав руугаа улам Дө- хөн сууж байлаа. «Гөлгөө авахуулсан чоно үрийн мө- рөөдөл болохдоо эхийг нь идээд хүргыг нь тэжээсэн хэрэг. Танай халзан хони- ны хурга мөн» гэж анчид хэлнэ, Энэ сонин явдлыг зарим нь чонын хонгилоос олсон хурга мах идэж бай- на гэж ярьсан Дуулдав. Энэ халзан хурга ихэр халзаш хоньтой адилхан байсанд ихэр халзангаа босоод ирсэн юм шиг С4- наж би баяртай | болов. Халзан хурга хэдэн хоног гэрэл, хүн Хоёр харж өгөхгүй памайг тун их 30" воолоо, Харин үдэш бол-- могц хүзүүгээ өндийлгөөд ямар ,нэгэн юм эрэн, ай- сан нүдээр хялайн хардаг байв, Нэг үгээр хэлэхэд хурга дүрстэй чонын бэлт- рэг шит догшин ярдат амь- тан. Заримдаа би түүнийг хониноос биш чононоос гарсан байх гэж до Сүхбаатарын чэрэгтжиэ Улсын хэвлэлийн комбинатал хавлэв. Ж, лал ижий 4: Ч . ””Ө милчч 4 байж, Инг- Хэлбэр байдал нь хонь бо? ловч ярдаг догшин нь яг л чоно. Чонын гөлөг чоно болдог ньБ чононоос гарсанч даагбиш, чОнотой нэг дор өссөндөө байдаг юм байна гэж тэгэхэд: ухаарсан юм. Гэвч сар шахам оролдсоот халзан хургаа дасгаж амж- лаа. Сүүлгсүүлдээ хоёр бөөр нь тогооны хөө болчихсон бөөрөнхий бор юм эмээ- лийн ганзата, хазаарын жолоо, дээлийн | ханцуй юу л дайралдсанаа идчих- дэг болов. Хар гөлөгнөөс салах гэж байхгүй, Хар төлгөнд ДолоолгоСсон тнОй- тон хошуугаараа хувин- тай сүү уучихна. Айлд орсон ч, хонь | Харахаар хамар дээр тарсан Ч хар төлөг, халзан Хурга бид турав ер салах биш! На- майг төв ороод ирэхэд хар төлөг, халзан хурга Хоёр барааны холоос тосож иИр- нэ. Заримдаа миний араас сэмээрхэн Дагаж явахдаа халзан хурга дээлийн ар хормойг идчихдэг байсан. Нэг удаа би. баярт ява- хаар гоёлынхоо бүсийг гаргачихсан чинь халзан хурга үзүүрээс нь сэмлэн иджээ. Дурдан бүсээ сэм- лүүлчихсэндээ харамсан уур хүрч, хажуудаа бай- сан савхин гутлаар халзан хурганыхаа хэрзгэр нуруу руу нь цохиод авав. Үнэн- дээ би нх ууртай дэмий хүүхэд юм. Халзан хурга зуух той- рон бөндөгнөн зугатааж байснаа хаалга онгоймогц гараад явчихав, Орой нь морины уяа гэр хоёрын хооронд сарны туяанд На- дад гомдсой юм шиг Ццаа- шаа харан, хэвтэж байгаа халзан Хургаа өрөвдөж, цадтал нь сүү уулгая гэж бодож явснаа мартчихаад оронлоо орсон хойно сана- жээ. Босохоосоо залхууран за яахав, маргааш гэж.бодоод “унтаад өглөө. Гэтэл өглөө үүрээр ай- лын авгай «Урьд шөнө та- най хар гөлөг эрүү Хам- хилгүй. хонолоо, -Лав: юм эргэсэн биз. Эртхэн босож хамар дээр гарч хар» гэхэд нь ухасхийн гарвал халзан хурга алга байв. Ч Миний халзан Индекс-14140 хурга -байгаа!- 5 3.55 бодно. иадад гомдоод далд газар : Ы ? ---т-Г!т|Г!т--тттт нуугдсан биз хэмээн бо- дож өдөржин эрсэн боловч олсонгүй, Арай л оготнын Элл гараа хийж үзсэн- гүй. Зүү эрсэн юм шиг ойр тойрныхоо газрыг бүгдийг гүйцээв. Хар гөлөг гаслаи ,» нойргүй хоносон нүдээр нар Хал- айсан сүүдэр шиг ой тай- ТЫН Зүг нэхэмжлэн хуцна. Аргаа барахдаа би «Хэл- зан хурга минь чамдаа ганц аяга сүү өгсөн Ч бо- лоосой,: Чамвасаа ингэж салахаа мэдсэн бол юунд гутлаар цохих билээ» гэж амандаа үглэн ханцуйгаа- раа нулимсаа арчина. Тэр- нээс хойш ямарвад амь- танд бодолгүй муу үг ХЭ- лэх, ууран дээрээ ширүүн дориун ханДвал эцэст уул- захгүй болчихвол өөрөө яаж сэтгэлээр зовдгийг ойлгож авсан. Гэтэл сэтгэлийн |МННЬ гүнд «Миний халзан хур, гыг эхий нь Оронд эх болж явсан өнөөх чоно нь хоточ ноходтой амь дүйн. байж горьдлого үдшийн од шиг сүүмийж ирлээ, Тэр горьд- лого улам лавширсаар би халзан хургаа хонинд дас- сан чОнотойгоо хоёулаа хөвч өндөр ууланд давхиж, яваа| Хар гөлөг бид хоё- рыгоо санаад гэртээ ирэ- хийг мөрөөдөвч балар нх ой тайгаас Очих замаа олохгүй бүлтэгнэж яваа» тэж боддог юм. СЭ “Хэрвээ миний энэ бодол | үнэн бол халзан хурга. минь өдийд Бөгтөрийн нут | бэлчээ- руунд ч юм уу, рийн эхний харанхуй шу- гуйн модонд нүдэндээ ну... лимстай яваа биз дээ... Басхүү миний сэтгэлч- лэн халзан «хурга минь амар мэнд яваа л бол хэ-. зээ нэг цагт анчин хүмүүс | чонын сүргээс салгац и8- | дад авчирч өгөхийг хэн. яаХан мэдэх билээ, 5 Эрхэм анчид аа! Чоно үргээж, суурьдаж явтал чинь чопон Дуйд нэг хонь . давхиж явж итгэлгүй. ЭЭ . дээ тэгвэл андуураал бууд, | чихав. Тэр бол миний хал-. | зан хурга шүү! Манайх | Тэмээгий оворт хаваржиж . : булааж авсан. Ч.. байж болох юм шүү гэсэн | . 46 дАХЬ ЖИЛДЭЭ Дул над Үхэссгэл тг 2631 (2402) 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 22. БЯМБА 322 сгтэж-ыйЛы Биөмжийн үнэ 10 МӨНГӨ ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН БАЙГТУН фож 35ДАЖ 3, МАХН-ЫН хэашалаштоэашїшыштолхЛЕХТ5Т- Мьын-0 ДӨРӨВДҮГЭЭР САРД 226 ЗАХИДАЛ Редакц дорөвдүгээр сард идэнхтэп бичигд 36 за- хидал хүлээж авлаа. -- Захидлын дийлэнх хувийг монголын багш на- рын У их » хиож байгаг сурвалжлага, мэ байна. -- «Найз» буланд гэсэн хаягтай захидал 20 гаруй байна. -- Сонины нийтлэлийг уншаад санал бодлоо 13 сурагч бичжээ. -- «Пцонерийн урилга» булангийн хаягаар 40 га- руй захндал иржээ. -- Бүлэг, бүлгэмийн тайлан сонгуулайн цуглаан угтаж: зохиож байгаа ажил, тєл бойжуулах яионер сурагчдын байгаа хувь нэмр хай бичсэн СУР тэрэл 3 глраг, тэмдэглэл нэ- лэзд байна. йн. ТУ- . Сонинд ирсэн захидлаас турвыг нийтэлснийг 1 мүүрээс уншаарай. В.И.Лениний С.АЛЕКСЕЕВЫН (лЕНИН х Лепин хөдөлмөрийн хү- мүүст, ялангуяа хүүхдэд маш хайртай хүн байв. Ле- мин хүүхэдтэй хамт байж, тэдэнтэин тоглох дуртай бай- жээ. Тэр хүүхэдтэй цуг банх үедээ баяр баясга- дайтай, хөгжилтэй болчих- дог байв, Ильич маш сай- хан сэтгэлтэй хүн байсан болохоор хүүхдийн хайрыг амархан татаж, тэднээс ах зах, их хүнтэй харьцаж байгаагий нь мартуулж чаддаг байжээ. Түүнийг ТКенєвт байхад ийм хүн хүүхэдгүй нь ямар харам. салтай юм бэ? Хэрэв хүү: хөдтэйсэн бол жинхэнэ өө- рийнхөө Ленинч зан чана- рыг юутай дуртай зааж сургах байсан бол гэж хү- мүүс ярилцдаг байжээ. Тосгонд машинтай очи» ход хүүхдүүд сонирхож уг- тан, дагаж гүйдэг байв, Ильич: -- Гиль (жолоочдоо) ма- " шинаа зогсооё, хүүхдүү: дийг суулгая гэдэг байв. Ильич жижиг хүүхдийн ХҮҮХДЭД ЮШИРТАЙ ЮҮН авирч ороход НЬ туслаад, явах замдаа тэднээр орол: дон хүүхдүүдийн мэдэх хялбар юмыг асууж ярил- цан инээж хөхрөн тун Ч баяртай явдаг байв. Япопы «Осака асахн» сонины сурвалжлагч Ре. Нанахира, ленинтэй уулЗ- сан тухайгаа ярихдаа 4... Ленин надаас Япон улсын тухай олон асуулт асуу” лаа.. Эцэст нь япон.эцэг эхчүүд хүүхдээ зоддоггүй гэж би ном судраас унь сан юм. Энэ үнэн үү гэж ноён Ленин асуулаа, Энэ асуудлыг би их сонирхож байна гэж тэр хэллээ, -- Зарим нэг онцгой то- хиолдол байхаас биш, япо ны ёсонд хүүхэд зоддоггүй юм гэлээ. Энэ хариултыг Ленин сонсоод маш их сэт- тэл Хангалуун байгаагаа илэрхийлээд, Зөвлөлт зас- гийн газрын бодлого бол хүүхдэд гар хүрдэг явдлыг эцэс болгоход оршино. гГэ- жээ. Д. СУВД (Лениний музейн ажилтан) «ПРАВДА» “ВИ.ЛЕНИНИЙ САЙХАН ЗАН Владимир Илэнчийн да- руу төлөв зан төрх нь өн- гөцхөн зохиомол биш харин сэтгэлээс нь ундран гардаг төрөлхийн нандин чанар байлаа. . . » Владимир Нльич өөрий- гөө хүндлүүлэх, | «суут хүн», «аугаа их хүн» гэж хэлэхэд тун дургүй байв. Хурал. цуглаан дээр түү- нийг өргөмжлөн алга та- шиж эхлэхэд эвгүйрхэн дургүйцэж гараа дохиж бо» лиулдаг байжээ. Хэрэв ярилцаж байгаа хүн нь түүнийг «ардын комиссар нарын дарга нөхөр» гэж нэрлэхэд, зогсоогоод: --Та намайг зөвхөн овог юмуу, нэрээр дуудаж бай лдаа- Энэнь хялбар шү дээ гээд инээмсэглэж байдаг байв. 1921 онд нэг удаа Крем- лийн үсчинд хэдэн хүн үсээ засуулахаар дараалан сууж байв. Лепин орж ирээд «хэн сүүлчийнх вэ?» гэж асуугаад сандал дээр сууж халааснаасаа сэтгүүл гарган уншиж, эхлэв. Нэг суудал сулрахад, Ильи- чийг ээлж хүлээлгүй суу- хыг урихад, -- Үгүй нөхөд өө! та нарт баярлалаа. Дараал- лын журмыг бид өөрсдөө тогтоосон, сахиж занших 1 7 шишслтүгтэүлтситээш- тат --єшєжпэжл ЗӨНд ний ош 2222-25-55 55 УН ШИЖ БАЙНА) ӨГҮҮЛЛЭГИЙГ ГУ НҮҮРЭЭС уНШААР. ЧАНАР явдлыг мөн өөрсдөөсөө эхлэе гэжээ. » 23 » Нремлийн комендант Мальков, Ильичийн байр- ны өмнө цэргийн сургуу: лийн сонсогчоор харуул та» вив. Нэг удаа Владимир Ильич нэвтрэх үнэмлэхээ гэртээ орхисон байжээ. Ха- руул түүнийг оруулсангүй. Иїльич манайх энэ шүү дээ гээд хаалгаа заав. Сонсогч, нэвтрэх үнэмлэхгүй хэнийг боловч Лениний байранд бүү оруул гэсэн комендан- тын тушаал бий гэв. Ильич, - Мэдлээ гэж хэлээд эргэж комендантын газар очиж түр нэвтрэх зөвшөө- авч гэртээ оржээ. 1Кижүүр хийсэн сонсог. чоос дарга нь, -- Чи хэнийг оруулал. гүй будилснаа мэдэж” бай. на уу. Тэр чинь нөхөр Ле» нин шүү дээ гэв. Сонсогч толгойгоо шааж, Ильич дээр уучлал гуйхаар иржээ. Ленин сопцсогчид, “- Үгүй, та надаас уут лал гуйсны хэрэггүй. Крем- лийн комендантын тушаал бол, Кремлийн дэвсгэрийн хувьд хууль мөн, Үүнийг би зөрчих ёсгүй, Иймд т3- ны буруу биш, минийбу» руу байсан юм гэжээ. » » . Владимир Ильич цаг ба» рих явдлыг эрхэмлэдэг байв. Хурлыг цаг, минут ал- далгүй тогтоосон цагт нь эхэлнэ. Хожимдсон хүний нэрийг хожимдсон. мину- тын хамт хурлын протоколд бичдэг байв. Мен битүүхэв зэмлэл өгч ёхлон цага2 харж «Миний цаг яагаад түрүүлж гүйгээд байна вэ? 1Малгуулалгүй болохгүй нь. Таны цаг яаж байна» гэдэг байжсэ. . . . Нэг удаа Владимир Ильич «Тишина» гэдэг ам- ралтын газрын | дэргэдэх Фирсановск Станцын ор- чим гөрөөлж яваад мөөг түүж явсан өвгөнтэй т-ар- чээ. Өвгөн тэр хоёр өвсөн дээр сууж нэлээд удаач элэгсэг дотно ярилцжээ. Өвгөний сэтгэл ихэд ХӨЛД лөн, манай улсыг Ленин гэдэг хүн жолосдож байгаа юм гэдэг. Хэүрэв “эр -. нин, чам шиг ийм энгийн бол мөн сайнсан гэж хэл- жээ. . . . Ильичийд бахархан дуу: риах зан чанар бидэнд сурч. ажиллаж, амьдрахад алхам тутам бодит үлгэр ДУУ: ригал болдог юм. МОНГОЛЫН БАГШ НАРЫН У НХ ХУРЛЫН ӨМНӨ «Залгамжлагч» УЇ чуул- сан дээр пнонер сурагчдын ёєнс даасан үйл ажиллагааг сайжруулах тухай ярил сан. Энэ ч хэрэгжиж ЭХ нэх л гэж байна, Гэхдээ сурагчид ажил зохиох гэ хээр багшгүй гээд анги, ка- бинетын түлхүүр өгдөггүй Энэ бол захын жишээ. Сур» суулийн биеийн тамирыл заал авч тоглох, ангидаа янз бүрийн ажил зохнэё гэхээр ноцолдож .үймүү: дээд Эд хогшил эвдчихнэ гээд багштайгаа ирсэн аа- гийн хүүхдүүдэд түлхүүр өгдөг. “Сурагчид ухамсар, даж, өөрсдөө хичээнэ гэж байхад заавал багштайгзаА хамтран ажил зохиохыг шасгрддаг. Тэр болгочд биднийг дагаад явж байх зав зай багшид бага, үү чийг яаж зохицуулах вэ?» гэсэн захидлыг Баянхонгор аймгийн төвийн 10 жа- яийн сургуулийн 7 дугаа ангийн сурагч Л. Бямбасү- рэп ирүүлсэн юм. Энэ 24. кидлаас үүдэн нийслэлийн зарим сургуулнар явлаа. Сургуулийнхаа гадаа хэ- аэн хүүхэд нэгийг ярил- цан зогсож байв. Орох хаалга татвал дангинатал түгжжээ. Шат уруудан бууж сурагчидтай уулзлаа, -- Танай сургууль чичь хаалгаа онгойхгүй болтол кадчихаа юу даа? гэхэд, - Биднийг оруулахгүй гээд л жижүүр дотроос нь түгжсэн юм. Та сайн тог шихгүй дээ гэсзэр тэд нз- майг юу гэх нь вэ гэсэч шүү харав. -- Та нарыг оруулахгүй гэдгийн учир юу вэ? Ороод га нар юу хийх гэсэн юм ээ? гэвэл -- Биеийн тамирын заа- ланд нэг цаг сагсан бөмбөг тоглэб гэсэн чинь Л бидинйг хөөсөн юм. -- Дандаа ингэдэг хэрэг үү? - Тийм. Хааяа анги4л багш бидэнтэй хамт ирвал тоглодог. -- Улаан булан, анги танхимдаа ороод хийх аж» лаа төлөвлөн ярилцаж бас болохгүй юу? -- Хичээл тараа л бол сурагчид бидинйг бушуу- хан гарцгаа гэнэ. Бид га» дуур хувцасныхаа өрөөсэн ханцуйг өмсөв үү, үгүй юу гардаг. -»- Хоёр ээлжийн хФ чээлтэй болоод тэгдэг байл- гүй дээ гэхэд минь тэд ам өрсөн. -- Гэхдээ хоёрдугаар ээл- жийн хичээл тарсан бай. лаа ч мөн л зандарч ту. шаагаад гаран гартал араас дагана. Бид ч гарна, энэ хаглга ч түлхүүр шажиг- нан түгжигдэнэ, цоожгүй бол уртаас урт бүдүүн мод, эсвэл төмрөөр тэвхдээд ав- на. -- Амралтын бямба, ням гаригуудад та нарыг 54ас оруулахгүй байдаг уу? -- Хичээлтэй өдөр ийм байхад амралтын өдөр бол бүр ч оруулахгүй. Хаана хаалга үүдэнд ирж шагай» хад жижүүр гарч ирж хөө- дөг юм. -- Баяр ёслолын өдрүү: дэд Яадаг вэ? -- Бидний бараа харагд- вал бушуухан хаана, Хз- рин манай сургуулийн шеф үйлдвэр, албан газрын ах эгч нар ирж шөнө орой болтол бүжиглэдэг, Дэл- гүүр худалдаа ирнэ, Түй- мэр гарсан мэт тамхины утаа хөхрөн дуннартсаар байна. Хичээл эхэлмэгц хэд хоногтоо энэ утааны үнэр гарахгүй. Энд тэнд хаясан тамхины иш, шүдэнзний мод хөглөрнө. Ундуй сун- дуй болсон сандал ширээг бид л янзалж засна. - Ийм хөлтэй үеэр та нарыг явцгаа, явцгаа л гэх үү? -- Тийм. -- Сургууль тэгэхээр та нарын юу юм бэ? -- Зөвхөн цагийн хуваа- рийн дагуу хичээл хийдэг танхим. Хааяа улаанбуланд хуралд сууна. Завсарлагаар давхруудын хонгилд ном- хон зогсох нь холгүй хэдэн мөч амарна гэж хэлсэн хүүхдүүдээс би овог нэр сурдаг ангиа хэлнэ үү гэж хүссэн. юм. Харамсалтай нь тэдний хэн нь ч нэрээ хэлсэнгүй. Овог, ангийн хэ- рэггүй ганцхан нэрээ хэл- чих гэж гуйлаа. -- Бидний цэр тийм чу- хал гэж үү дээ, Миний бо- дож байгаагаар сургууль бол пионер сурагчдын хоёр дахь гэр юм. Энд бид би» еийн тамир, спортоор хи- чээллэж, урлаг уран сайх» ны авьяасаа хөгжүүлж, соёлтой маргаж байх ёс- той. Одоогийн байдлаар бол сургууль пионер су- рагчдын биш, харин Ч наг санд хүрэгчдийн эрх мэд- лийн байр болсон шиг са- нагддаг гэж өндөр бор хүү хэллээ. -- Биеийн тамирын заал гэхэд л шеф байгууллага дуртай цагтаа ирж тоглоно. Анги танхимд хувцас ху. нараа тайлна. -- Танай улаан буланд юу зохиодог вэ? -- Хурал болдог юм гээд тэд инээлдэв. . Нийслэлд ийм сургууль нэг л байдаг байх гэж бодоод бас нэгэн сургууль, тэгэхдээ хотын өөр районы сургуульд оч- лоо- Хөвгүүд сургуулиа ба- раадан үүдний довжооны цаахантай хөлдүүс, чулуу, төмөр лааз өшиглөн тог- лож харагдлаа. Урагшаа харсан гоё шаргал хаалга татвал хөдөлсөн ч үгүй. Хэд тогшлоо. Дотроос чи- мээ гарсангүй. Түрүүчийн- хээс арай хүчтэй хэд цо- хилоо. Бас л чимээ анир- гүй Удаж, удаж, -- Хэн бэ? Яах гэсэн юм бэ? Дотор нэг ч хүн байх- гүй гээд үүд тайлсангүй. -- Та үүдээ онгойлгооч гэлээ. : -- Яах гэсэн юм бэ? Хүний хэл мэддэггүй хүү- хэд үү! гэж уцаарлаж эхэл- лээ. Танаас юм асууя гэвэл, - Өнөөдөр ням гариг гэдгийг мэдэж байна уу? Маргааш ирэеөрэй гээд алс- лан холдов. Нийслэлийн ТТ, 24 дүгээр сургуулиар явахад ийм яриа болов. Сургууль бол сурагчдын жинхэнэ орох ёстой газар бөгөөд энд пионерийн бү. лэг, анги хамт олон ажил үйлс, авьяас билгээ хөг- жүүлжс байх учиртай атал хүүхэд сургууль хоёр дэн- дуу хол болчихсон юм биш биз гэсэн бодол төрлөө, Нийслэл хотын төвөөс зайдуухан хоёр ч сургуу. лиар орж байдал ямар байдгийг үзлээ. Хаалга үүд нь бас л түгжээтэй, хэр- вээ онгорхой байлаа гэхэд ялаа нисэх нь сонсогдмоор чимээгүй, Ийм үе бол жи- жүүр салхи үзэж суугаа хэрэг. Хичээлийн үеэр оро- ход гол хаалган дээр гол- дуу хагас цэрэгжсэн «ха- руул» зогсож байх бөгөөд товхийтэл өсгий хавсран ёслох нь сургууль гэхээ- сээ хуаран аятай сэтгэгдэл төрүүлнэ. Их ёс төр болсон тэр харуул ганц биш гу- рав дөрлөөрөө зогсох нь нэг л эвгүй санагддаг юм, Ийм тушаал шийдвэр хэн гаргасныг сурагчдаас асуу- хад, -- Мэдэхгүй, мэдэхгүй гэлцэн дал мөрөө хавчин инээнэ. Үнэхээр инээдтэй юм. Инээхээс өөр яах ч билээ. Сурагчдын өөр хоорон- доо ярилцдаг үгнээс үүдэн сургуулийн тухай ийнхүү бичлээ. Сургууль цаашдаа мөн л үүд хаалга нь түг, жээтэй, сурагчдаа оруу. лахгүй, хөөсөөр байх уу? Өвлийн хүйтэнд өдөр хичээл ордог хүүхдүүд үүл, довжоо хавнар хэзээ хүн тарч ирж анги танхимд орох зөвшөөрөл өгөхийг хү, лээсээр, даарсаар л байх хэрэг үү. Сурагчдын чө лөөт цагийн тухай-их яр даг хэрнээ амралтын үеэ сургуулийн заал, ! 109, тавиулалгүй хиннирай : гааг юу гэж үзэ ї Р Энэ тухай багш нарын их хурлын өмнө бүгдээрээ ярилцья. . Г. НЯМАА -- Яагаад багшийг маань боллоо гэж гөмдөх нь бидний буруу. БАГШ БУЦАЖ ИРЭЭСЭЙ Дөрөвдүгээр ангид орох жил Энх:уяа багш анги даа4- сан багшаар томилогдов. Тэр үед манай ангийн сурлага нэлээд суларч хичээлийн жи- дийн эхний улирлаар 6 су. Тэ муу дүйтэй гарлаа, д сэтгэлээр унаж, аигийн- хан маань хоорондоо их Л эв түнжий муудсан цагсан, Гэтэл Энхтуяа багш сэт. гэлээр унасангүй, Та иар бүгдээрээ өип сайн сурч ча- дах хүүкдүүд гэж биднийг зоригжуулан олор сайхан ажил санаачилдаг болов, Эхлээд эцэг, эхтэй хамтрай орос хэлний. тохилог наби- 18: байгууллаа. Дараа нь бидний гэр орноор очиж амьдралтай танилцав, Багшийн маань зааж, сур, гаж байгаа бүхэн бидэид их Л ойлгомжтой, Дотно Санаг» дана, Энхтуяа багш нэг өдөр Ж. “Ч бүгдээрээ. сайн ажиллаад байвал районы тэргүүний бүлэг болох боломж байна гэхэд иь бид уухайлан дэмж- лээ, Сул сурлагатан НӨХДӨ- дөө хичээлд нь тусалж, тө- рал бүрийн хичээлээр урал- даан, маргаан зохиож ажил- ласнаар нэлээд үр дүнд хүр- лээ, Эхний жилдээ сурлагын чанар хүрээгүй учир тэргүү” ний бүлэг болох үүргээ бие- дүүлж чадсангүй, Гэвч бид сэтгэлээр уиаагүй ээ, Дараа жил нь Дахиц үүрэг авч үнийгээ сайн биелүүлсэн. далгүй бид сургуульдаа тэргүүний анги гэгддэг бо дов. Энэ бүхэн багшийн маань ач гэж: боддог, Одоо манай ангийн сурлага 100 хувь, чанар 40,3 хувьд хүр- 22222204 лээ. Нэг өдөр багшийг өөр сургуульд шилжүүлсэн ту- хай мэдэгдлээ, Бидний са- налыг авалгүй шүү, Яагаад «томчуул» ингэж дур мэдэн шийддэг юм бэ? Бидний тө- лөвлөн хийх гэж байсан олон сайхан ажил ингээд нурах гэж үү? Энхтуяа багш: -- Манай ангид өөр сайн багш ирнэ ээ гэж хэлсэн. Бидэнд Эпхтуяа багш миньл хэрэгтэй. Багшийг минь бу- цааж, өгөөч. 5-ийн «Г» ангийнхан (Нийслэлийн 28 дугаар сур- гууль) СОНИРХОЛГҮЙ ХИЧЭЭЛД СУУХ ХЭРЭГТЭЙ ЮУ! т- За хичээлээ эхэлье, Дэвтрээ гаргаад бичээрэй гээд л багш хичээлээ эхэл- дэг. Тэгээд иомноос хуулуул- даг. Эсвэд номон дээр бич- сэн зүйлийг давтаад л унш» чихна. Ийгээд-л дөчин таван минут өнгөрдог, : Зарим багшийн ингэж зааж байгаа хичээл сурагч бидэнд юу ч өгөхгүй шүү дээ, Хи- чээлд суух ч хүсэлгүй бол- дог. Багш иар дээд чуулга уулзалтаараа энэ асуудлыг нэлээд нухацтай Хондөж ярилцаасай гэж бодож байна. Сурагч С. (Ховд хот, Най- ман жилийн ! сургууль) БИДЭНД БУРУУ БИЙ Сурагч бидний дунд дүн «гуйгчид» байгаа нь даан ч харамсалтай. «Муу» дүй та. вих гэхээр айлган сүрдүүл- дэг, хэрэлддэг, зарим нэг нь нүүрэн дээрээ томоотой ца. райлаад, цаашаа харах үед нь хувцас, нүүр царайгаар нь доромжлох, гоочлох зэрэг зохисгүй үйлдэл хийдэг су" гагч мэр сэр байх юм. Өнөө» дөр багшаа айлган сүрдүүлж, доромжилж байгаа хүүхэд ирээдүйд сайн хүн болж чад: на гэж үү? Эрдэмтэй хүн даруу Их мөрөн дөлгөөн гэсэн зүйр үг байдгийг бүг дээрээ эргэн санацгаая. ҮЭ" хээр эрдэм боловсролтой хүн хэзээ ч хүнийг басан дором" жилдоггүй. Багшдаа гомд: сон, уурласан сурагч байдаг. Буруу дүн тавьчихлаа, бу“ рууг пь надад тохчихлоо гэж ярих ч удаа бий. Гэхдээ бид ч бас багшаа бодох хэрэгтэй, Яавал нь эрдэм номтой, гэ даруу хүй болгох, вэ хүүхдүүдийнхээ толоо санаа зовж яваа багш н, Гэтэл зарим сурагч ха ар бурууг ДДОГ, багшид тохох Харин өө " уруу эхэлж харах хэрэгтэй биш үү? Сурагч Д. ЭИХТУУЛ (СҮХ баатар хот. 10 жилийн П сургууль) төст ийн тиииианишинийнгинпн 1111111111111111111111111) 1111111111171111111111/1111111111111 111 шишийн Ё Ё Ё Е Ё : нийслэлийн сургуулийн сурдаг. ээж нь Отгонцэцэг гуравдугаар доддугаар ангид Аав нь жолооч, тогооч. Жирийн ажилчин айлын зургаан хүүхдийн отгон нь. Цэцэрлэгт байх- даа жаал охин толгойгоо- роо зогсож, годройтох дуртай байжээ. Үүнийхээ төлөө зүг- гүйтлээ гэж аав эзэждээ юмуу, багшдаа зэмлүүлнэ. Гэвч зэмийн үгийг дорх- ноо л мартчихсан тонго- чиж гарна. Нугарч Нумарч элдэвлэнэ. Тэр нь Охинд нэгэн ёсны жаргал агаад аяндаа л өврөөс нь гарч ирдэг төрөлхийн хөдөлгөөн байжээ. Түүнийг нэгдүгээр ангид ордог жил чөлөөт бэхийн шигшээд явдаг байсан ах Эрдэнэбилэг нь, --Энэ ерөөсөө зүгээр байхгүй юм. Аяга цай Ч тухтай уулгахгүй. Гим- настикт тэнцэх НЬ үү? Үгүй юу? нэг шалгуулбал яасан юм бэ? гэжээ. Ээж нь «Хөдөлмөр» | НИЙГЭМ- лэгт дагуулж Очиж Шшал- гуулахад багш нар их л олзуурхаж, гимнастикийн дугуйланд дуртайяа ЭЛ- сүүлэн авчээ. Отгонцэцэг долоон ЖИЛ спортын гимнастикаар хи- чээллэхдээ дөрвөн хэрэглэ лийн (савлуур, дамжуур- га, чөлөөт хөдөлгөөн ХА- Дахиад нэг өргөөд үзье райлт) алинаар нь ч Чад- варлаг тоглодог болжээ. Энэ онд Москва, Ленин- град хотод болсон олон улсын тэмцээнд амжилт- тай оролцож нэг үеэ бод- вод тэмцээний туршлага сууж, спортын мастерийн зэрэгт хүрсэн | байлаа. Түүний яриа хүүхдүүд та нарын танин мэдэхүйд Ч тустай юм шиг санагдсан, Гимнастик спортын бүх төрлийн цагаан толгой гэж нэрлэгддэг. Яагаад гэвэл хөдөлгөөний гоо зүйг хөгжүүлдэг агаад бүх спортын эхлэл болдог. Гимнастик нь дотроо үнд- сэн, эрүүл ахуйн, спортод туслах, цэрэгжилд туслах, үйлдвэрлэлийн мэргэжилд туслах, эмчилгээний гэх мэт олон хэсэгт хуваагд- даг аж. Манай их жанжин Д. Сүхбаатар 19123 онд цэрэгт татагдан Хужир бу- ланд ирээд спортын гим- настикийн төрлөөр гарам гайлж байжээ. Хужирбу- ланд байрласан тэдгээр орос, монгол цэргүүдийн хооронд тоомсог морины дайтай модон морин дээр малгай тавьж харайх тэм- цээн болдог байжээ. Тэгэ- хэд Д. Сүхбаатар дөрвөн папах малгай давхарлаж дээгүүр нь ганцаараа ха- райж гардаг байв. Түний чадварыг орос цэргүүд толгой сэгсрэн гайхаж байсан гэдэг. 4 ТАСС-ын гэрэл зураг Сүхбаатарын хүү, дын армийн бэлтгэл рандаа, хувьсгалт лийн ахмад БНМАУ-ын холбооны Галсан дурсамждаа «Аав цэргийн сургууль хийх, заахдаа заримдаа намайг дагуулж Оочдогсон. Аав цэргүүдэд ингээд Хий гээд л өөрөө мориор давхиж ха- райлгах нь бусдаас илүү Намайг дээр суул- гаж битгий хөдлөөрэй гэж захиад сэвхийтэл дээгүүр минь харайгаад гарч байж бургас цавчих, саад санагддаг байв. модон морин билээ» гэжээ. Их жанжин тэн хөгжүүлсэн тгимнастикаар спортын хичээллэх болсондоо Отгонцэцэг охин их л урамтай байдаг аж, Уржнан жил БНАСАУ-д болсон социалист орнуу- дын нөхөрлөл тэмцээнд олон улсын хэмжээний мастерийн зэрэг биелүүл- сэн Х. Болормаа эгч ши- гээ уран чадварлаг тогло- дог болохыг тэр одоо ЭР- хэмлэж байна. Дасгалжуу лагч багш, Ц. Энхбаатар, Р. Лхамсүрэн, Л. Г. Ко- валева нар нь ч түүнд их найдлага өгч байгаа аж, , Охид хөвгүүд савлуурт савлаж, дамжуурга дээр явж, харайж, агаарт эргэж, уран хөдөлгөөний тайхамшгийг ээлжлэн үзүүлнэ, Отгонцэцэг охин ар- ху тэмц- зүтгэлтэн, гимнастикийн дарга байсан Сүхбаата- рын улс орондоо анх үүс- Ү 1: Ё 9 Ї Ё “мн Эисэрхсэн 8 БООЖ : їЖ 3 54 тэдний дунд үүрийн цол- мон адил гялалзан байна, Спортын гимнастикийн ертөнцөд дандаа үүрийн цолмон шиг тод сод байх хүсэл хүүхэд бүхэнд бий, Хэн нь хэнээсээ илүү ур чадвар гаргахыг төрөлх авьяас дээр нь тэдний уй- тагүй оролдлого, самбаа зориг мэднэ. Ц. САНЖЖАВ «ЯРГУЙ» ТЭМЦЭЭНИЙ ТАЛБАРААС- МПБ-ын нэрэмжит өс вөрийн хөнгөн атлетикч- дын «Яргуй» тэмцээн саяавтар боллоо. Тэмцээнд 26 байгууллагын 300 ор- чим тамирчин оролцсоноос Хэнтий, Дархан, Төв, айм- гийн баг тамирчид эхний гурван байрт шалгарч, 9--12 насны сонголтын 8 төрөлтөд. | Охидоос Ц. Оюундэлгэр (Өмнөговь), С. Эрдэнэтуяа (Хэнтий), (Ц Эрдэпэчимэг (Булган). Хөвгүүдээс Ган- Очир (Хэнтий), Бегтен/ (Багануур), Баттулга (Дор- нод). 13--14 насны пио- нерийн дөрвөн төрөлтөд, Охидоос Ц, Эрдэнэ (Хэнтий), Б. Мөнхцэцэг (75 дугаар сургууль), Нан дин-эрдэнэ (Өмнөговь). Хоөвгүүдээс П. Батиасан (Булган), Б. Эрдэнэ-бат (ССТ), Галбадрах (Дорнод) 15--16 насцы хурд хүч- ний 3 төрөлтөд, | Охидоос Д. Болормаа (Хэнтий), Янжиндулам (22 дугаар сургууль), Н. Энх- 20 5-4) дээс: Б. Я С, Энхтөр шарга Ган- хуяг (Дорноговь), 15-18 насны шидэлтийн 83 төрөл- төд, Охидоос Бурмаа (23 дугаар сургууль), Ц.Алим (Төв), Ц. Наранцэцэг (Хэн- тий) Хөвгүүдээс М. Чин- бат (ССТ), Б. Даваадорж (Дархан), Д. Баатар (Хэн- тий), 15--16 насны тэс- вэрийн 3 төрөлтөд, Охидоос Ц. Саранчимэг (ССТ), Оролмаа (33 ду- гаар сурцууль), Болор, маа (Дархан). Хөвгүүдээс Муратхац ЇССТ) Дарханбаатар (Хэнтий), Батнасан (72 дугаар сургууль) цар тус тус эхний байр эз: їк МПБ-ын биеийн тамирын алт, мөнгө, хүрэл медаль хүртлээ. Тэмцээний явцаас үзэ- хэд хотын райодоос шал- гарсан сургуулийн багууд оролцож байхад хэдэгнөсс шигшээ баг ирж оролцож байгааг хойшид анхаарч тэг мөр болгох нь зүйтэй санагдлаа. Мон Спорт сургалтын төвийн багийг оролцуулбал багийн дүнг дүгнэх асуудлыг ч анхаар. маар байна. Иймд дараа- Ц. ОТГОНЦЭЦЭГ, . Х.БОЛОРМАА чийн тэмцээнийг зохион явуулахдаа хот, хөдэөнөөд шалгарсан сургуулийн шигшээ багуудыг оролцуу- лан зохисон байгуулж бай- вал зүйтэй болов уу? Та- мирчин сурагчид, багш дасгалжуулагч та бүхнээс 1990 онд зохиогдох спор- тын уралдаан тэмцээний заавар, дүрэм журмын т3- лзар саналаа ирүүл: хийг хүсье. Ш. ЦОГТ (1111111111711111111111111110111111141111111111111011111111111311111 11111 111111111134111111111111111111141111 ни ШЛҮйН Ш111111111111111111111111111111111111111 шинтианцилциццацшицлиицициццшинн ТҮҮ11111411111111 111111 (1111111 хонгио тОйцалнйиий ицлэшихийй Ч Владимир Ильнч Ленин зургаа авахуулахаас тун нх дургүйцдэг байжээ. Тэ- рээр зурагчдад хандаж: -- Заавал миний зур. гийг авах гээд яадаг юм түмний бэ? Өргөн олон зургийг авч байгаарай, С тэй, Цегр Оцун бол алив нэг хүний зургийг авна л гэсэн бол авдаг шургуу хөөцөлдөлгөөтэй зурагчин байсан юм. В. И. Лениний тухай сурвалжлага хийж өөрийгөө туршинхаар нэ- лээд ярвигтай ажлыг ха- Эргэн тойронд сайн хү. ТУУХан шийджээ, Владн- мүүс хичнээн гэж сананаа чийн хэд хэдэн мэдэх «Ленин юм. -- Нэрт гэрэл зурагчин зургийг яаж авсан нь сонин түүх- Петр Оцуп энэ ТАРИХААСАХ, Сүхбаатар аймгийн төв "Ба- руун-Урт хотын төвд жил бү. рийн хавар олон зуун мод тарь- даг боловч ургадаггүй юм. Хүүхэд бидний хаврын хаварт хийлэг ажлын нэг бол мод суул- гах нүх ухах, нөгөө ургаагүй модоо ухаж гаргах ажил байдаг. Энэ жилийн тарьсан модоо ирэх хавар ухаж хаях нь сурагч би- дандих уйтгартай болов. Томчуудын ярих нь манай аймаг, Халх гол, Улаанбаатарын даанаас жилдээ 5-аас доошгүй машин мод, (мод нэг бүрийг 15--20 төгрөгийн үнэтэй) ачиж ирдэг гэх юм. Ийм их хөрөнгө зардал гаргаж авч ирсэн модоо торлож ургуулахгүй үхүүлээд бай даг нь хачин. Тарьсан, модоо хам их байна гэдэг байв. Гэсэн ч Владимир Ильни. гайхам- шигтай зургууд байдаг. Эдний нэг нь бидний сайн «Правда» Удаа уншиж байна гэдэг зураг КОММУНИСТ СУВНОТНИК,иОНЕР, САНАЛ БОДОЛ мир Ильич рүү хэд хэдэн удаа очиж зургаа авахуу- лахыг гуйхад нь, -- Дараа боломз. Да. раа яаж ийгээд болгомз гэдэг байв. Харин нэг Ардын зөвлөлийн газар руу очихдоо Владни- мир Ильичийн нарийн бич- гийн даргад, - Владимир Ильнчийн зургийг, авах гэсэнд да- раа боломз гэж зөвшөөр- УРГУУЛАХАД гаалж, усалж ургуулаад байсан бол аймгийн төв маань ногоон хот байхсан билээ. Аймгийн төвд гурван дунд сургууль, бас ТМС, олон тооны албан газар байдаг боловч тэдэнд хариуцаж ногоо- руулсан өчүүхэн ч талбай бай- даггүй. Хотын дотор машин тех- ник явдаг тогтсон зам байхгүй- гээс дуртай газраараа туучдаг учир эрүүл хөрс ч үгүй болжээ Иймээс албан газар бүр хариу- цаж хамгаалдаг мод талбантан, пионер сурагчид бид ногоон мод, талбайгсл хамгаалж эргүүл хий- дэг байвал төрөлх хот маань хичнээн гоё болох болоо! Ж. БАТЗАНДАН (Баруун-Урт хотын 8 жилийн 11 сургуулийн зургадугаар аш- гийн сурагч). Уншигч жаал минь! Чи хэддүгээр ангил сурдаг вэ? Їїун улах- гүй анги дэвшинэ гэхээс хөл газар хүрэхгүй байгаа биз. Магад- гүй сургууль дүүргэх даваан дээ Сурагч насны хавар иаг сайхандаа. Энэ лавлах, нөхөдтэйгээ уншиж, ярих р гарчихсан яваач юм бна үү? үед бусдаас асууж. зүйл их гардагсан, Ийм л цагт сонин чинь та март гуслахаар «Гэрийн багш» булан нээлээ. Манай сонины «Гэрийн багш» чамд тусалиа гэдэгт итгэж байна. Гэрийн багш, Цогт гэдэг хүүгээр цээж бичиг бичүүлэв. Тэр сурагч ингэж бичсэн байна. ТҮҮВЭР ӨГҮҮЛБЭР Мал хоргодох вюий гэхээс " малдаа сэтгэл хорогдоно. Намар малаа сайн тараг- луулбал хавар эрт тараглана. Амьд яввал алтан аягнаас ус ууна, Эхэлвэл дуусгах хэ- рэгтэй, Давс нуурт таласжин тог- тодог байна, Хадсан ногоог, давас хужираар амтлан зоо ринд дарж дарш бэлтэгснийг шимт тэжээл гэнэ, 5 УРАН БҮТЭЭЛИЙН 1 нэгдэл вЭЛтТГЭэВ Одод зоо зөмншгүй олон, Шилэн хундганы зураг ачааг хэмх, хамх шидэхээс бол гоомжлоно, -- Цогт, дээрх хэдэн өгүүлбэрт үг, үсгийн хэдэн алдаа гаргасан байна? -- Зөв бичих дүрмээс чу хам ямар дүрмийг мэдэлгүй хоцорсон сурагч вэ? -- Найздаа илэн далангүй хэлж Гэрийн багш бу- ландаа бичээрэй. Индекс-14140 КСЕЕВ ЕРГЕЙ АГ! 22И2СЛь (Өгүүллэг) сөн юмсан. Миний ирсэ- нийг түүнд уламжилж өг- нө үү? гэж гуйв, Тэр ч ёсоор болгов. Ильнч гараа дэлгэн, -- Одоо яая гэхэв, Оцуп надаас олон удаа гуйж байгаа юм. Зургаа ава- хуулах л болж дээ гэхэд нь Оцупыг Лениний өрөөнд урив. Зураг авна гэдэг тэр үед нэлээд ажил ордог байв. Арга ч үгүй биз дээ «Фед», «Зенит» мэтийн зургийн ямар ч хэрэгслүүд байгаагүй үе билээ. Зур- гийн хэрэгсэл гурван хөл дээр суурилдаг овор нх- тэй, яг л илгээмжийн хайр- цаг шиг юм байсан үе би- лээ. Зурагчид зураг авах- даа цэмбэ нөмөрч бүдэг Мэгзэджанрайсэгт цааш нь нугална. Ингэхэд: Мэгзэджанрайсэгийн дүр төрх товойн гарч ирнэ. Цаашид багана цонхны хоорондох , зайг цэвэр нямбай зүсэж авах хэрэгтэй. ! зориулж манай орны ерөнхий боловсролын дуид . сур- ” гуулийн багш сурагчид монголын соё- лын санд хувь нэмэр оруулсаар байгаа билээ. Тэрхүү Мэгзэджанрайсэгийн заг- варыг товонмлоор хэрхэн хийх аргатай танилцья, Хуудас цаас авч (ватуман бол бүр сайн) зургаа гаргаад өргөн зураас- нуудын дагуу зүсэж, цэгтэй зурааснуудын дагуу хайч, хутгаар хөн- гөн-дарж ором гаргана. Үүний дараа дээш пар зөв дугуйрсан сумын дагуух нугалаасыг нааш нь,доош нар буруу дугуйрсан сумын дагуухыг шилээ харж бас тодруу- лалт хийхэд нэлээд удна. Оцуп Леннний өрөөнд оруут, -- Та сайн байна уу? Владимир Ильнич гэхэд нь, -- Сайн, сайн байна уу? нөхөр Оцуп гэж харну мэндлэв, Оцуп зургийн хэрэгс- лээ зөож оруулахад Вла- димир Ильинч энэ нүсэр зүйлсийг харснаа, -- Зураг авахад хэдий хэрийн хугацаа орох вэ? -- Таваас арван хур- маас хэтрэхгүй. -- Тийм бий гэв. Оцуп зургийн хэрэгслээ ажлын байр руу чиглүүлэн засаж эхлэхэд Владимир Ильич энэ зуур «Правда» сониий авч эргүүлэн уншиж эх- лэв, Оцуп гурван хөлт суу. рин дээр зургийн хэрэгс- лээ зөөгөөд Владимир Ильич рүү хХартад ямар нэг зүйлийг их л амтар- хап уншиж байлаа, Энэ чинь ёстой гайхамшигтай зураг болно доо гэж бо- дон толгой дээгүүрээ хар нөмрөгөө яаравчлан бү. тээн гэрлийн зүг зургийн хэрэгслээ чиглүүлэн нэг зураг авспаа хоёр, гурав дахь зургуудыг нь ч бас амжив. Ленин уншиж бай- гаа зүйлдээ анхаарлаа төв- тасархай Ё Ї Ї Товоймлыг хийж дууссаны дараа тохи» | рох өнгөөр будаж чимэглээрэй! Ї төрөлх хот сууриндаа Энэ аргаар байгаа түүх дурсгалт газар, малчны хотын байдлыг ч ганцхан хуудас цаасаар дүрслэн урлаж хороолол, болно шүү. Ж., ТӨМӨРХУЯГ (СХУХгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан) Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв: сургууль, лөрүүлснээс Оцуи гурав узэл удаагаа цэнэглэж байгааг ч тэр мэдсэнгүй. Одоо тэр зургийн гурван хөлтөө нэлээд найдвартай р суурилуулан нааш цааш хөдөлгөн цэгээ тохируулж 1! авав. Владимир |ИльиЧ р уншиж байсан зүйлээ дуус" ү ган зурагчин руу харж, -4 За яав? Бэлэн ҮҮ? -- Бүгд бэлэн боллоо. Владимир Ильич гэв. Оцуй Владимир Ильнчийн хэд хэдэн хөрөг зургийг авсан байв, Тэрээр уучлал гуй” гагд гарч одов. Дараа өдөр нь Оцуп Владимир Ильи- чид бэлэн болсон зургуу- Ленин зургуу: даа өгөв. дыг харж, -- Энэ сонинтой ЗУР- гуудыг хаанаас авсан бэ? гэж их л гайхан асуухад нь Оцуп зургуудыг хэрхэн авснаа ярихад: -- Энэ зурагчид бас аюултай улс шүү гэж хэ- лээд Владимир Ильнч тол- гой сэгсрэв. Бүх зургууд түүнд таалагдсаны дот роос нэг зураг нлүү с4- нагджээ. Энэ гайхамшиг, тай сайхан зураг бол дэл- хий даяар мэдэх «Леннп «Правда» уишнж байна» гэдэг зураг юм. Орчуулсан Я. ПҮРЭВЖАВ 46“ ДАХЬ /2ЕИЛДЭЭ | : 2832 (2403) | 1989 оны 1 дөрөвдүгээр ! сарын 26. | ЛХАГВА ҮНЭ 10 МӨНГӨ | Ь 1! шин 1 . - жошолысотЛирсвжлтж: плсалитлгсжЖЭГ МАХН-ЫН ҮЙЛ ХЭРГИЙН ТӨЛӨӨ ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН БАЙГХУН жи 2 ы О 14196! р1172 72 МА: --. Яанаа, найз аа! Би ээжийнхээ үйлд- вэрчний эвлэлийн батлахыг гэзчихжээ, г--. Чи хаанаа авч явсан юм бэ? -- Бүлэг дундын ажилдаа хэрэглэхээр авчирсан, Пянзнууд дотор байсан юм, Лав сургууль дээрээ гээсэн байх, Одоо ч олдо- хоосоо өнгөрчээ! гэж 1-гийн «Бэ» ангийн сурагч Д, Нймаа сэтгэд зовнин ярьж яв- 2то1Е2АГЫЛЖЖ211СЫН Бүй г-. Тийм ээ! Бидэнд тун чухал зүйлээс эхлээд үзэг харандаагаа гээх үе зөндөө л гардаг, Гэтэл өөр хэнд ч хэрэггүй бичиг баримтаас эхлээд тэр зүйлийг олсон хэн нэгэн чимээ ч үгүй аваад явдаг муу ЗУр- шил зарим хүүхдэд бий, Яагаад тэр би- лээ? Манайд хүний гээсэн зүйлийг олоод аваачиж өгдөг газар бий гэж үү? Хэрэв хэн нэгний хаа нэгтээ мартаад явсан зүй- лийг олоод өгвөл тэр хүн ямар их баярлах бол? Бас л бодох асуудал шүү! Нийслэлийн 14 дүгээр бүлгэм дээр «Баярлалаа» клуб энэ хэлбэрээр ажлаа эхэлжээ, Одоогоор малгай, ороолт, үзэг, шаахайгаа гээсэн олон хүүхэд «Баярла- даа» клубийнхэнд баярласан талархсанаа илэрхийлээд байна, Тус клубийн гишүүн А. Оюунчимэг, -- Манай клубт өдөр бүр шахам хүний тээсэн зүйл ирдэг, Зарим хүүхэд гээсэн зүйлээ урьдчилан бүртгүүлдэг, Бид тэд- гээрийг долоо хоног тутам гардаг бүлгэ- мийнхээ «Шинэ мэдээ» сонинд «Оллоо» булангаар зарладаг, Зарлалаас өөрийн гэсэн зүйлийг ун шаад ирж авахдаа хүүхэд бүр «Баярла- даа» гэж хэлдэг, Энэ үг л бидэнд маш том шагнал болдог, Сурагч Иймаа ээжийнхээ батлахыг авахдаа ямар их баярласан гэж санана. Гэтэл бас гээсэн зүйлий нь зар- лаад байхад ирж авдаггүй хүүхдүүд бий. Цаашид бид эзэн нь ирж авахгүй байгаа |: - 2 - зүйлийг цуглуулж байгаад мухлаг нээнэ) 5 : хэнд ” с бн тэж бодож байгаа. Байнгын тийм мухлаг- хє Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн сумын дунд сургуулийн су- рагчид «Хаврын аян» цуваагаар мал төл- лүүлэх, ямаа самцах, үхэр, адуу хөөвөрлөх ажилд ндэвхтэй Ту- саллаа. -- Тавдугаар ан- гийн сурагч Ц. Нэн- с зад адуу хөөвөрлөхөд үлгэр дуурналд үзүүл- сэн юм. -- Сурагч Ш.Янж- маа, Ш. Энхамгагзн нар самнасан ямаа- " ныхаа ноолуурыг нэг- дүгээр зэрэгт тэн- цүүлэн тушаалаа. тай болбол бүр сайхан болно, Эцэг эхийн- 2 хээ аваад өгсөн хувцсыг ганцхан өвөл өмс- у д 3 : 5 з Гэрэл зургийн чихөөд дулаарахаар хэрэггүй болсон мэт Эр : ЁГ АДЬЯАДОРЖ санадаг сурагч байдаг нь тун тусгүй. ? : 25 . Б. АД Ямар ч л гэсэн манай клубийнхэн гээсэн зүйлийг эзэнд нь олж өгөх болно гэж яри- лаа Пионерүүд ээ! Бүлгэм бүрт нөхдийнхөө гээсэн зүйлийг олж өгдөг ийм клуб нээ- вал ямар вэ? Тэгвэл олон хүүхдийг баяр дуулна даа, : Н, МАНДАЛ (Пионерийн ахлах - Ё : шош сулэл, 282 ХааголЫ -1 тгултгж»эү ил э шэжлїлсээгюуҮҮЛТ: товөлисголонж ХЭН, ЮУ ХИЙСЭН БЭ) |тимчлааи, лээ ЇД ӨӨРСДИЙН ИӨХЦӨЛ БАЙ- хоёрдогч түүхий эд тушвас» ЛАН ҮР АШИГТАЙ ЗОХИС наа мэдсэнгүй. » ЇАЙ ЗОХИОН (БҮХ хил РХЙН мл ГЭР АЛ сарниж Хасан Ө.Вэтграйнн 18. »-БВ.И. ЛЕНИНИЙ МЭНДЭЛСН! 9 ЖиИ- ттад ЛлИЙН бИД ЗОРИУЛС АД эхн УВНаГ СУВБӨТ- тай байгаа яс, техникийн | гуулийн хөдөлмөрийн бая- Төмө, үс. НА -Эр 50 НИКТ 600,0 МИНГАН ХУН ОРОЛЦОЖ, 50 БА- тос нийлүүлэхэд ихээхэн | рын өдөр хийсэн 5000 га- 3 НТ, 680.9 МЯНГАН ХУН ОРОЛЦОЖ, : : Ч Ян ажлын нэгэн. | МӨНГӨ авснаа ээждээ өгчээ. заЖМ ҮЛ ТОГ РОГНИД цуллдыан лэл, хилчил алхаарав. 13 дугаар сур- БУР ЭЖ хүнхүүхин Ураг: Үүнээс үүдэн сурагчдын Бан “ЭРарИВЫЛ соль шаийгай Д Сүх ЭЭН ӨэнТл сан хөлөгт тоглоом юм. хөдөлмөрийн хөлсийг Ф-1989 ОНЫ СУБВОТИИКООР ХУРИМТЛУУЛ- үхээ, үнэлж цэгнэж гар дээр нь САН ХӨРӨНГИЙГ НИЙСЛЭЛИЙН ОРОН СУУЦ- Манай о Сургууль бүхэн ийнхүү тэр бүр” бэлэн” мөнгө тавь НЫ Ш.ХОРООЛОЛД ХҮҮХДИЙН ПОЛИКЛИНИК -- Манай хүүхдүүд ОК: | тодорхой ажил хийлээ. ЦЭЭЫ 5 2 З 11 тябрийн районы нутаг дэвс- л Я1 гэхэд хэдэн ЗИХЛД ЗОРИУЛНА Энэ шрам лээ. дэггүй юмаа ) дэ! хйдээЖрн ” гэрт 5000, сургуулийн хаг | Дд СУзлартАрын ханиа, төгрөгийн ажлыг хэн хэр- Өнгөрсөн хагас, бүтэн | рээ хөдөлмөрийн баяр бол- | "дад 500 мод тарилаа. МПБ-ын Төв Зөвлөл, Заг | ХЭН Гүйцэтгэснийг хэлж, өдөр нийслэл хотын дог юм. : Ногооны хүлэмжийд Ха4- луучууд, хүүхдийн хэвлэ- | УРАмшуулж баймаар юм гэ» бодол төрлөө, аань тудамж талбайд шуу- Е шааг шинэчлэн барьсан | лийц нэгдсэн редакцийн | “9! й рөнхий боловсролын гээд сурагчдынхаа дөнгөж б залуу Хөдөлмөр хийхийг шаар- дуу ухаж, мод суулгаж, ба сургуулийд пиопер сураг- сая урлан бүтээсэн хологт ажилтнууд Хүүхэд, : дахаас биш хөдөлмөрийн рилга барьж, газар сайс | чид аав зэж, ах эгч Нас | тоглоомын өрөөнд урив. Ка Сорүлэнн Хн үнэ цэнийг ойлгуулахад Үхгнх амид төрнөэ: рынхаа нэгэн адил нийгэмд | Тэнд 13 төрлийц 78 тог- | сац юм. Тэнд сайн дураа. | СУРГУУЛЬ, пиоперийн бай. “В.И.Ленипий их санаа- | ТУСтай хөдөлмөрт идэвхтэй лоом тавьжээ. --0 тоглоо- гэ нг Энрийн ЗОВА ту- гууллага дутуу дулимаг тга гэж нэрлэсэн номму- | оролцлоо, Нийслэлийн сур- | моор ходолмор амралтын | салсан хоёр хүүгийн эг | ХӨМДАад байгаа юм биш био. : ботинк туулийн сурагчид хот,бо- | зуслан, одор овжүүлэх бү- | нь А.Отгонбаяр (1 сур | КОМмунист субботинкоор лон сургуулийнхаа орчиыг | лэг, пиолерийн танхимд | гууль, И анги) ногоо нь О. | хэл хэдэц төгрөгийн ямар Сурагч мал, наадах ажээ. СУ- | Баттү (Ш сургууль, хилд ЗУРАН бэ? О лэх ажилд хийв. “рагч ихбаярын хийсэл | | аии .. Урьд өдөр үр хийснээ заавал тооцож догч сиЙ ЭД цуг. В, Уянгын : тэн хагас | ХОМТ олиоороо ярилцаарай! саяд ЛЭ т 4 Мүу- Ч ма пэгжусажээлн БНСЧСУ-ЫН ПИОНЕРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН 40 ЖИЛД АНД НӨХДӨДӨӨ БАЯР ХҮРГЭЕ! (4 хүртэлх насны хүүх- дүүдийн чөлөөт цагийг зо- хнон байгуулдаг хамгийн том байгууллага нь Чехо- словакийн пионерийн бай- гууллага юм. Анд нөхдийн маань энэ байгууллага дө- рөвдүгээр сарын 24-нд нас сүүдэр 40 хүрлээ. Өнөөд- рийн дугаарт чехослова- кийн хүүхэд багачууд чө- лөөт цагаа яаж өнгөрүүл- дэг тухай нийтэлж байна. Табор. Чехийн өмнө зүгт орших аялал жуулчлалын энэ районы 29 бага сур- гуульд 12600 хүүхэд су- ралцдаг. Тэдгээр сургуу- лийн дэргэд хүүхдийн хү- сэл сонирхолд тулгуурла- сан 336, ерөнхий чиглэ- лийн 291 пионерийн бүлэг ажилладаг. Хүүхэд болгоны сонир- хол өөр өөр байх нь мэ- дээж. Зарим нь аялал жуулчлал, цахим тооцоо- луур сонирхдог байхад нө- гөө хэсэг нь бусад төрлийн дугуйлан секцэд суралцах хүсэлтэй байх жишээтэй. Пионерийн байгууллага нь томчуулын сайн дурын тусламж дээр. тулгуурлан ажлаа зохиодог ажээ. Пио- нерийн бүлэг бүр өөрийн гэсэн мөнгөн фондтой. - Эмийн ургамал түүх, хаяг- дал цаас, туулайн бөөр мо дыг цуглуулж тушаасан мөнгө нь бүлгийн мөнгөн Фондын эх үүсвэр болдог байна. Гэвч энэ мөнгө нь тех- никийн бүтээл хийж туур- ТАВДУГААР ХИЧЭЭЛ вихад, спортын төрөл бү- рийн хэрэгсэл авахад тэр хүрэлцэхгүй нь ойл гомжтой. Тийм ч учраас үйлдвэр, албан газруудаас санхүүгийн болон эд мате- риалын туслалцаа байнта үзүүлж байдаг ажээ. Хө- дөө аж ахуйн нөхөрлөл пионерийн лагерьт зориулж майхан өгч байхад Чехос- ловакийн биеийн тамирын холбоо ппонерийн байгуул- лагын ойн өдөр пионерийн гишүүдийг үнэ төлбөргүй усан бассейнд орох эрх ол- гож байна. Чехийн хүүхэд багачуу- дын нх сонирхдог зүйл нь техник. Табор хотын хүү- хэд залуучуудын ордны нэгдэл ажилладаг байна. - Өнөөдрийн сургуу" лийн с Дд техник со- нирхож түүхийг хоёрдугаар зэрэгт тавих боллоо гэж Табор хотын Гуснтскын хувьсгалт хөдөлгөөний му- зейн ажилтан С.Зика ярниа- гаа эхлээд, хүүхэд залуу- чууд ард түмнийхээ түү- хийг сайн ойлгож мэдэхгүй тохиолдолд тэдэнд эх оронч үзэл төлөвшүүлэхэд бэрх- шээлтэй байна. Бид бүс нутгийнхаа түүх соёлын газруудаар аялал зохион байгуулах ажлыг нх хий- дэг гэж ярьж билээ. Хүүхэд залуучуудын орд- ны уран зургийн дугуйланд хэн сонирхсон хүүхэд хи- чээллэх боломжтой. Тус- гайлан шалгалт авдаггүй. Дугуйлан дээр үзсэнээ ба- татгаж зуны амралтаар тү- шиц бааз дээрээ очиж уран бүтээл туурвидаг бай- на. . Чехословакийн багачууд чөлөөт цагаа ингэж л өнН- гөрөөдөг. Хичээлээр олж авсан мэдлэгээ бататгахад дугуйлан, секц их туслал- цаа үзүүлдэг байна. Пио- нерийн байгууллагынхаа. 40 жилийн ойг тэмдэглэж байгаа Чехослованийн хүү- хэд багачуудад Монголын өсвөр үеийнхэн халуун мэндчилгээ дэвшүүлж бай- на. “хсэгиттветэссиэвттэттх 0 ЗАМ--Амьтны төдийгүй, хүний зорчих МӨР хичээл үзэцгээе. баян тансаг, утгын өчүү- мэдэрч, бас ардынхаа ажигч гярхай ухааныг бах- дан бахархах болно. МӨР--Хүн амьтны хаа шиг уншина. Тэгээд ч мө- рийг «Газрын бичээс» гэж нэрлэх нь ч буй. Хүүхдэдээ амьтны мө- рийг багаас нь таниулдаг. Таван хурууныхаа өндгийг ваганы мөр ямар байдгийг мэдүүлнэ. Богийн мөрөн дундаас аль нь хониных, аль нь ямаа- ных вэ? гэдтийг Хүүхэд, арав хүрээгүй насандаа ял- Раж сурдаг. Учир нь: ямааны туруу ирмэг хурцтай учир мөр- ний инь зах тод задгай, Ха- рин хониных урд тал иягт шахуу учир мөрний нь цогц бага, ирмэг өнгөц байдаг. Үүнийг нэгэнтээ тайлбар- луулж хэдэнтээ ажиглас- наас хойш хүүхэд андахаа больдог. МӨР ТАНИУЛАХ--Мөр мэддэг болгохын нэр, Энэ эрдмийг аав ээж нь хүүдээ ах эгч нь дүүдээ заадаг. сан чоно, баавгайн тавхайг авчирч, элс цасан дээр да- раад: -- За боохойн мөр ямар байна? -- Баавгайнаас юугаараа ялгаатай бай- на? гэж шалгаан хариуг хэлүүлдэг, Тийнхүү оинхи өөр амьтдын мөрийг ял- тан таньдаг болОод түүгээрээ омойтохуу шинэ Энэ хичээлийг үзсэнээр | бид эх хэл маань хичвээн хэн ч зөрөөг ямар гайхам- | шигтай ялган Өгүүлдгийг | байсны гэрч баримт юмны | оромыг мөр гэнэ. Монгол- | чууд мөр ялган таних, мөш- | гөн хөөхдөө гарамгай. Ялан | туяа цасан дээрх мөрийг | бол цаасан даарх бичиг нийлүүлэн багцлаад, бул- | хир шороон дээр дарж тар- | Жишээ нь: анчны намна- | янз цухалзахад нь удам гарал нэгтэй амьтдын мөр үзүүлнэ. Жишээ нь чонын мөр таньдаг хүүхдэд нохойн мөр харуулж, -- Энэ юуны мөр вэ? гэхэд хүүхэд, -- Боохойнх! гэдэг, Тэгэхэд Нь: -- Миний хүү мөрч болох бас л яагаа ч үгүй байна. Энэ бол Банхарын чинь мөр гээд батлан үзүүлнэ. -- Ямаа, янгир хоёр, тэмээ, хавтгай хоёр, тахь, хулан, адуу гурав... удам гГа- рал нэг учир мөр нь ийм “төстэй, тийм ялгаатай гэж сэнхрүүлэн хэлж өгнө. Ер жишин харьцуулахыг монголчууд | юм ухааруулах хамгийн сайн арга эж үзнэ. Жишээлбэл: Тэмээний тавхайн бар хумс бяцарч хавтгайрсан байдаг. Энэ | нь хүнд ачаа тээдэгтэй холбоотой. Тэгээд ч мөр нь болхи. Харин хавтгайн мөр гоём- сог. Бас хумсны нь мөр гонзгойвтор байд- гийг үзүүлээд хэлж өгнө, Хэлж өгөөд ял- гуулна. УЛБАА--Өвс, чулуу, элс, Цас, ногоон дундуур амьтан хүн гатлан өнгөрөхдөө заавал жим үлдээнэ. Өвс өлцөлнө, Хад хө- | өлгөнө. Элс тэлхээнэ. Ф Харин улбаа гэдэг бол өвсний шүүдэр ур зурайсан шинэ зөрөг юм. шон хугасаас заалт бол Сухнад хөөрүүт) улбаа замхран ари » ЭЭ ИНЭ МӨР --Амьтны явж өнгөрсөн хугацаанаас болоод мөр тод бүдэг янз янз байдаг. Ямар амьтан хэдүүлээ, хаагуур онгөрснийг яруухан илтгэх тод ӨЧГИНГ ши- нэ мөр хэмээнэ, ХАЛУУН МӨР--Ан гөрөөс дөнгөж сая оөнгөрспийг илтгэх шинж, тэмдэг нь илэр- хий «бичээсэ-ийг халуун мөр гэнэ, 1їйишээ нь: хэвтрийнх нь наларсан өвс өндийж амжаагүй ч юм уу, өтгөн шийгэнээс нь уур савсан байвал чи шинэ мөр харлаа гэсэн. үг. Элс шавар, булхир шороон дундах ши- | нэ морний шороо нь нунтаг янзаараа бай- даг. -БОР МӨР--Тухайн ан амьтан ав шу- зуу явж өнгөрснөөс ХОЙШ ОЛОН хоногийн дараа тааралдсан хуучин мөрийг бор мөр | гэнэ. Бор мөрний шороо нь тагтаршсан, цас бол ЭэНЫН мөстсөн байх жишигтэй. ХУУЧИН МӨР--Балраад, бараг таняг- дахаа больсон бүдэгхэн мөрийг хуучин мөр гэнэ, Цөгцөнд нь шороо бараг битүүрч, тагтаршсан ор тойм төдий ийм мөрийг сайн мөр ч л ялган таньдаг. ЖИМ--Ан амьтны маш нарийн замыг жим хэмээнэ, ЗӨРӨГ--Зөрөх тодий нарийн хэжлэг “саных шороон цацлага ихтэй байдаг юм өргөн гол жимийг зам гэнэ. --Түм түжигнэж, бум бужиг- наж аялах их зам МӨРӨӨ БАЛЛАХ--Өөрийн явж өнгөр- сөн жим зөргийг арилгах, Үнэг цасан дээр дурайсан мөрөө сүүлээрээ шүүрддэг Ч гэж үг бий. Хар буруу хэрэг хийснийхээ ул улбаа, эд мөрийн баримтаа арилгахыг ч мөрөө баллах. гэдэг. МӨР ХӨӨХ--Ан амьтны «мөрийг ун- шиж» сурахыг мөр хөөх гэнэ. Мөр хөө- хийн тулд тухайн амьтдын явж өнгөрсөн зүгийн эсрэг чиглэлээс мөрийг хөндлөн гатална. Тэгж гэмээ нь мөрний тоймыг тогтооно. Дараа нь мөрнийхөө цувсан чиг- лэлийн дагуу ажиглана. Ингэснээр ан амь- тан хаа хүрсэн мохоолыг мэдэж, хэр үнэн тааварласнаа шалгаж болдог. Энэ хугацаанд ан амьтдын уусан ус, идсэн өвс, үлдээсэн тамга (Өтгөн, шингэн, үс, хөөвөр) хэвтэш зэргийг ажиглахад бүх онош улам тодорно. Аргамжнаас алдуур- сан морь мал юм уу, хавхаа чирсэн чо- нын тухайд цас өвсний зулгараа, хад чу- лууны хөдлөл нь барин тавин гэрч өчил болдог. Ер нь мөр хөөх зугаатай. Алхам тутамд нэг сонин нээлттэй учирна, Мал сүрэг, ан амьтан, ав шувуу тай- ван байсан бол мөрний нь гишгэц хэвийн ойр, бэлчээр нь уйгуурдсан байдаг, Харин айж сандарч үргэсэн бол мөр нь хол зайдуу үсэрхийлсэн байдаг. Үгүй ядаж чиглэл нь өөр, Тогтуун бэдчээрлэсэн ма- лынх дөрвөн зүг найман зовхисоо чиглэл- тэй, Үргэж зугтсаны мөр голдуу ганц чиг- лэлтэй, Тогтуун байсны мөр тод, хурдлан зугт- МӨРЧ--Ан амьтны мөр танихад хэтэр- хий мэргэжсэн хүнийг Мөрч гэнэ, Тэдэнд ан амьтны мөр алганы хээ шиг тод, алтан номын бичээс шиг яруу тодорхой байдаг билээ, Мөр уншиж сурсан малчин л сүргээсээ нэгийг Ч алддаггүй, , данл3-ный! ч 1 « Танай нутагт Хэн хэн гэгч алдарт. мөрч байдаг вэ? Тэдний тухай б 5 н, 2, Мөрчийн эрдмийг уран сайхны ямар кинонд үзүүлсэн бэ? Ё 3, Хэдэн амьтны мөр давхарлаас ИХ- тэй, хичнээн амьтных дан байх вэ? 4, Чи ямар ан амьтны мөр мэдэх вэ? | Бичиж, зурж сониндоо ирүүлээрэй. 0) заасан ЁМЁН Тявгадлн АЛСАН. Том хүүгийнх орон сууцны хорооллын өндөр байшингийн айл. Миний ач болох хоёр охин,. нэг хүү дунд сургуульд сурдаг. Тэд орон сууцны хүүхдүүд болохоор цэвэр цэмцгэр гэж жигтэйхэн. Хир тоосгүй цэвэрхэн хувцасласан ач нараа харж дотроо баярлаж суудаг юм. Саяхан нэг өдөр бэр минь, хүүтэйгээ хоёр шуу- дайтай юм дамнан ирж, --Аав минь, үүнийг ша» таах юм шүү. Хүүхдүүдийн муу сайн хавцас хийх га- зар олдохгүй бөөн новш болоод гэсээр хашааны бу- ланд тавьчихлаа, Муу сайн даавуу шуу- вууны өөдөс биз. Томчилж амбаар савны зай-чигжээд огт юм боломгүйг нь ша- таачихья гэж бодлоо. Заз гаргаж маргазш өглөө нь нөгөө хоёр шуудайтайг хаяандаа , чирч авчразд ёроолоос НЬ Ссэ(сэрч гар- галаа. Гэтэл юун новш байх билээ. Ач нарын минь ба- гадсан, бас жаахан хуучир» сан өмд, цамц, оймс, тоод- гор хүрэм ч байна. Өнгөр- Чухам яаж амьдрах ухаал- тай улс ингэдэг байна даа. Аргагүй багадаж өмсөх боломжгүйг ах дүүгийнхээ хүүхдэд өгч болдог байгаа даа. Үгүй ядахдаа задалж хуулаад өөр таарах юм хий- тээд өмсөн болно доо, Дөнгөж сэмэрсэн хичээн олон өнгийн оймс байнав бүү мэд. Ээж, аав нь завгүй бай- даг юм аа гэхэд арван дэ- рөв, тав хүрсэн тэр хоёр охин оймсныхоо. цоорхойг оёод, өмсчихөж чадмаар даа, Санаа байвал дүүгийн» хээ өмссөн зүүсний хагар- хай цоорхойг ч эвлүүлчтэ хэж дөнгөнө дөө, Арвижих гуай чинь тэр өдөр хөх зүү хөндлөн барьж сураа- гүй, сурсан ч юм хийх са- наагүй ач нартаа гомдэх шиг болж ямаршуу хүмүүс болдог юм болдоо гэж с4- наа зовон тун ч урамгүїЗ өнжиж билээ. Тэгээд энэ тухай сонины уншигч хүүх- Дүүдэд хэлье гэж бодлоо. Хурга тугалын элгэвч нэмнээнээс эхлээд ХӨДӨӨ- гийн хүмүүст даавуу даа: лимбаны хэрэг тасрах биш. Ээ-дээ юмаар юм хийдэг хүний дэргэд байх чурам- гийн та нарынхаас тэс он» дов аль Ч үеийн хүн бол- гоны дайрч өнгөрдөг хүү- хэд насамд юуны ялгаа бай- хав. Хүүхдийнхээ гутал хувц- сыг муудчихаар өөр ши- нийг худалдаж аваад өмс- ГӨЧиИХ нХ мөнгө бидэнд байсангүй. Дэлгүүр хор- шоо нь “байлаа ч бараа ховор, Хүүхдүүд хааяа нэг шинэ хувцас оөмсө- хөөрөө мөн их баярладаг сан. Айл саахалтаараа орж мялаалгана. Хүн ер нь хувцсыг сайхан өмсөж эдэлнэ гэдэг цаанаа нх учиртай юм шүү. Шинэ дээлийг «Урд хор- мой нь унага даага, хойд хормой нь хонь хурга, до- тоод хормой нь тос өөх» гэж сүү, цагаан идээнд дүрсэн хуруугаар чимхэж сугсран мялааж «Эд чь “хэврэг эзэн нь мөнх яваа- рай» хэмээн ерөөдөг юм. Шинэ хувцас өмссөн хүүх- дийн дуулгавартай болно гэдэг жигтэйхэн. Одоо энэ том хүү арван гуравтай байл уу даа. Ээж нь тэр зун наадам. боло- хын урьд өдөр цэнхэр жч- гүүнээр тэрлэг шидэж өг. ЯС. Блцэ жаал харлаа. Бас л бай- даггүй. Би дээлээ номроп гарч дуудлаа. Гэтэл гэрийн хойно шуухитиах дуулдав. Хүү минь яав юу болоов? гээд очтол уйллаа. Тэгсэн чинь нөгөө шинэ дээлээ хөмөрсөн тогооид хөөдчих- сон юмсанж. Айлынхаа охинтой элбэж шар хомоо- лоор хичнээн ч үрсэн юм бүү мэд. “Багын тэр явдлаа хүү одоо ч сапаж л явах учир- тайсан. Тэгэхэд би хүүгээ зэмлээгүй юмдаг. Харни Ч ухаантай хүн болох нь байна гэж бодож билээ. Одоо бол хатуухан үг хэл- нэ. Нялх багын тэр сай- хан хүмүүжил нь хаачив. Түүний үр хүүхэд яагаад ийм болов. Хүүгийнх байс- гээд л энэ сард мөнгө төг- рөг хүрсэнгүй гэнэ. Ийм үрэлгэн байхад мөнгө яаж тогтох вэ? Дутагдгж гачиг- дах нь түмэн зөв. Ийм байдал ганц манай хүүгийнд төдийгүй мэр сэр байдаг бололтой. Ар- вижих гуай чинь чухам үүн дээр л тогтож хүүх- дүүдтэйгээ ярилцья гэж бодлоо. Алив наашаа сууц- гаа. Арвижих гуайнхаа хэлс- нийг тэмдэглээд ав. дүүдээ шилжүүл, --Нэг хоёрхоц хатгаад о6! --Бүр муудсаныг хан- залж зэлэгдээгүй хэсгээр нь юухан ч бол хийлж сур. Гутлын алчуур, тогооны бариул, ангидаа самбарын алчуур... гээд бүгдийг хэлж өгч яаж барах вэ. --Зах ханцуйг нь ши нэчилж оор ямар ч хувцас хийж болно. Энэ бол чи» ний ур ухаанаас л шалт» гаалах хэрэг. “Зөвхөн чи өөрөо- биш аав, ээж, ах эгч, дүү, эмээ өвөө бүгдээ» рээ ярилцаж, хэн нь хувц» сандаа. хамгийн их ариг гамтай, хэн нь дэндүү хайр гамгүй болохыг Ч шүүн-.хэлэлцэх хэрэгтэй. Ингээд гэр бүлээрээ тоо- өмсөж болохыг өөрсдөө сөн намар ач хүүдээ авч өгсөн бор хилэн өмд хүр- тэл харагдана. | Өвдгий нь цоолчих зав ч арай болоогүй дээ гээд үзтэл оёдлоороо ханзарсан байв. 1 гөсөн ДӨӨ. тай шүү. Хөгшин минь хэ- дэн бандиа миний дээлийн хуулгаар а хувцаслаж өс- .САрвижих гуайн нь ба- га залуу ахуй, орчин одоо- тоглоод суучихвуу гээд ДОЛДУГААР ХИЧЭЭЛ Тийн ялгалын нөхцөл бүгий холбоо үг, өгүүлбэр уншиг, бичил дасгал Кирилл үсгээр хоёр үгийг холбохдоо | тийн ялгалын нөхцөлийг өмнөх үгтэй НЬ | хамт бичдэг бол монгол бичигт үгийн үнд- тийг эвдэхгүйн тулд үндсэн үгээс нь са- | ланги бичнэ, Монгол хэлний үндсэн долоон тийн ял- галын нөхцөлийг кирилл, монгол үсгээр жишин үлгэрлэвэл: өөө 1-1-1 572572 Ф 241 -/-ИЙГ “ААС-230 ёбимх | Яс хөмх 012 3 Дараахь үгийг уишихдаа (хуулан би- чих) монгол бичигт эгшиг гийгүүлэгч са- лаавчлан ордог журам, эгшиг зохицох ёсоор тийн ялгалын нөхцөлийг үгэнд хэн зов бичих дүрмийг ажиглаж мэдээрэй, сөн юм. Шинэ дээлээ өм- сөж морь мал аргамжаад риад наам: цааш гүйгээд байсан хүү шөнө дөл болтол гэр- тээ орж ирдэггүй. Айлд адил. 5 нарынхаа -Багадаж тоодойсныг -- Та нар гэртээ Ха- цоо гаргавал сонин тоо өөрийн гэсэн бүх хувцсаа бүртгэж үз- Дүү хувцсыг ч бас гариа даа. Хамгийн гол нь хуучнаа голж хаядаг үрэлгэн, цамаан занд бүү авт. хүүхдүүд минь! АРВИЖИХ ГУАЙ ЧИНЬ ЗЧЛНИЙЙН “ИЙ ИН 23 ХОВОР ОЛДВОР” АЛТАН БҮС Хот, хөдөөгийн нэлээд хичэүйн» їт болж байхад зарим хүүхэд, Жаал Таныг Сонгино хайрхан уулнаас Жамуха (Тэмүжийтэй анд бололцож ЯВ- сан)-гийн алтан бүс олсон гэдэг үнэн үү? ж байлаа. тЭЖ ӨВЧ -рйн намар, Монгол, Зөвлөлтийн н ШИНЖИЛГЭЭНИЙ анги Архангай, Зувгайн чиглэлд ажиллаад олз ОРЦЫН тааруухан буцаж, үлдсэн цөөн хоногт он: тино амралтаас 8 км орших, Сарсныв. хайрханы Бор, уул, ДИНАР гэдэгт ажи ж Я йнлл8-: 2413 бид нэгэн нууц булш хайгуу- лаар олсон юм, Баруун талаар гүн ганга, өмнөө хадан хушуу, хар ус, хойноосоо эгц өндөр уулаар хүрээлэгдсэн мөртлөө тэрхэн: дээ тэгш, нар ээсэн энгэрт нэгэн өвөрмөц оршуулга байхыг малтсан юм, Хоёр метр гүн нүхний хойт хажуу руу шургуулж, бие цогцсыг бүхэл бүтэн үй. сээр ороож оршуулсан 60--70 орчим насны эрэгтэй хүн олдсон болно, Энэ бол зан үйлийн хувьд жинхэнэ мон- гол угсаатны шинжийг бүрэн хадгалсан, тухайлбал: хүний толгойн баруун талд нас гүйцсэн хонины дал, төмөр хутга, гур, ван төмөр зэв бүхий 65 см урт үйсэн саа- даг, түүний доод талд шаант чөмөг байв, Толгойн зүүн талд төмөр дөрөө, эмээлийн бүүрэг, гурван- хөлт ширмэн тогооны Хө- лийг гал голомт төлөөлүүлж тавьсан байв. Эдгээр ёслолын болон тахилгын мах, 9Д өлөг бол монгол овогтны зан үйлийн шууд холбоотой баримтууд байв, Энэ хүнд оршуулгын дээд хүндэтгэл болон алтан бүс дагалдуулсан явдал олон талаар сэдэж бодмоор зүйл юм, Үүнд: уул булшнаас гарсан эд өлөг, нэн ялангуяа, алтан бүсний хийцээр монгол дархчуулын гар урлал мөн байв, Монгол хүн бүсээ эрхэмд үздэг, Унтах- даа бүсээ туулайн чих зангидан дэр, тол- гойн ойр тавина. Бүс бол төрийн эр хү- ний нэгэн засал гэж «Бүтэн төрийн бүс» гэнэ. Тэмүжин эзэн нэгэн өглөө бүсээ хүзүүн дээ өлгөн Бурхан Халдун ууланд мөргө- жээ гэсэн буй. : Монгол овогтон, Монголын хаад алтан бүсийг хэргэм ямбаны чухал эд агуурс болгодог байснаас Францын хаан Мөнх хаанд алтан бүс бэлэглэж байсан тухай Джа. Неру номондоо өгүүлсэн буй, Тэмүжин, Хэрэйдийн Ван хааны өмгөө- лөлд байхдаа түүний хуурай хүү 2Камуха- тай хар багадаа Онон мөрний мөсөн дээр гурын шагай харваж явсан үеэ дурсаж анд бололцон, алтан бүс харилцан солил- цож |байсныг Монголын нууц товчоонд дурдсан,байдаг. Энэ бүхнээс үзэхэд хХи-- ХШ зууны монгол туургатны төрийн алба- ны хүмүүс, хаад язгууртан алтан бүс эр, хэмлэж, хэрэглэж явсан байна, Сонгино хайрханы алтан бүс бол цул алтан арал, хавчаар, шахуурга, зургаан дэлбээт цэцгэн хээт товруу 27 ш, хамгийн сонин нь баруун ташаа тушаа зүүж бай- сан цох хэлбэрийн зүүлт, түүний доорх уул, усны хээтэй гонзгой алтан унжуурга юм. Энэ онцгойлох тэмдэг бол Монголын тулгар төрийн өндөр албай тушаалтны ялгарах тэмдэг байсан биз ээ, Нэгэн жилийн хээрийн шимжилгээний ажлын төгсгөлд ХЇЇ зууны үеийн Монго» лын түүхэнд шууд холбогдох алтай бүс хойлоглосон хүний шарил олспоор шинэ сонин олдворын тоонд цэгэн дуслыг цэ, мэрлэсэн юм даа, 10 НАСНЫ НЬ ОЙД Хүүхдийн зохиолч Моөнгө- ний Чимид гуай иас сүүдэр 10 зооглолоо. Ахмад зохиол- чийн уран бүтээл та нарын сурах бичигт олоц орсон би- жээ. Уншигч та бүхний хайр- тай зохиолчийн нэг М. Чи- мид гуай 1944 он буюу 49 жилийн өмнө «Сандаг, Дон- дог» гэдэг хэдэн шад шүлгээр бүтсэцс зурагтай ном хэв- дүүлсэн юм. Энэ ном нэгэпт олдохгүй болсон учир зохиогч нэхэн санаж хэдэн шад шгү- лэг нэмээд хэвлүүлэхээр жртүлвэж Тэр үед шлан Зөөлөн хөрс ухаж йгуа гэж нэрлэж сан 5 тул хэвээр нь хэвлүүллээ. Гурван хємөр Еэ Нийт уншигчдынхаа өмнөөс ГУЧИН үрээ суу, - М. Чимид гуайдаа уран бү- тээлийн нх амжилт хүсэн Сандаг, Дондог хоёр Санаа Шаргал өргөн “талдаа Шийгуа тарих болов. Зээтүү хүрз гишгэж Ханаар сүүдрэвч барьж Хувингаар ус зөөж Тарьсан үгээ нийлэн ярьж усалж Талбайгаа тордон ажиллав. Тэнгэрийн хур бууж Тэнүүн талыг чийглэж Үндэст бүхэн соёолж Ургамал бүхэн дэлгэрэв Сандаг, Сайвар даагандаа Сундалж Даалин богцоо тохоод Тарьсан талбайдаа ирэв. Ногоон цоохор судалтай Номин оюу өнгөтэй Дондог хоёр Домбон чинээн 1йинйгуа "Тонтойж тэнтийн харагдав. Сандаг бачимдан сандарч Дондог баярлан инээж Сандаг богцоо Дүүргэж Дондог тэрлэгтээ боов. Сайхан намар болж Сургуулийн хүүхэд цуглаж Зун юу хийснээ Цугаараа сайхан ярилцав. Сандаг, Дондог хоёр Шийгуа хурааж ганзгалаад Халиун дааганы хурдаар Хайрт сургуульдаа нрэв. Сандат, Дондог хоёр Шийгуа тарьсан гэж Самбарт зургий нь гаргаж Сайшааж магтсан В. Хоолны ширээ засаж Хулдаасан бүтээлэг дэлгэж Авчирсан шийгуаг Өрж "Аяга тавагт тавив. Бүх хүүхэд цуглаж Бүгд түүнийг сонирхож Амтат шийгуат харж Арааны нь шүлс асгарав. Балиус хутгаар зүсэж Баярын идээ засав. Хүүхэд бүрт өгч Хүрэн шүүсий нь амсуулав. Амандаа уусган шимж Амтархан идэж инээлдэв. Говьд жимс ургадгийг Гайхан бодож хөгжилдөв. Дорноговь аймгийн Дэлгэрэх сумын сургуулийн Дондог Сандаг хоёрын Тарьсан шийгуаг гайхав Хойчийн нэгэн үед Хожмын нэгэн цагт Дорноговь аймгийн ш-3 ма: үрхЭнэ. Таримал шинэ од 3 Сүүлчийн хонх жингэнэх алдад би ангиас гүйж гар- тал Төгсөө дуудаад, -- Тэд аль түрүүн явчих сан. Чамд хэлчихээрэй гээд байсан... хэмээн гэмшингүй дуугарлаа. -- Тэгээд чи надад эрт- хэн хэлэхгүй яасан юм бэ? гэхэд -- Яах юм бэ! Тэнд чинь дандаа айхтар хүүхдүүд цуглардаг гэсэн шүү дээ! гээд дуугүй болсноо хоёу- лаа харья л даа гэлээ. Уг нь би Ганбат, Бая- раа нартай сургуулиас хол- гүй байдаг эвдэрхий бал- тасанд очиж тоглох гэсэн юм л даа. Гэтэл энэ айм- хай Төгсөөгөөс болоод явж чадсангүй. Одоо очлоо ч хожимдсон, Тэдний тог- лоом дуусч байгаа гэхээс уур хүрээд. -- За чи яв, яв. Би ха- УРАН БҮТЭЭЛИЙН 1 НЭГДЭЛ БЭЛТГЭВ. рихгүй гэвэл тэр өнөө л урвайж унжийдгаараа доош харан санаа алдсаар эргэж цүнхээ үүрэн гэлдэрлээ. Энэ Төгсөө ер нь хачин хүүхэд шүү. 2Каахан ши- рүүн үг сонсохоороо л гомд чихдог. Аягүйдвэл одоо нү- дэнд нь нулимс цийлэгнэж яваа даа. Тэгээд хэд хоног- тоо үл дуугарна. Би түү- “нийг жаал харж зогссоноо араас нь гүйлээ. -- Төгсөө хүлээж бай л даа гэсээр очвол тэр үнэ- хээр уйлах нь холгүй ха- рагдлаа. Хүүхдүүд түүнийг «охин» Тєегсөө гэж нэрлэ- дэг нь яг л оносон нэр шүү гэж би дотроо бодоод арга- дах санаатай. -- Чи өчигдөр зурагтаар «Нүгэл буян» киног үзсэн үү гэвэл тэр доош харсан хэвээр, -- Үзсээн, ээж нь ая- гүй өрөвдөлтэй үлддэг тийм ээ гээд хоолой нь чичрэн бүр уйлах дөхөв. Ингэх юм гэж бодоогүй тул би санд- ран, -- Төгсөө хоёулаа дан- даа хамт харьж байя тэгэх үү гэж хүзүүгээр нь тэв- рээд алхлаа. , Худгийн дэргэд ирж бид хоёр салав. Би гэртээ ирж цайгаа уучихаад усанд яв лаа, Ирээд эгчтэйгээ мод хөрөөдөж байтал гудам-- жинд гэнэт хүүхдүүд шуу- гилдан ямар нэг юмны ту- хай чанга чанга ярилцаж байгаа дуулдав. Би ч ганц тайрдас унагаад тэссэнгүй ухасхийн гарлаа. Очвол ма- най гудамжныхан цуглар- чихсан Төгсоөг тойрон их л шуугиж харагдав. - экийнхэн онгирч байна. Сая намайг зүв зү- тээр явж байсац чинь ЗОД- лоо, Энийг хар л даа хэ- мээн Төгсөө уйлагнаад тол- гойгоо үзүүлэв. Толгой нь яльгүй овойн хавджээ. Очиж очиж муу «охин» Төгсөөт ингэж байхдаа яа- хав дээ, Биднийг бол бас ч яахав гэхсэн гэхээс Дэн- жийнхэнд уур хүрээд яв- чихлаа. Манайхан Ч ИХЭД дургүйцэн байгаа нь илт, -- Явж дэнжийнхэнтэй чулуугаар байлдья! Яасан сүрхий юм бэ? Бүр даврах нь гэцгээлээ. Дэижийнхэн гэдэг маань манай арын гаад эргэж гүйв, Д. Сухбаатарын нэрэмжит 2-5) рын нэр дэнж дээр байдаг байшин- тай хэсэг айлууд Л даа. Төгсөө гэнэт, - Өнөөдүүл чинь тэр байна... Тэр... гэж дэнжийн ирмэг дээр зогсож байсан хэсэг хүүхдийг заагаад айж байгаа бололтой хойш ух- рав. Бид ч нөхрөө өмөөрөн чулуу түүж шууд л «Ура» хашгираад дайрчихлаа. Дэнжийнхэн бидний өөдөөс хэсэг чулуун мөндөр буул- гаад тэсэлгүй эргэж | Зуг- тав. Шидсэн чулуу. нисэж яваа болжмор хоёрыг ял- ган харж түүнээс бултан давшиж, явах ч мөн урам- тай, Би аль болохоор олон чулуу шидэж Дэнжийнх- нийг онох гэж их л мэрий- сэн боловч чадсангүй, Бид дайрсаар тэднийг ухраан хөөж бүр хашаанд нь оруу- лаад гарч ирэхийг нь хү- лээн хэсэг зогсохдоо, (би санаандгүй эргэж харвал Төгсөө тэртээ ард ганцаа- раа үлдчихсэн чулуу түү- сэн дүр үзүүлэн бөхийж явлаа. Өврөөр нь дүүрэн” чуЛуу байхыг бодвол нэг ч чулуу шидээгүй ажээ. -- Айгаагүй бол гараад ир гэж хичнээн хашгирсан авч Дэнжийнхэн гарч ир- энгүй тул бид өөрсдийгөө ялсанд тооцон баяртайгаар буцав. Төгсөө хулчганан дөхөж явснаа гэнэт зог ту- сан өвөр дэх чулуугаа ас- гачихаад нэг юм хэлж заа- Тэгсэн Дэнжийнхэн хүч цэмэн бүр ч олон болчихсон бидний араас чимээгүйхэн давшиж явсан аж. Гэвч бид хулчий- сангүй хоёр хэсэг болон давшихад тэд аргагүй түрэг дэн эргэв. Бид ч амаа авч давхидаг морь шиг өчүүхэн Ч зогссонгүй дайр- лаа. Гүйдэл дундаа миний санамсаргүй шидсэн чулуу жийнхний хамгийн сүүлд гүйж явсан нэгэн жаахан хүүг оночих нь тэр, Тэр хүү ч гүйж явсан эр- чиндээ харван ойчоод хө- лөө барин уйлж гарлаа. Би гүйж очоод түүнийг босгох гэтэл тэр хөлөө өвдөж бай- гаагаа ч анзаарахгүй на- даас.айн, -- Ах аа, би яагаа ч үгүй шүү дээ! гэж чарлан хэлээд уйллаа. Хөөрхөн хар нүдээ бүлтэлзүүлэн түнжгэр толгойгоо бяцхан Улсын хэ: хэвлэн. влзлийн ЮРГ Индекс-14140 ах нарыгаа даган учрыг нь ч сайн мэдэхгүй гэмгүйхэн гүйж явсан Би түү- нийг өрөвдлөө. Нөгөө л бүг дийЙнх Нь ТОЛГОЙГ... ГЭСЭН омголон бодол минь ч ал- га болов. Гэтэл юу болсон тэж санана. -- Миний дүү битгий ай! Ах нь чамайг яах ч үгүй! гэж хэлж дуусаагүй бай- тал Төгсөө том чулуу атга- чихсан гүйж ирэнгээ, -- Аа муу Дэнжийнх... наадахыг чинь... гэж хашги- гираад хүүе гэхийн завгүй гараа далайв. Юу болсныг мэдсэнгүй. Нуруун дээр чу- луу буухад л Он хэг гэж дуу алдав. -- Яаж байнаа гээд эр- гэж хараад би бүр балмаг- даж орхив. Түүний юм л нулимс мэлтэгнэж бай- даг зөөлөн бор нүд нь догшноор эргэлдэж ам нь учиргүй ангалзан, --т- Холд гэж шүдээ ха- виран зэвүүнээр бахираад дахин-чулуу авч далайв. Мөнөөх жаахан дүү одоо надаас бус Төгсөөгөбс айн бүр хоолой мэдэн чарлаж дэм эрэн надад наалдахад бүх бие нь салганан чи- чирч бэйв. -- Боль чи! -- Яадаг юм бэ? -- Болно боль! -- Чи юугий нь өмөө- рөөд байгаа юм бэ? Тэгээд би зодуулж хохирох юмуу? Адилх ан... -- Энэ чинь ямар ч гэм- ца жаахан хүүхэд ШҮҮ дээ -- Тэгсэн ч гэсэн яадаг юм. Тэр юм л бол яадаг юм бэ? гэж дайрап үнэхээр цо- хих гээд улайраад байхаар нь би түүний чулуутай гар руу нь хүчтэй цохиж орхи- лоо. Тэр чулуугаа алдаж гараа базлан ярвайж уй- олах уурлах нь мэдэгдэхгүй хялайн харснаа, -- Аа муу урвагч ча- майг даа гэж занав. Би мө- нөөх хүүгийн нулимсыг ар- чин толгойг нь илэн аргад- саар хөтолж, бөөгнөрөн зог соод биднийг харж байгаа Дэнжийнхэн өөд алхав, -о- Муу урвагч! Урвагч гэж Төгсөөгийн хашгирах дуу ард хадсаар... Мар- гааш өглөө хичээлд ирз- хэд манай ангийн хөвгүүд нэг л биш. Намайг үзээд » бүр ч хоржоонтойгоор жуу- малзацгаана. Энэ ч Төгсөө- гийн хийж байгаа ажил даа гэж бодон өөрийгөө тайт- гаруулсан авч намайг сон- сог гэсэн шиг урвагч ма- най ангид байх, ёсгүй гэж “хоорондоо ярилцахыг нь жиж. Харин Төгсөө гэмгүй царайлан сууж номоо ша- тайх-нь бүр ч зэвүү хүр- мээр. Би Төгсөөд гОМДОВ. Бүр ч их гомдов. Цээж БэнүСнү1н эрхгүй. байлаа. Бээ Би урвагч болохгүйн тэр жаахан хүүг зодох бай- сан юм гэж Чи Элн, тулд |/ -4 ХҮН ТӨРӨЛХТНИЙ ЭНХИЙН БАЯР. ------ 46 дАХЬ ЖИЛДЭЭ 16 33 (2404) 1989 ОНЫ 5 ДУГААР САРЫН 2 МЭГМАР ч, Үнэ 10 мөггд ХҮҮХЭД БИДНИЙ ХҮССЭН ӨДӨР Оргилбосд хүү ЭсЭ оглоо хам- гийн түрүүнд нойроос сэрэв, Майн баярт аавтайгаа, ээжтэй. тээ, ойндоо Ч хүрээгүй охин дүүтэйгээ, далан настай эмээгээ хүртэл дагуулаад явна гэхээс нойр нь тун бага хүрчээ. Гэрээ- рээ баярт оролцоно гэдэг ЮУ- тай сайхан. Үргэлж гэр сахиж хоцордог буурал эмээтэйгээ” яЗ. на гэхээс -бүр Ч баярламаар. Эмээ нь ч бас ач хүүгээсээ ду- тахгүй хөөр баяртай байна. Ор- гилболд хүү, эмээ. хоёр урд НЬ Майн баярыг гэртээ зурагтаар л үздэг байж,. Аав ээж нь бая- рын жагсаалд оролцохоор өг. лөөгүүр нойрон дунд нь ЯВЧИХ- сан байна. Хүү хурдхан том болж баярт явахсан гэж хич- нээн нх хүслээ дээ. Тэгвэл энэ жилийн Майн нэгэн Оргилболд шиг олон хүүхдийн хүсэж М9. рөөдсөн баярын өдөр боллоо. Их жагскин Сүхбаатарын тал бай. Талбайн хойморт цуглар- сан авьяаслаг охид хөвгүүдийн уран зургийн, тэмцээнээр баяр эхлэв. :"150-нар. Хүүхдүүд хэлэлцсэн юм шиг бүгдээрээ,нэгэн -зэрэг нарыг зурав, Тийм аз! Нар! Энэ бол амьдрал. Нарны гэрэлд амьдрал цэцэглэж: амьтан, урга. мал: өсч бойждог. Хүүхдүүд цагтагаа дэлгэх таран доор эх дэлхийгээ, малч- ны хот айлыг, цэцэрлэг сургуу- лиа, хөтлөлцөн гүйж яваа жаа. луудыг, хөөрхөн дүү нараа, цэ цэг, тагтаа, бөмбөлогөө дүрслэл зурлаа, 39 дүгээр цэцэрлэгийн зургаан настай С. Гийгүүлэн, «Миний дүү», 81 дүгээр суР- туулийн 2-ын «Д» ангийн СсуУ- рагч С. Оргилболд «Энх тай- ван» 150 дугаар цэцэрлэгийн таван настай Ч. Баярманлай «Манай гудамжныхан» |зургааА бас л наран доор зурсан байв. Зураг зурж буй. хүүхдүүдийг тойрон зогсох олны дунд аав, ээж, эмээ, Өвөө, багш, айлын- хан нь баяр хөертэй харцгаана. Хүүхдээ цардмал талбайд зураг зурахыг анх удаа үзэж тайхах баярлах зэрэгцэн буй аав ээж. тэй ч тааралдав. Улаанбаатар хотын Ардын бо- ловсролын удирдах газрын дар- га С. Батмагнай: -- Хаврын :баяр, өргөн ЗУ. таалга их сайхан болж байна. Нийслэлийн пионер «сурагчид өнөөдөр бүх нийтийн өргөн зу- лолтоо үзүүлж, урай бүтээлийн үзэсгэлэн, Эв нэгдлийн зах гар. гаж хүүхдүүд маань олны баярт хувь нэмрээ оруулж байгаа гээд биднийг бяцхан дугуйчдын тэж- цээнд УРИВ, Уралдаан эхлэв. Хүүхэд бол- гон түрүүлэхсэн гэж хүснэ. 102 лээ ч нэг нь түрүүлж бусад нь дараалдаг хойно доо. Таван нас- тай Батнасан хүүгийн дугуйнд гэмтэл гарч тэрээр баян ходоод, болсондоо урамгүйхэн зогсоно. Талбайд цугларсан олон Батна- санг түрүүлсэн хүүхдээс илүү сонирхон өхөөргөж -Хүү минь дахиад олон уралдаан болко. Чи заавал тү. рүүлнэ гэж. урамшуулав. Майн энэ өдөр тийнхүү хүн хүндээ хамгийн их урам хайрласан сай- хан өдөр байв. МАХН-ын Төв Хорооны ерөн" хий нарийн бичгийн дарга, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын "Тэргүүлэгчдийн дарга ЭН. Бат- мөнх хүүхдүүд. хєдөлмөрчидтэй уулзаж, тэдний баяр наадамд оролцон... сурагч багачуудтай ярилцан тэдэнд аз жаргал, сайн сайхныг ерөөв. Нөхөр Ж. Батмөнх: -- Өнөөдөр “Майн баяр, хав- рын баяр, залуучуудын баяр, нийт хөдөлмөрчдийн баяр. най- рамдал, энх тайвны баяр. Өргөн агуулгатай энэ баярыг тохиол. дуулан та бүхэнд сурлага, Х9- дөлмөрийн их амжилт аз жар- гал, сайн, сайхныг хүсье. гэхэд талбайд цугларсан хүүхдүү", аав, ээж, эмэс өвөө, ах эгч, дүү нарынхаа хамт хариу талархан алга ташиж нам, терийн тэр. гүүндээ баяр хүргэв. ..Д. Сүхбаатарын өргөн шлал- байд яруу -найрагчид шүлгээ уншиж їионерүүд Жүжиг тог- лож, дуулж бүжиглэн жүжиг. чин, алиалагч ах эгч нарынхаа тоглолтыг сонирхон үзэв. Тал- байд гарсан маркийн үзэсгэлэн- гээс сурагч В. Баттулгын «За. луучууд, энх тайван, найрам- дал» сэдэвт 60 хуудас цуглуул- га олны анхаарлыг татав. Хүүх. дүүд морь, тэмээн тэргээр тал- бай тойрон аялцгаак. Нийслэл хотын маань өнцөг булан бүрт болсон ёргөн олны баярын зугаалгад хүүхэд бага- чууд гэр бүлээрээ, айл хөрөө. роо, гудамж хорооллоороо, орол- цож, бүх л хотоороо дуулж бү- жиглэж баярлав. гаалгад оролцож урлагийн тог- | МАНАЙ СУ РВАЛЖЛАГЧ ” тийснийг хэлэх үү, дулаахан өөрсдийн бэлтгэсэн баярын кон- с тогтуун байсан болохоор хүн цертоо тоглож байх юм. энэ ДУГ ААРТ: Ус ї БВ АЯРЫ Н бүхний сэтгэл тэн м байв. -- Аав аа! : 1 ? Найрам дын районы Майн - эж ээ! Яцаган,, өхнэг, йЫ-.. имэгиий лсан өдөрлөг авья, төгрөг . Охин 7 ї хи зуйн ёЛ-айн аасарэ тйх: хүссэн шигээ аваад номын мух. Ц, Шш нүү ир МИШ ЭЭ Л эилгээний төвд боллоо. лаг руу гүйж одлоо. нт өдөлмөрчид өө! Та бүс Д.Сүхбаатарын нэрэмжит хэн Бүжгийн талбайд хөгшин за. й дуугүй бүжиглэнэ. 3 -- Концерт сонирхоорой, -» Баярлалаа, занд Ч ГЭСЭН - “11: урьж бж ОЕЗ"Ч “хөгж: Эза Чайглөн шаал байлаа. Одоогийн хүүхдүүд Ч дарга М.Тогтохням уншигчдын МИБ-ын Төв Зөвлөлийн Эн га бн нв хэй өөд "7 лн өж, шонд Шири дүр йн 2,8) 03 ях 7 - и бөмбөг, ширээний хыг хараад залуу нас минь ц ” жегший буурлуу гоё тейинс тоглоорой, догдөх -, гэж буурал өвөө хэл суултад хариулж байна Т өнгийн -- Ном ху аваарай гэж лээ, 5 яанга яригчаар ярих нь сонсог. | Одон бөмбөг тоглоцгооно. Би. ЇУ НҮҮРТ є Үнэхээр сайхан баяр болж ӨНүхэд, батачуг у3-гнэ бамбат Май ? байна. Манайх том багагүй ар- иеадиа. хүчтэнүүд олс татаж, айн Өдөр-Хүүхдүүд (Гзфэл, зуршил. сурёа чжлала) гүй яахав гэж Балдансүрэн гуай арван хүүхэд уран гарын а 4 й хөөрөв, Далан нас шүр- яасыг сорнио, Бүтээлдээ «Э| хууч Ё ХЭМ, янаа энэ буурлын дэргэд тсйван», «Аав зэжийн хажт» Афган эх өрон минь 7 бийчуудын тухай сүр лжиаа. хухлмуүлүлмтэтлтлглтлэглглнлг хо тү ТАС е ЇШ суу? 4ПМОНЕРИЙН ҮНЭН. СОННЦЫ ЭНЭ ОНЫ ХОЁРДУГААР САРЫН 8НЫ 11 ДҮГЭЭРТ МХЗЭ-ИЙН ТӨВ ХОРООНЫ НАРИЙН БИЧ ГИЙН ДАРГА, Д. СҮХБААТАРЫН НЭРЭМ- 2 МПБ-ЫН ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН ДАРГА М.ТОГТОХИЯМТАЙ ЯРИЛЦЛАГА ХИЙХЭЭР ТА НИЙГ УРЬСАН ПИЛЭЭ. МОНГОЛЫН ПИОПЕРИЙН | «ЗАЛГАМЖЛАГЧ, У! ЧУУЛГАН ХУРАЛДСАНААС ХОЙШ ЦОГ ЖИЛ ХҮРЭХГҮЙ ХУГАЦАА ӨНГӨРЛӨӨ. ЭНЭ ХУГАЦААНД ИНОНЕРИЙП: БАНГУУЛЛАГАД ЯМАР ӨӨРЧЛӨЛТ ГАРАВ? ЧУУЛГАНЫ ШИЙДВЭРИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ ҮЙЛСЭД ППОПЕРИИП БҮЛГЭМ, БҮЛЭГ ХЭРХЭН ОРОЛЦОЖ БАЙНА? РДЧИЛАЛ, ИЛ ТОД БАЙДЛЫГ ПИОНЕРИЙН ХАМТ ОЛОНД ХЭРХЭП ТӨЛӨВШҮҮЛЭХ ВЭ? ЗЭРЭГ ОЛОН АСУУЛТ ТАВЬСАН БИЛЭЭ.ӨНӨӨДРИЙН ДУГААРТ ПИОПЕР СУРАГЧИД, ЭЛ, | ЦИОНЕРИЙН | БАЙГУУЛЛАГЫН АЖИЛТАЙ, ИДЭВХТЭЦ, СОЙГУУЛЬТАН ТА ханаж ИРҮҮЛСЭН АСУУЛТАД М. ТОГТОХ ИЯМ ДАРГЫН ӨГСӨН ХАРИУЛТЫГ ИИЙТЭЛЖ БАЙНА. (АСУУЛТ, ХАРИУЛТ) Пионер Ч. ЭНХТУУЛ цэгдсэн журмаар оахийл- дөр шиюнерийн ажлыг (Нийслэлийн ЇХ бүлгэм): га авч бидний хэрэгцээт Өэлтгэж, “өэлтшэж | сүр --ячЗалгамжлагч У! зүйлийг хангаж өгч болох дуулнантайхан шиг ёл чуулганы шийдвэрт шно- уу? дог тоймтой цэг до ажил исрийи байгууллагын бие МӨНХБАТ гэж буруугаар ойлгож Пионер даасан. үйл сажиллагааг (Нийслэлийн Х сургууль): зуршжээ. хөгжүүлэхэд | їшойерийн ---«Задгамжлагч» 2! Ппоперүүд өөртөө бо- мөнгөн хөрөнгийн сайтай чуулган дээр ийойерийн доод нийгэмд хэрэгтэй тухай Мх тустай үйл бүтээж байвал миний бодлоор пионерийн а ажил, Харин зити, тан- болохын чухаыг онцлоц улаан бүчний тэмдэглэсэн. Энэ асууд: ирьсан. Худалдаанд чө лыг хэрхэн шийдвэрлэж дөөтай зарахгүй байх, байна вэ? улаал бүчээ хаяж үрэг химын хүрэлцээ, болом- --Ийонерийн | амхан АҮүлсэн нөхцөлд бүлгэ жоос болж, Бин Ь мийн зөвлөлийн шийднэ. дагуу явагдаж гаа ТАВ өмэниргхариүгаа, рээр олгож байх, төрисй ашид бол нлонерийн сэ- тыг нь өндөржүүлэх, хамт ААЛбааны өнгөтэй (хийх дэвт ажил. Үүнийг дузуу олны хөдөлмөрийн үр СЭРЭГ олон санал (Гарсан томьёолсиоос нхэвхдээ. Энэ нь хэззэнэЭс ялисХЭ. үүгээр анонерийн ажил дүнг зэдөрхой бөлгох. Г.гжих вэ? : хөр уршиг- нионерийн байгууллагын РЭГКНХ їв хлзганриагдах бэвын бие даасан үйд ажилла. --Пнонерийн улаан бү. Г .ЧЭсавиг 273 ан тас | хөгжүүлэхэд саад чийг торийн далоааны өм- |. “ХҮМҮҮ тотгор болж байгаа зарим гөтэй ролгох, шисиерини ЯГ” улдсэн баүйгасж бэрхшээлийг арилгах 30- онцдогийг изгдсэй жур- ЗАРИМ багш жир ас рилгоор саяхан МЇПБ-ын маар үйлдвэрлэж, оргой Ковфрсс - алга: анин Төв Зовлол, БНМАУ-ын хэр»гдэмший бусад Оараа- ХОГ БУ Цаа Харин зан Сангийн Яам, Улсын зай адилтгалгүй, зөвхөн 1 Бэзгасүхэй Фиатест балкны ерөнхий хороотой иноперийн байгулчлагын аг ДОР, мэдэхүйн шан? хамтран аймаг, хот, рай9- шугамаар гишүүддээ хүр- зүйл өгөх талаар банш, пы пионерийн байгуулла. гэж байх зэрэг олоц (21 гын зөвлөл. орон тооны асууддыг холбогдох бай- зүйтэй зюм. ахлах удирдагчтай нион2- гууллагуудтай | хамтрзй нг, Н сэнгч үнэр: рийн бүлгэмүүдэд мөнгөн судалж байна. Бэрхшээл дагч СИЙЛЭГМАЛ хөрөнгө хуримтлуулах, зар- багагүй байна. Энэ онд (Эргэнэт, 8 жилийн 1 цуулах журам баталж, б3- хараахан шийдвэрлэж ча- сургууль): - Мангй бүл» далсын давс нээх шийд- дахгүй иь шиг байна. цэргийн... дугаар алти- вэр гаргалаа. Сурагч Ү. ЭНХЦАЦРАЛ: Т2М гэ ай” Үүлтэй алдуулан (Өмнөгөть, Даланзадгад шӨМВРнл Ч тус” ашгийн МПБ-ын Төв влолийн хотын 8 жилу -- Инсоне- тэргүүний эзлэлийн (ки тэргүүлэгчдийн хурлаар рийп, хүмүүжлийн гэ:4 манэй бүлгэмд бүл- аймаг, хотын ннойшсрийн хоёр о ойлголттой ажлыг БИН шпуртшар зжиллаж байгууллагын зөвлөлийн цэг мөр болгомоор сяпагд байна. Бидний ажил сай- тамгыг шинэчлэх, райсдиы даг. Хүмүүжлийн Ажил хан эхэлсэн боловч Яваай ипонерийн байгуултагын гэдэг маань пионер бидиий дла бүлгийн удирдагчид зөвлөл, нийт бүлгэмүүдэд л ажил Тэгээд Ч пионс- маань зимлд | бролцохоо тамга бий болгох тухай рийн ижил сайн (байзал үөдилоо, Ажил ИХТЭЙ, зэв хэлэлцэж, 08- хүмүүжил аяндаз САЙЖИР- бага гэх юм. Эвлэл, тно- хиалаад байна. Шинэхн- из гэж байна. нєсгйй холбоос бэхжүү- чээлийн жил эхлэхэд т3 --Тийт зэ, өдөө тхэнк тэ0гүүний залэлийн бүхний гэр дээр уг там. Сургуулиудын хичээлийн үүшүүдийг булгийн удир, гыг хүргэхээр үйлдвэрийн хуваарьт «хүмүүжлийн аж дагчаар сонгой ашиллуу. өх эгч нар чинь чариайн ми цаг», «иаднерийн дахаэд иймэрхүү | бэрх, ажил» гэдэг хоёр томьгол|/ гэлтэй олов тулсарч байг Пионерийн ахлахуднар доор 14 хөнөгт иэг удаа үз Үүнээс важ гарах вэ?! яагч У. ГАНБАТ (Ховд зэлжлэн хийж байхаар Гүлсийн удирдагчаар Цэцэг сум, 8 жил): тусгагдсаар байна. (нФ: ажиллаж байгаа залуусын Ходоогийн | сургууль мерийн ажил ч тэр, ернь үндсэн ажлын цагийг ба- бүлгэмүүдэд бомёр, дар. хүмүүжил олгох явц чтэр, гасгах буюу тэдэнд (Чааг- цаг, бүлгэмийн туг тэээг тасралтгүй, эрэмбэ дарай. пал урамтил олговол сэя хэвор байх юм. МИ тай байх зэрчим дээр үй. нэг сайн ажиллах юм бий Жеж байж ба| ий Тев Зөвлөл, ймгийн дэслэш байж. тэмээн» үр Үү? Ё 5 їл шаар, зочны Өнгиер, сурагын барж, хийдээ тиоиерийн байгууллагаас Дүнгээ өгнө, Гэтэй өнөд 25 АСУУЛТ" УЛТ" ХАРИУЛТ" М» хоёр иалоасрынй ахлах удир- ХЭЭ-нйй. хороо, пноиерийн “АСУУЛТ "ХАРИУЛТ 5 АСУУЛТ". ХАРИУЛТ» АСУУЛТ чаар болон бусад чиглэ- вэл, үүнээсавч ашиглаж боогдуулж бу сан, бү: УБДС ВхАР : аж драса ү ЭДС-ийн ийолерийн удир« сын зээр чөлөөт цагаараа бололгүй яахав. Гэхдээ тээлч бгїдой, Ё.. саад дагчийн ангид шалгалт өгө-/ бог хүүхдүүдтэй ажиллаж бид том жижиггүй бэлэнч- болж байгааг д зруй өөрч. хөд нь хөнгөлөлт үзүүл байгаа хүмүүсийг үндсэч Лэх, хуулбарлах сэтгэд- лөхөд зовлөс багш байх нь болох уу? ажиллах чим хүсэлтэй мэг удирдагчийн гүйцэтгэх үү- иї "чилгагүй, зовхон Дуул- нь үйдсэн байгууллагатай. РЭГч тогтеж хэвшсэн зурм! гавартай гүнцэтгэгчид өөлж эдийц засгийн шинэ. таа болон хүүхдүүдтэйгээ лаас оороор тодорхойдог- байгаад Инойгрүүд дүгнэлт тыг хэрэгжүүлэхэд нэмэр зохицоод байх юм. дож байна. хийж, түүнээс гарих арга бөлөх мэддэг, Харий тэдний шагна- У! чуулганаас дэвшүүл- замын талаар чуулган дээр сайтай, чадварлаг лын тухайд гэвэл, бид зу. Сой зорилт, гаргасан шийд- олоц талаас нь а раач, уран бүтээлчдийн вэр, тус чуулган дээр МА сэн юм. 9, ээс болоод Туудлагад ихээхэн Дунд шагиалын загварын ХЇЇ-ын Төв Хорооны ероөн- ионнерийц байгууллага Далтай хэвээр байна. : Уралдаан зарласан. Хэ. хий царийн бичгийн дарга, ин юлерүүдийн биш, тэдний болохоор шиойсрийн ажлын дийгээр цөөн хүмүүс энэ. БНМАУ-ын Ардын Их төлөө оайгуудлага уралдданд оролцож бай- Хурлын Тэргүүлэгчдийн ойлголтыг төрүүлэхэд хүр- Сонгуультиуудаас чуудын маань хайртай Сэй үг нь инонгрийн бай- голт хүндтэй хүмүүсийг баяр- гууалага, луулах сайхан р Үйл ажиллагаанд Ловсон хүчнээ бэлтгэх бод. гє3 түүний гишүү- маань нэлээц түн шингэж, логыг цаашид ч шагналд дийн үйл ажиллагааны чйг- сэтгэхүйн зуршил болчих. Ма. ирэх оноос бий болиогэлс дэлийг тодорхойлсон ярог- сон болохоор салахад Яяр- бодож байна. раммын чайартай баримт сигтай л байгаа сонгуульшуудаа тө- лгэмийн | зөвлөлийн тай. халтлэмийн эзовлолийн бичиг юм, Бид 11-29 хүүхдээ Рол бүрээр шагнаж ура (Нийсхэ к ттррцэн Бэнь (Эрдэнэт, 8ожилАОНХ-. Тиймээс эдгээр баримт Чанлаад циэхүй, зарим. шуулса. Зарий мэ? шинэ сургууль) -- Урьд жилүү, РИЙ” АЖИЛ нь племерүү- тууль) Грчнс: и ЇЇ сур бичгүүдэд тулгуурлан орон Аеа хэт бооцийдох, свэл Шагиалыг бий болгохоор бил бүхэн, Баныг шир дэд болон тухайн үйлдвэр, тийц 14 н лдугаар | ай нутаг, хамт олны онцлог, “бНСийг нь даалгах» мэ- ЯИОНерүүдээс санал явсан. БаДБА х ВАр оны Мон ДүүДИйг эвлэлд олСүхүүХ: хүүхдийн сэтгэхүйн түс РЭЭр эзэнгүй орхиод бай. Маш өлөн санал хноп явуулдаг байс Түй зөвхөн” наймдугаар МИН. авьяас чадвар, хүсэл 2 9 582232 -и ччүгэ мэг хэв лагварг ору ЛЭ ОгЧАр сонирхолд инйшүүлэн, бү- -- Ма тод байдал, ирд- МЭГ Хэв лагварг оруу эйр, Нмйа, 7” зэм сэн үйл анмг” хүүд уран “двм”а залан Иїиопер Б. 17(21:15:719 загааг хөгжүүлэх зорилтыг (өөрт баатарчууд, к 7 бидний дүгээр сургууль): -- Шинэ “ҮҮЛЭХ явдал та тустай) хийж, түүнийг нь дүрэмд 8--14 насны су- Хийсэн Зорилт болохыг энд рагч бүр Монголын пнонс- ХОРОО р БөгэгЧСүл ийн байгууллагын гишүүн байна гэжээ. 14 нас хүр. РИЙНХОФ үүргийг эндээ сэн ч эвлэлд элсэх хараа- ОЛЖ -17 өгч байвал сайнсан. (Зэв- дөж чиглүүлэхээс гадна. й, тэднийг яма, аяшллавал улаж нь хувьд хүнэй, яв- ХӨД хай болоогүй байгад то- ӨЛӨХОД НЬ ИнОИгРийн ахлах дэгт үд сацал, эх болов енїшхний Ямар ажил хнолдолд тухайн пиноце- УАМРДАгчид, багш, сурган бодож багца. Энэх, баазэулд Ё : у гэж рийг хүсэлтээр иь пиопе- “Үмүүжүүлэгчид, түүгээр ч к р СуРаах барахгүн эцэг эхчүүд тус- эс ма хвэр чөлөөлж бО- зах нь чухад байна. -- Заавал гнаймдугаар | Сурагч Х. ДАНАГҮЛ ГЭЭР сургууль) -- Хүүх- док. ангид оруулж байж МХЗЭ. (Баян-Өлгий. аймаг. Тө- ХҮҮД ОНДНИЙ Эрх ашийг Дд элсүүлнэ гэдэг бодлогыг БМЙн 1 10 жил):--«Пноцс- ХАМгаалсай хууль рах (Нийслэлийн дээр баримталж бай. Рийп үнэн» сонипоо уншиж, УУ? Иионерийц байгуулла- сургууль): Бүлгийн зөв-/ Дал танай 4 с Нэрлэж 3 х га пноисрийд гишүүнин эрх лолийн ахлагчийг улирлаар ЭвЭ иь їсэперийн идэвхт түвэгтэй байма уу? таа бол энэ маш буруу. шинглахад бидэнд хэлний й ҮүнИИ Өр ээн хай хихи боснсуовгон уу? ашгийг яаж, хамгаалдаг вэ? сонгох иь зөв үү Ц МИБ-ын шинэчилсэн дүр- бэрхшээл (ялангуяа ба! мийн дагуу 14 ас хүрсэн АУИд амгийнханд)) их гар- -- Нам, засгаас хүү- зухай й, аггын Бедэчлгйнцүүш 3 уншиж, судлахыг ХИЙ Л баримт бичгүүд нь гийм 2өвлөлийн рөФ хүсэхгүй бол 15 нас Биисүсн эээ хүртлээ ипшшер байж бол- С ца. Д т: 9 шүү дэ. Ингээд МХ Ямар бодолтой байна вэ? гёалж, тэднийг ов ЗЭ-нйн дүрмийн шаардда. -- МИБ-ын дүрмийг ка- хөгжилтэй иргэн төрөлх хэл ЯМ талаар, гаргасан бү- наар сонгоно. Хэрэ, бүл- ном, тэгш гаа буюу, бусад шагггаан болгон байгаа иохцолд шаарддага- зах хэл лаг багт очиж тмши хүрээид биеэ бэлтгэсэн дээр орчуу. хэв төлөвшүүлэхэд чиглэгдэж тай гэж үзвэл хугацаанаас РҮҮАЧЙн мэддэг, чадварыг 5 ах Ж | судалж байдаг. НЙШХҮҮ хүүхдийн нь омно бүдгинд цугааа. ХАЭЭШЛүүлэхэд бид нэлээд пуулан сомтрхлы нь дагуу (АЗЭ-д элсэнэ. дүүлэх залаар 2 тмовсрийн ахлах улир- Ь Нулчблаы амьд- эрх ашиг ай, уулсын иаар хэлэлцэн (өөрчилж дагч Ш. мӨНХХУЯГ (Бул Ра-ын талаарх санпгын бу- хууль, тогтоол, шийдвэрүү- болио. тац Хишиг-Өндөр 10 жид): 23нг «ана омир» сонинд Дээр хамгаалагдахын (зэ- --ёЦалгамж | үе” аяны Мээн ажаалуулах талаар рэгцээ тэдийй эрх ашгийг удирдамж гож үгүй боллоо. 8Амгийн цидц. ний байгуу4 жимх:нэ ёсоор хамгаалагч сургуульр -- Бүлгэм бүх ёсуудлыг өөрс- дагын. зөвлөл ихээхэн са- нь хүүхд| НЬ пионсрүүдийг Дон шийгдэж хайж эхэллээ, Наааалга мууташ ажиллаж хувьсгалг 0) Зүү а бо- үе» гилигайч, «Та- Удардамжгүй болсон боло- Фангааг ойлголоо, гимгиин иргэ гэж, 0-3) ив, вай нан эн5 Б45 лаа иаж Өангууллагый | зовлөлайн хохироосон алишаа асуу, зохиож бойсуулахаа 5 тэр ох улирдаага, холөоєДох ХҮ? дыг илоперүүд Цуглааш тон мэдэхгүй байна. Ингэн: мүүстэй ярилцыя. раа хэлэлцэн, гаргасан са- уулслаж гэв гэйлт удердамжгүй бэл-| Бүлгийн ахлагч Т.БАЯР- Мал. гомдаоо... Инолерин гол хэрэг байсан юм уу! Цэнд! (Уяногоаь, (Хаа- АРД Шатны удирдах бам Сурач А. АЛМА ҮЛ сум. 8 жил) - КУуаана буюу бүлгэмийн д, (Багн-Өлгий, Дэлүүн сум). с.ддсамжаасч» Ү| чуулгаг ЗӨ8ЛӨД, аймаг, Ба: “райо- -- Майчсрүүд «Залгамж өв шийдвэрийг нэгдүгээр 8М хишашин 5 ууала. үет шяйсар үүрэг авдаг сарын |чнээс хэрэгжүүлнэ 54 зовдол,, эс байсан. Одоо хувь сурагч, узсэн үнэн. үү? алөлоор дамжуулац аль бүлж яаж үүрэг авах вэ? 29 ч байгууллагад шиндвэр- рийн ахлах удир- | -| “Залгамждагч» лүүлэхээр тавьж болио. дагч ИН. ХУРМЕЖ (Баяа. ЧУУлганы шийдвэр хэрэг. Тухайлдал,сургуулийн сур- Уллгий, Булит сум. 8 жил), Эбүглэ. ажил шиндвэр гарс- садт хүмүүжлийг -- Уриа зигүүргүй ч гэсэц. ВМ. дараахнаас | эхэлсэн. холбоотой сай зох уу? «Залгамж үе» аниы удир! Амрий Чуулганаар шинэч- хын талаарх бүл! цус Ж. дамт шаардлагатай байх дэн баталсан МШэчгч Дүр даан, бүлгэмийн зөвлөлини шиг санагдана. Циойерүүг. вийг 1989 оны цэгдүгээр шийдвэрийг шиоперийн ах- дийн ажлыг чиглүүлж огох: Сарын цэгцэгс мордохоор, а. төвлөрсөн нэг ррограмц байвал пмар вэ? гн «Заагатшлагчь У! ХАРИУЛТ “ АСУУЛТ « а. Ү ахлах удирдагчдын улсын изэс лаж гарах вэ? 1 асуудлыг хэлэлдэх юм. дохгүй зэр йлдзэрлэ- ярилц сэн хүзэн яновгрийн бай. 70) чуулганы шийдээ хийн үйл : зөвлөлү мэт Дадлага. чадвар эзэмшсэн РӨдЛЭХҮҮНД зохих Хэмжээ дэг Иймд үйлдвэр, тийн тэсэн хүүхэд бага. “дарга Ж. Батмөнхийн хэл- гэсэц шиг баша. Энэ онл Зяалгаруулах журмаар бос бҮР бүгд ї тв аг бай эн Харий сайя ажиллах Хи юэ, тухай ойлголтыг УлМалр энэ нь нь болоод ороолд ман, зоож хувирсан билээ. Эн яионерү : 1 ан билээ. Энэ хэлд ТУЛГА (Нийслэлийн 51 УРГУУЛан баяжуулж хэрэг. хоргүй, осч хөгжиход нь биш, үйл тнва 27 Хээр хичээлийн жилээс бүлгийн томчуужын лон, ойл . ажилд нэлээд өөрчлөлт томчуул бид Зөв чиглүүлж Харам хүүхдийг аоурыг, Гарч байна ЗӨХ туслалцаа төдий аргалахаас Манай бүлгэмд л гэхэд хөмтрэн хүндэлдэггүй. сайр СУУРНА ч идүү ашигтай байна гэ- дал манайханд их байх юм. ИХ андаг болов. Бүлэг бүр Гё8р «уртууль): вл 3 3 йд: Га гэж хоёр өөр нэрээр хүмүүжилд гай харьж,саад ОЛ!Оороо хэлэлцэн шийд га гэж хоёр р үрээр Пионер Ж. АРИУНТУ- болж байгаа томоохон хү- Вэрлэж байна. Идэвхтэй, бичигдэж байна ЯА. (Инислэдийн 51 дү- чин зүйлийн пэг гэж бод- НДЭВХТЭН бус гэсэн ялгаа Эөв бэ? арилж эхэллээ. Нааштай Иионер АДЬЯАСҮРЭН сайхан 13 дугаар ловч зайлшгүй лрих асуу- -- Бүлгийн зөвлөлийн Идэвхтэй 2 бурварийд шненер байгууллагынхаа ДФГ. Тийм учраас бид Мон- ХЭД, Освор үешихний сур- ахлагчийг жил бүр бүлгийн гарын авлага болох пнойе (үцслэлийн 53 өусын хишүүнэээ чөлөөлөгдөнө. ГОЛЫн ийойсрийн байгуул- ага хүмүүжлийн асууд- тайлач сойгуулинп цуглаа. рийн ажилтай холбогдсо ( мий лэн үүр. Материал тэр болгоц лар Та хүүхдийн эрх ашгинг хам- гээ гүйцэтгэлс чадахгүй бай. Дохгүй байна. -- Сонтуультан ииоюне- хайл бүлэг болторчуудын анхаарч Тов Зовхол ашцаратаа шно 02:23 болох уу? Гэхдээ нерийн ажлын (мэддэг, пэг бүлэг Он» туршлагатай арга сүйзээр йиобсртой байх юм. 2 МПС-ын зө цагаар хөдөлмөр хийж бо- Муглвэ Лү Чөүнрүлэнч хэрлэн ХАРИУЛТ | -- Ч! хэмжээний завлөлгоэц зөвшөөрөл авах хэрэгтэй зох уу? болдог. Пүгээр яваад юм Энэ онд инонсрийн чихгэс болохгүй байд Яишшрошаллд шэшчэлэг Дахсэй виаа ШОГ 26:36:16 7:3-727 (шийдвэр одоогоор бидэнд Бид чинь инигмийн сэтгэл. Удирдсан багцдл СЭЭчдүм л ан гэйхийг ЗҮнҮүлтрнгэнний “сэ хичээ Зи тэдэ. : юэ” хас Шу удир- шэвилээр үед амьдрах хүнддэж хүртэ, хүртэхгүй ЧийӨЭү шинэс оч аах олон нийтийн ллага. хой вхуйн тодор 3. хара- үү дээ, Ийонерийн явдал их: л: Ар эцэг "эхийн төлөөлөгчид нєний бүтээт, хад үнэхээр хүүхэдтэй хамт олон дотор ахлах ла хүүхдүүд Хаан, єв. ЭЭ! 5 ний тйчиэүт орш баз нионерийн ажил сонгоход | томчуудын зүгээс үзүү | дутагдаад байх шиг байна. р нэгэн ажид зохио Сурагч С.ЦЭНГЭЛСАНЙ лионерүүдийл саналыг ХАН (Нийслэлийн 35 ду- дунд сургуулийн сурагчид ха аага хийхийн өмнө тус сургуу амна шиэйсрийн ахлах удирдагч Амслаа. Стефамова, -- Хүүхэд шэгдүгээр хийхээ хамт ГИйл ахлагч, бүлгийн дар- Аль нь гаар сарын З-нд (Чавдарчс зах үүссэн өдөр) түүнд алсана. дугаар ангижсыа шиннжерт элсэх эхлэл бойгаа бо сэн дүрмийн дагуу «бүл тийн гарч ирсээр байна. түүх намтартай таны цана. 1но- чсрийл цуглаанзар |«Сєштеш, 5 иренчсэ-д орж уаааа бүч зүг ма. 7 дугаар амгыж өөрсдийнхөө хүсэлтээр шомсогалд элсдэс гэж товч талшлцуулаа. шонкрүүд жиээй асуулгад ХА, риу-ж хэмээлээ, Татьяна. пмонерүүдийн давлах ЄУРСУУЛЬЫ -- Пясиерийл Ол, бүлгийг ангиар нь билэ хү- сэл сонирхлоор нь зохион байгуулбал ямар вэ? Ту 2 зөрлэмж, СҮ1авги ажлаа тамил байна. МПБ-ын өөрийн бүлэгтээ элсүүлж 10 орчил залжмх зэр нь хүүхдэд уйгар хая сасводдаг бана Цастаа Калдав (Ү амь): хэлбэрдэх янд, тоо аж-авх өлж төлсжлсж байна. авар ажиллаж, оруугаж Зэвдэрэ: өвлөх Өвлс ЦГР суагаарай» хөдөлгээи юм. Түүх намтартай төллцож 2 ду, ГЭР СУМгаА хусаах зорилготой. хий можьютертой нөхөрлөх, мод цэ. цэг тарих єр нь юу л хийж сурча зэр бүхэн алсдаа хэрэг Дарма 8ь болно гам, үлдэж г -- Ийнэвсрийн 9 дусээр чуул- хүнлэг санаас хойш сорийа удирдас өлгөх сургууль он хөгасүүалх талаар ахиц гар, чил хүүхдийг хү за. Бүаж бүхэл «ер сөр свед- жар ОмА Мэнэй бүлж мөнгө ху мэ авлыг сазаж сэдэж ХЯАДЖ Орьмалтулж тэдэлд хувцэс, нээ Оесөа, Урьд нь дээрэж єсч ат өгсөл Бас гай жовлон Учы. зовирын диүү аваллады Оэ8- сан Аршсны хүүхдэд туслах вэ- хаа. Бүлэг бүхэв ижилхэл ал2Ы1 долгова өрмүүлс ТГазса. шир Т аад өөрсдийн гараар талх барьж ТЭД ЯМАР ӨӨРЧЛӨЛТ ХИЙЖ БАЙНА ямар өөрчлөлт хэд хэдэй хэсэг болгож ондоо шинэчдалт гарч байва вэ! гсэн ондоо шжил зохиож байна Нэг асуултад Софи хотын 81 дүгээр хүүхэд гэртээ мэлхий тэжлэх үүрэг авчээ. Бид түүшийг шна. риу өслөө. Хүүлдүүдтэй ярилц, мерийд алсад ман 2 гэш үзэж бэлна. На Траефиова (Ү! ангир Бид гурван үндсэн чиглэ- байла. Нэгдэх кь. 3 гэр» сэдэвт ажил. Гуравдахь нь анд амаллах хүсэлтэй» гэсэй 3 тэртэй Иможер Оүхэн ямар мэс Хайнан Энлэиүлэйн сонурэнанй бүрэн ийж “арэх Я. Зураг шурах. ураа дарс . шүлж бичих, хувцас өсх, Стофанева (Ү1 авга! «Гар сунгаарай» ходөлгээд, Онд оролцох дуртай. Энэ бьс элэрээ! үйл хүжүүжал Маншад өн. түжүүлдэг Бэ. х алтны үйлд- Зөлөөжиий ажиллада Бид звэд, нснаєс алсаас х ом аш гар өрсөж 04- цодыс тареж, баржлга байгуулал хүүхдүүдээй захждлвар хэржлц 2углд өөрсдөө хамгийл сасирлаэ- оуж. лган дээр асуудалд | багш Ц. БАР (Дорнод, шид вь чувтаа, юэ. Хусааа үнэг хүрчэл 29» хэа хүүхдүүд ЭМ (Тао царын ОУДГОйЙ шүүлжлэлтэй Ашид: Чойбалсан хот. 1 8 шил! болно. Үисиср Цас май бана үйл” аинтдагаагаа | зоож захиа сондээ өсдэээсэл эрээ хэвээ” узээгчыын ЫїР сай, Ингээд, «баагамж үе»... Бүлийн ажлыг явуу, . Бүжгийн иллаНы Элгээ аууаж Чадна тэн үзсэн (| бо Счисдөд юь гогиросон эд. тээ богилов зам, авны удирдамжийг ишоне. лахад бүхнийг инги удирд: ЖАРГАЛ Хам- сургууль! -- бүлгийн аж. авуулж зис вь бэж ээд иммүй. 002 рийн өдөр тутмын үйл сай багш халж, бааш, гар- ї ): Ционер: | Б. АНДАА амс амга, мон тар элчииин Өлсмэн чгүд гарах узарсүй гэж бодох гуйриэцлэга тэмэсүү Ё1ш-0 ажиллагаанд саанал мөр. дан зохион байгуулдаг хуу» бүлэг, (Нийслэлийн Ү сургууль! гаж үйллээр. 3 НО"... өсөн Туотүннан нэ өө аа 5”. бичиг гэм. чин арга байсаар л байна. байн 2- «Залгамжласч« | ҮН. 02 “. ? й - М - Өсье тионерийн бүзгийг шш- сэн, сонирлсоа ожллл пномсрүүл фшнхза коягаар илрэмж харну болоход нэлээн зэл, М”- Б-554 сайн хийж байна Ямар оюлл авч болто шүү. . Энэ хугацаанд ул гэхэд мэм их бичиг ээс, нээр байгуулаа. хийх хүсэлтэй буВза еэ тээ ОТэдний хааг. хүсал, өрмэлалийг дэд АСУУЛТ" АСУУЛТ" асуузга хийхэд иноёср бүхэц Фөрсдийн сочнрхлог эжлаа бал, жээ. Зарим нь бүлгээ: зохиож шанад еросцох хүсэлгүй (бал. Софив., ж. к. Младост-1 81 ЕСПУ «В.Югэе КИД, Ярилцалага хийсэа Ж.ДАШДОНДОГ Д. Сүхбаатарын талбайд болсон дуу хуурын баярт шионер сурагчдын «Улаан бүч» чуулгын тоглолт хөдөл- мөрчдийн талархал хүлээв. Зургаан настай охин С. Гийгүүлэн «Миний дүү» зур- таа зурж Өргөн олныг баясгав. | ЗУРАГ ДЭЭР: Афганжаалууд. Баяр болж байна. Гоё сайхан хувцасласан хүүх- дүүд чихэр, жимс дүүрэн ширээнд Хөөр баяртай сууцгаана. Хүүхдүүд эмээ- гээсээ бэлэг авч бүр ч их баярлав. Зочин гийчин олон иржээ. Цэцэг, тоглоом, Хөг- жим, жижигхэн сандлууд бүхий цэлгэр танхимд хүүхдүүд дуулж бүжиглэн хүмүүсийн царайд инээм- сэглэл гэрэлтэж алга ни- жигнэнэ. Баяр болж бай- на... Монгол нөхдийнхөө гар дээр өсч торнихоор ирсэн афтан жаалууд Дөрөвдү- гээр сарын хувьсгалын 11 жилийн ойн баяраа тийн- хүү хөл хөөртэй тэмдэг- лэв. Шаймо, Самуло, Богр- зона. Люфар, Архматуло, Кажир... 27 афган жаал. Зургаан охин, 21 хүү. Тэд Афганистан эх орноосоо алс холын монгол нөхдөө зорьж ирээд даруй бүтэн сээ. й хангай Саяны өндөр сайхан нуруунууд Хойт зүгийн чимэг болсон Ойн Хөвч уулнууд...» Монгол хэд Дээр уран яруу уншсан зургаан нас- тай Павад хүүг Уртнасан эмээ нь энхгийлэн тэвэрч -- Миний хүү.лх сайн. Эр хүн... гэж буржгар хархан сэвлэгтэй зулайг нь гүнэрлэв. - Эмээ, эмээ! Хүүхдүүдийн, хамгаас хайртай энэ Хүн . афган жаалуудын төрөлх гэр орон нь болсон 58 дугаар цэцэрлэгийн эрхлэгч Т.Урт- насан билээ. Хүүхдүү- Лдийнхээ баярыг Яг л эх оронд нь байгаа юм шиг өргөн тэмдэглэх гэж Урт- насан гуай, түүний нөхөд тэр өдрүүдэд «Хөд хөөр- тэйн дээр бас ч зав чө лөөгүй байв. Залуу сайхан афган бүсгүй хүүхдүүдийн Дунд инээмсэглэн сууна. Аз жаргал дүүрэн эхийн хаг- цаар хүүхэд бүрийг энх- рийлэн халиаж, учиртай- хан нүд ирмэж бяцхан жаалуудыг урамшуулна. Түүний нэр Абдул Ахмат Алла. Тэрээр 28 настай. Эх болж амжаагүй ч энэ бүсгүй эх орныхоо даал- тавраар 27 өнчин хүүх- Хийн ээж болсон хүн. Бид хоёр хэдэн үг солихоор дуу хууртай танхимыг түр орхив. Тэрээр бодлогош- рон алсыг ширтэж: - АЙ даа, Афган эх Орон минь! хэмээн ягиа- таа эхлэв. Сэтгэл эмзэг лэм санаа алдаж, нүдэнд нь уйтгар бүрхэн - Набулыг буудлаа! гэсэн мэдээ дахиад л солс- лоо. Тэнд хүмүүсийн амь нас үрэгдэж, хүүхэд өн- чирч байгаа шүү гэж бо- дохоос байх суух газраа олж ядах юм гээд хоолой нь Зангирав. Алла хорин хоёртойдоо айлын бэр болж эр нөхрөө аминаасаа нлүү хайрлаж явжээ. Тэд эхлээд хүүтэй, дараа нь охинтой болно гэж ярьдат байж. Гэтэл тэднийг, танцхан жил хамт амьдрах золгүй хувь тавилан хүлээж байжээ. Цэргийн офицер нехөр нь Дайсньь суманд өртөж Ал- ла бүсгүй бэлбэсрэн Х0- (иагшстиажитостєш 2 хэиш5 ЗОХИОГЧИЙН авсан гэрэл зура! хүн. Дөрвөн бүстэй дүү- тэй. Тэд бүгдээрээ цэрэгт, хувьсгалын ололтоо хам- гаалан байлдаж яваа. Ганц охин дүү маань ГЧ й Төв Хорооны дэргэдэх залуучуудын сургуульд суралцаж байгаа. Аав ээж минь төрөлх Мозартаа амьдардаг. Эх орноос минь захидал ирэх өдөр бид хамгийн их баяр хөөртэй байдаг. Харамсалтай нь захидал Даан ч цөөхөн ир- дэг гэв. -- Монос цэцэглэн, хаа сайгүй ногоо гарч, тариа- чид газраа тордон афган орны минь хавар мөн Ч сайхансан гзэд дахин Сса- наа алдав. -- Монгол нөхдийн найрсаг, Хүнлэг нар, нөхдөө гэсэн сэш лийг бид ихэд дэтгэдэг. Хүүхдүүд маань ч тийм Хүмуүс болж өсч торнино. “Миний 27 хүү- хэд надтай хамт ирсэн Азизло Шохназ багш бид бүгдээрээ азтай хүмүүс. Монгол орон, нийслэл Улаанбаатар хот. Энэ бол ямар ча аюулгүй амар амгалангийн орон! Афган зх оронд минь ийм энх амгалан цаг ирнэ гэдэг бид эргэлзэхгүй. Афган бүсгүй Аллагийн чин сэтгэлийн үг ийм бай- лаа. Бид инээд наадам дүү- рэн танхимд эргэн оров. Найз нөхөртөө баяр хүр- гэхээр ирсэн монгол жаа- лууд афган найздаа зур- сан зураг, хайртай тог- лоомоо бэлэглэж, хоолой нийлүүлэн дуулж байв. Энд баяр болж байна. Я.СУМЬЯА Нийслэл хотын маапь хаапа ч очсоп дуулж, бүжиглэж, ЇГ! диэ зургийг өөрсдөө тайлбарлацгаа! | байгаа хүүхдүүдтэй тааралдаж байл: . МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧИЙН авсан гэрэл зургууд "ис Уран бүтээлийн 1 нэгдэл бэлттан. Д, Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн Комбипатад хэвлэв. Н. ЧУЛУУН зурав. ИНДЕКС--14140” сонины тэхллт ЗӨВЛӨЛ 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 2634--35 (2405-2406) 1989 оны Ч ИЛГЭЭХ ЗАХИДАЛ Чуулга толоологч исхөд өс! Өсвөрийн Сүхбаатарчуудын дээд чуулга--Монголын пионерийн «Зал- гамжлагч» УЇ чуулган хуралдсанаас хойш есөн сарын хугацаа өнгөрлөө, МАХН, МХЗЭ-ийн ХЇХ их хурлуу- даас пионерийн байгууллагын өмнө дэвшүүлэн тавьсан зорилтыг бүтээл- чээр хэрэгжүүлэн, пнонерийн бай- гууллагын үйл ажиллагааг шинэчлэн, өөрчлөх асуудлыг олон талаас нь ну- хацтай авч үзэн, тодорхой шийдвэр гаргасац билээ. Үргэлжлэл нь П нүүрт ЄЯл, цэ, З.Хбаата)| ал, ги, Өлөөд Риад) 5 банн 9в| Рын Өдөр, 24асад Шш НҮүь зо, "улса, Лиодор, Тай: 3. үх: 2 Үзлэс авдар ээ Рыц : Хийсэр Язандадй Мжир д їү Нүү ТЭмдэрдс0Р Хотод, хаваа 23 27 Тө, Хүүхэд, 5 Моцор, Хүү ү,“ЭЧий | эхо ЭГЭНГРУН “їсэд Ї 9свөрд РТ ЗОрнудсд, Чүүр Ц бУраалас,, 9 | ын НҮүьр гэд бэлтгэсэл) Вагчдд, Н..| “вь) 1 Зуулаж ахуйд, Түрээс, ё, Т 85227 1 эрин, тээ | Мон, б | Чилгэ,, Өр су, Үлхгай ТЭсэд 5: ай. ш, | Мүүр) “Ур, Шлэ | сураг эл! Нүү, Үү» зөхадах Санаа: Өсвөрийн сурвалжлагч У. ГАНБАЯРЫН авсан гэрэл сур - лагад Элийд ор 5 |. ан ха ага, сахилга Ч 17 ё. ! Пионерийн байгууллага маань 64 дэх жилийнхээ нэдэг болов. Үүнтэй уялд рнуцл! 123 Ш Нуүь, ча. ын | | ойг тэмдэглэл: байна. Баярын энэ өдөр пионер су- ондөржлөө, Өгэөдөр бид ажлыг хэлбэрдэн, дуу Миньд э| рагчид байгууллагынхаа үндэс суурийг тавидцсан ах- тай зохиохоос зайлсхийж, алдаа дутагдлаа илэн да- ЇЇ ДС: 4 Рчууд, өг 4 л тадуудаа болон өмнөх үеийихнээ дурсан хүндэтгэдэг лангүй, айж эмзэлгүй хэлж ярьж сурч байна, Ил | хо Ё элад 8, 5 : | ЕМ, е 4 үд тод байдал, ардчилалд суралцахад пионерийн «Зал. (4 “ад, үсэн бы, с, Элэ шил пионерийн байгууллага маш чухал үед ! ) гамжлагч» У! чуулган үлгэр дууриал үзүүлсэн би- ЇЕ 5у түрэг эн | орон даяа ьсгалт | пад Ї 23 эхээ: 469 байна. Еиций 11 | лээ, Чуулганаас гарсан шийдвэр-Д, Сүхбаатарын нэ- (2 (2 айн, суүнрчн зална” байгуулалт хэрэгжиж эхэл- ї 1 рэмжит Монголын Пионерийн Байгууллагын ажил Ч ий | | шар ! 11| хдлсийн чиглэл юм. Л | : шинэ сэтгэлгээгээр дүг- Ээ Ү үндсэн 1 ма. | лээ. Бид бүхэн ажил үйлсээ. ! | Ж, й 2 | | 4 улсын -үгулонттэр ҮҮ зугРгүж ШЧжЖж ХШ ЛчлтлллЛлллалшилтйш 297 ПоагэггллаЖ 1 Бэхэлгээ 2. 3эх 1 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 2634--35 (2405-2406) 1989 оны Ч ИЛГЭЭХ ЗАХИДАЛ Чуулга толоологч исхөд өс! Өсвөрийн Сүхбаатарчуудын дээд чуулга--Монголын пионерийн «Зал- гамжлагч» УЇ чуулган хуралдсанаас хойш есөн сарын хугацаа өнгөрлөө, МАХН, МХЗЭ-ийн ХЇХ их хурлуу- даас пионерийн байгууллагын өмнө дэвшүүлэн тавьсан зорилтыг бүтээл- чээр хэрэгжүүлэн, пнонерийн бай- гууллагын үйл ажиллагааг шинэчлэн, өөрчлөх асуудлыг олон талаас нь ну- хацтай авч үзэн, тодорхой шийдвэр гаргасац билээ. Үргэлжлэл нь П нүүрт ЄЯл, цэ, З.Хбаата)| ал, ги, Өлөөд Риад) 5 банн 9в| Рын Өдөр, 24асад Шш НҮүь зо, "улса, Лиодор, Тай: 3. үх: 2 Үзлэс авдар ээ Рыц : Хийсэр Язандадй Мжир д їү Нүү ТЭмдэрдс0Р Хотод, хаваа 23 27 Тө, Хүүхэд, 5 Моцор, Хүү ү,“ЭЧий | эхо ЭГЭНГРУН “їсэд Ї 9свөрд РТ ЗОрнудсд, Чүүр Ц бУраалас,, 9 | ын НҮүьр гэд бэлтгэсэл) Вагчдд, Н..| “вь) 1 Зуулаж ахуйд, Түрээс, ё, Т 85227 1 эрин, тээ | Мон, б | Чилгэ,, Өр су, Үлхгай ТЭсэд 5: ай. ш, | Мүүр) “Ур, Шлэ | сураг эл! Нүү, Үү» зөхадах Санаа: Өсвөрийн сурвалжлагч У. ГАНБАЯРЫН авсан гэрэл сур - лагад Элийд ор 5 |. ан ха ага, сахилга Ч 17 ё. ! Пионерийн байгууллага маань 64 дэх жилийнхээ нэдэг болов. Үүнтэй уялд рнуцл! 123 Ш Нуүь, ча. ын | | ойг тэмдэглэл: байна. Баярын энэ өдөр пионер су- ондөржлөө, Өгэөдөр бид ажлыг хэлбэрдэн, дуу Миньд э| рагчид байгууллагынхаа үндэс суурийг тавидцсан ах- тай зохиохоос зайлсхийж, алдаа дутагдлаа илэн да- ЇЇ ДС: 4 Рчууд, өг 4 л тадуудаа болон өмнөх үеийихнээ дурсан хүндэтгэдэг лангүй, айж эмзэлгүй хэлж ярьж сурч байна, Ил | хо Ё элад 8, 5 : | ЕМ, е 4 үд тод байдал, ардчилалд суралцахад пионерийн «Зал. (4 “ад, үсэн бы, с, Элэ шил пионерийн байгууллага маш чухал үед ! ) гамжлагч» У! чуулган үлгэр дууриал үзүүлсэн би- ЇЕ 5у түрэг эн | орон даяа ьсгалт | пад Ї 23 эхээ: 469 байна. Еиций 11 | лээ, Чуулганаас гарсан шийдвэр-Д, Сүхбаатарын нэ- (2 (2 айн, суүнрчн зална” байгуулалт хэрэгжиж эхэл- ї 1 рэмжит Монголын Пионерийн Байгууллагын ажил Ч ий | | шар ! 11| хдлсийн чиглэл юм. Л | : шинэ сэтгэлгээгээр дүг- Ээ Ү үндсэн 1 ма. | лээ. Бид бүхэн ажил үйлсээ. ! | Ж, й 2 | | 4 улсын -үгулонттэр ҮҮ зугРгүж ШЧжЖж ХШ ЛчлтлллЛлллалшилтйш 297 ПоагэггллаЖ 1 Бэхэлгээ 2. 3эх 1 мл” АЛАГ МОНГОЛЫН ПИОНЕРИЙН Тєтсгол. Түрүүч нь 1 нүүрт Тус чуулган дээр МАХН-ын Төв Хороолы ерөнхий нарийн бичгийн дарга, БНМАУ-ын Ардын Их Хур- лын Тэргүүлэгчдийн дарга Ж. Батмөнх: «...гаргасан данчии шийд- вэрийг амьдралд хэрэгжүүлэх нь өсвөр үеийнхэн, тэдиийг төлөөлөн энэ чуулганд оролцож байгаа та бүхний нэр торийн хэрэг мон» гэж төлөөлөгч бүрийн хүлээх харнуц- лага, нэр хүндийн утга учрыг то- дорхойлсон нь үйл ажиллагааны маапь удирдлага болж байна. Чуулганы дараах анхны хичээ- лийн жил дуусах гэж байна. Энэ хугацаанд бид ямар шинэ зүйлийг Үроны тодорхой үр дүнд хүрэв Юуны өмнө пнолерийн амьд- ралд ил тод байдлыг хангах, ард- чилал. бие даасан үйл ажиллагзаг хөгжүүлэх, өөрөө удирдах ёсонд суралцах нийтлэг уур амьсгал бий болж. зохих суурь тавигдлаа. Пнонерийн удирдах байгуулла- туудын бүрэлдэхүүний 30 хүртэлх хувьд нь пноперүүд сонгогдож, д тппиппппиппнинипининшиншининишнпийнпиалиинппнинииииинлинииинииниинйииниши ТӨЛӨӨЛӨГЧДӨД ИЛГЭЭХ ЗАХИДАЛ 250 орчим бүлэг, 140 гаруй сайн дурын хөдөлмөрийн нөхөрлөл хор- шоолол байгуулагдан ажиллаж байна. Пинерийн бүлгэм, аймаг, хот, районы пионерийн байгууллагын зөвлөлүүд хамт олны хөдөлмөрөөр мөнгөн хөрөнгийн эх үүсвэрийг бий болгон, өөрсдөдөө зарцуулах эрхтэй боллоо. Ихэнх бүлгэмийн дэргэд «Эрэп сурвалжлах», «Баярлалаа» клу- бууд нээгдэн айл өрх, өндөр настиуудад туслах, дүү нараа ас- ран халамжлах, алдар гавьяатнуу- дыг эрэн сурвалжлах, ахуй амьд- ралын гачигдалтай, хүмүүжил сур- лагаар доголдож байгаа үеийн нөх- дөдөө чин сэтгэлийн тус дэмжлэг үзүүлэх зэрэг сайн үйлс пионер бүрийн дуртай, сонирхолтой ажил хэрэг болж байна. Ард түмнийхээ дэвшилтэт уламж- лал, арвин баялаг ёс заншлаас суралцах, багш, эцэг эхтэйгээ хамтран, хүч туслалцааг нь авч ажиллах, улс орон, хүн арддаа тус- тай үйл бүтээх төрөл бүрийн үүс- нлүү өргөжин дэлгэрлээ. Гэвч пионерийн ажлыг бүлэгт төвлөрүүлж гишүүн бүрийг тодор- хой үүрэг, зорилго, идэвх, санаа- чилгатай -- оролцуулах, цуглааныг ардчилалд суралцах сургууль бол- гох, пионерийн сонгуультан, сон- гуульт байгууллагын хариуцлагыг өндөржүүлэх шаардлага жигд хэ- рэгжихгүй байна. Чуулганы шийдвэрийг ажил хэ- рэг болгон хэрэгжүүлэх явдал удаашралтай байгааг төлөөлөгч- дийн тодорхой нөлөөтэй, боднт үйл ажиллагаа жигд биш байгаатай холбож үзэхээс өөр аргагүй ээ. Монголын пионерийн «Залгамж- лагч» УЇ чуулганы шийдвэрийг хэрэгжүүлэх эхний шатыг нэгтгэн дүгнэж байгаа энэ үед Та бүхэн үйл ажиллагаандаа дүгнэлт хийж, ирэх хичээлийл жилд шийдвэрлэх зорилтоо тодорхойлох нь зүйтэй байна. Ингэхдээ багш, сурган хү- мүүжүүлэгчид, ахмад хүмүүс, эцэг эх. хамт олныхоо санал туслалцааг авбал илүү үр дүнтэй, зөв болохыг харгалзан үзэхийг зөвлөж байна. Р «ЗАЛГАМЖЛАГЧ» УГ ЧУУЛГАНЫ жүүлэх талаар юу хийж, ямар үр дүнд хүрэв, шийдвэрийг хэрэгжүү- лэхэд ямар саад бэрхшээл учирч байгаа, цаашид ямар чиглэлээр хэрхэн ажиллах болон ер нь пио- нерийн байгууллагын үйл ажил- лагаатай холбогдолтой санал, бод- лоо илэн далангүй илэрхийлсэн ху- вийн тайлан-захидлаа МПБ-ын Төв Зөвлөлд нрүүлэхийг хүсч байна. эр Та бүхэн хүүхдийн хувьсгалт байгууллагын үйл ажил- лагааг шинэчлэн өөрчлөх үйл хэ- рэгт бодит хувь нэмэр оруулах но. Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Мон- голын Пионерийн Байгууллагын 64 жилийн ойг тохиолдуулан чуулганы төлөөлөгчид, өсвөрийн Сүхбаалар- чууд, эвлэл пионерийн ажилтан, багш, сурган хүмүүжүүлэгч, эцэг эхчүүд та бүхэнд пнонер ёсны цог- той мэндчилгээ дэвшүүлж, сурла- га, хөдөлмөрийн шинэ шинэ ам- жилт, эрүүл энх, аз жаргал, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе. Д. СҮХБААТАРЫН НЭРЭМ- ЖИТ МОНГОЛЫН ПИОНЕРИЙН хүүхдийн оршиц суугаа газруудад гэл санаачилга урьд урьдынхаас Чуул сты шийдвэрийг хэрэг- БАЙГУУЛЛАГЫН ТӨВ ЗӨВЛӨЛ Кишинев хотын дөрөвдүгээр сур- туульд дайчин алд- рын музей бий. Эндэ- хийн үзмэрийн дунд нэгэн хүүгийн инээв- хийлсэн зураг үзэгч- дийн анхаарлыг тат- саар байдаг юм. Энэ бол Доод Дие- стртнын дугаар гвардийн “9 бирлднэн хорооны хүү еёна Плотицин юм. Дайн эхлэх үед Ге- на дөнгөж гуравдугаар анги төгсгөж байлаа. Дайны аихны бөмбө- “ төнд орон гэрээ өртө- хөд хүү, зэжтэйгээ ёстой азаар амьд үлд- сэн ажээ. Энэ үед Л нэгэн насандаа анхны тулалдаанд орж хиад ХЭВгЖЭЭ. Эмнэл- гээс гармагц нь Тбилис хотын цэрги! сургуульд суралцуу- лахаар илгээжээ, “ЗА В3ЯТИЕ БУДАГ ТАГ УАОСТОВЕРЕНИР ОСТОВЕР(СНИЁ ЗА учдстий 6 б(РОМи(СНОРМ с (5 а«лвслля 38457 ЯЛАЛТЫН БАЯРЫН ӨДӨРТ ЭР ЦЭРГИЙН АЛХАА 827Ь ОТ 1 рвавар євай /мч бүгиө 4 М264434 7 Гэвч Гена тэнд удаан суусангүй. Цэр- гийн сургуулийн ши- нэхэн найз гийн хамт дахин дай- сантай тулалдахаар галын шугам руу ор- гожээ. Генагийн найз Вовка дайны өмнө Ленин- град мужид амьдарч байжээ. Эцэг нь инже- нер хүн байсан бөгөөд дайсны бомбогний хэл- тэрхий амь насанд нь хүрэв, Харин Вов- кагийн гар дээр баг- шийн мэргэжилтэй ээж нь иасан эцэс болсон ажээ Цэргийн | сургуу- лиас галын шугам руу оргосон хоёрхүү яв явсаар нисэх онгоцны буудал хүрч тэндээ байлдааны үүрэг гүй- цэтгэх болов, Дайсны эєрэг довтолгоонд га- рах онгоцлы нислэгт бэлтгэн. бэлтгэсээр эцэстээ хоёр хүү яг талын шугам хурч байлдахаар шийджээ, штурнг и б3йтий БУДАПЛЕШЛТА СЛүлаггалгагч мжС 400 0514 м29/ 70:нөрш2 2623424Ли8, жклзоя “ӨӨӨЛИДИУМА. (РУдёНОТО. СОёСТА СССО «х аваа збүэь ял магрАндїн МСААЛЬО ,зА 6391ИЕ БУДАГ ША" (18 ммцнй Пр(3иДИУМА ӨГ охОВНОГО/ 1 СССР М(ӨААйЛО Ффуунүнд 15592 ь? . (11272131, 148:14.4 4влөд, , ё цутган на мваан Володя-.. ДААСАН- ПИОНЕР Тэд 8 дугаар гвардийн тагнуулчид дээр оч- жээ, -Пнонер насны хоёр хүү ингэж миний захирсан салаанд ор- сон юм. Хөвгүүдэд цэргийн хувцас өм- сүүлж дарга нарын суран бүс нэг нэгийг өглөө. Тэд нарийхан бэлхүүсээ чавхайтал чангалан бүсэлсэнийг харахад балчир үр- сийг өрөвдөж л суу- лаа, Удалгүй бид жин- - хоно дайчин нөхөд бол- сон юм, Ялангуяа ичимхий, ухаалаг Вов- ка бүр ч их таалагд- сан билээ. Энэ хоёр хүү манай тагнуулчидтай мөр зэ- рэгцэн олон ч хүнд хэцүү даалгавар бие- с лүүлсэн юм, Нас нь бага ч гэлээ эрэлхэг зориг, авхаалж | сам- баатай тэр хар Бол- гар, Румын, нгар, «Югославыг чөлөөлөхөд иасанд хүрэгчдийн нэг адил баатарлаг тулал- 25 -у?--ы хэл- эр х эрдүү цэргийн Энэ дайнд би хүнд шархдаж өсвөрийн хоёр мөхрөөсөө холд- соп билээ, Гэвч сураг ажиг сонссоор л байв. Вовкаг бид сураггүй тээ тогтдоггүй, нэг "Тэр 83 насандаа ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлсэн юм. Дайсны | суманд шархадсан тар- хотын . дөрөвдүгээр сургуулийн иноне- р нэг үлэг Генпадий нэрэмжит болсон юм. Өнгөрсөн онд түүний анх дайсны суманд шархадсан газар Мол- давын Толмаза Суу. ринд сам- бар босголоо, Тийм ээ, баатрууд мөнх настай байдаг юм. В,Н, КИЯЗЕВЫН бичсрпийг Г, НЯ- Бүлгийн дарга Г. ТҮМЭНЖАРГАЛ (Нийслэлийн 68 дугаар сургууль): -- Манайх (44 пионертэй. Пионерүү- дийг хүсэл сонирхлы нь дагуу таван сазаанд хутаалаа. ш Одоо манай ангид идэвхгүй сурзїл бараг байхгүй болсон. Бүгд л салаачилга- тай, ажил хэрэгчээр бүлгийн ажилд оролцож байна. Сургуульдаа «Пиопер» ка- фе ажиллуулж олсоп мөнгөө бүлгийн ажил зохиоход зарцуулж байна.Энэ онд хотын тэргүүний пионерийн бүлэг болох үүрэг авсан. Ажлын эхлэл сайн байгаа. Үүргээ биелүүлж чадна гэж бодож: байна. Сурагч Ц. ДЭЛГЭРМАА (Нийслэлийн 36 дугаар сургууль. У! анги) -- Ээж аав маань эмч. Би жаахан эрх оссєн. Саяхан болтол тоглох л дуртай бай- лаа. Одоо бол эрхлэх зангүй, бүлгийн ажил гээд л гүйж явдаг болсон. ГУ ангид байх- даа би ангийнхаа оноот уралдааны дэвтэр хөтөлдөг байв. Нэг өдөр дэвтрээ хавтаслаад иртэл багш санаачилгатай сайн хүүхэд гээд бүлгийн даргаар томилсон, Түүнээс хойш гурван жил өнгөрөв. Тун саяхан тайлан сонгуулийн цуглаан болж 35 хүүхдийн 27- гий нь саналыг үндэс болгож намайг бүл- гийц даргаар улируулан сонгосон. Сон- гууль ардчилж, сонгуульт ажил намайг өөрчилж л байна. Бүлэг маань ноднин хоёр хүүхэд муу сураад болсонгүй. Тэр хоёрын сурлагыг өөрчлөхөөс л ажлаа дахин эх- нерүүдийн иионерын ажлын мэдлэгийг дээшлүүлэх зорилгоор уралдаант үзлэг зо- хиоп байгууллаа. Идэвхтэн сонгуультнуу- дыг сонгохдоо сурлагыг голлодог байснаа больж авьяас чадвартай, нөхдийнхөө тө- леө хэр санаа зовдог зэргийг иь харгала- зөвлөлийн сонгох гэж байна, Бүлэг болгоноос шэг пионерийн нэрийг дэвшүүлж бүлгэмийн Ч Э Яасан ачтай хүүхэд вэ? Ийм хүүхэд хүмүүст тустай сайн хүн болно доо. ! -ф Пионерүүд санаачилга гарган Д.Нацагдоржийн тал- ) байг нүдлэн хамгаалж байна. «4 -4 Хүүхдүүд түймэр унтраав. 4 Пионер Б.Ганзориг 25 өдөр хонь хариулж 200 хур- Жо Ч Эй. га, 50 ишиг бойжуулжээ. Пионерийн сайн үйлс Хүмүүс сая л нэг тайв- Ер сайн үйлстэн бүхнийг ширцгаан анх юу болсныг хэн хүнгүй мэддэг байх Эс Мөнхөө хүүгээс асууцгаа. ёстой. Харин сайх дээрэм. (ҮФ- Ал, єс на. Түүний хэлснээр бол | чин жаал чухам хэний хэн 22 ХС- хажуу зассан халимагтай, | гэгч байв аа? Тэр одоо 22 ЭНЭ? 05:35 Донєоыл : х хүрч ирээд «Чи энэ сорон- ч мэдээгүн хэмээн бодож ? 232 2 в зэвгсарр тоглож бай, ахнь | байгаагаас зайлахгүй». Тийм биш ээ! Өөрийнхөө ямар хэрэг тарьсныг өөрөө мэдэж байх нь хүртэл мар- тагдашгүй ял зэм болдог 4 учиртай. Нөгөө талаар Мөнхсүх хүү хэдий нас жаахан чгэсэн жигтэйхэн ажигламтгай жаал юм гэ. нэ билээ. Хэзээ нэгэн цагт чиний гоогоо дугуйг жаа- хан унаж үзье» гэсэн бо. лолтой. Ингээд л зугтаачих жээ. Сууцныхан дор дороо: --Яасан муухай хүү. хэд вэ? Хар багаасаа ин- гэж дээрэм хийж байгаа юм чинь цаашдаа юу болох. сон бол... Түүний ээж аав Налгар сайхан хаврын орой. Нийслэлийн хамгийн | үзэмжтэй 12 дугаар хо- ! рооллын нэгэн байрынхан ! үдшийн хоолоо бэлтгэц- | гээн, амар жимэр амарц- гааж байв . Аав, ээжүүд хэлээч» гэцгээнэ. Зарим нь бага хүүхдүүдээ хөт- лон, дугуйг нь түрж орц. гооно. Гагцхүү нэг охин нөгөө жаал хүүгийн заасан зүг жирийлээ. Монхсүхийн ээж, өвөө, эмээ ч хувц- харав. Тэгтэл халдвартын эмнэлэг чигтэй дугуй хө- төлсөн хүүхэд их л яаран яваа нь бүрий барайд бү- дэгхэн харагджээ. Хой. ноос нь гүйв,Дугуй хөтлөгч эргэж харах шиг болсноо | энэ дулаахан оройн цэн. | саа өмсөөд мөн л тэр зүг | улам хурдлахыг үзвэл яах | 228 өөдтэй амьтад бай- | таньж ч болноо доо. | гэг агаарт зугаацан наадах. явав. Олон урсгалтай ур: | аргагүй сэжигтэй. Хөлс даггүй биз гэцгээнэ. Харин С.НАДМИД үр хүүхдүүдийнхээ шуу- гудамжаар хүмүүс өөдөө, гарч, амьсгаа давхцахыг Оюунчимэг охины тухайд, 5 гиан. ннээд баяслыг чих сөөргөө холхихоос өөр юу хэлэх үү, гүйцэгдэх янз- Т Яасан ачтай хүүхэд КЦИАС - | тавин сонсож байхдаа гэв Ч үл харагдан. Нөгөө гүй. Ядахдаа цулгуй га- вэ? Ийм хүүхэд хүмүүст РЕДАКЦ : Ийм нэгэн үнэн явдлыг та бүхэн уншлаа. Манай уншигчдын дотор . биедээ болон томчуул, дүү нар- таа энэ мэт тус хүргэж баярлуулах тохиолдол биш. охин зорчигч түмний дун- дуур бараа тасарчээ. Ач хүүгийн дугуй нээрээ бүр мөсөн алдагдсанаас гар. цаагүй. Москвад сурдаг аав нь хүүгийнхээ гурван зар болохоор хавьд хүн алга. Нөгөө хүү ч бүр та. лийж өгчээ. Тэгтэл аз бо- лоход унадаг дугуйтай ах хажуугаар өнгөрөв. --Хүүе ах аа! Тэр жаал гэнэт «түгшүүр зарлана» | чинзэ огт төсөөлсөнгүй би- | лээ. Хэн нэгэн хүүхдийн, зовлонтой орилох дуунаар | яаран гарцгаавал цэцэрлэ. ! гийн жаал хүү /Мөнхсүх тустай сайн хүн болно доо. Энэ чинь Батбаярын охин байна шүү дээ гэц- гээнэ. Саяхны тэр нэгэн үдэш ийм нэгэн хүү, охин хоёр уйлчихсан. үе насны нь насны ойд зориулан ав- манай байрны хүүхдийн хүмүүст хоёр өөр янзаа гүй тохнолддог байх. Ха- баахан хөвгүүд, охнд түү- чирч бэлэглэсэн, бөмбө- дугуйг дээрэмдэж аваад ЭН ЛЭР эн Өогагл рамсалтай нь тэр бүхний. |! нийг тойрчихсон байв. гөн дугуйтай, час улаан зугтаачихлаа. Та надад нэрийг ч мөн л хоёр ян. тээ бичдэггүй юм. Хүүх- --Юу болов? Яав? өнгөтэй, үнэхээр хөөрхөн туслаач! заар дуудуулахыг бүгд ДҮҮД та нар «Пионерийн сайн үйлс» . гэхээр асар ... Хэдэн хурмын дараа том юм бодож болохгүй. Оюунчимэг охин алдагд- тэрэгсэн. Эмээ, өвөө, ээж нар нь түүнийг өвлийн --Мөнхөөгийн дугуйгнэг ах аваад зугтаачихлаа сонссон. Батбаярын Оюунчимэг --Хэзээ тэр вэ? Тэр турш өлгийдөх шахам хад. | сан дугуйг хөтлөөд байр. баатар хот Москвагийн | АХНУЛЖ санавал ялимгүй хүү хаашаа явав? гталж, хаврын энэ л ая- ныхаа зүг буцаж явлаа. нэрэмжит нийслэлийн 10 гэмээр үйл явдал ч хүний --Аль түрүүнд! Ураг- дуухан орой ачдаа гарган | Түүний зүрх бараг өөрт | жилийн дугаардундсур хүмүүжил, мөс чанар, эр шаа, гудамж | уруудаад өгч гялайлгасан юмсанж. дуулдахаар хүчтэй цохил- гуулийн 6-гийн «А» ангид | зоригийн илэрхийлэл бол. | алга болсон... Чингэтэл ийм гайтай хөө- но. Айсан, баярласан хоёр суралцдаг юм байна. Пно- сон гайхамшигтай, гавьяа- Эзж, аавууд ам, аман- тэй явдал болжээ. зэрэгцээ биз. Түүнд Мөнх- нер Оюуцчимэгийг сайн тай үйлс байдаг юм шүү! : даа шогшрон. зарны нь 2. Оюунчимэг гүйсээр сүхийн ээж, өвөө, эмээ үйлсийн эзэн болсны тө- Дээрх үйл явдлаас та нар баяр хүргэлээ, Байр. ныхан, ам амандаа магт- лаа. явж дөрвөн замын уулз. вар хүрээд, сая амьсгаа дарж, ийш тийш нэгжин «Аль түрүүнд явчихсал юм бол одоо яалаа гэж олдох вэ! Аав, ээжид нь лөө, түүнд тус хүргэсэн унадаг дугуйтай залууд ч баяр хүргэх хэрэгтэй юм. КОММУНИСТ 3 ж Ямааны сам барьсан хэсэг охид хөв- гүүд сургуулийн өмнө цугларав. Тэд багш нартайгаа ямаа самнахаар ирсэн байлаа. 8-ын «А» ангийн Г.Ганзориг, Долгор 8- ын «Бэ» ангийн Пүрэв, Батсайхан, Энх- 7 туяа, Ганбаатар, Наранбаатар, Д.Оюун- Пионерүүд халцгай за- | цэцэг, Ж.Оюунцэцэг нар” тийнхүү өөрс-. мыг зүлэгжүүлэх ажил Ї дөө санаачлан малчин ах эгч нартаа тус- нар юу ойлгов, иймэрхүү явдал тохиолддог бол түү. нээ манай сонинд бичээрэй САНААЧИЛГА кийн өдөр санаачилга гарган талбайг өөрс. дөө цэвэрлэж зассан байлаа. Цаашид тэд Нацагдоржийн талбайг нүдлэн хамгаалах үүрэг авав, Ингэж манай пионерүүд Өөрөө удир, дах ёсонд суралцаж коммунист санаачил- га гарган хөдөлмөрийн баяртаа оролцсонд нь багш нар, хөдөлмөрчдийг баярлуулсан ,. өӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨ 15.00 цагт унтраах юм гэсэн гэцгээв. Бид ч нээ. -рээ ингэж газар дээр нь шалгадаг болсон юм байх даа? гэж эргэлзэв. : Хаврын цэлмэг тэнгэрт алтан нар мэлтийн илч туяагаараа байгалийн али- ваа бүхнийг тэтгэх адил хурцаар шарж, зөөлөн салхи хацар нүүрийг ил- бэн ая тавтай байв. өрнүүлээд байхад бэлэн Ї лав. : : үйл явдал болов. байдлын шалгалтад хэсэг М . Ж Сурагчид өглөө хичээлдээ: ирэхэд Ч Э! талбайн бэлчээрийг "сүйт- 2 Нацагдоржийн талбай нэг л өнгөлөг бол- Б.ЦЭЦГЭЭ (Төв аймаг, Баяндэлгэр гэж болно гэж үү? Арай Ї сон харагдана. 5-ын «А» ангийн сурагч сум, Д.Нацагдоржийн нэрэмжит улсын ) Б.Мөнхтуяа, Насанбаяр, Энхтайван, Бат- ч хатуу тоглоом байж таар- тэргүүний сургуулийн пионерийн ахлах 47 иа гэж бодоод, баяр, Чинбат нар коммунист субботин- удирдагч) " | эгссэээвнимлэнхи АЛ ЭВЭнмнӨл хэс Данхааг ЭХ сл гкд жа 26 22 ГАЛД Эр ИЛЖ, ӨД ЙЙН “Хүүхдүүд зэ! (Тэнд | ХӨДӨӨГИЙН ПИОНЕРҮҮДИЙН АЖИЛ ҮЙЛСЭЭС : түймэр гарч мн, Яён 123 Т “ Г вэ? гэтэл сурагч Мөнхбат, ЁССурвал арга ухаанаас шамдан суралц- .. Равдан, Шинэбаяр гурав | өлЧин хүү анзориг 5ы мгийн нд тэр зүг ү оринд хорхойтой учраас зуг Х06р БөнЧ сда 88 нь -1үй: 8 цар л Аан х шувуун, ша 2 хэв хоцордог туш аюултай. Зун ныхаа амралтаар дахин ирж 7 улаан їлийнэ 25:30:12 », намрын цагт зөнгөөр нь явуу- морь упаж, хонь хариулж, отор Бие Зэннарл ЁУНН Бнай! шаваг, зироо, ортууз... гээд л хэ айна. харь ХүҮ,ВУУЛаж хийгнэж Єссүйбы, ри халдамжтай олон торлийн х хавтгай зомөруй ларимуналй ургамал ургадаг эл мурууны ха- байлаа. “4адУ ан Ж бухгахад “үр” Б Бунахуула ЭЭЛ хувцсаараа галыг шжг 1яа: даган цухгийн айлууд М8- | -- Өвөөдөр дулаахан байна. шидээд өороо яах ийхийн завдалгү 7 лаа толлүүлдэг ажээ, Гэвч энэ Нялх хургаа эхийг нь дагуу- шэлаТ, слрээ Мєнх түймрийг унтраав. жил цас их унасан байна, Тэг- лаад туу гэлээ. 5-6 үнэл- 58 Тлаг2 аахын хувары үд ЭВЭР, ханы 006, хагүдлд өвь р агылых х маань их ан мурууны цас энгэр төл 4 мн ЖАи цөс Хурдан 1 алиахан зан- | Бах шөигайнд НэмдҮн цоохорт- нєунэ Чмлэхээй мон өмлагд шиг хувь Хнддтнгнг: онь зав г-33 эвэйс бохи цэгээс оолон, Ё жээ. нь хамт ой- 4 хилэн Бэр хөөтэй ятҮрэг заран харан ї. Тацдаг байд энэ нуруунд цас Рын бэлчээрт гаргана гээд хо- НТ -эттох Болт малчин ээ шоо» Бен АЛС -элрий иМЭЭЛДЭНЭ. » им Амвирыг даган Олон суурь Ид “малтан юан ӨлЭТЭрТУХУУ- ион гэж ах Баттулга нь ярьж ргаа ч цагийн машин | Хэсэг зуур амсхийгээД | Эдний нэг нь Ганзориг хүү: | Одоо үед малыг цувуулж бо- (0 Ннайр Зуслаа Бид явсаар Шатаж байгаа аргал Х0- гийн хариулж яваа. Баттулгын лохгүй, Ингэсэн мал тамирдаад завиа шин 177 1 -:Н6ны - ар шилд Моолын галыг унтрааж би. Ёсуурь ажээ, Энэ хүү сүүлийн ӨМархан мууддаг гэж ярьж яв- Нийчагэж НЄ сагай тусүлсн док эрэ аяцхэаА ша. лээ, Ингэж Өндөрхаан хо. Г хоёр жил: эднийд ирж: төлчтөөр Л88- Ганзориг хүүгийн ганцхан гээ, ан йлан оров. Гэтэл тын ЇЇ сургуулийн б-гийн Угажиллаж байна, Би сурвалжла. “ав ланд шин байна. Азаа хүү Гайзийнгайл ЗЭ ж ын байг ауТауралс нэ- «Б» бүлгийн пионерүүд, гаа сүргийн бэлчээрээс эхлэхээр |. игӨм сөр Зөнлогж ӨЧЛӨ нь тус сумын «Тува» 1 лээХ Зайд цэнхэр-утаа суу. ОЧ Хамгаалагчгүй транто-, өкнхөн өвсн байв. Эхний бойжуулах ажилд туслахаар хо. 5эрӨХУА" Жярва, ээж нь зочид Ор. роос гарсан түймрийг цаг шан, 9 жо Ч ги” буудлын сахлах |тогооч дөөг зорьжээ, Гэвч сумын төвд суудаг шиг байсангүй, Өглөө эрт босно. Хонь мал хурааж, бөөг- пүүлэхийн зэрэгцээ ишиг тавьж, эхэд нь олгоно. Тэрээр хонио ялгаж явуулна. Эднийх уснаасаа хол учир- Ха АЙХ мг” тэр өдөр түймэр унтраас- р наар барахгүй түүсэн хоёр- “ догч түүхий эдийг тушааж бүлгэмийлхээ дансанд 130. гэнэ. Билнийг ярилцаж суутал хопь нэлээд хөлджээ, Гэтэл Ганзориг р- тий аймгийн П 10 жилийн | аад төгрөг оруулсан юм: “ ДООТГОНБАЯР (Хэн гаачихаад явчих- хөнийг сайн хоёр сав ус авчирна, Өдөрт хонь, ямаа олноор төллөдөг болохоор сүргээ тосож хурга ишгийг 800- дөг байв. Ийм ажилд дөр муу- тай учраас парим өлөр Тгүл24 хүрч, дургүйцлэг ч : аа, Тэвч й арсангүй, харна ч ахынхаа хомь явж хариулдаг 7200 гхурга, хариулж бойжуулаад, «Зуныхаа амралч. таар ирж, отор хийж саалнид тусалиаж гэж хэлээд эрдмийнхээ өрдөн руу мордлоо, Л. 544 (Ховд, Мөст 10 жил, ЇХ анги) бин 3223 Р у “орж м1 (| мМУУЛГАн Нээрээ” БУСАД С УРГУУЛИУДАД ЯМАР БАЙДЛГ БОЛ? Хүүхэд багачуудад хө- дөлмөрийн үр шимийг ойл- гуулах, хамтач үзлээр хү- мүүжүүлэх, хөдөлмөрийн багаж зэвсэгтэй харилцаж сургах, ялангуяа газар тариалангийн анхны мэдэг- дэхүүн олгох амьдралын нх сургууль нь хөдөлмөр--. амралтын зуслан байдаг. Энэ тухай чуулган дээр ч яригдсан. Хүүхдүүд бид ирэздүйд ямар хүн болох нь хөдөлмөрийн үнэ цэнийг хэрхэн ойлгож сурсанаас шалтгаална шүү дээ. Миний танил нийслэ- лийн нэгэн сургуулийн су- дахиад л хөдөлмөр--амралтын зус- ланд явна, Явах ямар ч сонирхол алга. Уг нь ангиа- раа очиж ажиллах сайхан а байдаг. Гэхдээ байр сууц тохь муутай, багаж гэхээр ч олигтой юм үгүй, ажил хийх гэхээр томчууд хүүх- дүүд та нарт хүнддэнэ ча- дахгүй гээд л цааргалах юм. “Тэгэхээр ямар ур3м байх вэ дээ? гэж ярьж би- лээ. Би түүнд хөдөлмөр бү- хэн сайхан гэж тайлбарлаад юу ч бүтсэнгүй. “Учрыг нь сайн хэлж өгч чадаагүй ч байж болно. Нийслэлийн У1 сургуу- лийн Хөдөлмөр--амралтын зуслан Төв аймгийн Батсүм- бэрийн сангийн аж ахуйд байдаг, Байгуулагдсанаасаа хойш 30 жил өнгөрлөө. Одоо манай сургуулийн 6--10 дугаар ангийн бүх сур- төгсөх шалгалтаа амжилттай зусландаа мөрөөсөл хүүхэд анги дэвших, тууль хурдхан өгчихөөд очихын шиг болж байгаа. Нээрээ шүү. Хэнээс ч асуусан зуслан- даа очихсон гэж хэлэх дэг, Яагаад гэвэл тэнд үнэхээр сайхан байдаг. Саяхан ши- нэ ороп сууц, улаан булан, зоогийн газар, биеийн тамн- рын тоглоом барьж өгсөн. Ажиллаж, амрах нөхцөл бүрэн бүрдсэн, Манай сургуулийнхан бүгд ногоочин мэргэжилтэй. Бид газар тариалангийн Үндэс гэдэг хичээл үздэг. Ногоо тарих, арчлах, ургуулах, хурааж авах зэ- рэг онолын хичээлийг дунд, ахлах ангийнхан бүгд заал- гана. Тэгээд л юу мэдсэ- нээ амьдралд шалгуула- хаар хөдөлмөр--амралтын зусланд очдог. Үзсэн хи- чээлээр улсын шалгалт өгч ногоочны 1, Ц, Ш зэр- Тийн үнэмлэхтэй төгсөнө. Бүрэн дунд боловсролын үнэмлэх дээр мэргэжлийн үнэмлэх авна гэсэн үг. Тэ- гэхлээр хүүхэд болгон урам. зоригтой хамгийн. гол нь сонирхолтой ажиллана. Бас ажил хийсний хөлс авдаг. Сурах бичиг, хувцас хуна- раа хөдөлмөрлөж олсон тэр л мөнгөөрөө авна гэдэг аав ээжээсээ мөпгө шаар- даад байхгүй, биеэ даасан хүн болж байгаагийн шинж, Хөдөлмөр -- амралтын зусланг жинхэнэ зөв зохион байгуулж чадвал улс эх оронд минь, хүүхдүүд би- дэнд ч гэсэн ийм л ач тус- тай. Бусад сургуулийн хө- дөлмөр--амралтын зуслан- гийн амьдрал ямар байгаа бол... Өсвөрийн сурвалжлагч Ж. АРИУНБОЛД 7«!П» хэлбэртэй болгов.Тэг- тэл охид багшийн өрөө рүү Орж, харин хөвгүүд гурван хэсэг хуваагдан, ямар нэг зүйлийг их л аминчлан ярилцаж эхлэв, Ё ... Бүлэг ноо-мх-он, Зэ- рэгц дундаа... Бүлгийн цуг- лаан эхэллээ, «Хуучин ян- заараа Л зохиогдох нь» тэсэн бодол памайг эзэмдэ- нэ. «Бүхий олон багачууд» дуугаа ч дууллаа. Нэг ёсондоо энэ дуугаар бүл- ийп цуглаан эхэлснийг илт- “лохыг хүлээж суув. Ихэнх хүүхэд дээл, тэр- лэг өмссөн харагдана, Ах. эгчийнхээ дээлийг хөөргөн бүсэлсэн нэгэн байхад, аих тэдэг” хойно, чухам” юубо- . -3М, Батсүх давлаа. сэдвээр хийнэ. Хүүхэд бол- гонд сургаал үг, цээжлэх даалгавар өгсөн гэлээ. Су- рагчид Сургаал үгээ ун- шиж, бие биенээсээ давах гаж их мэрийлээ. Н.Алзах- гүйбаатар, Д. Түвдэнсү: рэнг найман сургаал уг хэлж тэнцээд иртэл «Наст- ныг баярлуул, ачтаныг хүндэл» гзж хэлээд энэ тэмцээний-аварга боллоо. Тавын «Б» ангийнхан, хон- гөн хүнсний хрхрын яамны аж ахуйн хашаанд амьдардаг С, Цэнд-Аюуш ХӨГШИНД гоэж баярлуул- даг тухай .сонссон. юм, Магадгүй Н, Алзахгүйбаа- тар буурлынхаа тухай бо- ДОЖ зогсоод, ЭНЭ сургаал үгийг санаж хэлсэн биз” Сурагч Н. Мөнх-Эрдэнэ, | М. Батсүх нар зодог, шуу- даг өмсөж, дэвсээр гарч ирлээ. Нөхөд нь тэдний ба- рилдахыг сонирхон хэй иь давах тухай маргалдаиа, Зарим нь «тонгор...», «ДЭ- гээ ороогооч...» гэж мэх заах гэж оролдоно. Варил- даан их л өрсөлдөөнтэй болж байв. Удсан ч үгүй, - арай өсгөлүүн биетэйгээрээ Сурагч Ж. ОТГОНДА- ВАА (Нийслэлийн 14 дү- тээр сургууль ЇЇ анги): -- Хоёрдугаар ангид байхдаа би яриа хөөрөө багатай, олон нийтийн ажилд идэвхгүй оролцдог байсан. . Одоо ангийн дар- гын сонгууль хүлээгээд зөвхөн өөрийгөө тодийгүй ангийн хамт олноо удирдах боллоо. Олны өмнө гарч ирэхдээ ичдэг байсан бол одоо үг хэлдэг, шүлэг уншдаг, пно-. нерийн баярын илэрхийлэл- тэд оролцдог болсон. Том эгч ТМС-д, удаахь эгч дол- дугаар ангид сурдаг, Тэд- ний гарыг хараад гэр орны ажилд оролцдоггүй байлаа. Одоо мах хөшиглөж, гу- рил элдэж, хуурга, цуйван хийж чаддаг болсон. Хариц сайп. сурдгаа онц болгож чадаагүй байна. Үүнийг л өөрчилнө. Б.сЬ ИЛ 1 авай эвшэнл «АМИНЧХАН ЯРИА» УРТ НАСЛААРАЙ ХҮҮХДҮҮД МИНЬ Баярлалаа, хүүхдүүд минь! Урт наслаарай, Сэтгэлд ду- лаахан, ямар сайхан үг вэ. Хүн хүнээ энэрэн хайрлах үйлсэд суралцаж байгаа 0ба- гачууд бидний ажлын үр дүнг ингэж дүгнэдэг нь юунаас ч илүү том бэлэг билээ. «Пионерийн үнэн» 1988 онд сониныхоо хуудаснаа «Баярлалаа» клуб нээн ажил- луулсан нь орон даяар ачтай тустай сайн үйл бүтээх эхлэл болсон юм. Өнөөдөр сургууль бүхэнд ,«Баярлалаа» клуб ажиллаж байна: Тэдний нэг нь нийслэлийн 10 жилийн ЇЇ сургуулийн 8-ыч «В» ангийн тусч салааны хүүхдүүд. Яа- таад ч юм тэднийг Сургуу- лийнхан нь тусч салааныхан гэж нэрлэж сурчихжээ. Ажил нь тийм сайн байдаг юм болов уу? Энэ асуултын хариуг олохоор хүүхдүүдийн асран тусалдаг нэфэн эмзэ дээр очлоо, Г. Ичинхорлоо гуай нас сүүдэр 85 хүрчээ. Хөроөм2 с Өсвөрийн сурвалжлагч У. ГАНБАЯРЫН авсан судалбаргэрэл зураг. ХУУЧ БОДЛЫН ШИНЭ АЖИЛ руй тоглоом мэддэг гэнэ. нэ удаад шагай атгаж, хэн олныг авсан нь салаа: даа оноо авах тэмцээн зохиолоо. Хүүхдүүд ээлж дараагаар шагай шүүриэ. Бүлгийн ажил удалгүй дууслаа. Ондо дүгнэж байр | эзлүүллээ, Би хэний салаа түрүүлэв гэдгийг иь пэг их сонирхсонгүй. Хамгийн гол нь өпөөдрийн хувьд элэ ангийн сурагчид шинээр юу сурч, мэдэж авав го. дэг иь гол нь шүү дээ, Их л зүйл сурсай харагдлаа. Бүлэг 8-8 Эс ийн зэлис оногдож өөрийн. ь 2. Сарын дараа (цг нын 22 Хүүхдүүд ширээгээ мөн л «1» рээр засчээ. «Хүүхэд сансар» сэдвээр бүлгийн ажил хийлээ.Бүл- гийн дарга охин цаасан дээр-бичсэн төлөвлөгөө- нийхөө дагуу ажлаа явуу- лав. Миний хувьд: Чөлөө- тэй ярьж санасан бодсо- ноо шууд хэлж явуулбал хамгийн наад зах нь ярих чадвар нь») сайжрахсан гэж бодож байснаа нуу- гаад яах вэ? Ч. Аюушсү- рэн, Б, Энхтуяа нар санс- рын сэдвээр зохиосон шүл- тээ уншлал, Угтаа бол гур- ван салаанаас нэг нэг хүү- хэд гарах байсан биз. Ха- рип шүлэг уншаагүй тэр салаанд бяцхан «найрагч» байхгүй байсан юм болов уу? , “Хүүхдийн хамгийн их сонирхож, хүсдэг юм" нь хогжөонт тоглодм ажээ. Гуравдугаар салаашы. бодсоор явлаа, ҮҮнэлэлт, өмөн үүн тоглоомд | өгье гэж бодохгүй байна.| хожигдсон Ив авьяасаа Тэгээд ч ганц хүний бод- үзүүлэх том гэнэ. Нэг ёсон- доо хэп нэгнийхээ нууц ьяасыг нээх зорилготой | байна. . . гронд шүдэг хэмиээгэ2р л ун “ илрэл билээ. -- Хүү минь, надад услах хүн ч мундахгүй юм аз. Өн» дөр настнуудад буцалтгүй тэтгэвэр олгоход 500 төгрөг авсан, Төрийн буяц юм даа, Тэгээд ч хүүхдүүд минь ту- сална гээд л гүйгээд ирдэг, Мод түлээ. хагална, ус- ойр- туулж, авдар сав арчиж цэ- вэрлэнэ. Тэднийг олуулаа ирэхзэр ч гэр маань дүүргэд ирдэг-юм. Би төрдөө ажил хийж байгаа биш. зүгээр л сууж байна гэж буурал эмээ ярилаа. -- Эмсэ, яаж тэгэж бодож болох юм бэ? Таныг төр улс- даа зүтгэсзн, Өндөр насалж үр хүүхэд биднийгээ сурга- саар байгаа гавьяаг тань үйэл- Дєс шүү дээ гэлээ, ганц бне болохоор змээд гачигдах” зүйд гардаг байна. Нүүрс түлзэнээс эхлээд дэл- гүүр хоршоо холдоод энэ бүхэнд хүний гар харахгүй юмсан гаж боддог бололтой. Дүү Дагва нь хааяа ирж ту- салдаг байна. Гэвч ганц бие бууралд баяр хөөр. байнга үгүйлэгддэг нь мэдээж шүү дээ. Тиймээс ч 8-ын «Вэ» аин- гийнхан насан буурал болсон эмээгээ баярлуулж явахсан, өчүүхэн ч гэсэн тус хүргэхсан гэсэн нэгэн бодол агуулж байдаг байна. Гуравдугаар сургуульд «Баярлалаа» клуб 6-гийн «Б», 5-ын «Бэ», 4-ийн «А»,Т7-гийн «А» ангид ажил- ладаг. Ганц нэгээрээ, хэсэг бүл- гээрээ өндөр настан буурлууд, хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтлүүд, тахир дутуу хүз мүүст чин сэтгэлээсээ |ха» ламж үзүүлж байгаа нь низ гүүлсэнгүй үзлийн нэг тод, Хүнийг энэрэн” “хайрлаж, тэдэнд тусалж, пнож, нерийн сайн үйлс бүтээж байж гаа энэ хүүхдүүдэд Ичинхорч лоо эмээгийн, -- Урт наслаарай, хүүх» дүүд мннь! гэсэн ерөөлт сай» хан үгийг “уламжлахыг хүсч нэм. Өсвөрийн сурвалжлагч Ц.БААСАНСҮРЭН ташаа а2220002 шив. Үгэ? сайн цээжлээ-| гүйгээс түгдэрсэн ч нөч хөд нь түүний зоригтойд нь урамшин алга таши- на, О8 Буянтөгсийг жааханц( дэггүй хүүхэд гэж ярьда билээ. Гэтэл хоёрдугаар, салаанаас тэр хөгжөөнт, тоглоомд оролцож үеийн. охиныхоо үсийг сайхан самнаж, туузыг нь зү өглөө, Ямар ч хүүхдэд СэйЭ) тал байдаг гэж ярьдаг Ч ортой шүү гэж би тэгэхэ, бодсонсон. С. Бямбацэрэн- гийн уншсан шүлэг бүгдэд таалагдав, Түүнийг ингэ: уран уншдагийг нөхөд Ч сонсоогүй байжээ, Ин! лэлийн 72 дугаар сургуу- лийн тавын «Б» ангийн бүлгийн хоёр цуглаанд оролцоод үзсэн харснаа бичсэн минь энэ. : Олон хүүхдийг нэг тэм- цээнд. хамруулсанд нь «баярлаж, Р. Буянтөгс, Я. Тогтохсүрэн нарын сайн тал, нөхдөдөө үзүүлдэггүй! байсан авьяасын нь тухай ослоор үнэлна гэгч юут:й “их ташаарал билээ. Гагг хүү уйшигч їмйз чамайг бичсэн зүйлийг минь сэт- “тэлдээ үнэлнэ гэдэгт итгэнэ. Өстөрийн 94.5 2" гу” СУРАГЧДЫН ТҮРЭЭСИЙН хамт олон бид 4180 төг- рөгийн үнэ танхим, эд хогшлыг гур- ван жилийн бүхий анги хугацаагаар түрээслэн авч өөрсдийн Г Э Р Э Э хөрөнгө мөнгөөр засвар хийхээр тохирлоо. Сур- Булган аймгийн Могод сумын 8 жилийн сургуу- лийн 5-ын «А» АЖ АХУЙН ТООЦООТОЙ ДУУ БҮЖГИЙН ЧУУЛГА ТзжгтешждспшэпосєтєвжошплвЕЛЛТЖ:їОНШГТЛЖЛҮЙ Булган аймгийн пионерийн «Найрамдал» ордны урлагийн дугуйлангаа бид хүүхдийн сайн дурын дуу бүжгийн «Уран то- гоо» чуулга болгон өргөтгөж, аймгийнхаа 11 сум, “Эрдэнэт хот, Хялганат, Улаан толгойн сургуулнар явж тоглолт хийж, 15000 гаруй хүнд үйлчилж, 2000 төгрөгийн ашигтай ажил- лаж өөрийн гэсэн данс айм- гийнхаа Занканд нээлгэн аж ахуйн дотоод тооцоо нэвтрүү- лэн ажиллаж байна. Манай чуулгыг багш Л, Мандах, Ц. Хишигдаваа нар удирдаж ажил- ладгаас гадна бид өөрсдөө өөрс- дийгөө удирдаж суралцах та- лаар онцгой анхаарч байгаа маань чуулгын дэг журам, ха- дээ унааны болон зардлыг орлогоороо нөхөн илүү ашигтайгаар Бид ингэж ажилласнаар эдийн засгийн тооцоонд суралцах, чө- лөөт цагаа үр ашигтай, бүтээл- тэй өнгөрүүлэх, авьяас билгээ гуульдаа засварын мөнгө- ний 60 хувийг орлого бол- гоно. бүлгийн Сурагч ЧАНЦАЛДУЛАМ ган, найз нөхөд, аав ээж таа -үзүүлж, тэднийхээ таларх- нар- лыг хүлээж байх нь бидэнд сайхан санагдаж, хийж бүтээх хүсэл эрмэлзлийг маань улам бадрааж байдаг юм. |Манай чуулгын дэргэд хүүхдийн жүж- гийн дугуйлан-хоёр хэсгээр хи- чээллэж байна. Энэ дугуйлан- гийнхан маань пионер сураг- чид, сургууль амьдралын хү- рээнд оршиж байгаа дутагдлыг ил тод шүүмжилсэн «Хошин шог--89» хөтөлбөр бүтээж, 20 гаруй удаа тоглолт хийж, олон мянган найз нөхдөөсөө нижиг- нэсэн алга ташилтын халуун дотно үнэлгээг авч байхад хич- нээн урам зориг ордог гэж са- нана, Чуулга байгуулагдсанаас хойш долоон сарын хугацаанд бид дөрвөн шинэ хөтөлбөр бо- ловсруулан урын сангаа арви- жууллаа. Бид алс явж тоглолт хийх- хоолныхоо ажиллаж байна, риуцлага, сахилга батыг бэх- Хөгжүүлэхэд сайхан боломж жүүлэхэд ач холбогдлоо өгч гарч байна, байла. Бид чуулгынхаа цугла- Л. ОТГОНЦЭЦЭГ (Пяоне- ралт, бїлтгэл сургуулилтанд рийн «Найрамдал» ордны ирэх их дуртай байдаг, Яагаад дэргэдэх эвлэл-пнонерийн тэвэл уран бүтээлийн шинэ сонгон суралцах дугуйлан- эрэл хийж, шинэ хөтөлбөр гар- тийн сурагч) МАНАЙ ХАМТЛАГ Ховд аймгийн Дөргөн сутын 8 жилийн сургуулинн пионерийн 21 дүгээр бүлгэм инонер сурагч. дын ахуйн үйлчилгээ, лекторын хамтлаг байгууллаа. Хамтлагийн ахлагч бүлгэмийн зөвлөлийн ги- шүүн инонер Н. Бадамсамбуу би- дэнд ингэж ярилаа. - Монголын пионерийн бай- гууллагын «Залгамжлагч» У! чуулганаас дэвшүүлсэн сорилтыг хэрэгжүүлж, шнонер , сурагчдын бие даасан үйл ажиллагааг хөг- жүүлэх, ндэвх санаачилгыг нь өрнүүлэхийн тулд энэ хамтлагийг байгуулсанп юм. Манай хамтлаг өсвөрийн лек- тор сурагчдын хүчээр иам сас- гийн бодлого шийдвэр, сум орны цаг үеийн ажил, төлөвлөгөөт 30- рилтыг сурталчлах, тус аймагт болох улсын ариун цэврийн ерөн- хий байцаагчийн үзлэг угтан хийх ажлын талаар төрөлжсон сэдвээр ярна хийж, хамтын үзлэг зохион, илэрсэн дутагдлыг засуулж байна. Саяхан мал аж ахуйн Аргалант бригадад сурагчдын үйлчилгээний иж бүрэн бригад очиж ажиллав. Брнгадын рийн зурагчид, оёдолчин, гуталчин үйлчлэгч иар оролцож, төрөл бү- рийн үйлчилгээгээр хөдөөгийн мал чид, Ходөлмөрчдөд үйлчилсэн нь үр дүнтэй боллоо. Бид хамтла- гийнхаа анхны орлогыг сургуу. лийнхаа шинээр байгуулагдсан хүүхдийн цэцэрлэгийг тоглоом- жуулахад хандивлав гэв, Хамтлагийн гишүүдээс хамт ол- ноо үлгэрлэн сайн ажиллаж бай- гаа сурагч олон бий, Үсчин, лек- тор пионер С. Батчулуун, үйлчин лектор М, Эрдэнэцогт, зурагчин лектор Ө, Ууганбат, үйлчлэгч лек- тор Яї, Мөнхжаргал нар ажил үйлчилгээндээ ихээхэн дадлага- жиж байна. 18 пнонерийн бүрэлдэхүүнтэй энэ хамтлаг ухуулгын сэдвээр тө- ролжсен үзүүлэн материал бэлт- гэн хариуцсан хорьт байгууллага- даа яриа, ухуулга хийхийн зэрэг- цээ, ахуйн үйлчилгээний нэг мэр- гэжлийг эзэмшин дадлагажнж, улмаар хөдөлмөрчдөд йлчил- дэг болох зорилт тавьж аа нь шинэ хэлбэрийн ажил болж байна. Б. ӨЛЗИЙХУТАГ (Ховд айм- гийн Дөргөн сумын 8 жилийн сургууль, Пионерийн ахлах удирдагч) бүрэлдэхүүнд өсвө- | Завхан аймгийн хотын гүүний» сургууль | талаар үр хамгаалалтанд авч, мод өөрчлөн сэргээх, шаттай ажил нер сурагчдын но ла! ла: сс ол лс: “гээ сан мэдлэгийг амьдралд бататган, байгальд чин санаанаасаа хайртай байх үзэл, хүмүүжил төлөвшүүлэ- хэд тус дөхөм болжээ. Сургууль орчмын бяцхан нуур, Дархан уу- лын хормойг оруулсан арав га- | руй га талбайг хашаалан бүх ан- ги, бүлгүүдэд хариуцуулан өгч, сурагчдын байгаль хамгаалах нө- хөрлөл байгуулан, эргүүл хийдэг болжээ. Суулгасан мод бутаа тордох, шувууны үүр хийж тавих зэргээр пионерийн бүлэг бүр бү- тээлч ажил өрнүүлжээ, Хүүхдүүд чөлөөт цаг, зуны амралтаараа ч өөрсдийн “санаачилгаар хариуцсан | мод, талбайгаа ээлжлэн усалж, арчилдаг болсон байна. 1990 онд 15 мянган модтой болно. Жил бүр суулгац тарьсаар | олоо арав гаруй мянган мод, бут- Г усан сан дээр. Ф Ихэр ботго. (Говь-Алтай Баян-Уул сум) Сурагч М. ЭНХБОЛДЫН зурсан зу 9 Говь нутгийн ЕРталт, сО00207 Тосонцэнгэл 10 жилийн «Улсын лэр- орчноо тохи- жуулах, байгалийг нөхөн сэргээх бүтээлтэй ажиллаж байна. Тус сургуулийнхан орчноо тарих, | сургуулна цэцэгжүүлэхээс эхлээд хотоо цэцэрлэгжүүлэх, байгалийг баяжуулах, үе өрнүүлсэн нь.пно- танхимд олж ав- сургуулийн пионер сурагчид дын залуу халаа» аяны хоё 22 шээг Цаанилилинагү 1линлах) уухилү үзлинл (2инин) (тн (нели1 1лилиин гивин) (звли) гииинн гинини) ПНМУ" БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ САРД тай, анги танхимдаа төрөл бүрийн 1200 гаруй цэцэгтэй болоод 2231 на. Зүлэг мод ногоорч цэцэглэ- хийн үест манай цэцэрлэгт болж- мор жиргэн, хөхөө донгодож, вуу-| ранд маань усны шувууд байнга ирдэг болсонд бид их баяртай бай- | даг хэмээн хүүхдүүд сэтгэл ДОГД- лон ярьж байна. Сургуулийн захиргаа пионер сурагчдынхаа бүтээлч үйл ажил- лагаанд дэмжлэг өгч, Хожуулын гол дахь хөдөлмөр-амралтын зус- лангаа ургамлын цэцэрлэг болгох эхлэл тавьжээ. Модны үрийг х| лэмждээ тарьж, ойд шилжүүлэн суулгаж, гацуур, улиас, шар хуайс зэрэг 5-4 зүйлийн мод, Ї бутыг өөр газраас авчирч тарьсан нь сайн нутагшиж, хальсан уутанд суулгац ургуулан ашиглах дад- лага эзэмшихээр оролдож байгаа нь сайшаалтай. Тус сургуулийн захирал, ардын | гэгээрлийн тэргүүний ажилтан Ж.. Нацагтай уулзахад, «Манай сурагчид зуны амралтаараа хХө- дөлмөр амралтын зусланд явах нх дуртай, Тэд долоон ээлж бо- лон туслах аж ахуйнхаа үхэр ту- галыг хариулж, үнээ саах, цагаан идээ хийхэд биечлэн оролцохын хамт ургамлын цэцэрлэгтээ ажил-| лаж ажиглалт хийдэг, Үлдсэн нь сургууль орчмын мод, бутыг ар- чилж тордоно, Чөлөөт цагаа тийн-8. хүү үр бүтээлтэй өнгөрөөдөг хүүхдэд дүрсгүйтэх зав ч бага байдаг, тэгээд Ч байгальтай яг | дотно байсан хүүхэд мод хугалж, зүлэг гишгэнэ гэж байхгүй, ёс суртахууны хувьд ч илүү сайн төлөвшдөг юм байна, Зөвлөлтийн нэрт сурган хү мүүжүүлэгч В. А, Сухомлинскийн үйл ажиллагааны өвөөс суралцан байгаль орчноо хамгаалах, сэр- гээн бүтээх ажил өрнүүлсэн явдал «Улсын тэргүүний сургууль» гэ- дэг эрхэм алдар цол хүртэхэд ч нөлөөлсөн нь лавтай. Сургуулийн цэцэрлэг өргөжин тэлж, Дархан | уулын нүцгэн арыг бүрхэхийн цагт Тосонцэнгэл хотынхон соёл амралтын сайхан цэцэрлэгтэй бол- но доо» гэж ярьж байна. х. 2 х Л “1 Ц-. 09 Малчин пионер Ховд аймгийн Ховд сумын 8 жилийн «Ахмад үе хүүхэд би- эгч ах нар нь холын хүмүүжүүлж, амь сайн сайхан өөд өөрсдийн биеэр үлгэрлэн дагуулдаг, Эх эцэг бүхнийг М тавдугаар ангийн онц галын ээж Төгсжаргал гауй тлуагалжжү Ёстой. Нийслэлийн ХЇҮУ сур. Ттуульд ХЗЭ-ийн байгуул- лагаас пнонерүүдийг хэр- хэн халамжилж оайгаатан танилцаж байхад аравду- гаар ангийн ХЗЭ-нин үү- риан нарнин бичгийн дар- га Д. Сүнжидмаа: : -- ЫНДо пнонерүүдээ халамжилдаг, бас тэднээс суралцдаг. Яагаад гэвэл манай пионерийн бүлгэм янз бүрилн сэдэвт ажил үүсгэж сэдэхдээ сүрхий шүү гэсэн юм. Энэ бол пионерийн байгууллагын. хаа тухай эвлэлийн нэгэн гншүүний бодол, дүгнэлт Эвлэлийн бэлтгэл хүч. Ийм нэртэй дугуйлан бай. гуулжээ, МХЗЭ-ийн гишүү- ноэр элсэх гэж байгаа пио- нерүүд энэ анд су ралидаг юм а. Дугуйлангийн хичээлээр хүүхдүүд МХЗЭ.ийн түү. хэн замналтай танилцдаг аж, МХЗЭ-ийн түүхэн зам- налыг эвлэл, пионерийн ажилтнууд «өртөөчилсөн түүхэн чухал үйл явдлуу- юм дэс дараа, уялдаа хол- ооны дагуу» б аар заа- даг нь сурагчдад илүү ойлгомжтой болдог байна. МХЗЭ-ийн анх үүсэж 6 лагдсан эхний өр. төө бол МХЗЭ-ийн анхду- гаар их хурал хоёрдох өр. төө болох жишээтэй, «Эв- ХАЛАМЖ гэр оронд ээж аав, у лагатач сура.ч В, Батжар- дураар сургуулийн Пионерийн байгуулла! нийг хүмүүжүүлэх тэднийг нийгэм оролцуулах, эгнээнээсээ МХЗ9-д найдгартай халааг бэлтгэхэд чиглэх дөлмөрийн баатар жол9оч Цэнд--Аюуш, хувьс бель, галт тэмцлийн ахмад зүт. тэлтэн , Цэдэндорж, гавьяат жүжигчин А. ангийнхныг халамжилдаг ны үр дүнд хүүхдүүд ах Очирбат нартай хийсэн ач тустай хүн бий, Гэ- зах хүн, бусдын хөдөлмө. уулзалт өөрийгөө таних, рээр таван төрлийн ду. рийг хүндэтгэж сурч бай- амьдралыг ойлгоход их гуйлан (мужаан, хатгамал, тустай болжээ, Ийм уул, залтын дараа хүүхдүү: дийн төрх, ааш араншин, аливаад хандах хандлага ажлыг үндсэн зорилго нь өсвөр үеийнх- улс төрийн үйл хэрэгт идэвхтэй (МХЗЭ-ийн ХЇХ их хурлын илтгэлээс) Эвлэлийн бэлтгэл хүч лэлийн бэлтгэд хүч» Ду гуйланд суралцсан 126 су. рагч МХЗЭ-д элсчээ. Тус сургуульд пнонер нас өн- гөрсөн боловч МХЗЭ-д эл- сээгүй цөөн сурагч байдаг аж, Тэд бас нэгэн дугуй. ланд хамрагджээ. Багш нь гишүүн сурагчид юм. МХЗЭ-д түрүүлж элс- сэн нь бусдыгаа өөрийнхөс эгнээнд нэгдэхэд нөхөр ёсоор тусалдаг байна. Сур- туулийн ХЗЭ-ийн хороо, пионерийн бүлгэмийн зөв лөлөөс санаачлан байгуул сан «Эвлэлийн бэлтгэл хүч» дугуйлан нь пионе рийн МХЗЭ-д элсэх элтгэлийг чанартай хангах зохистой хэлбэр болжээ. Ийм дугуйланг ерөнхий боловсролын арван жилийн сургууль бүр дээр бай. гуулж, зохнох ажлын арга хэлбэр, агуулгыг өөрсдийг нөхцөл байдалд тохируу- лан улам баяжуулбал ХЗЭ ийн байгууллагын бүрэлдэ: хүүн сайжирна гэдэгт олон сурагч санал Нэгтэй бай- лаа, -- МХЗЭ-ийн дүрэмд өөрчлөлт оруулахдаа ХЗЭ ийн анхан шатны хороодол, элсэлт, арга хэмжээни! асуудлаар эцсийн шийдвэр таргах эрх олгосон, Тийг болохоор пионерүүдийг МХ багш) шиг хүүхдийнхээ. төлөө санаа тавьж, пионе- рийн Мэргэн тусалж сим таасай гэж хүсдэг. Сур- дэнд хамаг сайн сайхан Я бүхнээ зориулж байдаг гууль дээр байн байн ирээд ШИР, дионер, бид хаяр хүн, рийг тэгж хийе хэмээн са- дэтгэл, халамж анхаарлаа тэдэндээ зориулж, шилдэг нал бодлоо хэлж байдаг сайн чанар бүхний нь өв- лөн авцгаая» гаж «Зал- тамжлагч» УУ! чуулганы шийдвэрт онцлон тэмдэг- лэсэн. Пионер багачуудыг маань сургууль дээр багш нар, эвлэлийн гишүүн сураг л энийг ингаж эхэлье, тэ- их хурлын төлөөлөгч, ме модон эдлэлийн дууд, эцэг эх, пионерийн ажилд үйлдвэрийн бригадын дар- биечлэн бүтээлч оролцсо- га Ч, Пүрвээ гуай гэж энэ байгуулсны нэгий иь Пүр- вээ гуай” улирддаг юм, сургуулийн Хүүхдүүд гэрт нь модны З9-д гишүүнээр элсүүлэх- дээ хөнгөн хялбар хандаж болохгүй. Энэ бол зөвхөн нэг хүний төдийгүй МХЗЭ- ийн үйл хэрэг учраас бид улам ч хариуцлагатай хан- дах учиртай гэж сурагч Д. Сүнжидмаагийн хэлсэн үнэ- хээр санууштай үг.МХЗЭ-д элсэхээсээ илүү гишүүний бэлтгэлийг бүрэн хангаж чадаж уу гэдэгт гол учир оршино. й юм. дэг ЮУ, Ц. Тунгалаг багштай тавдугаар ангийнхан бүл- гийн ажлаа бие дааж ын дор болсон нь ажиглагд- янз бүрийн дэг сайхан уламжлалта даг юм, 2, Жэ болсон, БНМАУ-ын хө. МАХН-ын ХУШ, ХЇХ а. нэхмэл, хоол хийх мэт) Н, ӨЛЗИЙХУТЛГ (Нийслэлийн -54 дүгээр зэмчэргйннцтлнллглэась ЛЭ Лал ДВйгул йн. лай лай л л йьсэгэй, "р 2 “БЭ, Ё? ЯА Нийслэлийн 24 дүгээр сургуулийн аравдугаар ан- гийн сурагчид ардын армийн хэвлэх үйлдвэрт үйлд- вэрлэд сургалтын хичээл хийж, ажил төрлийн нягт холбоотой болжээ, Эвлэлийн гишүүн сурагч Я, Уу- ганбаярыг пионерүүд удирдагч--багш гэж хүндэл- ХЗЭ-ийн хорооны товчооны гишүү- ний хувьд би пионерүүд- тэй ажиллах нөхдийн сов- лөлийн ажлыг хариуцдаг, Нөхдийн зөвлөлийн бүрэл- пионерийн бүл- гийн удирдагч--эвлэлийн гишүүн сурагчид ордог юм, очоод сандал, өлгүүр 37- рэг ойр зуурын юм хийх дөртэй болж байна. Ахма- Тэд ганц хоёрхон лийн өмнө пионер байса роо ч ярилцсан ахлах улирдагч) амьдралаар сл чвийана явсныг эь “ 422525... .иөөшиниэий амд ямар санал байна. вэ? шинтинфишинпииишиниинниппининиииннииниинииниин ү Багш, сурган хүмүүжүүлэгч, эцэг эх, ХЗЭ, пионерийн ажилтнуул- тай бид санал бодлоо чин сэтгэлээсээ хуваалцаж, мэдэхгүй, чадахгүй үедээ тэднээс хүч туслалцаа авч, хамтран ажиллана, (Монголын пионерийн «Залгамжлагч» УГ чуулганы шийдвэрээс) Хоёр байгууллага, нэг зорилго -- Манай сургуул.д урьд нь ХЗЭ, пионерийн байгууллага тус тусдаа ху- вна бөөцийлж байдаг бай- лаа. Дор дороо л ажлаа хийнэ гэсэн үг шүү дээ. Сүүлийн үед ХЗЭ, пионе рийн байгууллага хоёр та лаасаа ажлаа хамтардаг болсон. Тэгэхдээ ах нь сур- гаж, дүү нь сурдаг номоор шүү дээ. Жишээ болгож хамгийн сүүлд зохиосон Сургууль дээрээ байгуулсан хэвлэх цехийн маши- ныг хэрхэн ажиллуулах талаар Я, Ууганбаяр улаан бүчтэн дүү нартаа хичээл зааж байгаа нь, Гэрэл зургийг С, БОДООШ сайн мэднэ, Сэтгэл санаа нь Ч пионерийн насныхан, тай ойр догно байдаг, «Пионерийн үнэн» нинд нийтэлсэн «Бүлгий! ажил яагаад уйтгартай байна вэ?», «Хөвгүүд хаа чив?» зэрэг асуудал хонд нэгэн ажлын тухай ярья. Манай сургууль спортын сайчуул олонтой. Зуун буу: далт даамын эмэгтэйчүү- дийн улсын аварга, арав- Дугаар ангийн сурагч Д. Энхтуул, спортын гимиас- тикийн хотын аварга, дол- дугаар ангийн сурагч Г. Энхамгалан, боксын спор- тын дэд мастер, олон ул- сын тэмцээний хүрэл ме- даль?, аравдугаар ангийн сурагч Д. Лхагвасүрэн нар- тай эвлэл, пионерийн ги- шүүн сурагчид уулзалт хийсэн. Энэ уулзалтад хоёрдугаар ангийн хоёр сурагч зочноор оролцсон. Нэг нь уран хөдөлгөөнт гимнастикаар районд ам жилттай оролцсон П. Энх- жаргал, нөгөө нь хотын аварга Д. Гантогтох. Энэ хоёрыг пнонерт хүндэтгэл- тэйгээр элсүүлсэн. Эвлэ- лийн гишүүн, пионерийн гишүүн хоёрын хооронд үнэхээр халуун дотно ярна эрнөсөн. Ийм энгийн ат- лаа өгөөжтэй ажил зохно- ход хоёр багш маань (ХЗЭ- ийн хорооны нарийн бич- гийн дарга Н. Отгон, пио- нерийп ахлах удирдагч Н. Мандал) хоёр талаас тү- шиж, санал бодлоо харам- гүй өгдөг, Эвлэл, пионе- ЭРВЭЛ рийн байгууллага хоёр өөр ч нэг д зорилготой. Нэг нь удирдана гэж, нөгөө нь удирдуулна гэж албархаж, хий сүржигнэхгүй, үнэн са наанаас ажлаа нарийн уял- даа холбоотой хийхэд өгөөж сайтай юмаа. Эвлэлийн гя- шүүдтэй хамтарч зохиосон ажил бүхэн пнонерүүдэд нэгэн ёсны бодит хичээл болдог... Бүлгэмийн зөвлө. лийн дарга Б. Мөнх-уран ингэж ярьсан. . » ХЗЭ-ийн байгууллагаас пионерийн хамт олныг ха- ламжлах талаар ХЇУ сур- гууль дээр зохиож байгаа ажлын зөвхөн хоёрыг нь энд товч өгүүллээ. Танай сургуульд ийм туршлага бий юу? Яаж баяжуулбал үр өгөөж нь илүү болох вэ? ХЗЭ-ийн гишүүн сурагчид пионерүүд- дээ ямар туслалцаа үзүүл- дэг вэ? Сурч, хүмүүжихэд чинь яаж үлгэрлэн нөлөөл- дөг вэ? МХЗЭ-д гишүү нээр элсэхийн тулд Чи ямар бэлтгэл хийж байна? Энэ талаар пнонер, сураг- ЧИД та бүхнийг бичиж ирүүлбэл сонин чинь дур- тайяа нийтлэх болно. Ц. САНЖЖАВ ОЛНО Фашизмыг эсэргүүцэгч Б, Энхтулгын танин мэдүү- бяцхан баатруудын өдрөөр лэхэд чиглэсэн, Б, Баян- бүлгийн үзүүлэх ажил хий- дэлгэрийн уран сайхны лээ. Үүндээ аливаа юмыг авьяас дээрээ тулгуурла- сонирхолтойгоор танин сан ажил сонирхолтой, мэдүүлж, пионер багачуу- өгөөжтэй болж байна, Эрэл хайгуул хий ога хэл- ДЫН оюун ухааныг нээн хөгжүүлэх арга зам эрэл- бэрийг нь олж " ал бо- хийлэхийг оролдсон, лохгүй бүтэхгүй ажил гэж байхгүй юм шиг анагд- Бүлгийн үзүүлэх ажлаас сан, Пионер багачуудын хэн юу олж мэдсэнийг сэтгэлийн утсыг доргиож, судлан, санал солилцох со. ярилцлага хичээлийн зав- аяндаа олдоод ирдэг юм сарлагаар хийж үзлээ, билээ Бүлгийн ажлыг огөөжтэй болгох тухайд эрвэл олно гэтгийг л дав- Биднийг пионер байхад 30- хиодог бүлгийн ажил дөр- тан хэлмээр байна сенц нийтлэл бидэнд олныг вон хананы дунд хуралтай жи бодогдуулсан, Хамт олцоо. төстэй болдог байсан уч Ч шин Тэгээд раас уйтгартай байж гэсэн Сурагч Г. СЭВЖИД- болохоор улаац бүчтэнүүд «Ингэж: хийвэл бүлгийн дүгнэлт хийсэн. Бүлгийн СҮРЭН (Нийслэлийн байд- ажил уйтгаргүй болно» га- удирдагч--эвлэлийн ги» 86 дугаар СУГ"УУЛь, сэн хариу огохеор шийдэв, шүүн сурагчдын дотроос ЇХ ан) сэргээж байвал ал хөг нь УЛАМ ОЙРТЛОО Судалба гийг” 6 2 С.БОДООШ НААДМАА УГТАЖ ван уриан дор ДЗО-ны ХИ их шаадамд зорниул- сац гар зургийн уралдаан зохион дүгнэлээ. Алтангэрэл, 8-ын «А» П. Амаржаргал, 2-ын «Б» Ж. Оюунтуяа 1У--У ангийн сурагчдаас 4-ийн «Б» Д. гийсүрэн, 7-гийн «ЯА» «Баярхүү, 7-гийн «В» Х. Дэлгэрмөнх иар эхний бай раид шалгарч дотоодын пионерийн зусланд амрах урилгаар шагнуулах бол- гол хамгалаа. ИХ НААДМЫН ФОНДОД ДЗО-ны ХЇЙ их наадамд хоронго хуримтлуулах ажил манай бүлгэмд ам- жилттай явагдаж байна, Пїионер сурагчдын санаа. чилгаар хаягдал лонх цуг- луулац арвич хямгач аж- лаараа олсон 1000 төгрөг, «Залгамжлагч» .У! чуул- ганы төлөөлөгч, бүлгэмийн зөвлөлийн дарга С.Цолмон дүүгийнхээ хамт. 100 нийт 1100: төг« Ё 5 дугаар сарын Тд ЇВ. И., Лениний нэрэмжит МПС-ын Төв ордны өмнөх талбайд ёслолын хувцсаа өмсөж, улаан бүчээ дэр- вүүлсэан охид ХӨВГүүд цуг- ларчээ. Харин түг лоозун хийсч, бүрээ бөмбэр нн- жигнэсэнгүй, Гэсэн ч энд цөм баяр хөөртэй, инээд шуугиантай байв. Өглөөний 11 цаг, МПБ-ын 64 жилийн ойд зориулсан «Пионерийн баяр»-т нийслэлийн тэргүү- Їїний пионер, сурагчдын тө- 1! 2| 113) сс Ё 32 : г2 л 23 8) ! Ц | Ф 5с Ё. 1 " Уранбэрхийн 822:47:57725:/71:7 1708 ч26м5-3 242. лөөлөгчид, 1925 оны пино- нер Г, Насацбуян, МПБ- ын Төв Зөвлөлийн даргаар ажиллаж байсан пионерийн ахмад ажилтан С. Содном, Ц. Оюун, Д. Сүрэнжав, Ш. Доржпагма, Ч. Цэрэн- дулам, МПС-ын Төв ордны орлогч захирал байсан, зо- йхиолч М. Чимид нар Хү- рэлцэн иржээ, «Їїшонерийн баяр»-ын ажиллагааг МХЗЭ-ийн Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга, Д. Сүхбаатарын нэ- рэмжит МПБ-ын Төв -Зөв- лөлийн дарга М. Тогтох-| ням нээж үг ХЭЛЭВ. Баярт оролцогчид МПС- ын Төв ордны дугуйлан- гийн сурагчдын «Өсвөрийн уран бүтээлч--89» тайлан үзэсгэлэн үзэв, Үзэсгэлэнд уран зураг, баримал, сүр- лэн наамал, зөөлөн тоглоо- мын дугуйлангийн сурагч- дын бүтээл тавигдсан байв, АМЬД ЗУРАГ БУЮУ : УРАНБЭРХ Зураг үзэж байгаа хүүх- дүүд дээр очвол 31 дүгээр сургуулийн 4-ийн «А» ан- гийн сурагч А. Энхцэцэг, Ш. Оюундарь, М. Энхтун- (галаг гэж өөрсдийгөө 1та- “нилцуулаад: -- ЮШ сургуулийн 7 ду- таар ангийн сурагч М. зурсан “«Говьд» гэдэг зураг амьд “юм шиг байна гэв. Цааш алхтал 8 дугаар ургуулийн 9 дүгээр ан- ийн сурагч Батбаяр, Болд- гэрэл нар мөн л Уранбэр- хийн зурсан «Нууц тов- чоо» зургийг магтаж байв, Хүүхэд бүхэн ямар гоё зу- раа вэ? гэцгээж байв, 47 “дугаар сургуулийн сурагч Одонбаярын зурсан «Ту- лалдаан», «Өгөдэй хаан» зургийг олон хүүхэд шаг- ширч байлаа, ЗӨӨЛӨН ТОГЛООМ БА АЛИАЛАГЧ 46 дугаар сургуулийн 7-гийн «А» ангийн сурагч Гантуяа дугуйланд сурал- цаад хийсэн хүүхэлдэйгээ «4 агч» гэж нэрлэжээ, » Зоолол тоглоомын дугуй: лангийн хржчцил хийсэн Өнхрүүш, Алиалагч, Бура- ГХЭВ,2/55:28:5 Г 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 2 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 2686 (2407) | ! 1989 оны тавдугаар сарын 18 БЯМБА Үнэ 10 мөнгө ! тино, юамбаруушийг хүүхч дүүд сонирхон үзэг, Ё «АВЬЯАС» АРДЫН | ЧУУЛГЫН ТОГЛОЛТ Тайлан тоглолт Ч. 2Карч галсайханы дэглэлт «Сурч гуулийн вальс» бүжгээр эхч лэв. Зочид төлөөлөгчид сонч годог хөгжмийн сайхал ая сонсов. Г. Цэцэнсанаа охин Л, Бетховены «арван дө рэвт»-ын соль мажорын 5 ангийг төгөлдөр хуураар тоглов. Найрал дууны дугуйн лангийн сурагчид В. Мо» цартын «Хаврын дуу», Се- меновагийн «Шувууны концерт»-ыг хоолой хор» шин дуулахад алга нижиг- нээнэ... Драмын дугуйлангийн О. Идэрбат, Г. Гантуул, М. Одхүү . нарын чадварлаг тоглолт баяр дээр хөгжөөн нэмэв. Ахтайгаа хамт бүжиглэ- дэг А. Уянгаа охины биен лэх нь эвлэгхэн, дуулах ив хэвлүүн, «Үелзүүр» бүжэ гийг Х. Ариунболор охин | гайхалтай. бүжиглэж үзэгчэ дийг балсгалаа. Хүүхдүүд, Нараа нараа Нараа Надад олон найз нар . байна . гэж дуулцгаана. ХӨГЖИЛТЭЙ ДЭЛГЭЦ. БУЮУ ЧАМАЙГ ДАА! Төлөөлөгчид хүүхэлдэйн , киноны хөгжилтэй баат- руудтай уулзаад инээсэн, гайхсан, гар зангасан, доз хисон, тэдэнтэй хамт хөө- цөлдөж яваа харагдана, Дэлгэц дүүрэн хөгжилч тэй баатрууд. 80 дугаар сургуулийн Отгонжаргал, , Онон хоёр хүүхэлдэйн киз нонд их дуртай гэнэ. Хүү» хэд бүхэн хүүхэлдэйн киз. нонд дуртай хойно доо, ПИОНЕР БОЛЛОО Ёслолын танхимд хүнч дэтгэлийн шугам жагсаал хийж тэргүүний баатарчууд пионерийн гишүүнд элсэв, , Нийслэлийн 80 дугаар сурч гуулийн 2 дугаар ангийн сурагч онц сурлагатан С, Ариунаа, Ц. Хойлогдорж, Ц. Одончимэг, Д. Ариунч болд, Г. Баттулга, Ш. Чуз луунцэцэг, Д, Лэгсоо, 18. Агиймааа нарыг пионерт элсүүлж тэдэнд пиоперийн тэмдэг, улаан бүчийг 1925 оны пионер Насанбуян нар болон .пнонерийн ахмад ажилтан Содном, Оюуш,, Доржпагма, М, Чимэд нар" зүүж өгөв, Пиоперийл бая» раар улаан бүч зүүсэн хүүхдүүд энэ үйл явдлыг насандаа мартахгүй. Үргэлжлэл инь ЇЇ пүүрт Үргэлжлэл түрүүч нь 1 нүүрт 2--323 нэ элээ АРДЫН УЛАМЖЛАЛ, АВТОМАТ-ТОГЛООМ Аль тоглоом дээр олон хүүхэд байх болоо. Авто- мат тоглоом дээр дараа- лал их бий дээ гэж бод- лоо, Шагай шүүрэх наад- гай дээр олон хүүхэд хо- жилцоно. Хүүхдээс гадна пнонерийн баярт үр ачаа дагуулж ирсэн Насан гуай бас шагай шүүрнэ. «Ми- ний багын тоглоом». Дээр үед айл бүр шагайтай бай- лаа. Бид орой хонио хот- луулчихаад лааны гэрэлд шагай шүүрдэг байлаа. Одоо хүүхдүүд маань тог- лож байх нь сайхан бай- «ёэвэнгээс 15 дугаар сургуулийн «Пионер» кафе энд иржээ, Уранбилэг, Ганчимэг, Энх- чимэг нар тэнд ажиллаж байв. -- Гүйлгээ ямар байна? гэвэл - Овоо шүү. Сургуу- лийнхаа хүнсний цехэд хийдэг модтой чихэр, бор авчирсан юм, Хүүхдүүд их авч байна гэв. «Шоргоолжин» | бялуу, жимстэй печень их амттай байна гэж хүүхдүүдийн ярилцахыг сонсоод Октяб- рийн районы 81 дүгээр сургуулийн «Пионер» ка- фе дээр ч очив. Т дугаар ангийн сурагч Д. Шингбаяр, С. Нямцэ- рэн, Л. Оюунгэрэл, Б: Цэ- рэндолгор нар, шунал 1-3 УУЛЗАЛТ, ин аШиррн Гүхэ? 7 8) м мяг гийг Худалдаж байв. Энд ЯРИЛЦЛАГА МПС-ын Төв Ордны эвлэл, 3 төгрөгний бараанаас 30 төгрөгний хүүхэлдэй хүр- тэл байв. БҮЖИГЛЭЦГЭЭЕ НАЙЗУУД АА! Ордны гадна талбайд үлээвэр хөгжмийн цоглог аянд МПБ-ын Төв Зөвлө- лийн алтан медальт бүж- ПИОНЕРИЙН БАЯР Д. Сүхбаатарын нэрэм- жит Монголын Пионерийн Байгууллагын 64 жилийн ойг тохиолдуулан. МПБ- ын Төв Зөвлөлийн дарга М. Тогтохням, Пионерийн Төв Зөвлөлд ажиллаж бай- сан ажилтнуудыг олон улсын пионерийн «Най- рамдал» лагерьт хүлээн пионерийн ажилтнууд, 18 аймгийн пионерийн зөвлө- лийн дарга нар оролцсон гар бөмбөгийн тэмцээн бо- лов. Баг бүр гурван эрэг- тэй, гурван эмэгтэй та- мирчин бүхий холимог бүрэлдэхүүнтэй тоглов.. Сул баг гэж байсангүй, Чаддаг нь чаддаггүйдээ, й й Р авч уулзав. Пиоперийн хүчтэй нь хүчгүйдээ тус- гийн туйла: ура : 2 чид ХҮЗҮҮ ЭЭӨиВита1 ажилд гарч байгаа өөрч- лан оноо бүрийн төлөө с 4 лөлт, шинэчлэлтийн та- л М «Задгай цагаан», вальс, - өрсөлдсөн энэ тэмцээн фокстрот, ёохор хатирч, самбо, ча-ча-ча, рело, шу вуухай бүжиг бүжив. Зочид төлөөлөгчид ДУУ хөгжмийн аяар цугласан хүмүүст бүжиг зааж цуг бүжиглэцгээв, Бүжгийн ду- гуйланд суралцдаг 40 дү- тээр сургуулийн сурагч Түвшин, Энхболд, Булган- цэцэг, Уранчимэг нар гур- ван хүнд ча-ча-ча бүжиг заав гэж ярив, Пионерүүд байгуулла- гынхаа идэвхтэй гишүүн байж, бүтээлчээр сэтгэн бодож санаачилснаа бодит ажил болгож, хамт олньг- хоо өмнө хариуцлага хү- лээж сурах, өөрөө удирдах ёсны гол хэлбэр цуглааны ажил хэрэгч чанарыг дээш- лүүлж, ил тод байдалд су- ралцах, ахмадын болон баатарчууд дүү нараа асарч халамжлах, пионерийн хө- лаар санал бодлоо солилц- сон энэ ярилцлагаар онол эцсийн дүн гартлаа чухам аль баг түрүүлэх бол гэд- » на гэж тэр ярив, Морь -- Гүйлгээ ихтэй. Ма- | дөлмөрийн нөхөрлөл, хор- уралдах автомат тоглоом най кафейн жигнэмэг, бя- шоолол нээж гэрээтэй трВ дээр очиход хэдэн хөвгүүд луу хоёр хамгийн түрүүнд ажиллуулах зэргээр «Зал- Цсниүн ач холбогдол- тийг хэлэх аргагүй байсан бүр морь унаад урал- дууссан гэхэд, гамжлагч» У! чуулганыхаа Т0ЙОЛон асуудлыг хөндөж, юм. Аваргын төлөө тог- даж байх шиг сэтгэл -- Цөөхөн хийсэн юм шийдвэрийг | хэрэгжүүлэ- БУ -өлэгэр шийдвэрлэх лолтод МХЗЭ-ийн Төв нь хөөрчихсөн товчлуурыг байлгүй гэвэл, хийн төлөө пионерийн хамт шү замын талаар чөлөө- Хороо, МПБ-ын Төв Зөв- дарж зогсоно. 14 дүгээр -- Үгүй ээ! 200 гаруй «олон, пионер бүр мэрийн 9! Ярилцав, лөлийн баг («Пионерийн сургуулийн 6-гийн «Б» ширхэг хийж авчирсан ЮМ. ажиллаж үүсгэл санаачил- УЛАМЖЛАЛТ үнэн» сонины ажилтан ах ангийн сурагч Мягмартул- | гэцгээв. Хүүхэд бүхэн амт- га, ажлын шинэ арга хэл- ТЭМЦЭЭНИЙ ЭХЭН ЭГЧ лар чинь энэ багт цуг гын уралдуулсан «Улаан» танд дуртай хойно арга бэр бүтээлч ажил олныг тоглосон) шалгаран үлд- морь түрүүлэв. Түүнтэй Ч үгүй дээ. өрнүүлж байна. Эвлэл, пионерийн ажил- лээ, Ширүүн өрсөлдсөний ярилцвал: ЭНХ ТАЙВНЫ ЗАХ Энэ удаагийн пионерийн тан бүр олон талын авь- эцэст МХЗЭ-ийн Төв Хо- : БУЮУ, ЭЭЖЭЭ баяр ч гэсэн нүсэр том яастай байх ёстой гэж . Рооны баг бяр заан тү- - Зуны амралтаараа , шугам жагсаал, олон хо- ярьдаг. Эрхэлсэн ажлаа рүүлж аваргын аварга хөдөө явж морь унадаг ГУРВАН ТӨГРӨГ ногоор бэлдэн зохион бай- сайн мэдэхээс гадна хүүх том бялуу хүртэв. Удаах хЭнир ӨГӨӨЧ гуулсан албархаг баярёс- дүүдтэйгээ дуулж, бүжиг - байрт МПБ-ын Төв Зөв- ПИОНЕР КАФЕ БУЮУ Ээж ээ! Би энэ хүүхэл- /ЛОЛ болсонгүй. жинхэнэ . лэж, тоглож явах хичнээн лөл, МПС-ын Төв Ордон МОДТОЙ ЧИХЭР дэйг “авья гурван төгрөг | ПМонерийн баяр болов. сайхан. | Пионерийн бай- шалгарч дунд, бага бя- Хүүхдүүд жижиг уутанд. өгөөч тэж жаал охин ээж- Манай сурвалжлагч .. гууллагынхаа ойн. өдөр луугаар шагнуулав. Энэ хийсэн загас, хавч, навч, | дээ хэлэв. Охин хүүхэлдэйг ) 2. Г. НЯМАА Олон улсын пионерийн тэмцээн жил бүр пионе- цэцэг хэлбэртэй модтой авлаа. Пионерийн ордны Идэвхтэн сурвалжлагч «Найрамдал» лагсрьт рийн байгууллагын төрсөн чихэр хүлхэн гүйлдэхийг нэхмэл, хатгамал, зөөлөн С. АЛТАНЦЭЦЭГ МХЗЭ-ийн Төв Хороо, Д. өдрөөр уламжлал болон ”Э хараад хаанаас хэн авч тоглоомын дугуйлангийн “Гэрэл зургийг Сухбаатарын нэрэмжит зохиогдох.болно | 0-0 2 ирснийг мэдэхээр шийдэв. сурагчдын хийсэн цамц, У. ГАНБАЯР МПБын Төв Зөвлөл, д Нионер сурагчид аа! Хүүхэд өсвөр үеийнхний бай- гууллагуугын олсн улсын хороо--СИМЕА-гийн са- соёл урлагийн олон хэлбэ- рийн ажлыг зохион байгуулж ”Э үйл ажиллагаагаа явуулдаг. 7БЯНТАЛЭЕШ УАСЫН т / «КНачи-Банчар-Мела» байгуул” наачилгаар олоп улсын пионерийн «Найрамдал» 773752 2 782 1? лага нь Өиавр үеийнхэнд 1 лагерьт Азийн хүүхэд, ппонерийпн байгууллагуудын « , Зэрчгэх ХБсэим Хэраррагч бүсийн чуулга уулзалтыг энэ оны долдугаар сард 722707 77) 5: 7) 2: Ч, 7. (8.4, 5) шинжлэх. ухааны . мэдлэг олгох чиглэлээр үйл ажил- лагаагаа зохион байгуулдаг 7 байна. Эдгээр байгууллагуу- 9. й7 4У,,.47992 дын гол зорилго нь улс орны нийгэм--соёлын амьдралд гарч буй хувьсгалт өөрчлөл- 1971 онд Бүгд Найрамдах шилтэт зохиолчид Сэтгүүлч- төнд өсвөр үеийнхнийг өргө” Бангладеш Ард Улсыг тун- дийн санаачилгаар байгуу- нөөр оролцуулах, энх тай- хаглахаас өмнө 1952 онд лагджээ. ван, ардчилал, эрх чөлөөний «Нхеглахар» гэдэг хүүхдийн «Кхеглахар» “байгууллага төлөө тэмцэж байгаа даян байгууллага, 1956 онд нь ажилчид, жижиг гар ур- дэлхийн өсвөр үеийнхэнтэй «Качи-Банчар-Мела» | гэдэг чууд, сэхээтний гэр бүлээс эв санааны нэгдэлтэй байх хүүхдийн байгууллага Дэв. гаралтай хүүхдүүдийн дунд явдал юм. Ї зохион байгуулах гэж байна. Үүнтэй холбогдуулан Азийн ориы СИМЕА-гийн бүхэнд товч “аиилцуулэл, | 9Л0НЫ «КЧСЯ-НО, МЭ-КАИ» ХЧУХЭИЙН КАУР Эгнээндээ 9--15 насны Үйлдвэрийн "ажилчдын 200000 гаруй охид Хөвгүү- хүүхдүүдийн дунд үйл ажил- дийг нэгтгэсэн энэ байгуулла-: лагаагаа зохион явуулдаг та 1948. онд байгуулагджээ... бөгөөд ялангуяа Хоккайда “Улс төрийн ямар нэг иамтай “арлын хүүхэд өсвөр үеийнх- харилцаа . тогтоогоогүй бие. ний зүгээс өргөн дэмжлэг даасан байгууллага юм. талархал хүлээж байгаа юм. 2 «БКуса--Но, Нэ-Кан» хүүх- гишүүн зарим байгууллагуудын талаар та шүтлэг, арьс өнгөөр ялгавар- ЭЛЭЛ,КЭ7ИЙН «ӨСВӨРИЙН Зинө АЙЛванТ ЛИОИЕ?» Б.4Й7УУЛАЖ7Ж ХГАЙС онерт ,-ф Даян дэлхийн энх тайван, дийн клубийн гиш : алтг, хур үндэсний улс түмнүүдийн найрамдлын бүрийн. дугуйлан, “сонцод . Энэтхэгт 1956 оноос Бүх байдлаас шалтгаалан үйл баг даа хуралддаг үндэсний төлөө тэмцэлд яопны хүү- суралцах, байгаль, хүрээлэн Энэтхэгийн Коммунист За- ажилаа зогсоосон бо- хурал : хэд, өсвөр үеийнхнийг идэвх-. байгаа орчныг хамгаалах хө. ЛУУЧуудын Холбооны удирд: ловч 1986 оны 11 Я10502 бү эс аогнаа, : ах, 1951 онД дөлгөөн, энх тайвны аян цуг- Лагын дор анхны пионерийн сард албан ёсоор дахин 3р улсад батлагдсан лаан, аялал, жуулчлал зэрэг байгууллагууд зохион бай. Туулагдсан юм, | Хороог сонгодог, | «Хүүхдийн эрхийн тухай» олон хэлбэрийн ажил зохион гуулагдаж Андхара, Бихар/ Энэтхэгийн хүүхэд өсвөр ! 4 “хуулийг бүрэн хэрэгжүүлэ- байгуулж, СИМА-гийн хү. Марава, Эттар мужуудад авдахнай | өмнө тулгарч ны голд буй хүүхэд бүхий ? хийн төлөө тэмцлийг үйл рээнд зохион байгуулсан гүйл ажиллагаагаа ИДЭВХТЭЙ байгаа нийгмийн өвөрмөц тэмдэг энэ ы ! ажиллагааныхаа гол зорилго олон улсын арга хэмжээнд явуулж байв, Улс орны до- асуудлыг шийдвэрлэхэд тус- лэг тэ! Ц Заан хурвЭл Одахьо тодорхой нөхцөл їгний улы ! | болгожээ, 2 дэвхтэй оролцож байна, | тоод дахь Туг эн нөхцөл лах нийгмийн байдал, шашиц, Ёл БУЛГАНТАМИВ, аж Г,ижийй:---3 «Инонерийн үнэн» С0- нин минь, Миний захид- лыг яаралтай хэвлэж өгнө звгчилилилиилин! үнллхэн! шиниэвэх! лэиэиивен! (хэнилавивгтииилүлгил! їететлин/ ГЭилииин хий хоёр хүү” охидыг эл- дэв. үгээр !хочилж хэлэх», гүй муухай үгээр чих ян- гинуулдагр болоод удаж байна. Бүр сүүлдээ охид биднийг зоддог боллоо. Ан гхса Түмэнбаярт би их гомдож байна. Тэр намайг зодсон. Багш нарын өөдөөс ч хүүхдийн амнаас гара- хааргүй үгээр хэдэрлэдэг. «Охидыг зоддог хөвгүү- дийг яах ёстой. Ёр нь хөв- гүүд ийм дээрэнгүй зан- тай байх хэрэг үү! Яахаа- раа нэг анги, нэг ширээ- ний охиддоо тэд гар хүрч уйлуулдаг юм бэ? Хөвгүүдийн гар бяр ча- далтай болохоороо хатуу учраас их өвддөг. Зүгээр байгаа охидыг зүггүй хөв- гүүд шоглон Ззоддогоо бо- лиосой» гэж Дорноговь аймгийн Сүмбэр сумын 5- ын «Б» ангийн сурагч М. Сарантуяа бичжээ. Энэ захидалд бид жичид нь хз- рну өгөхөөр бэлдэж байв. Анги хамт олонд нь хан- даж, ЇНэг ангид зэрэгцэн суу- даг охидыгоо зоддог бол төрсөн бүсгүй дүү. эгч на- раа бас шоглодог байх. Эмэгтэй хүнд гар хүрнэ гэгч эр хүний намба, эрэл- хэг зориг огтоос биш. Хүч тэнхээтэй нь уян зөөлнөө эгдүүрхэн шоглоод байвал юу болох вэ? Эхээс төрсөн хэн боловч эмэгтэй хүн. ЭГЧ дүүгээ, нэг ангийн охи- доо хайрлан хүндэлж ха- рин ч харж хамгаалж явах учиртай. Магадгүй эндээс Ч хүнлэг ёс, энэрэнгүй үзэл бүрэлдэн ТОГТДОГ байж болох юм. Өөрөөсөө хүч тэнхээ сул охидыг з0- дож нулимсы нь үзэж зог- сох нь тийм аятай гэж үү дээ. Итгэмээргүй юм. ) Өдөрт зургаан цагаар нэг танхимд хичээлд суу» даг ангийнхаа охидыг дээ- рэлхдэг хүүхэд өөрийнхөө бүсгүй дүүгээ өдрийн хэд уйлуулдаг болоо. Нулимс гэгч нэг талаас гомдлын илрэл. Чин сэтгэлээсээ нэг ангийн найз нөхөд минь гэж: бодож байтал харин тар хүрвэл гомдохоос ч биш яах билээ. Хүнийг ГОМДООНО ГЭГЧ Хүмүүжил- ТЭЙ, Сайн Хүний хийдэг зүйл биш байх аа. Харин хэн нэгэн гадны хүүхэд ан- гийн чинь охиныг шоглож байвал хамгаалан эв зүйг олох, бүр болохгүй бол өмөөрөх ч явдал гарч мэ- дэх учиртай, атал хамт ол- ныхоо нэг гишүүнийг хайр найргүй! зодож болох уу? Хэрхэвч болохгүй. Ийм хамт олон сайн бүрэлдэн тогтоогүй л байж таарна. Гэвч охид бас хөвгүүдийг харилцан хүндэлж бие биен дээ найрсаг хандах учир- тай. Охид хөвгүүдийн аль нэг талд энэ хэм хэмжээ алдагдсан байвал анги эв түнжингүй болдог биз. "иймээс охид хөвгүүд хоо- рондоо бие биенээ ойлгож, хүндэлж сурах нь чухал юм гэв: бичив, Тэгтэл со- нины газар захидал ирэв. «Манай ангийн хөвгүү- дийн дунд охидтой зөв харьцаж чаддаггүй долоон хүү бий. Бид тэдэнд Маш нх гомдож байна. Охидод нэр хоч өгөх, эсвэл энгийн сайхан үерхдэг хүүхэдтэй холбож шоблох зэргээр хи- чээл дээр зүгээр суулга- даггүй юм» гэж Х.Фарида, Р.Маржангуль хоёр бич- энээ. Уурхайн хотын сур- гуульд ч, улсын нийслэ- лийн нэгэн сургуулийн хөв- гүүд ч охидыг шоглон гар хүрдэг болжээ. «Сургуу- лийн сурагчдын дунд охи- дыг зодож дээрэнгүйлдэг зантай, нэгнийхээ ном үз- гийг булааж аваад буцааж ужхлаана пулсулисх! Пксттиин!(БТВЕЖТ (ШИ (ИМИЖ ( өгдєггүй, өгвөл өөдөөс нь шиддэг явдал гарлаа. Ялан- гуяа хөвгүүд охидын ном, Дэвтэр, шугамыг авчихаад хуудас хавтсыг урж хал- тартуулах, бэх асгачихаад хэнэг ч үгүй эргүүлж өг- ДӨГ нь цөөнгүй, Ийм ааш зантай охид ч бас бий» гэж | Архангай аймгийн Их Тамир сумын 10 жилийн сургуулийн 7- гийн «Гэ» бүлгийн сурагч П.Энхтөр захидалдаа бич- жээ. Энэ мэт олон захиа «Ма- заалай» сонинд их ирэх боллоо. Эдгээрт охидын ну- лимс, гомдол шингэсэн нь лав. Хөвгүүд мивь эр хү- ний арал, нуруутай байх- сан, Юм болгон дээр гар зангидан далайхааргүй уу- жуу ухаантай, хүлээцтэй хандахсан. Охид гэдэг маа- нь бид бүхний эгч дүүс, ээ- жээс юуны ялгаа байх би- лээ. Эр хүн гэдэг чинь охи- доо зодож шоглож байж эр зоригтой, ханхаз болдоггүй юм. Охидын бичсэн ЭНЭ За- хидалд хөвгүүд хариу өгөө- сэй гэж хүсч Сайна. Энэ тухай сайтар бодож, хариу өгсөн нь дээр биз ээ! Г.НЯМАА | үү! Манай ангийн нэр бү- чинээ шэн (лыж пввах пин хллпаниац пипивэн пивпииыц (ипппныы улквхигж) иивввюэж! шиюлэнл! лииивх! (штлэш: (шолилын ү(плпиииихих! шившЛЛиЛЖ! (8 4 ХАВАР фр ШАЛГАЛТ фСУРАГЧ Сүүлчийн хонхны дууойрт- гэмж, найруулан бичих чад- хиодог 0 Ь лоо. Сургууль төгсөх гэж варгүй атлаа сэтгүүлч больё тийм булан байхгүй болохоор байгаа охид, хөвгүүдийн дунд гэх, зурах авьяас сул мөртөө яах вэ? гэж чи асууж болох «Дурсгалын дэвтэр» аялж зураач болно гэх хүүхдүүд юм. Үүнийг шийдэхэд сурагч яваа нь лавтай. Нэг ангийн цөөхөн боловч тааралддаг. чиний оролцоо бусдаас чухал. нэг ширээний шайздаа сайн Энэ бол алдаа. Хүн бүр өөр Сонирхсон мэргэжлийнхээ ту- сайхныг билэгдэхдээ дуртай оөрийн онцлогтой гэдгийг хай бяцхан ном, хайчилбар мэргэжлээ ззэмшээрэй гэж, мартаж найз нөхдөө дагаж цуглуулга хийж, өөрийнхөө зарим нь бүр гуч, тавин жн- дарвин, өнгөцхөн хараад гоё бодол, дүгнэлтийг бичиж бол- лийн дараа ямар амжилтад санагдсан мэргэжлээ сонгох но, Сургууль дээрээ мэргэ- МЭРГЭЖЛЭЭ ХЭРХЭН СОНГОХ ВЭ? хүрэхийг нь бяцхан зөгнө- ажиглагддаг. Энэ бол бас л жил сурталчлах булаш бай- лөөр зураглан энэ дэвтэрт би- алдаа. Ингэж алдахгүй байх гуулж, тэнд энэ бүгдийгээ ав- чиж суугаа. арга бий юу? Бий. Үүнийтулд чирч тавьбал найз нөхдөд 5 Ер нь мэргэжил сонгоно сонирхсон мэргэжлийнхээ ту. чинь дүү нартчиньч хэрэг гэж юу юм бэ? гэж асуувал хай маш сайн мэдэх хэрэгтэй болно шүү дээ! хэн Ч тэсэн харнулж чадах юм. Ном зохнол, сонин хэв- Ер нь мэргэжил сонгоход нь мэдээж, Гэтэл мэргэжлээ лэлийн хуудаснаас Энэ Т8- аав ээж, ахмад хүмүүсийн зөв сонгохын тулд юу юуг лаар уншиж, аав ээж, багш, зөвлөлгөө, сургамж тун ч их хийвэл зохихыг мэдэхгүй хүү. бусад хүмүүсээс асууж лав- хэрэгтэйг мартаж болохгүй. хэд олон тохиолддог. Мэргэж- лаж, хаанд ямар сургуульд Өнөөдөр дэлхий дээр 50 мян- лээ онож сонгохын ач хол- бэлтгэдэг, манай улсад энэ га гаруй төрлийн мэргэжил богдлыг ч ойлгохгүй байх нь мэргэжил хэр зэрэг хэрэгцээ- бий гэж эрдэмтэд тооцоолсон. бий. Энэ талаар ярилцацгаая! тэй байгааг хүртэл мэдэхэд Энэ олон мэргэжнл дундаас Хэрвээ чи өөрийгөө зөв та- илүүдэхгүй. сөвхөн өөртөө тохирох, цорын нин мэдэж, авьяас чадвар со- Зөвлөлт Холбоот Улс, ах ганцыг сонгож олох хариуц- инрхлоо харгалзан хүссэн дүү бусад орны үе тэнгийн. дагатай үйлсийг эрт эхлэх мэргэжлээ эзэмшвэл ажилдаа хэн мэргэжлээ хэрхгаи Еэ тусмаа сайн, байж, байгааг мэдэж тэдэнтэй өөрс- 5, 5.2 Жи Хлүү эхийг бүтэдхийг ямагт дайгво харьцуулж хүл: ү, Хэдхэн хоногийн Дхраа сур эрмэлзэх нь мэдээж. Ингэс- хийх нь чухал, найм, аравдугаар ангийнханд нээр чи өөрийн ашиг сонирх- Тухайлбал ЗХУ-ын олон ЭНэ Бэх ай? бодоход” оройтсон доо хангаад зогсохгүй улс ор, арван сургууль Дээр шэргэ санж «болох юм. Харин үү- ны хөгжилд илүү их хувь нэ- жил сурталчлах булан ажил. НЭЭС бага насан УНШАГЧИДДАА мэр оруулж чадна. Үүнд л ладаг. Энэ буланд мэргэж- мэргэжлээ эртнээс онож сон- гол ач холбогдол нь байгаа лийн тухай лавлах, зөвлөл- ТОХ ЭВТНХЙН, Санаа аВлОү юм. гөө, сургамж бүхий ном тов- зүс р Гэтэл мэргэжлийг сайн, химолтой хүүхдүүд танил- ? муу гэж ялгаж, уран сэт- цаж, уулзалт ярилцлага 00- юм билээ. Манайд| 2 Манай орны нийт пнопер сурагчид анги дэвших, улсын шалгалталдаа шаргуу бэлтгэж байгаагийн нэг нь нийслэ- лийн 15 дугаар сургуулийн П. Намжин багштай 7-гийн «А» ангини хамт олон юм.Тус ангийн 34 сурагч монгол, хэл, алгебрийн хичээлээр улсын шалгалт өгөх юм. Нийт сурагчдын 43: хувь нь сайн онц суралцаж хоёртын систе- мээр шалгалтандаа бэлтгэж хэн юу мэдсэнээ 10 хопогийл хугацаанд багшдаа шалгуулж байна. Урьдчилсан дүнгээр Б.Төртүвшин, Б. Мөнхбаатар, Б. Алтангэрэл, Г. Мөнх-Энэрэл, Д. Энхтуул, О. Гандэлгэр, Д. Бурмаа нар онц дүн үзүүлсэн аж. Б. ГАЛААРИД ЗУРАГ ДЭЭР: Ш. Ганцэцэг, Б. Төртүвшин нар Увс аймгийд Бөхмөрөн раа, дотроо эсгэж давхар СУРСАН БҮХЭН ЭРДЭМ сумын дунд сургуулийн пионер, «сурагчид «Зал- гамжлагч» У! чуулганы шийдвэрийн дагуу хөдөл- мөрийн дадлага хийж, өөрс дөө олон зүйл шинээр хийж сурсан тухай сургуулиараа захидал бичиж ирүүллээ, «Пионерийн үнэн» сони- ноос зарласан «Сурсан бү- хэн эрдэм» уралдаанд пио- нерийн бүлэг, Оаатарчуу- дын: баг болгон оролцож сурагч бүр нэг шинэ зүйл хийж сурсан тухай уншиц- гаая! Алтийд Миний дүүг Барс гэдэг. ТУ ангид онц сурдаг. Би дүүтэйгээ ТОРГО УЙЛУУЛАХЛАР, ДААЛИМБА НЭЭЛЭЭ 4-ийн «Б» ангийн сурагч оёвол дээл эвтэйхэн болдог Т7-гийн «Б» ангийн су- рагч С.САРАНТУЯА Ж » х Тэмээг ачлага, уналганд , сургахын өмнө буйл, бу- рантагаа бэлтгэх ёстой. Буй лыг харгана, бургасаар хийж үхрийн ширээр товх хийж, зогдор, шил зэргээр бурантаг нийтгэдэг. Би буйл хийж, бурантаг нийт- огэж сурлаа. 8-ын «Б» ангийн сурагч 5 СЭ. БАЯНМӨНХ ЭЭС, Чөдөр хийхэд адууны ширийг зөөллөж, давс хужс раар идээлж, элдсэгий да- раа зүсэж чөдөр, тушаа, хазаар, ногт хийдэг. Агт маллахад хэрэгтэй болго- ныг хийж сурлаа. -8-ын «Б» ангийн сурагч Ц., ТӨМӨРБАТ “. ЗУРАГ ДЭЭР, Бөхмөрөнсумын дДуйд сургуулийн сурагчдын уран гараар урласан бүтээл. Хүүхдүүд та нар «дан хөгжим», «дан Хөгжмийн зохиол», «дуулаа- чийн хөгжмийн зохиол» гэсэн үгсийг радно, телгвнзийн нэвтрүүлэг, клуб, сосёлын ордон, концертын танхимаас олонтой сонссон. Дуулахад зориулагдсан дуу хөглс» мийг «дуулагчийн», | хөгжимдөхөд зориулагдсаныг нь «дан хөгжмийн» г: хуваан үзэ ойлгож ир? : Дуун дээр үндэслэгдсэн, шүлэг ая хосолсон хөгжмийг дуулаачийн төр- лийн хөгжим гэдэг, Энэ төрөлд ардын болон зохиолын дуунаас эхлээд уухай, дуу-ромонс, үглэл дуу (ари) цөм багтдэг. “вропын дуулаачийн хэгжмийн төрлийн оргил нь. дуурь бол монголын 1 түмний увьд уртын дуу юм. 2 аачийн хөгжмийг хүний хоолой эгшиглүүлдэг, Тийм учраас хүний хоолойг (дуучны) эр, эм, бүдүүн, нарийн гэж ангилан ялгаж ирсэн бг Европод эмэгт:й нарийн хоолой- той хүнийг «сопран», бүдүүнийг нь «альт», эрэгтэй нарийн хоолойг «тенор», бүдүүнийг нь «бас» гэж нэр- тэж хэвшжээ. БНМАУ-ын Ардын ин Пүрэвдорж гуай золойтой, Хайдав гуай «бас» унзад) «тенор» нарийн цээл юм. Харин эмэгтэй дуучин ардын жүжигчин Уртнасан «соппан», Баадайжав гуай й. Дан хөгжмийн "Нн тулд түүнийг эгшиг- "йй. зэмсгийл тухай мэдэх нь чухсл Тухайн хөгжмийн зэмсгийн эгшиг- лэх эх үүсвэр юу болох, ямар ар- гаар эгшиглэж байна гэдэг дээр тул- гуурлан дэлхий дээрх маш олон төр- лийн хөгжмийл зэмсгүүдийг хэдхэн булэг, хэдхэн ай болгон хуваадаг. 1Кишээлбэл тухайн хөгжмийн зэмс- г эгшиглэх эс үүсвэрийг «утас» тэж авч үзвэл утсан Хөгжмийн бүлэг болох бөгөөд эчэ бүлгийн хөгжимдөх хоёр аргаас урган нумт (морин хүур) шудсах (босоо ятга) гэсэн ай- нуудад хуваагдаж байна. Энэ үндсэн дээр бүх хөгжмийн зэмсгийг үлээ- вээ, утсан, хэнгэрэгт, өөрөө эгшиг- лэн дугарагч, цахилгаан гэсэн үнд, сзи 5 бүлэг болгон хувааж, бүлэг тус бүрийг нь айнуудад тухайн бү- лэг, хөгжмийн зэмсгийн онцлогийг ,Харгалзан хураадаг, Тохойгоо згилэн толгой дээззэ хоёр гараа өргөж, ал- гаа хавсариа. Баруун тийшээ үсэлхийгээр хазайж тал са: ран хэлбэртэй болно. (Зураг 1) Энэ байрлалд ердийн амьсгалан нэлээд хугацаа болж хуучин байдалдаа ор- но. Дасгалыг нөгөө тийш энэ янзаар давтана. Эхний үед 30 хором хийж яваандаа ху- тацаагаа 1--2 моч хэртэй болтол сунгана. / Дасгалыг хоёр тийш тус бүр 5-410 удаа хийгээрэй. Алмагуль охины хичээнгүйлэн тэвэрсэн энэ хайрцагт домбор хөг- жим нь бий. Өвөг дээдсээс уламжлан үлдсэн домбороо амь игигээ хайр- лахын учрыг Алмагуль иялх багаасаа ухаарчээ, Сайн хөгжимчин, домборын хоёр чавхдсанд казахын ард түмний бүх л амьдралыг баг- таадаг гэлцэнэ. - шл ан Алмагуль тийм л чадварлаг хөгжимчин болохсон гэж мэ- рийнэ. Охины хүсэл мөрөөдөл биелж л явна, Тэрээр «Балдырган» чуулгынхаа гоцлол хөгжимчин боллоо. Түүний домборын аялгууг н9- хөд нь эмээ өвөө, аав ээж нь уяран, өхөөрдөн сопсдог. ЗУРАГ ДЭЭР: Баян-Өлгий аймгийн 1 10 жилийп сургуулийн Сурагч домборчин Ж. Алмагуль. ДСГАЛ Гараа -ташаан толгойноос ДА балын ялимгүй хөндийрүүлж алгаа гадагшаа харуулан эгц зог- соно. Хамраараа гүнзгий амьсгал авч хоёр гараараа хагас цагираг үүсгэн биеэсээ нэлээд хөндийрүүлэн эргүүлж гэдийгээд ар нуруундаа ав- чирч алгаа дээш харуулан зог- сопо. (Зураг 8). Энэ байр- лалд амьсгалаа түгжин 2- хором болоод амьсгалаа гаргаж хуучин эхлэлийн Сг ранд орно. Я. СУМЬЯАГИЙН авсан гэрэд зураг. Дээр дурьдсан бүх хөгжмийн зэмсгээр хөгжимдөхөд зориулагдсан ардын болон мэргэжлийн Хөгжмийн зохиолчийн зохиол бүтээлийг «дан хөгжмийн зохиол» гэнэ. Дан хөгжмийн зохиол нь ДУУЛаа- чийнхаас эрс ялгаатай байдаг. Тог- лох өндөр ур чадвар шаардсан, эг- шиглэх хөг дууны өндөр, хүч нь хүний хоолойны боломжоос давсан байх тул ийм зохиолыг зөвхөн дан хөгжмийн зэмсэг дээр хөгжимддөг. Дан хөгжмийн зохиолыг Гоцлол, цөөхүүл, найрал гэж хөгжимчин хэд оролцон тоглох тооноос нь хамаарч хөгжмийн зохиолыг гоцлол, хоёроос найман хөгжимчний- хийг цөөхүүл, найм буюу түүнээс дээш бол дан найрал хөгжмийн 3З0- хиол болно. Мөн дуулаачийн зохио- лыг энэ маягаар бас хуваан үздэг. Дуулаачийн болон дан хөгжим нь нэгдэж холимог хөгжмийн зохиол болно. Жишээлбэл бүх дуурийн бү- тээл нь дуулах, хөгжимдөх хосолсон холимог хөгжмийн зохиол том. Гэвч дуулаачийн үүрэг голлон оролцоно. ангилдаг. Нэг Б. Дамдинсүрэн гуайн «Хэнтийн өндөр ууланд» зохиолыг бид эхний дугаартаа даалгавар болгон өгснийг пионер, сургчид та нар санаж байгаа Тэгвэл энэ зохиол ямар төрлийн хөгжмийн зохиол болох тухай эргэн бодоцгооё. Энэ зохиолыг хийл хөгж- мийн зэмсэг дээр (зэмсэгээр) Хөг- жимддөгийг та нар мэднэ. Гэвч цаа- на нь төгөлдөр хуур Хөгжим хамт сонсогддог. Тэгвэл энэ зохиол нь гоцлол уу? цөөхүүл үү? гэсэн асуулт гарч ирнэ. Төгөлдөр хуур хийл хөгжмийг яруу эгшиглэхэд туслах үүрэгтэй оролцож, гол аялгууг нь хийл хөжимддөгөөс үндэслэн дүгнэлт хийж болно. Хэдийгээр «Хэнтийн өндөр ууланд» зохиолыг хоёр хөгж- мийн зэмсэг хөгжимдөх боловч, тус бүрийн гүйцэтгэж байгаа үүргээс харгалзан энэ хөгжмийн зохиолыг дан хөгжмийн гоцлол зохиолд хамаа- руулна, | Хүүдүүд ээ! Дан болон дуулаачийн хөгжмийн зохиолыг ялгаж сурцгаая! Сонсож сурцгаая! - Б. БАТЖАРГАЛ (ХБДС-ийн багт) ЕЛУ : Энэ байрлалд суухдаа хө. лөө. аль. болохоор бүрэн тав- хайгаар газарт гүйцэд тавиа- рай, Нуруугаа аль болохоор эгц, шулуун байлгахыг хи- чээ. Энэ дасгалыг 30 хоро мюос нэмэн нэмсээр 1-43 мөч болгон уртасгана. Тэгэх- дээ ердийн Л амьсгал авч сууна. Дасгалыг 3--6 удаа хийнэ. . «А». Уран бүтээлийн 1! нэг, бэлтгэв. кл: Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. Индекс-14140 Гараа алдлан хөлөө сай- тар алцайлган зогсоно, Хам- раараа гүйзгий амьсгал авч буцааж таргангуутаа баруун тийш хазайж зүүн гарыг ба- руун хөлний гадна тал, ша- тайи орчимд аваачиж алгаа тадагш харсан байдалтай та- вина, Энэ үед зуун гарыг эгц дээш өргөж, цээж, толгойг тэр зүг рүүгээ сайп эргүүл- нэ. (Зураг 2). Энэ байрлалд ердийн амьсгалан 20--80 хором бо- лоод дасгалыг нөгөө талаар давтан Хийнэ. Эхний 14 хо- ногт 5--10 удаа хийж цаап- даа амьсгалаа түгжиж хийнэ. . АЛБА, л Гараа алдлан Өлмий дээ- рээ зогсоно. Амьсгал авч. гаргах зуураа өвдгөөрөө хө- лөо сайтар салгай хагас суу: на. (Зураг 4). Энэ байрлалд ердийн амьсгалан 20--830 хором-болоод эхлэлийн байр- лалдаа орно. Дасгалыг 10-- “14 хоног 5-аас 10 удаа хий- гээд амьсгалаа түгжиж хий- хэд шилжинэ ДАСГАЛ «Б» Хоёр гараа зангидан цээж? нийхээ өмнө авна. Тохойгоор эгц байх шаардлагатай. Тэз- гээд хоёр гараа дэвсгэр дээр зэрэгцээ байрлалаар авч, яв- ган сууна. (Зураг 5). Дээрх дасгалыг хийснээр пуруу бүсэлхий, гуяны бул- чин чангарч, биеийн сайхан болох бөгөөд хавчгар нурууг засна. Тэрч- галбир лэл турна. Цусны эргэлт сайж,. рахад тусална. Дасгал хийж дуусаад хэвтэж амрах дасга- лыг 10--15 мөч заавал хийх хэрэгтэй. Шаардлагатай гэж үзвэл Дасгалыг өдөрт 2-3 удаа хийж болно. Их эмч Р, БАЙГАЛ СОНИНЫ 2245078910 зөвлөл А 4 мэ 2ьи бөгтөр," ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ НАР НЭГДЭГТҮН! мХзэ мин ТӨв ХОРООД СҮХБААТАРЫН нэгэмжил мпь-ын төв ЗӨВЛӨЛНЙН Сонин Ш21:1/ 22. ӨӨРЧЛӨГЧ шинэчлэгч 8 -- Би ямарч авьяасгүй ! Т. Пунсалдулах: юм шаг байна, Ямар ажил, -- Урьд нь би дандаа мэргэжилтэй болдог ЮМ сайн дүй авдаг байсан. Фо7 Мэдохгүй л байна. Одоо хоёр хичээлд сайн, Илгэж хэлзод санаа алдах: бусдад онц болоод байгаа. байсан хөдөөгийн НЭГ СУР- Зураг, техиик-ходолмор туулийн ноомой бор охи- хоёрт л онц авч чадахгүй рыг мартдаггүй юм. Нэр байна. нь Оюун. Хаягийг нь хэ- (8. Ихбаяр: -- Зураг лээд ч яах вэ дээ. зурахгүй байж чаддаггүй. “.Өэрийгөө таньж, исгэж Сургууль дээрээ хоёр удаа слох л хоцүүгээс биш ямар зургийн үзэсгэлэн гарга- нэг авьяасгүй хүүхэд САН. Пунсалдуламыг сур! гэж байдаггүйг нийслэлийн гийнхаа хичээлд онц боло», 47 дугаар сургуулийн С. ход тусалиа, Рэгзэн багштай тавдугаар С. Ураисувд:-- Бид хэ- аигийнхантай уулзаад даг дүүлээ ундааны шил, шаа- хини мэдрэх шиг болж би- зан аяганд из бүрийн гээ. хэмжээтэй ус хийгээд Ц0- -- Эвсэг, санаачилга- хиураар цохин, дууны ая тайд л энэ ангийн онцлог Оруулж сурсан, байгаа юм, Эвтэй байж | Б. Ганцэцэг: --Мапай санаа бодлоо нэгтгэнэ, са- ангиас Хишигт бид хоёр паачилгатай байж оврөө- рургуулийнхаа «Баярла- соо эхлээд хамт олноо лаа» клубт ажилладаг юм. өөрчлөнө. Эндээс л яриа- Тавдахь өдөр хичээл 1а- гаа эхлэх үү, хүүхдүүд зэ! раад 56 дугаар дэлгүүрт гэж пионерийн ахлах удир- очиж, өндөр настнуудын дагч Б. Болор хэлэв. Пио- дааж ядаж яваа тортой терийй танхимд биднийг юмыг гэртнь хүргэж: өгдөг. тойрч суусан дээрх ангийн Настан буурлуудын шаг- хүүхдүүдийн яриа дорх- насан «баярлалаа» гэсэн ноо өрнөөд ирлээ, үгийг сэтгэлдээ нандигнаж харихдаа өөрсдөө узиргүй олонхийн осаналаар Чин--сан хамт олноо тэргүүний их баярласан байдаг. Г. Ганхүү: -- Би өнгөр- гаар сонгосон. Хөвгүүд тай хүн. “Бид багшийгаа сон жилээс ком унших маань сурлага, олон ний- хэзээч гомдоохгүй. хандаа улс төрийн мэдээ- цэж, түрүүлнэ гэж үүрэг зөвлөлийн орлогч дарга)-- лол хийдэг. Бас шүлэг авсан. Би хөвгүүддээ Ч, Д. Сүхбаатарын нэрэмжит бичдэг. «Залгамжлагч» У! охиддоо ч адилхан итгэдэг. МПБ-ын Төв Зөвлөл ма- чуулганд зориулж бичсэн Б. Болор (Пионерийн най сургуулиас нэг ангийг цэг шүлэг маань, Бүрээ хангинаж, Бүхний хүслийг илтгэх ныг ганцхан баримтаар нар, бүлгэмийн зөвлөл хамт Багачууд бидний хүслэн баяраар Рэгзэн багш бид ангийнхныг явуулах бол- Бадрангуй өөрчлөн байгуулагч чуулган дэлбээтэй. Дэлбээ бүр дээр лов) Чуулганы дуудлага-- хорин хүү нэг нэгээрээ ..Тэмдэглэлийнхээ төгс, Пионерийц дуудлага. нэрээ бичсэн байсан. Дөт гөлийг Хөдөөгийн нэгэн Пионерийд дуудлага-- чини хүүхдийн хорь нь эмэг- сургуульд танилцсан Оюун «Бүхний дуудлага. тэй хорь нь эрэгтэй юм л юхин болон түүний ижил гаж эхэлдэг ЮМ, даа. авьяасаа хараахан олж, «Урлаагүй байна, агуул- ПИ. Сарангэрэл (бүлгийн нээж чадаагүй яваа хүүх- га нь зүгээр юм» гэж багш зөвлөлийн ахлагч) -- Бид дүүдэд зорнульл гэж бод- хэлсэн, Засиаа. Эвшинтогс: -- Ма. ган угтаж районы тэргүү- гашгийнхан цомирлогоо иай ангийн багш дунд Ний бүлэг болсон. Багш нээж байгаа цэцэг шиг бүгд сургуульд байхдаа бомбор- нарын У их хурлын өмнө д авьяасынхаа дэлбээг байсан” Багшаараа заалгаад бид болно. Шалгалт маргааш байгаа биз дээ. Ямар ног бүгдээрээ бомборчин болж нөгөөдрөөс хэтрэхгүй ирэх -7Єрч7 хүүхэд гэж байх- С.Рэгзэн (Ангийн багш): . Рэгзэн багшийн маань Чамд авьяас бий! Түү- -- Охинд өндөр шаардла- дааж тогсгосон аравдугаар нээ олж нээхийн ТУЛД гатай, зарчимч, Ангийн анги уржнан хотын тэр- ажиллаад л бай, Авьяас льтан дөм| охид байв, Хөвгүүдийн хүсэлт, сон. Багш маань "удирд: 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ, 2437 (2408) 71989 оны тавдугаар сарын 20. ч БЯМБА Үнэ 10 мөлгє 7 3 БИД Ж. Дэлбээ нэзгээгүй цэцэг шиг 4 наснаасаа ч Дэггүйтэж: дассан амд нөхөд еэ өө Эцгийн гэр шиг дөтно Б - санагдах сосэв Эрмэлзлэлийн үүр хайрт сургуулна -- Хэзээ ч бид мартахгүй Арав дахь жилийн цэнхэр 1 яргуй с цасан дороос нүдлээд Ая дууны сайханд сэтгэл баясавч - зүрхэнд гуншглал хурдад л, Эргэн хоргодсон шувууд шиг м2 нөхдөөсөө салж ядсан У- Энэ хаврын 15. баяр гуниг хосолсон Ч өдрүүдийг -- Хэзээ ч бид мартахгүй Оюутны ширээ үйлдвэрийн цех хөдөө талаа Оргилуун хүслээр зорилоо бид багш мннь баяртай Сүүлчийн хонхон дуу аписаг давсан нулимс Сургуулийн жилүүд минь баяртай Д. ПҮРЭВДОРЖ ЧАМД.-АВЬЯАС- БИЙ бат гэдэг хүүг ангийн дар- болгодог сайхан туршлага- болсон. “Ангийн- тийн ажлаар охиндоо гүй). А. Хишигт: (Бүлгэмийн ахлах удирдагч) -- Бин олон улсын | пионерийн энэ гигийн хөвгүүдийн са- «Найрамдал» лагерьт ам- бөмбөр ицжигнэж наж сэдэхдээ хичнээн ур- рахыг зөвшөөрсөн. Багш чуулган хэлье. , Эмэгтэйчүүдийн олноороо хэлэлцээд манай болсон хоёрт нэгнэг цэцэг бэлэглэ- !ЖэЭЭ. (Хүүхдүүд ялга та» сэн, Тэр цэцэг нь хорин шинж, бөөн баяр хөөр бо- «Залгамжлагч» УЇ Чуул- сон юм. Дээр өгүүлсэн тэдэг юм, хотын тэргүүний бүлэг нээж эхэлсэн нь андашгүй сурагтай, ХЗЭ-ийн үүр бол: чиньаяндаа тодроод ирнэ, Ту, САНЖЖАВ 3 3 2: 3 (САЙД УНШИГЧ АСУУЛТАД сан ХАРИУЛЖ БАЙНА) Бапиипиинишииииииниинино -- Сайд таныг «Пионе- рийн үнэн» сониноор дам- жуулан сурагч бидний со- нирхсон асуултад лах гэж байгаад чилан хийлье. 0 Монголын багш нарын У их хурлаар ямар асуудал хэлэлцэх вэ? хариу- “ УРЬД- талархлаа "илэр- (Говь-Алтай Баян--Уул сум. Сурагч Бэхбаатар) -- Юуны урьд сурагч Бэхбаатар чамд болон асуулт тавьсан нийт сурагч- дад талархаж байгаагаа хэлмээр байна. Тус их хур хийх өөрчлөлт шинэчлэ- лийн тухай хэлэлцэнэ. Хэлэлцэх асуудалтай холбогдсон зарнм сэдэв, санааг төвийн сонннуудад нийтэлснийг хүүхдүүд та нар уншсан, аав ээж, ах эгч, багш нараасаа сонс» сон гэдэгт нїгэж Их хурлаар хэлэлцэх асуу- дал сурагч та бүхнийг сайн хүн болж өсөж бойжиход бүрэн чиглэнэ. -- Сургуулийн бүтцэд Ё Е Ё лаар боловсролын салбарт 8 Ё : : өөрчлөлт орох уу? Нэг ан- гийн сурагчдын тоог 80-- 35 байлгаж болохгүй юу? Монгол бичгийн хичээлийг долоо хоногт хоёр цагаар оруулбал ямар вэ? Мөн, унших гарын авлага хэв- лүүлэх үү? Сурагчдын асуултыг товчлон эмхтгэсэн НО- нерийн ахлах удирдагч Д. Энхтуяа (Чойбалсан хот, 8 жилийн сургууль) - «Сургуулийн синете- шийг боловсронгуй болгох тухай» МАХН-ын Төв Хорооны сэдвийн дагуу сургуулийн бүтэц хэвээр байх болно. Сургуульд до- лоон настайдаа орж, арван нэгдүгээр ангиар төгсгөж байна. Нэг ангийн сурагчдын тоо 385 хүртэл байна гэж МАХН-ын Төв Хороо,Сайд нарын Зөвлөлийн 1987 оны 28 дугаар тогтоолд заасан урьд нь нэг ангийн сурагчдын дээд доод та- лын тоог тогтоодог байсан бол одоо зөвхөн дээд хэм- ээг заадаг болов. Гэхдээ энэ тоо сургуульд долоон настай орж, арван нэгдүгээр анги төгсгөх ши- нэ журам жигдэртэл ааж- маар хэрэгжих юм, Ирэх жилээс монгол бичгийн хичээлийг долдугаар ангид хоёр цагаар заана. Урьд үзсэнийг нь мартуулахгүйн тулд энэ хичээлийн тоог нэмж байгаа юм. Гарын авлага болох ном хэв. лүүлж байгаа. -- Долдугаар ангид хи- чээл олон цагаар ордог болохоор ядарч, сүүлийн цагийн хичээлийг ойлгох- түйд хүрдэг. Хичээлийн цагийг цөөлөх юмуу, Эс» вэл унд уух их завсарла- гатай болговол ямар вэ? аймаг. (Дорнод жилийн нэгдүгээр сур гууль. 7-гийн ЗЕ» ан Үүүүүгү111:111111111111111117 БИЮЖКНПГЧН Т---эгэ.-............. гаар Монолын багш нафын Ү их хурлын өмнө. ХҮҮХДҮҮД МИНЬ. ХИЙХ ЮМ МӨН Ч. ИХ БАЙНА ДАА ! «Пионерийн үнэн» сонины энэ оны хоёр- р дугаар сарын 18-ны өдрийн 14 дэх дугаа- рын «Пионерийн урилга» буланд БНМАУ ын Ардын боловсролын Яамг-- сайд, сур- тан хүмүүжүүлэх ухааны доктор Б. Да- ваасүрэнтэй ярилцахаар хүүхдүүд та На- гийн хамт олон) --Г Хичээлийн цагийг цөөрүүлнэ. Энэ нь баг- шийн заах, сурагчийн су. рах чадварыг чанаржуу- лахтай хэмнэн Хичээ- лээс цөөрүүлсэн цагийг су- рагчид бие дааж өөрийгөө боловсруулах, хүмүүжүү- лэхэд бүрэн зорнулж, өгөөжтэй өнгөрүүлэх нь нэн чухал. Сурагчдын сонирхол, авьяас, чадварыг харгал- зан сонгон суралцах, гүнз- тийрүүлсэн, төрөлжсөн сур галтын хэлбэрээр Нэмэлт хичээл заах шат дараал- сан өөр өөр хувилбартай хөтөлбөр боловсруулж байна. Арван таван минутын завсарлага гаргаж сурагч- дад унд, хөнгөн зуушаар үйлчлэхийг сургуулнуд өөрсдөө зохион байгуулна. Үүнд сурагчид та нарын лийн санаачилга, ндэвхтэй орол» цоо ч хэрэгтэй. -- Хүүхдүүд янз бүр байдаг. Нэг хэсэг Нь хү- мүүжил сайтай ч сурла- гаар тааруухан байна.Онц сурдаг атлаа хүмүүжлийн доголдолтой хүүхдийг яаж үнэлэх нь зүйтэй вэ? (Хөвсгөл. Бүрэнтогтох сум. сурагч Д. Амгалан) -- Нийгэмд тустай сайн хүн болоход хичээлээс Ч илүү хүмүүжил их нөлөө- тэй. Эрдэм номтой атлаа сахилга, дэг журамгүй хүн байвал сайнаасаа саар нь их болно биз дээ. Хамгийн тол Нь ажилсаг байвал ыг урьсан билээ. 3 Багш нарын У нх хурал угтаж сургуу. алыг -эрхэн шинэчлэн өөрчлөх гэж байгаатай холбогдуулж пионер, сураг. чид та бүхний ирүүлсэн асуултад нөхөр Б. Даваасүрэн харнулж байна. жүүлэх гэж чухам юуг хэ. лэх вэ? Энэ талаар ямар өөрчлөлт хийх вэ? (Нийслэлийн 47 дугаар сургууль, сурагч С.Баг» тар) -- Хүүхдийг хичээлээр х лэхэд харааг дуйл байна. а: Хи» чээлийн агуулгаар 6: Зо ион байгуулалтаар (ан» гиар нь дэг журамд сур тан хүмүүжүүлэх) в: Багш өөрийн биеэр үлгэрлэх, гГ: Хэрэглэх арга (хамтран ярнх, үзүүлэн таниулах ашиглах гэх мэт) Цаашид хоёрдугаар ан» гнас эхлэн «Ёс зүй» хи. чээл шинээр заана. Биеийн тамирын хичээлийг «Бнеийн тамир, эрүүл аж төрөх ёс» хичээл бол» гож цагийг нь нэмнэ, Хи- чээл ажил ялгаатай ч салшгүй нэгд« мэл, нэг зорилготой байдаг. чишитинийппнийиишишиигтигцгииииииниииниициингпигиигцгинииглингииангиииииииининишинииципиинипишипииипипипииипиипии Чи пионерийн хэвлэл захиалсан уу? чөлэзөчүнэн Айл гэрт, анги танхимд хэн ямар хэвлэл захиалах тухай яриа өрнөж, пионе- рийн сонин, сэтгүүлээсээ шинээр чухам юу унших бол гэж уншигчид маань хүлээж байгаа. «Пионерийн үнэн» со- нин 1989 оны сүүлийн жилийн хэвлэл, нийт. тусгаж нэлээд өөрчлөлт хийхээр төлөвлөж байна, Та нар сониныхоо хуу- даснаа төрөл бүрийн шинжлэх ухааны эрдэм- тэн, докторуудтай уулзаж сонирхсон сэдвээрээ ярил- цаж, ирээдүйн ажил мэр- ойлголтоо - «Шил», «Цаас», уралдаан өрнүүлнэ, - «Орос хэл»-ний бу- лан нээж сонины нэрэм- мын тухай ярилцаж, ун- шигчдын санал бодлыг нийтэлж, сургууль йионе- рийн бүлгэмүүдтэй хамт- хамгийн тэргүүний уншигч хүүхдүүдийг шал- таруулна. . - «Найз», «Пионер өөрчлөгч, шинэчлэгч», «Мазаалай», «Залуу бай- гальч», «Баатарчууд», «Гоо зүй», «Сурагчийн үзгээр», уламжлалт бу. лангуудаа үргэлжлүүлнэ, Хот хөдөөгийн сургууль пионерийн бүлгэмүүдэд «Пионерийн үнэн» сонн- ны шуурхай зөвлөлгөөн хийж сонины зарим дугаа- рын тухай уншигчидтайгаа ярилцаж санал бодлоо со- лилцох юм. -- Монгол бичгээр уран зохиолын бяцхан номын цуврал гаргана, -- «Нигүүлсэхүй» бу- лангаа үргэлжлүүлж, хү- ний мөс, энэрэнгүй ёсны тухай дугаар тутамд гар- гах өргөн нийтлэл уншигч- дын анхаарлыг татна гэ- дэгт ,өргэлзэхгүй байна, " Уншигч багачуудын хүсэлтээр «Сурсан бүхэн эрдэм» уралдаант нийтлэл ч бас үргэлжилнэ, - «Анхаарал татсан» захидал булан байнга гар- на. Хамгийн гол нь чисо- ниноо захисан бол энэ бүхнийг мөдхөн уншина, ӨЗВЛГӨШКЛӨГЧ Хүүхдүүд ээ! Өсвөр үеийнхний ууган хэвлэл «Залгамжлагч» сэтгүүлээ дуртай захиална гэдэгт бид итгэж байна. Сэтгүүл чинь 1989 онд ардынёс, заншил, дэвшилт уламж- лалаас өргөн сурталчлах зорилгоор «Өв», уншигч (сэ «Охид», «Хөвгүүд» гэ- сэн шинэ булан сэтгүүлд чинь нээгдэнэ. Энэ булан- гаас үерхэл нөхөрлөл, охидын намба төрх, хөв- гүүдийн эр зоригийн ту- хай олон сонирхолтой ма- тернал унших | болио, хүүхдүүдийнхээ бичиж зохиох авьяас чадварыг дээшлүүлэхэд тус дөхөм болох өсвөрийн сурвалж- лагчдын «Нахиа» сэтгүүл доторхи сэтгүүл бий бол- госон бөгөөд «Нинжин сэтгэл» буланд Барс хүү. Тогос охин хоёрын үер- ХДИЛВДАЧЧ: Чуулганыхаа шийдвэрийг хэрэгжүүлж, | пионерийн ажилдаа шинэчлэл өөрч- лөлт хийж буй үе тэн- гийнхнийхээ ажил үйлсээс уншина гэдэгт ИТ- ын. Та нарт «Яа- гаад?» гэсэн түм буман хэл нөхөрлөлийн адал яв- дал, энэрэнгүй нинжин сэтгэлийн тухай сонирхол- той материал нийтэлж байна. «Ардын тоглоом наадам» буланд хөлөгт болон шагайн наадам тог- лоом загвартай НЬ ний- тэлж буй. Өөрсдөө бие даан сэтгэж, бодож, харь- цуулж, эргэцүүлэхэд чинь «Чөлөөт цагийн булан» тусална. чинь олон шинэ нүүртэй, өнгө үзэмж сай- тай болно. асуулт гардаг. Тийм бол сэтгүүлээсээ туслалцаа аваарай. Асуулт бүхэнд чинь тодорхой хариулт өг- нө. Уран гартай, бүтэзлч хүүхдүүд тус сэтгүүлийн ТУ хавтсанд нийтэлсэн цаасаар нугалж хийх хүү- хэлдэйг урлаж найз нөх- дөө баярлуулаарай! Хүүхдийн дээ өөрсдийн ажилд амьд- ралд бүтээлчээр ашиглаж, жинхэнэ ширээнийхээ ном болгож, чин “сэтгэлийн үгээ итгэмжлэн бичиж байгаарай! үндсэн 7” сэтгүүлүү-| 24 -- Сурагчдыг | багаас нь амьдрал, хөдөлмөрт бэлтгэх тухай их ярьж бай- на. Хүүхдүүд | чухам .. хурлаас энэ талаар онцгой анхаарсан. Хөдөлмөр хү- нийг бий болгосон, хөдөл- мөр амьдралын эх булаг тэж ярьдаг. Ярьж чаддаг атлаа хөдөлмөрлөж чад- ойлгож, эцэг эхээсээ бэлэн зэлэн юм шаардаж, яваан- даа гэмт хэрэг, хэв жур- мын зөрчилд амархан өрт- дөг. Багаасаа амьдрал, хө- дөлмөрт суралцаагүйн гай энэ Ороо хураах, аяга халбагаа угаах, шалаа “шүүрдэхээс эхлээд багаа- Удны мөчир (Япон үлгэр) Эзэн хаанаас ч юм нэ- тэн газраас удны мөчир олж цэцэрлэгтээ суулгаж тэнэ. Энэ нь ховор мөртөө сайн төрлийнх байж. Эзэн нахиаг хайрлан хамгаалж өдөр болгон өөрөө усалдаг Гї223 Гэтэл нэгэнтээ эзэн до- лоо хоног юманд явах бол- жээ. Тэр зарцаа дуудаж, --Нахиаг өдөр болгон усалж, сайн харж байгаа- рай Хөршийн хүүхдүүд хуга суга татчих вий дээ тэж сэрэмжлэн захилаа. Зарц нь, --За эзэн минь. Та са- наагаа бүү 20800! гэж ха- риулжээ, Эзэн долоо хоногийн да- раа эргэж ирээд, цэцэрлэ- тээ эргэн очиход мөнөөх нахиа бүр хатчихсан байж тэнэ, --Чи арай услаагүй юм биш биз дээ хө гэж эзэн уцаарлав. --Үгүй, би таны хэлс- нээр усалсан. Би түүнийг нүд салгалгүй харж бай- сая шүү гэж зарц хариу. лаад, --Өглөө би тагтан дээр тарч, орой болтол суулга- сан тарьцыг харж, харан- хуй болохоор сугалж аваад гэртээ оруулж хайрцагайд түгждэг байсан гэжээ, Сурагч Д. СОЁЛТУЯА (18 дугаар сургууль) эрхэмлэж байна, Энэ бүхэнд ндэвх санаа- чилгатай оролцсон хүүхэд амьдрал, хөдөлмөрт аян- даа суралцаж чадна, -- Аймаг, сумын төвөөс эхлээд хот, суурин газрын хүүхдийн нэлээд нь зуны- хаа амралтыг сэлгүүцэн дэмий өнгөрөөж байна, Тэднийг бүтээлч амраах 5023 боломж байна вэ? ( Четүүэмд хот, 8 жи- лийн 1 сургууль. сурагч М, Машбат) -- Хөдөлмөр амралтын зуслан, отор саалийн нө- хөрлөл, барилгын түр брн- гад гээд тогтсон хэлбэр бий. Сурагчдын бүтээлч амрах ийм хэлбэрийг бая- жуулахын хамт хүрэлцэ- хүйцээр олшруулах хэрэг« тэй байна. Үүнээс гадна өсвөрийн ногоочид, Ххад- ланчнд, усжуулагчнд, зас« варчнд, механикжуулагчид гэх мэт сайн дурын бүлэг хэсэг банзэээн ажиллаж болно. Эх орныхоо бүтээн байгуулалтад зохион бай- гуулалттай гаг бие орол- цож, амьдрал хөдөлмөрт өөрсдийгөө бэлтгэж | бай- гаа тэр хүүхдүүдийн аж- лыг зүй ёсоор үнэлж, хөлс олгодог журмыг нарийн баримтлах хэрэгтэй юм. Харин сурагчдыг хөдөл- мөрийн багажаар хангахад түшиглэсэн байгууллага, сургууль аль алины нь б0- дитой санаачилга хэрэгтэй байна. -- Сургуулийн амьд- ралд ардчилал, ил тод байдал нэвтрүүлэх талаар цаашид ямар өөрчлөлт га- чїПионерийн үнэн» сонич ны «Гэрийн багш» буланд даалгаврыг хан хотын Шарын голын уурхайн 16 дугаар бага сургуулийн 8-ын «А» ан тийн хамт олон, нийслэ- лийн 10 жилийн 62 дугаар сургуулийн 5-ын «В» ан- гийн Д. Амартүвшин, Б. Пүрэвсүрэн, 4-ийн «Гэ» ан- тийн Д, Рэнцэнханд, Т. л, 5-ын «Дэ» ангийн Д. Одхүү, Б. Булган, 5- ын «Г» ангийн Б. Дагз: маа, С. Гулсараа, 7-гийн «Вэ» ангийн Т. Энхтуул нар амжилттай сайн хий» жээ. 1, Мал хоргодох--Х0- рогдох Сэтгэл хорогдох-хор- годох Малаа тараглуулбал -- таргалуулбал Эдгээр үгүүдэд үгийн дунд орсон хоолойн «Г», хэлийий «Гэ» авиаг ялган бичих дүрэм. 2. Яввал--явбал Эхэлрэл--эхэлбэл Үгийн дунд Орсон б, 8» гийн дүрэм (л, м,и,8--0) бичих дүрэм... З. Таласжин--талсжин Тогтодог--тогтдог Давас--давс Томошгүй--томшгүй Эдгээр үгэнд эгшигт гий» гүүлэгчийн дараа зарим- даг гийгүүлэгч бичихэд эг- в- Сургуулийг зөвлөл байгуулж, бүрэлдэхүүнд нь багш, сурагч, эцэг эхийг оролцуулна, Захирал, хи- чээлийн эрхлэгч, заах ар- гын нэгдлийн эрхлэгчийг томилохгүй сонгодог болно, Сургуульд төсвийнхөө хү- рээнд орон тоо, аж ахуй» гаа зохицуулах эрх олго- но. Сурагчид багшийнхаа үйл ажиллагаа, заах ар- тын талаар санал шүүмж- лэл гаргаж, сургуулийн за» хиргаа, эвлэл, пионерийн байгууллагад хэлж, мэ- дээлж болно, Харин зар- чимч, үнэнч байх ёстой. Захирал, хнчээлийн эрх- лэгч, багш, сурагч хэн бо» ловч өөрчлөн байгуулал- тыг өөрөөсөө эхэлнэ. Өөрч- лөн байгуулалт өөрөө хүрч ирэхгүйг хэзээ ч мартаж болохгүй. - -- Сурагч бидэнд буч даг, бийрээс эхлээд хичээч лийн зарим хэрэгсэл олд- доггүй. Сурагчийн хэрэг- цээт зүйлийн төрөлжсөн дөгүүртэн болгож болох (Дорноговь, Өргөн сум. сурагч Өсөхбаяр, Дарам- загд) -- Биеийн тамир, спор- тын хүүхдийн хувцас, хэ- рэгсэл ховор байдаг, Эл- бэгжүүлэх ямар боломж байна вэ? (Нийслэлийн 16 дугаар сургууль. сурагч Мөнх- тогоо) -- Эх орондоо үйлд- вэрлэдэггүй болохоор үүнд бэрхшээл их бий, Баримт хэлье. Зөвхөн энэ онд су- рагчийн хнчээлийн хэрэг- лэлд зорнулж 30 гаруй төрлийн 40 сая төгрөгийн үнэтэй, 60 сая ширхэгба- рааг гадаадад захиалсан. Будгийн харандаа нэг сая захиалснаас 883000, тоо болохыг заарч байгаа байх, Ним- хиалснаас 85000, бийр Нэг сая) захиалснаас 10000, зосон будаг 25000 захналснаас 10000 шир- хэг ирээд байна, Биеийн тамирын хувцас жилд 240000 ширхэгийг 84- хналж дунджаар 200000 орчим ирдэг юм, Дээр өгүүлсэн тоо хичнээн их та нар ан- тэн дэвтэр, балын ха8- рандаанаас эхлээд тун ар- внч хямгач байхгүй бол олон хүнийх нийлээд их хөрөнгө зардаг юм. шүү дээ хүүхдүүд минь. Су- рагчийн дэлгүүр томоохон хотод бий. Хүн ам цөөн газар бол дэлгүүрийн байр, худалдагчийн орон 100- ноос эхлээд үргүй зардал их гардгийг та нар мэдэж байгаа. -- Бага ангийн сурагч халимаг тавьж болох уу? (Дорноговь, Өргөн сум. сурагч Н., Жавхлан) »- “Яамнаас л лав ха- лимаггүй байна тэсэн шийдвэр гаргаагүй, Сур- туульд хүүхдийнхээ үс, хувцсыг жигдлэх дотоод журам байдаг, Хэрвээ ха- лимаг тавьбал нас, зүсэн- дээ тохирсон байгаасай тэж боддог. - Манай сурагчдын нэлээд хэсэг нь сурья, мэ- дье гэхээсээ илүү дүнгийн хойноос хөөцөлдөж байна. Үүнийг өөрчлөх талаар сайд таньд ямар санал бо- дол байдаг вэ? 5 (Ховд. Мөст сум. Су- рагч Д. Түмэнхүү) - Багш нар дүнг су- рагчийн мэдлэгийн жинхЭэ- нэ хэмжүүр болгож чадах- гүй байгаатай холбоотой. Тиймээс сурья, мэдье гэж хичээхээсээ илүү, дүн ар- галж авах гэдэг сурагчийн усан будаг 1,2 сая за- тоо олширсон, Энэ бол өө- ицпипиининннинициииниинин шиг жийрэглэхгүй дүрэм. 4. Бэлтэгснийг --бэлт- гэснийг (бэлтгэ--сэн--ийг) (Үгийн үндэс буруу үүсгэ" шолР , Хужираар--хужраар а) Гээгдэх эгшгийн 1 то- хиолдол. б) Үгийн дунд ж, ч, ш-иИйн дараах «и» гээг- дэнэ гэсэн дүрэм. 6. Хундганы--хундага- ны--дараалан орсон 3 гий- гүүлэгчийн гурав дугаар нь хоолойн «гГ» буюу хэл- ний үзүүрийн «нэ-ийн аль нэг байвал өмнө нь заавал эгшиг жийрэглэнэ гэсэн дүрэм. 7, Болгоомжлоно--бол» гоомжилно (болгоомж-- лно) үйл үгийн үндэс бу- руу үүсгэсэн. Заримдгаар ? төгссөн үгэнд үйл үг бү- залган тээх «Л» дагавар эгшИїГ бичихэд омпо нь жийрэглэх дүрэм. 8. Зураг -- зурагтай. Хамтрахын тийн ялгалын нөхцөлийг орхигдуулан байна, бичсэн байпа Л. ТУЯА 7 дүрмийн мэдлэгийг Сурагч Р. Бүрэнбадрах: Би Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын 8 жилийн сургуулийн 4-ийн «А» ан- гид сурдаг. Би «Пионерийн үнэн» сониныг тогтмол зас хиалан уншдаг, «Гэрийн багш» булан нээгдсэн Нь сурагч бидний зөв бичих шал- гах, нөхдөдөө туслахад тун ашигтай зүйл болсныг хэлье! гээд Цогт хүүгийн алдааг засаж бичжээ. Цогт энэ цээж бичигт зөв бичих долоон дүрэм дээр 14 алдаа гаргасныг нэг бүрчлэн тайлбарлажээ, Цаашид сонирхолтой олон зүйл «Гэрийн багш» буландаа нийтлэхийг хүсье! гэж Р, Бүрэнбадрах бич. жээ. ГЭРИЙН БАГШ Гэрїїйн багш миний, Цогт хүүгээр бичүүлсэн огүүл-" бэрүүдийг хянан нягталж өөрөө ч бас дүрмийн ал- даагүй зөв са “бичдэг шинийн | рийгөо хуурч, ил тод байд- лаас нуугдаж байгаа су- рагч хүний маш муу ча- нар, Хуурахад биш үнэнд суралцахыг хүүхдүүд та нарт чин сэтгэлээсээ захн- маар байна. -- Сайдын хувьд ч, докторын хувьд Ч таныг багш, сурагчид үнэлж, хүндэлдэг. . Өөрийнхөө туршлага дээр тулгуурлан санаж бодож явдаг хам- тийн гол зүйлээсээ хэлЛ- бэл манай өсвөр үеийнхэн лав баярлана даа. (Нийслэлийн 18 дугаар сургууль. сурагч Х. Бадармаа) -- Социалист байгуу- лалтын нөхцөлд хүн ямар явах нь өөрөөсөө их ха- маардаг. Уйгагүй хөдөл- мөр л хүнийг өөд татна. Өдөрт бага ч гэсэн нэг зүйлийг байнга хийгээд байхад аяндаа бүтээлч бол- дог. Өдөрт нэг хуудас бичвэл жилд 865 хуудас бүтээлтэй болох жишээ- тэй, Байшин барилгаас эх- лээд өнөөгийн энэ их бай- гууламжийг зарим хүүхэд ерөөсөө л байж байсан юм шиг санадаг, Өвөө эмээ, аав ээж, ах эгч мннь хөл- сөө асгаруулж, ядарч зү- дэрч барьсан юм шүү, хайрлаж тордож, ариг гам- тай эдэлж хэрэглэх учир- тай гэдэг ухаан хүүхэд бүхний сэтгэлд байгаасай гэж боддог. Эх орноо үү- нээс л эхэлж | хайрлаж, хамгаална шүү дээ." -- Сурагчдын асуул- тад харнулах танд хэцүү байв уу? (Сурвалжлагч) - Өөрчлөн байгуулал- тыг гардаж хийхтэй жиш- вэл ярих ч гайгүй л дээ. Сурагчдын асуултыг та- нилцуулж, ярнаг тэм- дэглэсэн Ц.САНЖЖАВ иицициииииишининицишииншинишиншининишиншинишининиишинининиииишиишииииши шини СЧ болсон тухай захидал ирүүлсэн бүх хүүхдэд баяр хүргэе! Гэрийн багш нь Цогт хүүд дахнад хэдэн өгүүл- бэр бичүүлье! Та нар ч бас эмээ өвөө, аав ээж, ах эг- чээрээ дуудуулж цээнсээр бичиж, ямар ямар дүрэм орсныг шүүн ярилцаарай! ТҮҮВЭР ӨГҮҮЛБЭР Гэмнь урдаа, гэмшэл нь хойноо Боловсорлоор шат ахьж анги тэвш. Бодосноо багшид ху- раалгах болход Бүтэд бо- долгоо хамгийн түрүүнд өгчээ. Модоч уран модыг х9- рөөдөж зүсч, цавчиж, ха- руулдаж, ухж угалуураг- даж будаж, модон эдлэл хийнэ. Урьд цагт томчуулийн ярианд хүүхэд оролцох гэ- вэл «чи хожод! Амаа ур- чих гээд томчуудтай урал- даж ярих чинүү» гэж бу- сад хөгшөд хориглон аа- шалдагсан. Энэ нь ахс ихс хүнийг хүндэтгэн хүлээх ёс юм. Урьн салих үлээж гадаа суухад таатай байна гэж хойд хашааны буурал өвөө өгүүлнэ. Өвөө оннсго таалцах уу, үлгэр хэлцэх үү гэж бид- нээс асуув. Батэрдэнэ үлгэр яриач өвөө гэв, , В.И.ЛЕНИНИЙ НЭРЭМЖИТ БХПБ-ЫН ӨДӨРТ ШОНЕРИЙН ҮҮСГЭЛ, бАНААЧИЛГЫН ФОНД -. Пионерийн үүсгэл са- наачилгын фонд гэж юу вэ? Түүнийг яаж бай- гуулах вэ? Ийм Фонд байх нь хэрэгтэй юу? -Юуны түрүүнд ийм фонд байгуулах шаардлагатай юу гэдгийг хүүхдүүдээс өэрс- дөөс нь асуух НЬ ЗӨВ Санаг- дана гэж Алма-Ата мужийн пионерийн зөвлөлийн хариуц» лагатай нарийн бичгийн дар- га Алма Садыкова хэллээ. Бид ч тэгэхээр игайдэв. Уулзаж ярилцсан хүүхэд бол- го» «Хэрэгтэй» гэсэн нэг Л хариулт өгч билээ. ““Харин сургуулийн захир- луудын ,олонх нь энэ сана- олыт дэм ихгүй, байгааг нуух дургүйцэж байгаа шалтгаа- ныг хэлж болно, Пионерүүд хаягдал цаас, төмөр- цуг- луулж олсоц мөнгө районы ардын боловсролын хэлтсийн дансанд ордог бөгөөд тэр мөн- гийг яаж зарцуулахыг сур- гуулайн захирал л мэднэ. Тэр мөнгө нэгэнт сургуулийн мэдлийнх болохоор захирал хаана, шоунд хичиээн төгрөг зарцуулахаа өөрөө шийднэ. Тийм ч учраас тэд дургүй- цэж байгаа юм. Пионерийн байгууллага өөрийн гэсэн мөнгөтэй боло- хыг хүсч байгаа шүү дээ. Ийм фонд байгуулах” тухай хүүхдүүд санаанаасаа гаргаж ирээгүй, БХЛКЗЭ-ийн ХХ их хурал, Бүх Холбоотын Пио- Мужийн номсомолын Х04 роо, мужийн пионерийн зөв- лөл, муж, хот, районы ардын боловсролын хэлтсийн хам» тарсан хурал болж пионерүү- дийн энэ үүсгэл санаачилгыг авч хэлэлцэн тогтоол гаргаж фондын дүрмийг баталжээ. Дүрэмд фондын гишүүдийн эрх үүрэг, орлогын Эх үүС-! вэр, фондын тэргүүлэгчдийн хариуцлага зэргийг тодорхой зааж өгсөн байна. Ауэззовыл районы намын хороо, Тог- тоол дүрэмтэй танилцаад бүх талаас нь дэмжлэг Үүзүүлэ- хэз илэрхийлэв. Бүх баримт бичгээ бүр- дүүлэн районы фондын тэр- хийхэд зарцуулах хөрөнгөтэй байна гэдэг бахархал. Пионе- рүүд фондын бүрэн эрхт эзэд нь шүү дээ гэж Ауэззовын районы пионерийн зөвлөлийн дарга Татьяна Сиряк ярилаа. МЭДЭЭЛЭЛ-САНАА Пионерийн үүсгэл. санаачилгын Фондонд байгаа хөрөнгийг пионе- рийн идэвхтнүүдиЗг шаг- наж урамшуулах, аялал зохион байгуулах, пино- нерийн танхимыг тохн- жуулахад зарцуулна. Мөн уулзалт үдэшлэг, спортын уралдаан тэм- цээн, хөгжмийн зомсэг. авах, засварлахад 30- рнулж хөрөнгө гаргадаг байна. Зюун. Хүүхдүүдийн “МэЭдэлД нерийн ЇХ чуулганы шийд- ГҮҮЛЭГЧИД өөрийн данстай” дльга Николаевна Ильеин- Эмөнгө өгч боломгүй санагда- вэрт энэ асуудал тусгагдсан болохоор банкинд Очжээ. рская (Зургадугаар сургуулийн на. Тэд мөнгөөр яах ч билээ байгаа. 23 : Банкны захиргаа.-данс нэ9- пионерийн ахлах удирдагч). "гэж захирлууд яоина. МЭДЭЭЛЭЛ-САНАА Пионерийн үүсгэл са- наачилгад байгаа Мөн- , тийг яаж зарцуулахыг бүлгэмийн зөвлөл, ком- сомолын хорооны хур- лаар хэлэлцэж, баталдаг байна. Хуралд үг хэлэх эрхтэйгээр сургуулийн захирал, хичээлийн эрх» ,лэгч, пионерийн ахлах удирдагч нэ. Гэвч тэдэнд Ххүүх- ДүүдДиИйн гаргасан шийд- вэрийг хорих, хасахэрх байхгүй. Харин зөвлөх, “ санаа өгөх с оролцдог. Сургуулийн захирлуудьтй Алма-Атад Очсон 1у- хайгаа тэмдэглэлд бичиж өгөхийг надаас хүсэв. Бүх Холбоотын хүүхдийн но- мын долоо хоногт орол- цон, социалист орны хүүх ДИЙН зОХНОЛЧИДТОЙ ХАМТ шүлэг уншиж явсан боло- хоос тэмдэглэл бичих ту- хайд бодсонгүй, Юу чгэ- сэн тэмдэглэлийн дэвтрээ сөхье, Хуудас бүхнээс нь домборын уяхан аялгуу эгшиглэх ч шиг, Юунаас эхлэх билээ хэмээн бодож суутал цэнхэр дэлгэцнээ (Зөвлөлтийн «Цаг үе» мэ- дээллийн нэвтрүүлэг гарч “байсан юм) Алма-Ата х0- »д Уран бүтээлийн) | ї нэгдэл бэлтгэв. оролцдог гэ- эрхтэйгээр МЭДЭЭЛЭЛ--САНАА Пионерийн үүсгэл са- наачилгын фонд нь цаас, халгдал төмөр цуглуул- сан, эв нэгдлийн зах ажиллуулсан, пионе- рийн субботинк, концер- тоос олсон орлого зэр- гээс бүрддэг байна. Хүү- хэд ажилладаг үйлдвэ- рийн газартай гэрээ үхийж тэдний цалингийн тодорхой хувийг үүсгэл санаочилгын фондод шилжүүлж болох ажээ. Шеф үйлдвэр, албан тазрууд. эцэг эхийн зөв- лөл ч фондод туслах тал дээр санаачилгатай сажиллаж: болно. 2, зохиолчийн БОГЦНООС( тод шинээр нээгдсэн «Ми- раз» дэлгүүр тодров. Сая- хан л бид тэнд зогсож бай- сан, Дэлгүүр гэтэл үзэс- тэлэн, мэт, Хасгийн ард түмний.олон Зуун: Жил эдэлж “хэрэглэж “байсан эд өлгийн зүйл, сав суул- га тэнд тавиастай. Үзэс- тэлэн тэтэл дэлгүүр аж. Урчуудын гараар хийсэн ховор найдин зүйлийг ний тэд зардаг юм байна. Дэлгүүр, урлан хоёр нь хамт, Модон тэвш, аяга, айрагны хутгуур, ширэн дашмаг, мөнгөн бөгж, ха- саг гэрийн тавилга тэр- гүүтнийг сонирхон явахад хаалга нь онгорхой зэр- гэлдээ өрөөнөөс эгшиглэх домборын аялгуу чихнээ чимэгтэй. Модон аягыг «аяк», дашмагийг «тур- сак» гэж нэрлэдэг аж, Манайхны аж төрөл, үг хэллэгтэй төстэй зүйл цөөнгүй. Бид «Отрар» нэртэй буурчийн газар буудалласан юм, Торгоны их замд тийм нэртэй том хот байжээ, Чингис хаа- ны байлдан дагуулалтын" үед тэр хот эвдэрчээ. Үлд- - сэн тоосгоноос нэгийг «От- рар»-т хаяглан тавьж үз- мэр болгосон байв, Би- д. Сүхбаатарын Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. Индекс--14140 хэд их дургүйцэж гэнэ. Хүүх- дүүдэд яаж мөнгө найдаж өгөх юм бэ? Тэд чинь насанд хүрээгүй. шүү дээ гэж банк- ныхан хэлсэн гэдэг. Гэвч хүүхдүүд шургуу хөөцөлдсө- ний эцэст сая өөрийн гэсэн данстай болов. --1Пионерийн саны дараахан бид мужийн комсомолын хороонд тамга- тай болох хүсэлтээ илэрхийл- сэн. Үйлдвэртэй шууд хол- боо байгуулан ажиллахад бо- лон өөр бусад олон асуудлыг шийдэх боломжтой болох юм, Фонд байгуулагдсан нь хүүх» лүүдийн хувьд том ялалт. Ямар ч ажлыг |санаачлай -“дэнтэй танилцсан найрагч Бахыткерей каков: | / | : --. МХезказган мужид Монголын «Зүч хааны бун- хан бий. Байгалийн бая- лаг-ихтэй тул тэр нутгийг - алтан тал гэдэг юм гэж ярьж “байв. Ардын гар урлалын нэг- дэл-дэлгүүрийн эрхлэгч биднийг дагуулан явж байшин дотор барьсан ха- саг гэрт урнв. Мөнгөлсөн эмээл хазаар, үндэсний хээ угалзтай дэвсгэр, суу- далд зориулсан жинтүү, сав суулга үзэгдэнэ. Гад- наас модон тогоотой хоол авчирч биднийг дайлсан нь хасаг үндэстний шинэ жилийн зутан аж, Шинэ жил тэнд гурван сарын 22-ноос нэг сарын Хуга- яруу Ис- цаатай үргэлжилдэг гэнэ. Хасаг өмсгөлтэй үзэсгэ- лэнт бүсгүй домбордон дуулна, Нэрийг нь Алтын Иманбаева гэнэ. Гар ур- лалын газарт уран хатга- малчнаар ажилладаг аж, Хасаг гэрт шинэ жилийн зутан ууж, домборын аллгуу сонсон суухад ард түмний түүх До- мог, зонлоп жаргал нүд- нээ амилан ургах мэт, Хэдхэн хопогийн өмнөх үүсгэл са- ла наачилгын фонд байгуулагд-, --Бид сургуульдаа пионе- рийн оёдлын газар байгуула- хаар шийдсэн. Фондоос оёд- лын газарт шаардлагатай т0- ног төхөөрөмж авахад туС- ламж үзүүлнэ гэсэн. Хөл дээрээ зогсоод ирэхийн цагт мөнгөө буцааж өгнө гэж яри- а. МЭДЭЭЛЭЛ--САНАА Бүлгэмийн Зөвлөл, комсомолын хороотой хамтран хуралдаж ямар зүйлд зорнулж фондоос төнгө «зээлэх» ухай шийдвэр | гарга- даг байна. Районы пио0- нерийн зөвлөл хурлын протоколыг үндэслэн шаардлагатай мєнгө ол- аяллаа эргэн бодох аг- шинд цэнхэр дэлгэцнээ биднийг хүлзэн авч бай- сан хүмүүсийн танил ца- рай тодорч, улмаар . бид- "ний Сууж байсан гэр ха- рагдав. Гэрт хүүхдүүд тө- мөр, модоор бүтээл хийж ах эгч нарынхаа урлах эрдмээзс сурч буйг үзлээ. Хасаг ардын гар урлалын бүтээл хийх аргыг өвлөн авч буй багачуудтай гэр- тээ ирсэн хойноо танил- цав. Биднийг явж байхад сургуулийн хаврын. ам- ралт болсон тул тэдэнтэй уулзаж чадаагүй юм. Тэм- дэглэл бичихэд мннь тийн- хүү цэнхэр дэлгэц тусал- лаа, Хэдийгээр хүүхдүүд амарч байсан ч тэдэнтэй бид уулзаж ярилцаж яв- сан. Бидний очсон сургууль дээр хүүхдүүд Номын баярын. сургаар цуглар- сан байв, Номонд хам- тийн дуртай хүүхдүүд гэж тэднийг бид нэрлэж байсан зом, Алма-Ата хо- тын хөгжмийн сургууль, англи хэлний тусгай сур- гуульд очлоо, Хүүхдүүд бидэнд дуулж, бүжиглэж, шүлэг уншиж, Млүнн зс вараа үзүүлж байлаа. 3 риуд нь Бвтламын хүүх- гч Ч) гох зөвшөөрөл өгнө. Ппо нерийн ахлах удирдагч тэр зөвшөөрлийн дагуу банкпаас мөнгө асгдаг- --Манай районд по! зийн 17 бүлгэм байдаг. лгэм бүрийг өөрийн гэсэн данстай болгохыг .нэг Их яарахгүй байна. Бид аль бүлгэм хэдэн төгрөгний ажил хийсэн, фонд- ноос хичнээн төгрөг авч бай- гааг нь байнга зохицуулж байх үүрэгтэй гэж "Татьяна Сиряк ярьсан юм. Орчуулсан М. БОЛД дийн нэрт зохиолч То Хоай баяр хүргэж, Поль-! шийн Тадеуш Худи дөн- гөж сая Ончсэн шүлгээ уншиж, Чехословакийн РМозеф Павлович зохиосон. дуугаа дуулж байв, Би онц сурлагатан Све- та охин, домборч Койши- бай хөвгүүнтэй танилцаж сургуулийн танхимд унш сан «Аранзал зээрд» шүл- гээ бэлэглэж билээ. Кой- шибай хөвгүүний домбо- ын аялгуу биднийг үдэв, | р сайхан аялгуунаас хүүхдийн зохиолчдын сэт- тэл зүрхэнд яруу надф. тийн шидэт ЦЭЦЭГ соёо, байна Жж”ДАдондс ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ НАР НЭГДЭГТҮН! 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ | 1638-41 (2409-2412) мХЗЭ ийн ТӨВ ХОРООД. СҮХЬААТАРЫН 2ш-22-22211-5 НЭРЭМЖИТ мПЬ-Ын төв ЗӨВЛӨЛИЙН сонин Т Үнэ 40 шөнгө. ҮЙЛ ХЭРГИЙН “ТӨЛӨӨ “ХЭЗЭЭД” БЭЛХЭН БАЙГТУНА | САЙН БАЙНА УУ? ПИОНЕРИЙН ЗУН! төвсөсаж-н ЗУНЫ ДУГААРТ: ” НАДАД ТОХИРОХ АЖИЛ | 1! “ БАЙНА УУ! ” ҮЙЛД ЭР АЛБАН ГАЗ РЫН ДАРГА НАРЫН ХАРИУЛТ 240 ҮҮРГЭВЧЭЭ ҮҮРЭЭД АЯЛАЛД | ГАРЦГААЯ! ЗУНЫ САНАМЖ М| шил эРДЭНЭ Зуслангаас гараагаа эхлэх арвилан хэмнэлтийн шинэ аян Х Мото бишээр үмэр уншаарай 6 ХЇЇ Дэлхийн хамшйн аба амьтны ертонцооф аямраая | ОхШ УРАН ЗОХИОЛ ГАДААДЫН ДЭД СУР- ГГУУЛЬД СЭТГҮҮЛЧ” МэР. ТЭЖЛЭЭР СУРАЛЦАХ ХҮ- сэлтэй, хэвлэл, мэдээл- СПИЙН АЖИЛД ДУР СОНИР- | ХОЛТОЙ, БИЧИЖ ТУУРВИХ АВЬЯАС БИЛЭГТЭЙГЭЭ. ХА- РУУЛСАН ХҮМҮҮСИЙГ Уншигч хүүхдүүд зуны- хаа амрадтаар ямар ажил хийж болох талаар лавлан асуусан нь олонтаа. Улс нийгэмдээ үр бүгзэлтэй хөдөлмөрлөж зуны амрал- таа өнгөрөөе гэсэн хүсэлт ч тавьсаар байна. 1987 онд Хөдөлмөр, нийгэм хангамжийн улсын хороо (хуучин нэрээр), МҮЭ-ийн Төв Зөвлөлийн тогтоол, Ардын боловсро- лын Яамны тушаалаар ерөнхий боловсролын сур- туулийн сурагчдаар зуны амралтын хугацаанд хийл- Бин тээв сүлэвс ий) “Уионейийн хуанли Ү1 САРД у 1--Хүүхдийг хамгаалах олон улсын өдөр 28,29--Монголын багш нарын У их хурал хурал- дана. Ууц САРД 1-Д30-ны ХЇЙ их наадам 6--Азийн бүсийн лагерь 11--Ардын хувьсгалын их баяр наадам 80-Пионерийн ахлах удирдагчдын улсын зөвлөл гөөн ҮГ САРД 1--Улс төрийн, дууны «Улаан цэцэг» наадам -- МПБ-ын бүгд хурал болно 25-Халхын ялалтын 50 жил голын Ур чадварын шалгалт авна 1989 ОНЫ ЗУРГАДУГААР САРЫН 5-10-НЫ ӨДРҮҮ- гэх ажлын жагсаалт баталсан байна, Түүнд 250 шахам нэр ор- жээ. Энэ дугаарт бүх нэ- ДЭД 14-16 ЦАГИЙН ХОО- РОНД МСХНЫ ХОРООНД БҮРТГЭНЭ. БАРИМТЛАН УР ЧАДВА- РЫН ШАЛГАЛТ АВЧ тэнц- үлгэрчилсэн рийг жагсаахыг бодсон» гүй. Харин зарим үйлд- вэр, албан газруудтай холбоо барьж сурагчид хаана ямар ажил хийж болохыг лавлан асуув. Ч. БАТБИЛЭГ. (Оёдлын үйлдвэрийн нэгдлийн ор- логч дарга): --Манайх зун хүүхэд авч ажиллуулдаг. Голдуу 8-10 дугаар ангийн су- рагчид ажил хийх сонир- холтой байдаг. Энэ жи- лийн хувьд гурван үйлд- вэр, 100 шахам сурагч авиллуулна. Ажил хийе гэсэн сонирхолтой “хүүхэд олон байгаа нь мэдээж. Гэхдээ бүгдийг нь авах боломжгүйг пионер сураг- чид анхаараарай, Л. ГАНБОЛД (Хөнгөн үйлдвэрийн Яамны харьяа барилга угсралтын конто- АМРАЛТАА ҮР БҮТЭЭЛТЭЙ . ӨНГӨРӨӨНӨ . Би энэ жил зургаду- гаар анги төгсөөд зуны амралтаараа ажил хийх бодолтой байгаа. Өнгөр- сөн жил лэгчээр ажиллаж 400-гаад төг- регийн цалин авсан. Тэ- тэхэд л би мөнгө хаа- наас авдаг, хөдөлмөр Зуп юу хийх вэ? гэсэн асуултад хот өилмүжөг, багш, сурагч сэдэж ажлаа улам боловс- Буй нийтийн ропгуй болгож л болгоно гэцгээнэ. йн 35 Арт сургууллїйн багш ШЇ. Но- ров сүүлийн гурван жилд утсан, хурууны, сүүдэр зэрэг олон төрлийн хүүхэл Ддэйн дугуйлан байгуулж, сургуулийнхаа 70 шахам авьяаслаг охид малгуүлааг сургаж, районы ХЗЭ, пио- нерийн зөвлөлөөс шээж лсан тэмдэглэлт од” рүүдн, 20 таруй шу126-, лолтоо үзүүлж Ч ын Төв Зөвлөлийн рын дарга): --Энэ жил есдүгээр ан- ти төгсөж байгаа барилгын үндсэн мэргэжлээр ажил- лах дур сонирхолтой 40- 50 эрэгтэй хүүхдийг сүүн тэжээлийн үйлдвэрийн өр- төтгөлийн барилга дээр (Улаанхуаранд, хуучин сүүний үйлдвэрт) зурга- дугаар сарын 20-ноос найм дугаар сарын 15 хүртэл ажиллуулна, Ажиллах, хүүхдүүд ирээдүйд барил- тын мэргэжил эзэмших хүсэлтэй байвал бид арав- Дугаар анги төгсүүт га- даад, дотоодын курсэд явуулж болно. - Н. ГОНЧОО (Хот цэ- дцэрлэгжүүлэх | трестийн дарга): --Зүлэг, мод арчлах, тордох, услах гээд олон төрлийн ажил манайд бий. Энэ жил 200 гаруй хүү- хэд ажиллуулна. Манай шеф 3, 89, 45 дугаар сургуулийн сурагчид жил СЭН ХҮМҮҮС УРАЛДААНТ шлутутлтлллэтлтллгиллллээ. ЧАДААГҮЙ ХҮНИЙГ Өөр МЭРГЭЖЛЭЭР ШИЛЖҮҮЛЭН СУРАЛЦУУЛАХ АСУУДЛЫГ МСх-НЫ ХОГОО ШИЙДЭХ- ШАЛГАЛТАНД тэж юу болохыг мэдэж авсан юм. Ажил хийж олсон мөнгөөрөө өөртөө хув- цас, гутал авч таван настай дүүгээ бүрэн хувцасласан. Энэ жил мөн ажиллах бодолтой ЗУН ЮУ ХИЙХ ВЭ? мөнгөн медальт хамт олон болжээ, 1 Тус хүүхэлдэйн хамт олон энэ зун пионерийн яуслангуудаар аялан тог- лору ЭЭР: Б ЮМ. Нөрөв, МивагчүА 87- рагч а, Д. Ган- болд ОРИЙ ГҮЙ. МСХ-НЫ ХОРОО Утас 222733 бүр ажил хийдэг. Сургуу- лийн тодорхойлолттой хүүхдүүдийг ажилд авна. ЖА. БААСТ (Төв аймгийн Угтаалын сангийн аж ахуйн дарга): . --Энэ жил нийт хүүх- Дүүдийнхээ 50 хувийг ХӨ- дөлмөрөөр хангах бодол- той байна. 940 хүүхэд сургуульд сурдаг. Хөдөө- ний хүүхдүүд болохоор манайхан ажилд сүрхий улс. Хонь, гүү “саах аж- лыг сурагчдаар хийлгэнэ. Сургууль өөрийн «Өгөө- мөр» нэртэй хөдөлмөр амралтын зуслантай. Тэнд хүүхдүүд маань дөрвөн эзэлжээр амарч, ажиллана. Сургуулийн шинэ барилга дээр ахлах ангийн сурагчид ажил хийнэ. Сумын төвд пионер сурагчид жимсний 200 мод-тарьж, арчилж | ур- туулах ажлыг хариуцан авсан. Ї байгаа. Нэг сар ажил- лаад дараа нь пионе- рийн зусланд явж амарна. л Сурагч | Д. ГАНЖАРГАЛ (Нийслэлийн 81 дүгээр сургууль) “Нийслэлийн 81 сургуулийн улсын аварга шалгаруу- лах уралдаан (замын ду- гуйгаар) Дархан 1 --Өсвөр үеийнхний ул- сын аварга шалгаруулах хөнгөн атлетикийн дөрвөн сын аварга шалгаруулах үндэсний сур харваачдын тэмцээн (Улаанбаатар) ҮНСАРД | -БНМАУ-ын тамнрч дын өдөрт зориулсан нно- нер сурагчдын «Бага олимп» тэмцээн (пноне- рийн лагернудад) : --Олон улсын «Найрам дал» хөнгөн атлетикийн дөрвөн төрөлт тэмцээн (БНСРУ-д) : --Өсвөрийн байт хар- ваачдын улсын аварга шалгаруулах тэмцээн (Дорнод) - МИ САРД --Спортын төрөл бү. рийн тойрон аялал зохиох (пионерийн лагериудад) --Өсвөрийн хөл бөм- бөгчдийн улсын аварга шалгаруулах шигшээ тэм, цээн (Улаанбаатар) 2 --«Залуу зохион бү тээгч» сэтгүүлийн нэрэм- жит өсвөрийн техникчдийн улсын аварга шалгаруу- лах тэмцээн (Улаанбаатар) 3 с2 ё- . » Аялагч аа, үүргэвчинд чинь юу байх вэ? Юуны түрүүнд биед таарсан хөнгөн, ДУ- лаан хувцас, бат бөх тутал хэрэг болно. Бас цаг агаарын таа- ламжгүй нөхцөлөөс урьдчилан сэргийлж ноосон цамц, цув авз- хаа мартав. Аялагч чиний үүргэвчинд байх зүйлийг тоймлон Үдлэх газраа ир- сэн бол гол, нуурын эргээс холгүй ойн за- хын элсэрхэг хөрсөн дээр майхнаа босгоо- рой. Тийнхүү хуурай, өндөрлөг газар барн- хын учир бороо, ус- наас сэргийлж байгаа юм. Тэнгэр муудмаар бол майхнаа той- руулж суваг шуудуу ухаарай, Майхнаа босгохын өмнө хуурай ойм, зэгс дэвсвэл улам Ч тавлаг болно. Хуурай навч, өвсөөр дүүргэ- Ой майхнаасаа арваад алхмын зайд аяны түүдгээ асаагаарай. Галын аюулаас сэр- гийлэх нь чухам яаж ноцоохоос л ЭХЭЛНЭ. Галлах газрын шир гийг нь авч тавина. Ургаж байгаа модыг түлшинд хэзээ ч хэ- рэглэж болохгүй. Ойд АГ 7 22:10 ркх) Эх орны олон сургуулиудад «Баярлалаа» гэсэн даж үе тэнгийнхэндээ болоод ахмад хүмүүст тус дэмтэй сайн зүйлс бүтээж байгаад сонины ажилтнууд бид их баяртай байна, Реданцид ирсэн захидлын заримаас таинлцуулья, Түмэн олноо баярлуулья Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын 10 жилийн сургуулийн удирдагч Б. Лхачингарав «Пионерийн үнэн» сонины «Баярлалаа» пионерийн ахлах клубт захидал бичиж туульдаа Х. Мөнхжаргал ах- клуб байгуулж энэ хугацаанд хү- мүүсийн дррэгдэж гээгдүүлсэн 1000 гаруй төгрөгийн эд зүйл олж эзэнд нь өгч олон хүнийг баярлуулсан тухай өгүүлжээ, бичихдээ “Баярлалаа. хүнд тустай сайн лагчтай «Баярлалаа» “Тэр цааш нь хүн болоорой хүү минь» “ерөөсөн үг бидэнд их урам “сөгдөг. Манай клубийн гишүүн ангийн сурагч Б. Ариунсан 450 төгрөгийн үнэ. . дуугар», Оддаг) бугуйн цаг олж «Баяр- лалаа» тэдэг өндөр шагнал 5-ын «Б» отэй (дотроо хөгжим 4 пионер, анх хүртсэн о« Манай клуб сайн дурынх лага хүмүүжлээр доголдож “ҮүРГЭВЧЭЭ ЭРЭЭД 3 хэлбэл ийм байна. Хүү- бүхэн хээр хөдөө, ой байна. Асгарч гооЖИХ рааж хий, Аялалд хэд бүр аялалд гарах тайгад аялж яваа (будаа, давс гэх мэт) олуулаа явах бол гэж яарч буй энэүед чамд хамгийн тү. хүнсний зүйлээ үүр. майхан, гар чийдэн, тодорхой зөвлөж на- Майхнаа хаана босгох вэ? “тах. К.ЛУэес: Сонхиы Баярлалаа» клуб гэсэн булангийн нэр дээр олон за- чинь хүндрэх вий. Үүргэвчийн, нуруун талд хувцас, хөнжлөө хийвэл замд нуруу холгохгүй, / эвтэйхэн Лаазалсан хоол ундны зүйлийг хоо- ронд нь хавиралдуу- лахгүйн тулд цаасаар ороож энд тэнд та- рүүн хэрэг болох юм. Энэ ч хэрэгтэй, тэ- рийг ч авна гэж: цүн- хээ дүүргэвэл ачаа гэвчний дунд хэсэгт хийж дээр нь үйрэ- хээс сэргийлж талхаа тавиарай. тогоо, лаа, сүх, сав суулганаас хэн нь юугий нь авахаа тохи- роорой. рийвчлан хэлэх зүйтэй гэж бодлоо. Сэнжтэй аяга, пял, хамрын алчуур, ним- тэн хөнжил, шүдэнз, луужин, зүү утас. со- лих дотуур хувцас, тэмдэглэлийн дэвтэр, харандаа, байр зүйн газрын зураг, гэрэл зургийн аппарат. Энэ нь хураан хогоо хамж мза шороогоор булж, отгоо шатаагаад, шатахгүйг ширгээр дарвал гал цэвэрлэж майхнаа ньбулаарай.Үнснур- гарахаас хамгаална. хөглөрөх нарс, га- цуур, хусны хуурай гишүү мөчир түүж р, түлээрэй. Хамгийн ё сайн түлш болдог юм (7 “Т, Бас! Галаа салхин лаас нь. модны доод ен 3 12-02: ОЛЖ 2 шэшгээлэс Си ЭЭ по 28 . хэ тэй бол нарс гацуу- рын давирхайлаг үнд- сээр хялбархан асаа- 111 1: 0тШИ П ? 1 Аяллын замд хуруу га- Аялагч хүнд шүдэнз хам- ны шинж билээ, Ийм үед цаг алдалгүй сүүдэр газар хэвтүүлж цээж толгойд нь хүйтэн жин тавнарай. 1-3 за БЯ раа зүсэх, хөл холгох алийг 38 гийн хэрэгтэй зүйл. Нэг 3245 тэр гэх вэ? Ямар нэгшарх 3 үгээр хэлбэл хээрийн нө- 55 221 олсон бол тойруулан йод сэ хөр, Гэтэл шүдэнз ус чийг- 52 юм уу стрептоцидын нунтаг 8-3 тэй үед амархан норж гал, 5 34: түрхэнэ. Энэ нь цус ал- оо алдахад хүрдэг. Иймд шү- ЕЭ 23 далтыг зогсооно. Ө2 дэнзний хайрцгийг чий юм Ч уу лааны тосоор бүрвэл, 3 Наранд цохиулах аюулч 2 ус, бо, 3 8 бий! Нүүр улайж Хнотор, Б Жэ 1 роонд нордоггүй юм муухайрч, огнулан амьсгал гт с з боогдох нь наранд цохиулс- 55 Усавцсуулга хай са 5 Ёс днгарын жимс саванг найд- вартай орлоно. яваа сурагчдынхаа гэрээр орж эцэг эхтэй нь илэн далан- түй ярилцаж, хичээлд нь тус- лах, хүн бүл дутагдсан найз нөхдөдөө туслахын зэрэгцээ, клубууд ажил- СОЁЛЫН ганц бие өндөр настнуудад бага ч болов тус дэм болох зэр- гээр ажил зохиодог, Тэд залуу насаа эх орныхоо цэцэглэлт хөгжил, үр ач биднийхээ сайн сайхны төлөө зориулсан улс. Манай ангийнхан байга- лийн гоо үзэсгэлэн бүрдсэн «Гацаа» хэмээх газар бүлгийн ажил зохиогоод буцаж явтал бидний сайн танил Амбаа эмээ араг үүрч аргал түүж яваатай таарав. Бид аргал түүж аргийг нь дүүргээд гэрт нь хүргэлээ. Маргааш нь эмээгийндээ хүүхэд бүр ха- гас шуудай аргал түүж өгсөнд эмээ минь баярлаж нүдэндээ учир бүх сурагч гишүүн байж болно, Хүүхэд бүхэн олсон зүйлээ авчирч бүртгүүлээд «Мэдээлэл» булангаар зарла- хад эзэн нь ирж авдаг, Үүний зэрэгцээ ахмад дайчид, өндөр настнуудын саналыг авч тэ. дэнд тус дэм үзүүлдэг. «Баярлалаа» клуб-«Сайн үйлстэн» дэвтэр нээж үнэнч шударга сурагчдаа суртал- чилж бүлгэмийнхээ түүхэнд тэмдэглэн үлдээж байна, Түмэн олноо баярлуулж яваа анд найз нартаа баяр хүргэс! гэжээ, сур- нулимс мэлтэгнүүлэн «Гя- 9мээ 0800 ханаа хүүхдүүд минь, АЧ- тай буянтай хүүхдүүдээ яаж тэж болгоны баярлуулья даа!» гээд авдраа уудлан юм эрж гарсан юм. баярлуулахсан Бид хэрэггүй! эмээ минь, Би- дэнд таныг баярлуулахаас илүү шагнал яаж байх. вэ? Сурагч П АРИУНАА: "ГЭСЭН ЮМ. Эмээ өвөө болгоныг Манай анги 82 сурагчтай. баярлуулахсан, Бид бүлгийнхээ ажлаар сур. 2, УТГА ЗОХИОЛЫН | |“ Чуй Хийж л АЖИЛТАН |! 5 Завхан аймаг. Завхан мандал с: 10 жил, Аав, ээж, ах, эгч, багш, сурагчид Монго- лын соёлын санд мөнгө төгрөгөөр нэмэр хандив оруулж байгаад пионер хүүхэд бид баярлаж, зү- гээр байж боломгүй са- нагдав. Би яруу найрагч, сэтгүүлч, зохиолч болох хүсэлтэй. 1988 оноос «Пионерийн үнэн», «Но- востн Монголии» миний бичсэн шүлэг, өгүүллэг, сурвалжлага мэдээ нийтлэгдэх болов, |, Түүнд баярлаж, бичих урам зориг улам сэргэн “ сонины газруудаас надад хайрласан шагналаас 105 төгрөгийг Соёлын санд хувь нэмэр болгоё гэж бодоод дансанд шил- жүүллээ. Нийслэлийн 10 жи- лийн 5 дугаар дунд сургуулийн 4-ийн «А» ангийн с 11 настай Б. а СОЁЛЫН САН Соёлын санг Усны сангаас арвин байлгая Соёл эрдэнийг Улс монголдоо ариун байлг: Соёлын санд Хүн бүр хувь нэмрээ өргөс. Соёл эрдэнээс Хүүхэд бүр хүндлэн сурч өвлөе Ийм бяцхан шүлэг бич- сэнээ хамт толилуулья. Хөвгүүд ээ! Та нэр хоёр сар гаруй үргэлжлэх зуны амралтаа хэрхэн яаж өнгөрүүлэхээ ахь хэдийнэ бодож, шэүйдчэхсэн байгаа биз Харин хадаас ЭЭХ барьж х харуул нийлүүлэл эр хүннй ур, ухаанаа сорвход сонин чинь тхусалья! “Сонккы- хоо зөвлөснөөр аав. ах өвөө. тэйгээ элбэж хамжин гэр рок, зуслангийн байраа тохижуулж зэж, эгч эмээгээ баярхуулаа- рай. Найз мэ. эхбэж урласан ч болно Үү х вод чи бүгдийг -Ж-үэй да ХАРИЛЦУУР УТАСНЫ ТАВИУР Эхлээд 2х20 х100 см «оёз банзыг харуулдаж бэлтгэнэ, Банзаа 25 смийн урттай ту рав, 20 сэгээр нэг удаа хөрөөд, нө. Хөрөөдөж авсан бант хаа булан уулзваруудад 2 смсайа урттай углуурга гэргэна. Ут луургыг. хэв ашиглана бавухы хоёр талд зурж зургийн дагуу хөрөөдөж цүүцдэнэ. Утауурса- дахдаа хэв ашиглах нь зур, хад хялбар, жигд, цэвэр үзэмж- тэй болдог юм. Цаг хугацааАч | хэмнэнэ. Гэхдээ зураасны дх- туу банзны хоёр талаас зэлэс лэн надлуулж хөрөөдөхөө мэ? тав. Налууг зажим багасгасаар байтал хөрөөний чиг эгц боооо болдог юм. Нэгэнт углуургэл- сан бол цавуудан нааж, угсаӨ ва. Тавиураа сайн зүлгэж, Зу даж, лакаар өнгөлсөн ч болно. За ингээд гэрийнхээ чухам аль хананд бэхэлж утсаа бай?» дуулахаа гав эзжтэйгээ зёвлех | л үлдлээ дээ. (1 дүгээр зурад) ТАГТАН ДЭЭРЭЭ ЦЭЦЭГ ТАРИХАД Хаврын сүүл сарзас намрын тарьж болно. рагт үзүүлсний дагуу хүнсний ногоо тарих хайрцаг савыг хийж бэлтгэнэ. Савты й 3 2 ! | Ч 1 ЫН ин зээсээр хэлэь. Хэдохэмж өмөө өгмөөр хүхэмж, зэжүуусал Молон хахэмсаэр Фэн, Ханг вүхтуэж түзээс 0.31 Он урл хөёж, таүхү торхэмл хөөе хөж гаж, «Ө ээл за хөг зол, ТФхомн ЗЗҮэ!6 сод «со» жээгэл Фэкорэр хөөх Хайг хэгт хөрсэлүсэр зүрэлх үзүхэл сэн дэмуу эхлээд зуд Мо юм (63, хэжүхӨээ» зө» бээ? С9, тэжээл (23 бэ хҮҮээӨ. ХМохээмс дэн, ХЭЭР ЗөоӨс-О9, хаахны (5 жоом зэхгЭЖ «ЧЭ. : Хахэас мод Эсэх 25 сөх42 см Зегөэмөмс Мод ОЛ сох 22 од х 28 Тэлхэм Мод 02 о4х2006 х 25 «ч Гурамын хонжөн 2.5 ом Х42 » Бамнгхэл холо Зовх ЭХ хувцасны елгүү? Хүдхлнйхэл өрөөд сАХХРЬ хуваа ёнгөх өлсүүр ХМВХУСЭР зурагс үзүүлсэх, дмуу Мэн эл х сал : Озсүүрнїн, хувэхэм- Эм бх. зев хоо, хээлэж зай Файсоамөж, мэхсртээрэн.| болоуднад, ХҮЭ- сунлхрүй, чөннүр) тэзэнээс 01 МО 99 ОК зээ 2 жонНЫ “ХӨХ боӨор Фолухуулж хэвмадх Фон Хэрнэ | хүүхэүйн Хуес: өлсө, хөд зэркслсн Хээр ӨМХҮӨ 9» Э0,--90 сойж өвцөрх байА. Фсгүүрүүдэйн, хоосрох ух? хэждөлх хүвисэн хэзээд Эахүгж хээс хэмгаахнь. ТОГЛООМЫН БУЛАН хх үзүүлсэд. дагуу ёсэөомй ЭР, хэн өгөө, Тоглоом р, доод дээд хөвхэцүлэж х : Хэл хөвцөл ч» тэнсөл Эү8н ээд хээ хөӨМмӨцҮүХ, хэнмэд бэхээх үүрэгтээ. ооод хөндөх нь ээр эвхсэн. Хєх зээх Фоно, (С хусээр зурэд) Хөвь Харын мөн ЗӨВД хєхөругээж зөрж |хэюцэнС хээд хэлээээс 3-4 окэРА эмд хоёр хөмөс эь хомойхй жэл Мэгэлт урласан эдлэлээ мооь тол үздэсмэй хаа угалз тоо- УХүү, сүРлэм заамлын алннаар чилэглэхээ чи өөрөө шийдээ. эж 4 Ж.ТӨМӨРХҮЯГ Д.МӨНХБАЯР ханиа сшїєшєшөєөт хэнгэиржэс 4 хо ОүГРРГЧҮГЛР-ЧЭЭЛ пи лэигла -- Ямар ч өнгийн ут- сонгоорой. Дэвсгийг хийх- саар оёлоо гэсэн алхан хээ дээ: Лоп хатан сүйхийн гадаад шил Даавуун Дотоод хүрээг цагаан ут- гаа буулгана саар оёно. -- Тохирох өнгийн ут- ГЭ -- Хатгаж Дуусаад саар битүү оёдлоор оёно угааж зөөлөн цардаад ар Цэцгийн ишийг олсны эрч Охид 00, зүү утасны талаас нь хаттал индүүд- оёдлоор оёно. хайрцгаа аваад наашаа НЭ. -- Навчийг цайвар ба наанаа. Үйлэнд хэр ур ХООЛНЫ ЦҮНХ тод нооы өнгийн утсаар наа сорьж, оёдол хатга” Шуудай ашиглан хоол- Ширхэг гарган хатгана мал мэтгэцгээе! Зуны өд- 5 ны цүнх хийцгээе! (9 дү. -- Дэвсэг дээрх том, рийн (лыг бал хавалцаж, таар зураг) (2 ду ЖИЖиг /цэцгүүдийг са- товч шилбэ хадаж, цэцэг. -- Шуудайгаа угааж авцоалан өлгөөр ялгаж навч хатгаж ээжийнхээ индүүднэ үл, 1: дэргэд суух мөнч сайхан |. Цаасан дээр цүнх. . ДЭВСГийн хүрээг хУЛсан ! сан. Тэгвэл чи энэ зун ний бариулыг бос Зав Хаа эрчтай Онтүү БЭхасор | ээж, эгч зуслангийн найз чилж дээр зур- 22177) (5) 5 ыг цагаан ба цэнхэр өнгийн 2 Г 1 түүнийгээ хэв бол- охидтойгоо элбэж СОНИН-ГОН ашиглаж фанер дээр Ур 2638.:2-28-24 бай- доо нийтлэгдсэн эдгээр зургаа буулгана. Зургийн гаа цэг Үр Ий ЭЛ 5) ын ЭГ Үүдийг ХИЙЖ сураа- Дагуу уран хөрөөгөөр хө- МЭГҮҮДИЙГ Ц шЭВ түү оёдлуудын аль нэгээр рөөдөж зүлгэж өнгөлДө, 1 ХАРИЛЦУУР УТАСНЫ Шуудайгаа эсгэж 0880. но. оёно “Дараа нь дэвсгээ угааж | харина шуудай үн... ЦҮНХНий амсрыг ба- ДУНД зэрэг цардаад дотор 8 0201:18:11:00:02:4 .-- : їталаас нь индүүднэ. ашиглаж харилцуур утас- ЗУУЛЖ дОГОВШ ийг даг -- Долгиолон «эмжсэн оо ны суурь дэвсгэр хийх лаад хэрээс оёдлоор ос ХҮРЭЭНИЙ гадуур илүү гар- 0 217 лРӨнөн ЖУН ГЭ: - но. сан хэсгүүдийг хатгамалд Шуудайгаа (воктой) | -- Халаасыг тусд нь ХҮРГЭХгүйгээр хайчилж: ав- Ї Усанд хэд хэд угааж чийг. хийж цүнхний их бие дээр “Эвхдэг ГУДАС тэй байхад нь хаттал ин-тавьж оёно, Ё дДүүдээрэй. Дараа нь 20х -- Халаасны даруулгад Аялал, хөдөлмөр р 25 см-ийн хэмжээтэй хай-(конопк) дардаг товч ха-ралтын зуслан, хадлан, чилж авна. Дэвсгийн за- даж хөндлөн цэцгэн хээ, НОГООНД аваад явдаг эвх- хыг тойруулан хоёр см- цүнхний захаас 5 см-ийн ДЭГ гудастай болцгооё. Гу- ийн хэмжээтэй цацаг гар- зайтай тойруулан дөрвөл- дасны уртыг өөрсдийн хэм- ам 020 2 Жин хээгээр зурагт үзүүлс- Жээнд тохируулна. Даа- ЭЭ ний дагуу дашашы, чи- ЗВУУНЫ өөдөс ашиглан хийх Нэгдүгээр зурагт үзүүл- мэглэнэ. юм. (20 см өргөнтэй өө- Ё сэн дагуу дэвсгийг тойруу- ТАГНЫ ОР онд дөс даавууг зүйж оёно. лан алхан хээгээр хүрээлж х Өнгө, дотор нэг өнгийн наод Нь хатан сүйх хатга- Зуны улиралд хүнсний байвал зүгээр. Завсар нь на. зүйлийг ялаанаас хамгаа- парлон буюу хөвөн тавьж | Хатгамал хийх дараалал: лах нь чухал. Сүү, тараг, оёорой. Гудсаа нугалж эв. -- Хэрээс оёдлоор оё- цөцгийг битүү тагтай са- хэнэ. Оосорны уртыг гар- но. ванд хадгалвал исэж га- таа тохируулж өгөгдсөн -- Хэрээс оёдлын алх- ШИЛЖ амархан муудна. хэмжээнээс их, бага байж 2 Иймд давс, сод, Элсэн болно. Гудасны доторталд БЭЭ 52 Ч өжнагэ жир бУХ: шихэр, тос, сүү тараг, ЦӨЦ- лын хэмжээ С х халаас “оёж нүүр гарын -- Өнгөний дагнаас зо- ТММГ ШИЛ саванд хадгалах- алчуур, оо, савангаа хий. хицолдоог тааруулж ал-ЯЛ94 амсрыг нь даавуугаар гээрэй, 83 2 бүтээвэл зүгээр. 1 хан хээгээ эхлэн хатгаж бҮ!Э Е Амсрын бүрээсийг тө- ОХИДЫН ЦҮНХ оёно. өл бүрийн хөвөн, олсон -- Дэвсгэр өнгийг 25 Зашугыы өөдөс ашиглан | Охид ШУУ йсН рзэс оёдлоор битүүлэн оё- 08: (3 дугаар зураг) ХҮРэм ашиглан цүнх но. к Хээг савны амсраас ба- Уугуллэйн ОХУ ХӨЛЭН : ТОД Ө Нь шуиаии дар бЕж гоёорой. Б-г дот- 2 ї р. Рыг хулдаас буюу хатуул- 47 Даавуун лон гай давуугаар хийнэ. 5832 "Бүрэсийн захыг Булан, цахилгааны ха» | тойруулан нэг талдаа эрч. ЖУУд гоёмсог УУ ы3 битүү оёдлоор оёно, Мэглэл хийгээрэй. (Цү 73 ТоЛын хээг тохирох НИЙ буланг “Оо ацад зүйн “58 итүү - гутлын савхиар эн Ч 189 08079 5 оЁА Болно: Оосорыг тогтоосон 3 » Хэсэгт хатуу гялгар цаас г 6 ЗЭС ӨВХи БЭрэ2”-энй (плёнк) хийж хуанли буюу 1 Бан “үзэнгээ шил савны ЧИМЭГЛЭЛИЙН бусад зүйл амсрайс ялимгүй Их хэм- Баг хуршиг брлдэн Туссэрилалчиилэл сэ Ц АЙНЫ ИЖ БҮРДЭЛ (Өгөгдсөн хэмжээгээр) Хатгамлын зургаа ЛбАР 115:1:166:18 буулгаж оёно : 1 , 1 “э2л 7 “Хүүхдүүд ээ! Гэр орон» -- Дотрын өргөн ць 21 гар т-Снэн тажллэжхи-хшалас. ийн дэвсэг єм байна. Их биенээс бага : Уйаадниай УВСГИЙГ хий. байна. Иймд өнгийг дотор- хэд цагаан, ягаан, цэнхэр той тааруулан хоёр захыг , Зэрэг дан өнгөтэй нимгэн хуньж оёод дээрээс 5 ? ХӨВӨН, ОЛСОН даавуу тохи» --172 Р туузаа 2-8 й байдаг. оёно. ! Р агнах Хүвил цайны »-- Хажуугийн дугуй хэ- иж бүрдэл дэвсэгт (4 дү: зэс оосрын гогцоог дарж гээр : хэлнэ 5 л- Тахэййн 4899 буюу -- Цахилгаан товчоо зууш, идээний дэвсэг (26Х оёно 46, 87 си хэмлбонй нөглднүн - Хоёр дугуй хэсгээ Ёо Тавагны дэвсэг (диаг ЦҮНХНИЙ их биед барьж оё- | мєтр нь 26 см) зургаан ё- Оосроо оёно , - Зуны амралтын хуга- шт» (л. 041 ха 05 00 02:1 20 02:00:10 00 (41:51 0201 0: ан ширхэг Бий» Хундага шилэн ая- ЭЛЇЛҮТЭН см) зургаан Дэвсэг р хатгаж оёх ЄөєвсЕсэєВєёєөєэєсог Ч ! Ф - ё4. ЗУ ЛОС -х-г 22227207 Ла 2ҮЙТТ, ХЭЛТ2ЭХ25712220783) ШИНЭ АЯП ЗУСЛАНГААС ЭХЭЛНЭ ЯАЖ БАЙГАЛ ЮМ БЭ? Зусланд нүүж очиход тү- рүүлж гарсан айлын хүүхэд 5уугаад байшингийн хамаг ронх хагалсан байлаа, Чу- луугаар шидэж, чавхаар хар- гэж зугаагаа гаргажээ, Тэд олон мянган төгрө- гийн шилээр зугаацан наад- сан байна. Шилчин өвгөн ургах нарнаас жаргах нарыг хүртэл долоо хоног шил зү- сэж, тэр олон байшинг цон- холсон. Өвгөнийг ундаа ч уухаа мартан амсхийх зав- гүй хөлсөө гоожуулж хөдлө- хөд тойрч зогссон хүүхдүү- дийн дунд улсын хөрөнгөөр зугаагаа гаргагчид байж л байлаа. Хүүхдүүд та нарын аз жаргалтай амьдралын тө- лөө ид залуу наса:даа Хал- хын голд галзуу барс шиг эрмэг зоримог дүүлж явсан тэр өвгөн тулааны талбараас олсон шархаа өвтгөн өвтгөн зүтгэж байгааг цонх нядаагч хүүхдүүд анзаарч, өрөвдсөн л байгаасай.- Залуу цагтаа эх орноо амнараа хамгаалж, өтелсөн хойноо хүүхэд бага- чуудаа нар салхинаас хөдөл- мөрөөрөө хамгаалж. яваа тэр өвгөний сэтгэл аягүй бол цонхтой цуг хагарч л байгаа даа. Эзлээ өгсөн эх орноо, ачаа хайрласан ахмад буур- луудаа өсвөрийн үеийнхэн бид ингэж халамжлах гэж үү? Зуслангийн байрны ха- гарсан шилэнд гар хөлөө зүссэн жаахан хүү цусаа гоожуулан уйлж | байгааг шил нядлагч тэр хүүхэд ха- раад юу. бодсон бол доо. Шилний гхагархайд - гар хв- леө зүссэнзэс болоод цусанд нь бохир орж эмнэлэгт хэв- тэн зөндөө зардал, явдал бол- сон баримт олон бий, Түү- гээр барахгүй амь насааал- дахад ч хүрдэг. Шил хагалс- ны нэг гай шүү дээ. Манай улс гадаадаас жилд 1000000 цонхны шил захиа- лан авч 1200000 төгрөг төл- дөг, Иймд шил хагална гэ- дэг аягатай хоол цайгаа, та- шидлэхтэй утга нэг биз дээ. Яаж байгаа нь энэ вэ? Үү- нийг ОЙЛГОХ ухаан манай хүүхдүүдэд байхгүй гэж үү. БОЛИОЧ ЖААЛ АА? Орон сууцны шинэхэн хо- рооллын тоглоомын талбайд хэдэн хүүхэд цэцээ шалгаж байлаа, Чулуугаар шил онох цэц булаалдаж байгаа нь гол гонсоймоор санагдав. Ундаа, жимсний чанам- лын шилээр бай босгожээ. Хэн цэцтэй нь 35, 50, нэг төгрөг тавин мөнгөний үнэ- тэй шилийг онож яйр цохих юм гэнэ. Уруугаа харсан ухаан гэдэг л энэ байх. Үнэ цэнэтэй шилэн савыг улсын "хэрэгцээнээс бүрэн гаргаж Сайгаа нь тэр шүү дээ. Өөрт нь хэрэггүг юмаа гэ хэд хэн нэг ядарсан хүнд өгвөл талхны мөнгө болно шүү дээ, Амралтын газрын үйлчлэгч авгай архины шил цуглуулаад өнгөт зурагт ав сан дуулдсан, Дэлгүүр, номын санд янь бүрийн хийц, хэмжээтэй шил худалдаж авдаг . болжээ, Шилэн сав хагалж устгана гэдэг төгрөг мөнгө урж уст- гаж байгаа хэрэг, Манай оронд шилний ганц хан үйлдвэр Налайхад бай- дгаг, Тэнд жилд 7,1 сая шир- хэг, 11,9 сая төгрөгийн үнэ- тэй 30-аад нэрийн шилэн сав үйлдвэрлэж байна, Шил үйлдвэрлэх гэдэг амар хял- бар биш, хүнд үйлдвэр, Ха- дан цагаан, шохойн чулуу, элсээс эхлээд үйлдвэрийн түүхий-эд нь есөн зүйл баял гаас "бүрдэж байна. 1500 градусын халуунд . түүхий эдээ боловсруулдаг гэж бо- доход л хэр иүсэр” үйлдвэр- лэл байдаг нь ойлгомжтой биз ээ. 2 “тт-- Хүүхэд шил хагалахад дотор ширхийгээд тархи, зүрх хагарах. шиг болдог гэж Налайхын шилний үйлд- вэрийн дарга Г, Булгаа хэл- “сэн, Шилийг үйлдвэрлэж л вагтай талх тосоо цонхоор байдаг, гадаадаас худалдаж түүнийг нь байдаг, хагалж л байдаг жирийн үзэгдэл мэтээр ойл- гон: ирсэн нь үнэхээр хуучин авч л хүүхдүүд сэтгэлгээ байлаа... Үүнийг өөрчлөх цаг хэдийн болсон. П.ил хагална гэдэг эл орны сан хөмрөгөө зэрлэгээр сүйт- гэж байгаа гэмт хэрэг, Тийм учраас шил хагалагчийг ха- туу -шийтгэх ёстой. «ШИА-ЭРДЭНЗ.», сАЯНД ЯАРЦГААЯ! Хүүхдүүд та шартай со- инн чинь їэгэн зүйлийг аминчлан яримаар байна Юу гэвэл зуныхаа амраг таар шилний аянд гарцгаа. Энэ аян эх орны маань эдийн засгийн сан хөмрөгт нэмэр хандив болох юм. Аян маань дотроо хэд хэ- дэн чиглэлтэй байна, Үүнд: Нэг, Хүүхэд бүхэн өөрөө төдийгүй өрөөлийг шил ха- галахтай хатуу тэмцье. ИН- гэвэл урьд нь сургуулийн насны хүүхэд бүхэн жилд нэг шил саваагүйтэж хагал- даг байсан юмаа гэж бодо- ход 500000 шил хэмнэнэ. Хоёр, Гэр орондоо байгаа бүх төрлийн шилийг дэлгүүр, эмийн сан, шилэн савтай бү- тээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг га- зар тушааж, үнээр нь хи- чээлийн хэрэгсэл худалдаж авцгаая. Хэн олон шил гүйл- гээнд оруулсан, хичнээн төг- рөгийн хичээлийн хэрэгсэл авснаа намар сургууль цуг- ларахад тооцон, үр дүнгээ гаргадаг уламжлалтай больё, Гурав, Нийт уншигчдын- хаа дунд «Байгаль орчноо цэ- вэрлэе» хөдөлгөөн өрнүүлж байгаа. «Үнэн» сонин, «Тон- шуул»- сэтгүүл, «Шинэ хө- дөө» сонины газрын санаа- чилгыг хүүхдүүд та нар мэ- дэж “байгаа нь лавтай. Энэ хөдөлгөөнийг дэмжиж, «Пио- нерийн үнэн» сонины газар пионер, ..сурагчдын дунд шилний. хагархай түүж, бай- галь орчноо ариутгахад хувь нэмэр оруулах хөдөлгөөн өрнүүлэхийг уриалж байна. Налайхын шилний үйлд- вэр хагархай нэг кг шилийг 30 мөнгөөр авч байна. Мөн шувуу үржүүлж байгаа га- зар шилний хагархай үнэт тэжээл болдог, Иймд шил- түүх нь бай- ний хагархай 5 : Б 4-3 -о Миний сана. чД - анал: Ши со, БАЯНСЭЛЭНГЭ "ны таль орчноо | цэвэрлэхээс гадна алдагдал хаягдлыг ашиглах, улс ардын аж ахуйд давхар ач холбогдод- той, -----шШши.. Хүүхдүүд та нарын зуны амралт эхэлж байгаа энэ Үед цэцэг ногоо дэлгэрч, пионе- рийн зуслан, хөдөлмөр-ам- ралтын зуслан хаапа л бол хаана байгаль дэлхий шим шүүсээ түрээд хачин сайхан хувирч байна. Зусланд очоод хамгийн түрүүн орчныхоо цэцэг ногоо ургахад саад болсон шилний | хагархай түүхээс амралтаа, аянаа эх- лэхийг “хүүхдүүд та нараас хүсье. Шилний хагархай байгальд хаягдай хэвтэхдээ хог болдог бол түүж ашиг- лахад эрдэнэ болдогт л ма- най аяны хамаг учир о Шил, но. 23: , Иймд хүүхдүүд та парыг урналан дуудаж байгаа со- ннны нэрэмжит аянаа «Гид- эрдэнэ» гэж нэрлэв. Ирэх оны зургадугаар сарын нэ- гэн буюу хүүхдийг хамгаа- лах олон улсын өдөр хүртэл «Шил-эрдэнэ» аяны хуга- цаанд хийсэн, санаачилсан бүхнээ «Ннонерийп үнэн» сониндоо байнга мэдээлзхээ мартуузай! : Газар иутаг маань хагар- хай шилгүй, үйлдвэр, үйл- чилгээпий газар бүтэн шн- лээр дутахгүй шинэ үеийн үүд хаалгыг бүгдээрээ нээц- гээе. он Ц, САНЖЖАВ өрөө том, жижиг янз бүр, Хотод орон сууцны хэд хэ. Дэн байшин нийлж нэг хо- роолол ,болдог. Сансарт, ч МӨН «Хороолбл»” байдаг. Түүний нэгийг нь Нарны систем гэж нэрлэдэг. Нарны гэдэг нь наранд хамаарагд- даг, снстем гэдэг нь хэд хэ- дэн «сансрын байшин» гэ- сэн утгыг илэрхийлнэ. Хотын хорооллын байшин- гууд эрэмбэ цэгцтэй байр- лан аарлагдсан байдаг шиг сг ын байшингууд Ч мөн тодорхой дэс дараал- лаар байршдаг. Нарны сис- тем есөн «сансрын байшин»- тай. “Тэднийг гариг гэдэг. Нарнаас эхлэн гадагшлах дарааллаар нэрсийг нь дурьд- вал: Буд, Сугар, Дэлхий, Ангараг, Бархасвадь, Санчир, Тэнгэрийн ван, Далай ван, Дэлхий ван. Сансрын байшин, хороол- АГААР МАНДАЛ. Дэл. хий дээрх бүх амьд юмсын амьдралыг тэтгэгч, бидний амьсгалж байдаг агаарын бүрхүүл. ГАРИГ. Нарыг тойрон эргэж байдаг. Тэнгэрийн хам. гийн томоохон биетүүд. Дэл- хийгээс гадна найман гариг Нарыг тойрон эргэж байдаг. -эр- ОРЧЛОНТ ЕРТӨНЦ-Дэл- хий дээр болон түүний гадна оршиж байгаа бүх юмськ хамтад нь нэрлэсэн нэр. Орч- лонт ертөнц, сансар гэдэг хоёр үг ижил утгатай. ДЭЛХИЙН бол сансар дахь 1 маань юм. Тэр 200 ор- «мо өрөөтэй Тэднийг улс орон хэмээн нэрлэдэг. Эдгээр сип лын тухай өгүүллээ. Тэгвэл сансрын хот гэж байх нь дээ? --Байна. Үүлгүй намуухан шөнө тэнгэрийг ажиглаарай. Одод янв янзаар гэрэлтэн түгсэн Үзэгдэнэ. (Сүүн гол юм уу гэмээр оддын өргөн цагаан зурвас тэнгэрт огтлолцэн зөрөлдөн харагдана. Энэхүү оддын бөөгнөрлийг эртний грекчүүд Галактика, орчуул- бал Сүүн зам гэж нэр өг- чээ. “Энэ бол бидний нөгөө «Сансрын хот» маань юм. «Сансрын хот»-ууд бүгд нийлж Орчлонт ертөнцийг үүсгэнэ. Хүн төрөлхтөн хэдийнээс сансартай танилцахыг хүсэл мөрөөдөж, сансарт аялахыг САНСАР ЮУНААС. БҮРДДЭГ ВЭ? оролдож байжээ. Үүнийг орэч орны олон үлгэр, домог, уран зургаас харж болно» Монгол хүн үүлтэй тэн гэрээс доогуур үзүүртэй мол- ноос дээгүүр нисэх хүслээ үлгэр домогтоо шингээсэн байдаг. Их зохиолч Д.Нацаг- дорж суу билгээрээ «Од» шүлэгтээ сансрыг сонирхох хүслээ «илэрхийлсэн байдаг. Үлгэрт нүд ирмэхийн зуур л хүрэх газраа хүрчихсэн байдаг. Байгальд бол ямзр Ч далдын хүч, ид шид байх- гүй. Харин өөр хүч-агуу их татах хүч байдаг. Энэ хүч хэзээ ч, хаана ч үргэлж үйлчилнэ. Шат өөд өгсөх, ууланд аварихад буухаасаа төвөгтэй байдаг биз дээ. Энэ бол татах хүчний бодит ил- рэл юм. Хүмүүс дээр үеэс шувууг ихэд сонирхон, нисдэг морь, хивсийг төсөөлөн, өөрсдөө нисэх эрмэлзлэлийг өвөрлө- дөг байв. Далавч хийж агаарт нисэхийг оролдож байсан зоригтнууд бий. Түү- ний нэг нь Гэлэнхүү. Энэ хүн далавч хийж хадан хя- сааны ёроолд хорсон хонин дээр үсрэн буусан гэдгийг сонссон биз ээ. Дэлхийгээс холдон алс- лах аргыг хүн олсон. Утаа юм уу, халуун агаар гал дээгүүр өөдөө цоргиж бай- хыг хараад «үүнийг хөөрөх нисэхэд ашиглаж болохгүй юм уу» гэдгийг тунгаан бод- соор хөөрдөг бөмбөлөг хий- сэн. Энэ нь байгалийн хүч- ний эрхшээлд байснаас «сал- хи сөрөөд нисдэг юм бүтээж болохгүй юу?» тэсэн асуу- дал дэвшүүлж шийдвэрлэ- сэн. Тэр нь дирижабль юм. Дараа нь онгоц зохион бү- тээсэн. /Боловсронгуй бол- соор одоогийн онгоц шувуу- наас өндөрт хөөрч, салхи- наас хурдан нисч байна. Нисэх онгоцоор хиймэл дагуулын нисдэг зам хүр- тэл хөөрч болох уу? Болох- гүй ээ. Дээшлэх тутам агаар сийрэг болдог. Тэгвэл агаар нь сийрэгжсээр онгоцны да- лавчинд тулах юмгүй болох нь ээ дээ. Тийм, бас хөдөл- гүүр ажиллахад ч агаар хэ- рэгтэй байдаг. Бүр дээш ин- сэх, саранд хүрэх, бусад гариг руу очиход онцгой өвөрмөц хөдөлгүүртэй аппа- гсхтют бүтээгчид Ч түүний эрэлд гарч, эрснээ олж чад» сан. Тэр нь пуужинт хөдөл- гүүр билээ Тэр пуужинт хөдөлгүүрийг яаж хийдэг юм бол? Хүүхдүүд зэ! Энэ тухай ярилцэья! Пуужинт хөдөлгүүр жи- рийн пийшинтэй төстэй, Пийшингийн аманд агаар оруулах нүхнүүд заавал хийсэн байдгийг ажигласан уу? Шаталтыг дэмжихэд агаар зайлшгүй хэрэгтэй байдаг. Агаар бол азот, хү- чилтөрөгч, нүүрстөрөгч гэ- дэг гурван хийнээс бүрддэг бөгөөд зөвхөн хүчилтөрөгч нь шаталтыг явуулдаг, Тэг- вэл пуужинд илүү ачаа тээх- гүйн тулд зөвхөн хүчилтө- рөгчийг л авч явбал болох нь зэ. Тийм ээ. Эзлэхүүн багатай байдаг учраас шин- гэн төлөвт оруулсан хүчил, төрөгчийг авч явдаг юм. Өөр өөр саванд хадгалж яваа керосин, хүчилтөрөгч хоёрыг шаталтын Зууханд насосоор шахан оруулж хо- лилдсоны дараа нь цахил- гаан очлуураар асаана. Ин- гээд Л пуужинт хөдөлгүүр ажиллах нь тэр, Пуужингийн хурд ямар байх вэ? Дэлхийн татах хү. ялан тарахын тулд то- дорхой. хурдад. хүрэх хэрэг» тэй. р хурдыг сансрын нэгдүгээр хурд гэдэг ба ой- ролцоогоор 8 кмїсек орчим байдаг. гэ | с- Сэмэн (ЭВугы мө ӨМ, эмх сэ, Сэ С:) 5. 23 Счрй СУ Өсбөс бн 9 с аг дам хн сөр, Цоо РУЧАЭ "хурна, тээнэ ЭУБаафюь үд увца,, уайхүоа, Эм, бурдма, « Сэуань сүйн Зон ЭСЧН эрэ х», с-ээД єр сэхсөМАд шиЭГЭ/ очөсудыө тү ТЭФС Э-ьу УАшс Ээлж эь, | хаах аса. соо Бан Тех сл эВ гээс юэ хэв Эл аАй хад гн Р эй Гявсчллач! сэ эь. .с-15 сеРЭНЧ » Гэгээн шэн СУВсӨэЦ- уон улс эХардахлйы. л Ы! -эсэ слсө ХӨ “Ах . «ЭЭ СЭ ЭЭ-цээ. сэ эн. эсээс сэн ов ЭЭЛ “Өнөөг Эс тоэры нЭчгө фэгч Сэ т.Зарөмсара ос с хэс х, соны Гаалэ2 Жо улсал, см гээх дУЗ-лэн. чө. нЦи сэнс хуланц 35 о09сэ4л-» Фешсээа. Ө-. «өчөзэ нү өрлл, ӨОхЭМ ца үчөо Эндэ, Өэмоэн хөн. 22 ё эв ээ с СН эээ : төмсэо энэ сэ үэсд үаЛӨгА, 3 хумрт Гєвь ухлл наг 8 Жсегжж. Жэ Ж- ҮГ ХӨРНЙ... ЗАВЬ БОЛСОН НЬ Хорхой шавьжийг хүн ихэд басамж- лан үздэгийг бид мэднэ. Тэгээд ч Уур» ласан үедээ өчүүхэн муу хорхой шавьж чамайг гэж хүн бие биенээ дайрсаар иржээ, Харин та нарын дунд тийм хүүхэд байдаг эсэхийг би лавтай мэдэхгүй, Гэвч сайтар ухаарвал хор- хой шавьж байгаагүйсэн бол бид ч бас байхгүй байхсан билээ. Тэгэхээр хорхой шавьж гэдэг бол бидний са- дан төрол, дотны туслагч гэдгийг хэ- лэх юун, Манай өвөг дээдэс өчүүхэн хорхой шавьжийн амийг ч бүрэлгэхгүй гэж зэтэн хошуутай монгол гутал зо» хиосон домог яриа бий, Ямар боловч эртний буурал дээлэс маань хорхой шавьжны ашиг тусыг мэдэж байжээ, Өчүүхэн жижиг хорхой шавьж Ы! атугай хүнд хэрэгтэй санаа хэлж өг- Хөг юм билээ. Полихет гэдэг үст хор» хой гадна талаас нь харвал жирийн чийгийн улаан өттэй адил, Энэ амь- тан усны ёроол, шавар, яндан хоо- | нь Ч ш» 5 ( ай (34 Ам уоа өө. Ба дьэ ша----55-- Ж.ЖоЭБсоЖ ес: -Ж Жоож-оЖЬ Ж. ОЖосос лойд амьдардаг юм байна. Бие нь аг- шиж, сунаж нх л сонин явдаг аж, Ямар газар байгаагаас болж еөрчлөг- дөж байдаг үснүүд биед нь байдаг, Хэрвээ усны ёроолд орвол тэр үс за- рааны ергөс шиг болж биеэ дайснаас хамгаална, Харин яндан хоолойд амь- дардаг үст хорхойны үс сэрээ хэлбар- тэй, Усан дотор бол сэлүүрийн үүрэг- тэй. Үсний үзүүр үе мөчтэй учраас нугарч хэмжээгээ өөрчилж байдаг гэ- нэ. Тиймээс хөдөлгөөний чиг дагуу хэлбэр дүрсээ осрчилнө. Бас агшиж, сунаж усны сөрөх хүчийг саатуулд- гийн ачаар хурдан явж чадна. Үст хорхой тусгай хальсанд өндгөө гаргана, Энэ хальсанд авгалдайнууд Үржин төлжиж, сэлж сурдаг, Тэр хальс сормуус хэлбэртэй бүсүүдийн- ХЭЭ тусламжаар усан дотор хөдөлнө, Нэг үгээр хэлбэл тэр сормуусууд иэг ёсны хөдөлгүүр юм, Үст хорхойн авгалдайн хөдөлгөөнийг эрдэмтэд сонирхон судалсаар яг тийм хөдөлгөөнтэй, усан доогуур шумбадаг завь бүтээжээ, Тэгэхээр хорхой шавь- жийг хүй үл тоомсорлох нь нэг ёсны дээрэнгүй зан гэж үзэхээс өөр арга- гүй юм. Хүүхдүүдээ ялаа, шумуул, шавьж хорхойн хөдөлгөөнийг анхаа- ралтай ажиглан судалж чадвал ямар ч амжилтанд хүрч мэдэх юм шүү! ЗУРГАДУГААР ХИЧЭЭЛ Үс». ХӨДӨЛН ЯВИХЫ НЬ АЖИЛД... (1Оманд учир суманд занги бий) гэж ярьдаг нь талаар бишээ. Ан амьт- дын алхаж гишгэхийг ч анхааралтай ажиглах аваас сонин хачин автомат төхөөрөмж, робот зохион бүтээж бол- Дог тухай товчхон өгүүлье. Антрактидийн их мөсөн тивд пянгвин Тэдэг сонин оцон шувуу байдаг. Тэр шувууг холоос харахад цагаан хор- могч зүүж, хар нөмрөг өмссөн мэт ха- рагддаг. Сэвсгэр цас, нимгэн мөсөөр хэвлийгээрээ гулсаж, хавтаг гэдэг сэрвээгээрээ биеэ ээлжлэн түрэл- хийлж явдаг байна. Энэ нь нэг ёсон- ДОО-бисийн жингээ хөнгөлж цас мөс- тэй орчинд явах шилдэг арга олжээ гэсэн үг. Оцон шувууны янпж байгааг харахад цаначин хүн таягаараа газар хатгаж хүчлэн жийж байх шиг үзэг- дэнэ. Оцон шувууны тэрхүү хөдөлгөөний онцлогийг судлан Зөвлөлтийн зохион бүтээгчид цаснаа явагч «Пингвин» гэдэг машин зохион бүтээжээ, Зургаан хөлтэй «Маша» гэдэг алхаж явдаг аппаратыг Зөвлөлтийн эрдэмтэд ХӨЛСЛӨХ. Морьдын таргы нь нимгэ- Хорхой шавьжны явах хөдлөхөөс даг бас нэг робот бүтээжээ. Ийм ро- ботын хөлийг төмөр гуурсаар хийсэн байна. Роботын гуурсан хөлөөр агаар шахахад явж эхэлнэ, Энэ роботын єзж байгаа нь голт бор цэцгийн эрвээхэйн авгалдайтай нэн төстэй харагддаг. Ба- руун зүүн тийш явуулах бол гуурсан хөлөөр нь эзлжлэн агаар шахна. Ийм роботыг хүн ажиллах нөхцөлгүй агааргүй орчин--ваакумд ажиллахад ашигладаг. Шинэ терлийн энэ робот бол бидний хувьд цоо шинэ, өвөрмөц хөдөлгөөнтэй нарийн снстем юм. ЗЭ ӨЛХОЬБ сай Орч зохиожээ. «Маша»-гийп авж байгааг | харвал яг төөлүүр хорхой гэсэн үг, Тэгэхдээ төөлүүр сорхойноос яльгүй. хзи удаан явн санаа авч робот зохиогчид алхаж яв. ХУРДАН МОРЬ Хүүхдүүд та нарын хичээл хэдэн са-- раар завсарлаж улсын баяр, их цэнгэл наадам -дөхөж байгаа энэ үед эрийн гур- ван наадмын нэг морь сойх уяхтай холбоо бүхий. үгсийн утгыг тайлан ярья. МОРЬ БАРИХ. Өглөө-эрт адуугаа ху- раагаад энэ жил сойх хурдан морьдоо Уур» галан ногтлохыг морь барих гэнэ. Монгол- чууд хурдан морио “туулай өдөр эхэлж барьдаг. Энэ-нь, 5 Кимийн бор туулай Жигүүртэн бор харцгай шиг хурдал байхын бэлгэдэл бөлгөө, 5 МОРЬ УЯХ. Тийнхүү хуйвын цээл, уур- тын уртаар барьсан морьдоо сэрүүн сэв- шээт сэргэлэн дэнж дээр зэхсэн уяа ги- чирт. урт цулбуураар богиновтор хөвөр« хийлэхийг морь уях гэнэ. 5 Анхны өдөр уяа гичрээ ч, улх морьдоо ч арц хүж мэтийн анхил үнэртнээр ариул- аг. - ”” 5 Т ОЙР УЯА. Даага шүдлэнг арван пэг хоног уядаг. Ийм цөөн хоногийн улаг ойр уяа гэнэ... ! : ХОЛ УЯА. (Энэ бол гичир хэцэнд уясан морьдын хоорондын зайг хэлсэн үг биш) ы торгон сойлгыг тааруулахын тулд хорин таваас сар сойхыг.хол уяа гэнэ. « СОЙХ. Морь шинжээч ялгаж таньсан хурдан морьдыг мэргэжлийн уяач наадамд уяц гойруулж тааруулахыг сойх гэнэ, грсэциД » 2 1, Их 3 “(нас гүйцсэн) 1 2. Азарга”, |, : 3. Соболон (5 Дэн! - Ж УЛС ӨРВэр Ч » Шүдлэн: (3: наётай) | ГЭУҮҮЧ (2: настай): 11:18 морь сой- ДОГ. 4Короо морь нэмж уралдуулдаг. лэх, амьсгалы нь нэмэх (задлах) хийморь цөгий нь сэргээхийн тулд идший нь багас- гаж, шандасы. нь чангалж дундаж зайд давхнулахыг хөлслөх гэнэ. БИТҮҮ ХӨЛСЛӨХ. Нэмпэн хатируулж хөлслөх ч удаатай. Эсгий цэмбэ мэтийн нягт эдээр нэмнэн хөлслөхийг «битүү холс- лөх» гэнэ. Зузаан арьстай, хатуу удамтай морийг ширүүхэн явж битүү хөлсөлнө. ЗАДГАЙ ХӨЛСЛӨХ. «Гэлдрүүлж, Гэлдрүүлснээ Шогшуулж Шогшуулснаа Хатируулж р Хатируулснаа - Цогиулж» гэж хүүхдийн зохиолч ИГ. Дашдондогийн нэгэн шүлэгт гардгийг та нар сайн мэднэ. Яг тийм эрэмбээр хурд. нэмж хөлслөхийг задгай хөлслөх гэнэ. Нимгэн арьстай, хөнгөн таргатай мори- ны хөлсийг зузаан тохомтой зөвлнөөс ол- гүү явж задгай хөлсөлнө. СОЙЛГО ОРОХ. Шавар хөлс нь шавхаг- дах тусмаа, сувдан хөлс нь сулдаа асгарах. тусмаа морь согоо шиг жавхалаана. Сөр- толзон чихээ хайчилна, хүзүү духайж дүү- хэлзэнэ. Хөл дээрээ байж ядан тэмүүлнэ. Үүнийг сойлго орох гэнэ. ШАВАР ХӨЛС. Морины найман шанд- сыг тавируулах, зузаан таргыг буулгахын тулд задгай юм уу битүү хөлслөхөд-бүх л биенээс нь аарцлан урсах цутгалыг хөлс гэнэ. ї ---Хөлс бүрийн амт, үнэр, чанар эрс өөр. Тийнхүү эхэн тарын үед гарсан шороон өнгөтэй, шорвог амттай, хахуун амттай өт- гөн хөлсийг шавар хөлс тэнэ. Шавар: холс бол шавхаж дуусгах ёстой муу хөлс мөн. хөөсөн хөлс... ” рины “биеэс хөөсрөн буух өнгө нь цэвэр, үнэр нь зөв, амт нь үл мэдэг шорвог хөл-/ сийг хөөсөн хөлс гэнэ. Морины тарга хүч” бууж, амьсгал онгойж, битүү арилсан үед хөөсөн хөлс гардаг. СУВДАН ХӨЛС. Шавар хөлс шавхарч Дуусаад, хөөсөн" хөлс хөөрч цэглээд, усан хөлс урсаж барагдаад сойлго таарсан хөл- тийн биеэс ширхэгий нь тоолж бөлөм боөн- жигнөх үрэл хөлсийг сувдан хөлс тэнэ. . Сувдан хөлс гарах нь унаган хөлгийн уяа. сойлго ханаж буйн шинж. ТАР. » Айл саахалтаараа нийлэн наадмын дасгал найрын бэлтгэл зэхэн морьдоо уралдуулж сорихыг морь тарлах . тэнэ. Д. “Нацагдоржийн «Шувуун саарал» | | ! 1 1 4 2 НЯН... АШИГГАЙ. ЮУ? Микроп буюу нянг бид өвчин үүсгэгч гэж хичнээн олоц жил харааж зүхэж ирсэн билээ дээ! Гэвч иянг дотор нь ашигтай, хортой гэж ангилан үздэг болоод удаагүй байца. Энэ бол шинжлэх ухааны ач. Сүү- лийн жилүүдэд нялг ме- таллургийн үйлдвэрт өр» гөн ашиглах боллоо. ЗХУ- ын В.И.Никитины нэрэм- жит химийн институтын эрдэмтэд зэс, цайр болон хүнцэл алтны багаахан ордноос металлыг шулт- жүүлэн гарган авах бчоло- гийн аргыг боловсруулжээ. Ийнхүү нянг ашиглан хо- вөр металлыг ихээхэн хэм- жээгээр гарган авах болом- жийг бүрдүүлжээ... Шинж- лэх ухааны энэ аргыг өнөө үед биотехнологи гэж нэр- лэж байгаа юм. Саяхан бас эрдэмтэд ху- ванцар боловсруулах чад- вартай нэгэн зүйл бактери нзэжээ. Ийм бактерийн тусламжтайгаар хаягдал эд лэлийг хуванцар болгон хайлуулж дахин ашиглаж байгаа юм. Байгальд ямар нэг эмийн бодис хүрэлцээ муутай бол түүнийг бактс- ри ашиглан ихээхэн хэм- жээгээр гарган авч байна. БиИТСОН ИЙ Нэг үгээр хэлбэл хүн тө- рөлхтөн өнөөдөр амжигтай шинэ бактер гарган авч аж үйлдвэрийн аргаар бо- ловсруулж үнэт бүтээгдэ- хүүн болгон өвөртөө ашиг- лаж байна гэсэн үг, Энэ талаар ЗХУ-ын мик- робиологийн аж үйлдвэр ихээхэн амжилт олж бай. гаа билээ. Шавхагдсан ор- досоос нефьт ялган авах болон түүнийг пэвэрлэхдээ дэлхийн олон орон нянг ашиглах болжээ.. Үүнийг «иефтийн цохууд»-гэж нэр- лэнэ.-Ийм” нянгаар нефть шингэлэх, хүхэр гаргах зэг ..рэг ажил хийдэг. Гэвч хүн төрөлхтөн өнөө дөр бичил биетийн маш ба- гаахан хэсгийг ашиглаж байгаа бөгөөд харин ирээ- дүйд хортой нянг хоргүй болгон ашигладаг болох юм гэхэд! хэтрүүлэг “болохгүй болов уу!. Иймээс нянг бид сайн судлан ашиглах юм бол ямар ч үнэт эдийг гарган авч болохыг шинж- лэх ухааны баримт бэлх- нээ харуулж байна. л ХУД”, сл сАСАВАСАСЬСАСАС ДО АОдО ХОдОхОХОГО ОО ОХОХО ОО ОГОРОГОТОГО ОТОГО ОГОГОГО ОО ОО,О,ОлОдОдОАОАОАО: Оо бэсид Фл ё, мэх 2 дун С7-2-2-2-Т-2г2-7-1-23. ЗОХИОН БҮТЭЭГЧ. ААЛЗ. Бид эрвээхэйг шүүрэн тороор барьдаг билээ. Загасыг ч гэсэц агнуурын том хөлөг онгоцууд мөн л тороор барьдаг. шир Адууг бугуйл буюу уур- гаар барьдгийг та иар мэд- нэ. Тэгэхээр шүүрэн тор, бугуйл хоёр бол ан араа- тан барих зориулалттай хүл төрөлхтний нэн эрт- нээс хэрэглэж ирсэн Ххэ- рэгсэл билээ. Бүр анхны хүй нэгдлийн хүмүүс ур- хийг ашиглаж байжээ. Тэг- доо Ч гэсэн урхийг хорхой шавьж бүр хүнээс түрүүнд ашиглаж байсан нь гай- халтай. Аалз, хорхой шавьжийг яаж барьж иддэг нь мэ- дээж, Нялх аалз авгалдай- наас дөнгөж гарангуут л тор нэхнэ. Хэмжээгээр ба- гахан боловч нас бие гүйц- сэп аалзныхаас дутахааргүй байдаг. Хэн ч түүнд тор нэхэхийг зааж өгөөгүй хэр- нээ яаж ингэж чадаж бай- на вэ? гэсэн асуулт Өё- . гөхгүй “урхийг байгаль эх хүнээс 1 711 рийн эрхгүй төрнө, Аалз» ны торсид амьтан ормогц тор нь хөдөлж нэг ёсны дохио өгч байгаа хэрэг юм. Энэ бүхэн бол амьтны тТө- рөлхийн зөн билгээр бут- сэн зүйл, « Өмнөд Африкт өөрөөр нэхсэн торон шүүрээр хор- т хой шавьж барьж иддэг нэг зүйлийн аалз байдаг. Өд- рийн -цагт модон дээр тэр аалз огт хөдөлгөөнгүй суу. даг бөгөөд модны навч на- хианы өнгөтэй учраас олж харахад нэн бэрхтэй. Хя- маг амьтан шөнийн цагт унтаж амардаг атал ганц», хан энэ амьтан торон Шүү- рээ нэхэж гарна. Тороо хө- лөндөө бэхэлнэ. Хажуугаар л нь хорхой шавьж »өнгөр- ё мөгц урт хөлөөрөө тороо 2 ШИДЭЖ түүнийг барих нь Яг тэр. Бугуйлыг анх аалз л сэдсэн гэнэ. Австралид ца- вуутай шүлсэн утсаар хор- хой шавьж барьж иддэг сонин аалз бас байдаг бай- на. Хажуугаар нь өнгөр- сөн амьтан руу шүлсэн бу- гуйлаа хаямагц түүний үзүүр уг амьтанд хүрсэн нь л.бол цавуу нь хөдөл- болгодог байна. Үүнээс үзвэл тор хийгээд түрүүнд амьтан ургамалд өгчээ. Тэгэхээр урхи хий- гээд торыг, зохион бүтээгч аалзны нэртэй холбовол шударга үнэнд нийцнэ, Т.ДАБАА мэт зурагласан байдгийг уншаарай. Тарын үед унах хүүхэд ухаан сууна, уралдах газрын зайгаа мэднэ, уясан морьдын нуу- цыг гадарлана. Морь тарлахыг зарим газар «үсэргэх» гэдэг. Эхэн үеийн тарыг «бага үсэргэээ, ахиулах тарыг «дунд үсэргээ», наадмын өмнөх сунгааг «их үсэргээЭэ» гэдэг юм. МОРЬ ЦАТГАЛДАХ. Сойж байгаа мо- рины очих бэлчээр, идэх өвсний, идэшлэх хугацааг иь тааруулаагүйн гэмээр гэдсэн дэх тээр нь ихсэхийг морь цатгалдах гэлэ, Цатгалдсан морины давхил буурдаг. Явдал ма Й. , РЬ ГОЙРОХ. Морь цатгалДаад бус өлдөөд, тэр хэрээрээ давхил нь буурахыг Чойрох гэнз. Өлдүү морь газрын ойрд гайгүй давхивч, холын зай, ялангуяа. өг- сүүр замд амархан цуцаж хоцордог. Өл- дөж гойрсон морийг өвсний зааргүй сул балчээн ахиухан идэшлүүлбэл зохино. Гэвч цатгалдуулж бас болохгүй, ТОРГОН ИР ТААРАХ, Эхний арав хо- яөгийн сойлгод морины уяа. эвлэнэ. Дунд 4 хоногт моринд хурдим ир таарна. ийнхүү бие шандас, идэш ууш, цог заль, хурд тэгшрэхийг морины торгоц ир таарах " МОРЬ ШИНЖЭЭЧ, Морийг гадаад, ло- тоод, нууц бүхий л шинжээр нь харуутаа таамаглаж, шинжүүтээ таньдаг тусгай мэр- тэжилтнийг морь шинжээч хэмээнэ. Олон зууны турш малч гярхай аав ах иартаа ласан морь шинжих эрдмийг дүү нар нь зупыхаа амралтаар заалган эс сур- таарай. ХУРДАН МОРИНЫ ХҮҮХЭД, Монгол дөт гэж өгүүлэх пь Нээрээ унаж сурдаг, ЁГ 4.27 өгүүллэгт морь тарлахыг баримтат кино , дундаа янцаглах нь ихэсдэг. Цатгалдсан ,. моринд бага зсрэг хужиртай ус -уулгаад . шогшуулахад засал авдгийг дүү нар минь : сахлагт ха-. вал хожим гэмшил болио гэдгийг "бүү. мар- хүн морин дээр төрж, морин дээр өсч, өтөл- Ч дорвон тастайгаасаа морь Т ай! саа Чнлй хур. -г---т-г---- 2-3 Ё хнан, | ь ». УЛ2Э223: рийд оюун ухаан, жолоо залуур нь болдог багачуудыг хурдан морины хүүхэд хэмээ- нэ. 5--13 нас нь хурдны морь унахад нэн тохиромжтой. Түүнээс өмнөх нь арай хэнз- дэж 14-өөс хойшхи нь хүндэддэг. Зуузайлах үед зугтан сугарч чаддаг, тасрах үедээ зайгга сайн барьдаг, яруу сай- хан гийнгоолж хөлгийнхөө хийморийг сэр- гээдэг жаалын унасан морь л торгон жо- лоо өргүүлдэг. наадмын дэвжээг нар зөв гурвантаа тойрч нарийн. цээл ходлойгоор гийнгоо хадаан уралдааны газар зүглэхийг морьд гороо- лох гэнэ. : ТАВИАНЫ ГАЗАР. Хөлгийн сайд бүх морины олмыг чайгалуулж, хүүхдүүдийн мохоол талд жагсаана. Тэгспээ дохно өгнө. Ингэхэд хүүхдүүд мориндоо мордоно. Хоёрдахь дохио өгөхөд эргэж, уралдахад зэхнэ. Гуравдахь дохио- гоор уралдааны гараа, уртын давхиад эхэл- дэг. Энэхүү цэгийг тавианы газар хэмээнэ. зэрэг гарсан боловч, замын уртыг туулах- даа шандас нь шалгарсан хөлгүүд цувран ирэхэд, давхил дундуур нь цулбуурдан авч “зэрэг дэвийн пайз атгуулах тоорцог товц- гийг барианы газар гэнэ. Ёр нь ихиас 25--30 км, соёолон азар- га 20 нм, хязаалан 18 км, шүдлэн 15 км, даага 10 км зайд уралддаг юм шүү! ХУРДАН МОРИНЫ ЦОЛ 1. Төрийн наадамд түрүүлсэн 4 2. Аман хүзүүдсэн (2 дугаарт ирсэн) 3. Айргийн тавд ирсэн (эхний 5-д) МОРЬД ГОРООЛОХ. .Уралдах морьд | давсгийг суллуулж, уралдах газрын нэгэн БАРИАНЫ ГАЗАР. Тавианы газраас | (жирийн үг 4. Баянжаргал (тасалгаа шанданд ор- сөн) 5. Баянходоод (сүүлдсэн даага)-ыг цол- | лодог. | “Дээрх аргамгийн дээд азтаны манлайг төрийн сүлдэт наадмын дэвжээнд түмэн олны өмнө найргаар магтахыг морь цол- лох хэмээнэ. ГЭРИЙН ДААЛГАВАР: 1. Морь цоллож сураарай оноо) 2. Их, дунд, бага насны морьдын цол- ны ялгааг хэл! (Чадвал 8 оноо) 83. Танай нутагт ямар алдарт хөлгүүд йсан бэ? (Домог бүрт 5 оноо) 4. Нэрт уяачдын дурсамж яриа бичиж ониндоо ирүүл! (5 оноо) 18-аас дээш оноо авсан хүүхэд алдартай (Тэгвэл 5 БОДОНЧИЙН ЇЭШӨӨ Хайгуул шинжилгээний бүрхүүлтэй юю-. | | гӨон машин алс баруун Алтайхан зорин | унчнээн удаа аялсан билээ. |) Аялал бүхний алтан шар зам өлзийтэй айхан, археологч хүний зорьсон хэрэг адгүй бүтэж, эрдэм шинжилгээний со- їнин ховор мэдээ, олз омогтой буцаж бай- |. Манай эх орны баруун өмнөд хил ам- салдсан асар өргөн нутаг дэвсгэрийг Та. Їван Богд-Хүйтэний “оргилоос Өмнөговийн | | Хачиг Хорх уул хүртэл үргэлжилсэн, нэг (ёсондоо байгалийн хэрэм болсон Монгол |Алтай-өнө: эртний өвгөн буурал түүхийн хуудас хадгалсан нутаг юм. Цасан дуулгат Мөнххайрханы их уул- аас эх авч урсдаг Бодончийн хүйтэн тун- галаг, ширүүн урсгалт голын саваар олон мянган жилийн өмнөх Алтай нутагтны | түүх, соёлын гайхамшигт дурсгалууд буй. | “Буурал Алтайг зорьсон хүн Бодончийн голоор буугаад мордоорой! гэдэг нь эгэл бус байлаа. Энд чинь Ховд айм- (гийн Мөст сумын Хужирт, Баянзүрх хоёр бригад хараа бараагаа бараг л хараад бай-. даг юм. ! | -- Бодончийн гол гэж яагаад нэрлэсэн | юм бол? гэж нутгийн нэг настнаас асуухад, 13753 Та цагаад хөшөөг үзсэн үү? Тэр хө- шоөнд хойно хойпоосоо цувраа яваа хэдэн гахай байдаг юм. Эрт урьд цагт манай энд зэрлэг гахайтай байсан юм бол. О Ї САНСАР ЮУНААС. БҮРДДЭГ 83? Түрүү нь УЦП нүүрг Сансрын нисэгчид удаан хугацаанд тойрог замд ажил- Їлаж амьдардаг. Энэ тухай ярья. Сансрын нисэгчид амьд тах, ажиллахад шаардлага- тай бүх зүйлс бэлэн байдаг. Сансарт амьдарч, ажил- тахад тохиолддог тол бэрх- тцээл бол жингүйдэл. Энэ нь хүн, түүний орчинд бай- гаа бүх юмсын жин багас- сантай холбоотой. Сансрын иисэгчийн хувцас Сансрын буудлаас ч бай, хөлгөөс ч бай гарахад бид- ний тасалгаанаас гардагтай адилгүй. / Сансарт хүнд 33. налхийлэх аюул их байдаг. Тэнд ядахдаа амьсгалах агаар байхгүй. Нарны хурц цацраг шатаах шахна, сүү эрт орвол хөлдөөчих гэнэ. Ийм учраас тусгай өвөрмөц хувцас шаардлагатай. Түү: нийг дуулгат хуяг (скафандр) гэдэг. Түүний хүн багтаж орох човч дарахад бин хаагдана. луун. тохируулж болно. Нэг л гэм нь хуяг ажил- учруулдаг. Сансрын нисэгч Леонид унтаж болно. Ээжээ элдэв С-Жил лахад нх төвөг хуучилж билээ. тусгасан юм. Бодончийн хамгаалалтад авах шөө 240 см өндөр, руулсан ховор нандин -хар хүрээтэй Дугу! Түүний дор хөндлөн гэдэг. Солгой талд гаргасан дугуй гар юуг эрхэмд үздэг, дэтгэн 3: дөрвөн бодон бол Бодонт хөшөөний тол нуруун талд нь онгорхой байдаг. Дотор нь ороод НЭГ битүү Өөр нэг бариул эргүүлэхэд хуяг бамбалзан салхи үлээж эхэлнэ. Ингээд “амьсгалах агаартай болох нь тэр. Хуягийн доторхи ха- хүйтнийг дураараа гү босгосон юм болов уу. гэж санадаг гэж “Манай шинжилгээний анги 1987 онд хөшөө үнэхээр гайхам сай. хан урлагтай дурсгал учир түүнийг улсын санал тавьсан. Энэ хө- дунд хэрдээ 59-68 см өргөн, хавтгай чулуугаар ний чулуучны ур чадлыг үнэмш! дурсгал байна. Хө- шөөний дээд тал, орой орчмын дунд дав й дүрс бол нар мөн. цуваа 10 ш жижиг хонхор буй нь хүзүүний бол сарыг төлөөлүүлсэн лолтой. Үүний баруун гар талд урт ХҮЗҮҮ: нэг турь муутай морины түүнээ л хөшөөнд хүн- лажээ. Тод томруун Бодончи дүр болсон байна. Тїйлнович ТПопов, Валерий БВикторович Рюмин нарын нислэгийн үед ийм явдал болжээ. Усны сав нь цоорч хоёр литр ус гоожий бөмбө- лөг болчихоод бүхээг дотор нисч явав. Багаж төхөөрөмжүүд рүү ус орчихвол яана аа? Орох- гүй ээ. Ус нь гадагшаа гоожчихгүй” юу? Үгүй ээ. Бөмбөлөгийг бариад авахад амархан Буцааж саванд хийхэд маш хэцүү. Тийм болохоор сансрын нисэгчид түүнийг уухаар | шийдэв. Дурлыг ч үлдээлгүй уучих- жээ. Энэ бол нөгөө жингүйд- лийн үр дагавар юм. Ийм уч- раас сансрын нисэгчдийн хоол хүнсний зүйлийг уут, шүд. ний ооны сав шиг олгойнН- цорт савладаг. | Олгойнцор- дох хоолоо халаагаад л ИД- нэ. Талх нь ямар байдаг бол! Ирис чихэр шиг жижиг. хэн дөрвөлжин, хатаахгүйн тулд хоёр давхар нийлэг уутанд хийсэн талх байдаг. Сансрын нисэгчдийн хоолны цэсэнд яаж олон хоол оруу- лах вэ гэвэл Олон төрлийн хоолыг . Дэлхийгээс «Прог- ресс» хөлөг зөөвөрлөж хүр, гэдэг, Унтлагын өр?эӨ Жїингүйдлийн нөхцөлд ор хэрэгтэй. Суугаа, босоо, толгойгоо уруу нь, Өөд НЬ харуулан ямар ч байдлаар хамаагүй хаа дуртай газраа Гэсэн Ч унт- хАВЖЭЧЭЭЭРЭЭ хлд-тЭнДҮ хөшөөг энэ 300 гаруй эл- тэмдэглэн зурагт” байв. үйлдсэн, эрт- им ха- лууна: дүрсийг нилд нь ухаж хийжээ. Хөшөөний ихэнх зайг эзлүүлэн дээрээс ЭАВНЧ дорогш цувж яваа 4 бодонг дүрсэлжээ. Ба- руун талд нь хоромсого байна. “Эдгээр Буха! дүрсэлсэн н голын НЭР, ХИЙН наар бүтээсэн зүй. бол гэрэлт хөшөө, төрлийн амьтан, араа! гийг зурагласан, нэн олдоод байгааг туршид нас барагсад өвөг дээд! байсан лагын байр байдаг. Энэ ни сансрын нисэгчид унтаж байхдаа бүхээг дотроо нойр- мог загас шиг хөвж яваад юм хум мөргөчихгүй байхад л хэрэгтэй. Сансарын нисэгчид тус- гай уутанд орж унтана. Тайл- сан хувцсаа Ч тэндээ сайн бөхөлж уях шаардлагатай. Сансрын нисэгч Павел Ро- манович Попович нэг удаа унтахдаа тайлсан гутлаа уя- хаа мартжээ. Өглөө босоод алга болсон гутлаа эрэхдээ хошитнон «Арай л хулгайч авчихмааргүй юм» гээд инээж байсан гэдэг. Гутлы нь салхивчны салхи татаад өөрийнхээ ойролцоо буланд паачихсан байв. Унтаж байхад Дэлхийгээс байнга ажиглалт хийж бай- даг. Зайлшгүй шаардлага гарвал Бос! Түгшүүр! гэсэн дохио өгч тэднийг сэрээнэ, Ямар хүн сансрын нисэгч болдог вэ? Сансрын нисэгч ховор мэргэжил. Тэднийг хэн хүн- гүй хүндэтгэдэг. Энэ алдар хүндийг олж авахад амар- хан уу, сансрын нисэгч бо- лох хялбар уу? Өөрөө бод Эрт босох дуртай юу? Хүч, тэвчээр гарган цагтаа босож бай. Ажил хийх дур- гүй хүрдэг үү? Таалагдах- гүй ч байсан ажлыг хянуур нямбай, дуустал нь хийж бай. Бодлогын хариу гарах- гүй байвал яах вэ? Хариу " БУГАН ХӨШӨӨ Монголчууд хэзээнээс өссөн төрсөн НУ- таг усаа хайрлан хүндэтгэж, уул овоогоо энэ тэр Хайрхан, Богд уул, Алтан овоо хэмээн нэр өгч, хушуу нутгийнхаа хам- гийн өндөр уулыг Батхан, Баянхан гэх мэт элбэг баян, бат түшигтэй гэсэн утга санаагаар нэрлэн тахилга, тайллага өргөж | зарим ганц том чулууг | үхэр чулуу, гахай хад, тэмээн чулуу, ХЭ- сэг оорцог чулууг адуун чулуу мал сүрэг, зарим амьтны нэрээр, лийн зохиол янзаар нь алдаршуулан ир- сэн байна, Гэтэл хүний хөдөлмөр, ОЮУ- лсийг байгалийн хад ЧУ- ар нэг бичиг, бичээстэй хүнийг дүрсэлсэн бай- вал хүн хөшөө, чулууг тусгайлан засаж, үйлдсэн бол хөшөө чу. сан байна. Үуний нэгэн ад! дэлгэр тархсан, ихэвчлэн Түүнчлэн ас ялгаж, ям: бид Буган хөшөө бичиж зүгширч байна, Буган хөшөө бол олон Мянган жилийн сийн Мөн- бүтээгдэж шинэтгэлийн дурсгалд зориулагдан эртний уламжлал, хэмээн байга- луу хэмээн занш- ил манай оронд буга гөрөөсний тан, зэвсэг багаж зэр- ялангуяа халиун бу- сүрлэг сайхан дурсгал 500 шахам гараагүй ч гэсэн ". Сансрын нисзтчдийн бү- рэлдэхүүнд хичээнгүй, оролд- логотой, залхуурдаггүй, олон зүйлийг сэдэж оролддог Хү- мүүсийг л авдаг. (Сансрын нисэгч болохын тулд хүүхэд ахуй цагаасаа зориг сэтгэлээ хатуужуулж, ой ухаан, арга "самбаагаа хөгжүүлж, бэрх- шээлээс шантардатгүй зөв- хөн сонирхсон юмандаа яв- цуурдаггүй, тал бүрийн, ялангуяа орчин үеийн тех- никийн өргөн мэдлэгтэй бо- лох хэрэгтэй. Бас биеийн тамир, спортоор байнга Хи» дчээллэж эрүүл чийрэг хүч тэнхээтэй байх шаардлагатай. БНМАУ-ын сансрын нисэгч 7К.Гүррагчаа, М.Ганзоригах нарынхаа үлгэр дуулиаллаас суралцах нь чухал. л, станцыг яах гэж хөөргөдөг вэ? Дагуулыг ямар их өндөрт хөөрөв өө, яасан хурдан нисч байна вэ гэдгийг нь Сонирхон гайхахын тулд хөөргөдөггүй. Түүнд Хийх ажил их бий, Дагуулын тус ламжтайгаар ой хөвч хорхой шавьжинд идүүлж өвчилж байна уу, гол, мөрөн, нуу. рын ус бохирдолгүй цэвэр тунгалаг байж чадаж байна үу, газрын хөрсөнд ямар ашигт малтмал нуугдаж бай- на вэ? гэх мэт маш олон зүйлийг мэдэж болдог. ЇББидэнд телевизийн нэвт рүүлэг дамжуулж үзүүлдэг, ер нь холбооны зориулалт- тай «Молния», «Радуга», «Экран», «Горизонт» зэрэг дагуулууд бий. Бас геоде- на. Энэ хөшөөний гаргасан, харин гэж Б-----------3 | | энэээииииииииигн, мөн нар, ташуу хоёр зураас, том жижиг таван буга, тэдгээрийн дор хоромсого, илд, сүх, сэнжин бариултай хутга, жижиг тон- горог дүрсэлжээ. "Хөшөөний баруун буланд шувуун ХУу- шуу бүхий таван буга, тэдгээрийн ДУНД мохоо өнцөгт дөрвөлжин буй (үүнийг 34- рим хүн, хүний араг яс бамбай гэж үздэг юм), нөгөө буланд хүзүүний зүүлт чимэг, таван буга, нэг бугын хагас харагдаж бай- хий хэлбэрдмэл, зөвхөн л бугын дүрс бай- на гэж ойлгохоос өөр бодол үл төрүүлнэ. Бугын зургийг хэт товчилж, тойм төдий нэлээд бодитой, тоо ширхэг, хэд хэдэн ян- зын зэвсэг байгааг бодоход уул хөшөө хү- рэл зэвсгийн хожуу цагт Холбогдох т9- . лөвтэй гэж археологчид үздэг болно. 19 суу, бод. зийн, цаг уурын зориулалт, тай дагуулууд Ч бий. Гариг “хоорондын стан- цуудыг ч зохион бүтээсэн, Тэр таригийн тухай бидэнд мэдэгдээгүй шинэ шинэ мэ» дээллийг өгдөг. Сансрын уудмыг эзэмших нь олон талын ашигтай, Хүү, хэд багачууд та нар одоо, ноос эхлэн сонирхон судал”, цгаа, Хүн саран дээр очсон. Ангараг дээр очих нь гар, цаагүй. Бэлтгэлээ хангац», гаа. Түүнд оролцоцгоо. Р.ЦЭНДДАВАА (ШУА-ийн Информатикийн төвийн ажилтан) эл Ж-сэрлл ЭЛ Эрс ээргэж- ММ хүнлэг СО сэжггэ сой зураг дүрслэл бол хэтэр- багаж зэвсгийн зүйлийг НАВААН Уул зэвсгийн үе одоогоос хөшөөг зам туулсан маш ховор чухаг хэрэглэгдэ- 4000 жилийн өмнөх дурсгал гэж үзнэ. хүүн болно, Буган | хөшөө зарим газар олноороо нэг дор байх бөгөөд голдуу хой- ноос өмнө зүг цуварсан байдаг болно. Энэ өвөрмөц эртний дурсгалыг манай оронд амьдарч байсан хүмүүс хүрэл зэвс- гийн үед үйлдэж үлдээсэн гэж үздэг юм. Энд хангай аймгийн Эрдэнэмандал СУ- мын нутагт байгаа Хар хул хааны балгас гэж нэрлэдэг туурийн ойролцоо байсан нэ- гэн буган хөшөөг жишээ болгоп авч үзье, Уул хөшөөг засмал саарал чулуугаар хийжээ. 280 см өндөр, 28 см өргөн, 25 см зузаан, оройг мөлийлгөн зассан байна. Нүүр талд хамгийн дээр дан зураасаар том дугуй бол нар, цуваа цэгүүдээр Хү- зүүний зүүлт, буган эвэр, их бие 1үлгэ! дүүлж байна. Эдгээ- рийн хол, зор зарим їйг хийгээ байна. длөн өргөн зураас бой бүс жижиг барнул | 11 ч | -- Хаашаа явж байгаа юм бэ? гэх хүмүүс ч таарна. Удахгүй зун болно. х- гүй. Сургуулийн ХВвэ аныр чимээгүй болж, өглөө эрт хичээлдээ яарах чуудын хөл татарна, Харин ний оронд аяны цүнх, үүргэвч хїрсэн хүүхэд олон тааралдах СПОРТ, ЗУН, ЗУСЛАН СПОРТ ТОГЛООМООР ЗУСЛАНГИЙН ОРЧНОО ЧИМЬЕ! анги танхим ланд, хүүхэд бага- түү- Хедөлмөрийн рал зхэлсэн хэсэг нь хэлнэ, босгоор нэг 1.Гогцоот: дамжуула Газарт 6-8 метрийн зайтай урт богино хэмжээтэй хоёр шоп босгож дээр нь хондлөовч бэхэлнэ. Хөпдлөвчиндоо томор дэгээнүүд хийж үзүүрт нь гог- цоо бай га Ч үсрэлт дундаа нэг гогцооноос нНөгоө гог цоонд дамжин “хөлөө газарт хүргэхгүй Эсрэг шонд хүрэх ёстой. Хэрвээ холоо газар хүр- гэвэл тоглоомноос хасагдана. Гогцоот дамжуургаа маг (бат -- Хөдөлмөр-амралтын пионерийн лагерьт, мал- чин аав, ээждээ очихоор явна гээд л баясгалантай хариулна. тавдугаар ули- шүү дээ гэж нэг Зуны амралт Сургуулийн шат ахиж эрдэм номын алжаалаа тайлахаар тэд ингэж л эхэлдэг, зус- хан амрах хэрэгтэй, зүгээр хэвтээд бай өнгөрөө гэсэн үг, явж байна. Зун тав тухтай сай- Тэгэхдээ гэсэн үг биш зэ. Ном уншиж, хөдөлмөр хийж, нар усанд биеэ чийрэг- жүүлж, шинэ дуу, бүжиг, тог- лоом сурна, Цагаа үр бүтээлтэй Сонины энэ дугаарт пионе- рийн болон хөдөлмөр амралтын сэн ч болох юм. авсаархан тоглоомын ЭчЧэннЭэээлииэшэшэнцилниитийнөвжиининиилэггн------------.. 9.Бөмбөр Шонгийн хооронд бэхэлсэн модонд бөмбөр тэнхлэгээрээ эр- гэнэ. Тоглогч ,хажуу талын хоёр шонгоос гараараа барьж, хөлөөрөө бөмбөрийг эргүүлнэ. Хамгийн овсгоотой нь циркийн жүжигчин адил шонгоос гараа- раа барилгүй зөвхөн холөорөө эргүүлж чадах билээ. 5.4Бааблай» Хоёр ггонгийн хооронд хөнд- лөвч хийнэ. Хөндлөвчнөөс дүү- рэн өвстэй хүүдий дүүжлээрэй. Хүүдийний доор таван ширхэг тайрдас тавина. «Баавгай»-- тоглогч хүүдийг савах тэр аг- шинд амжиж олон тайрдас авч чадсан нь нэмүү оноо авна. Хэн авхаалжтай, шаламгай хө- дөлгонө тэр хожно. Бин илын 7.Цаа(ш Энэ тоглоомыг хүүхэд бол- гон мэднэ дээ. Гэсэн ч хавтгай банзанд зоосон гадсанд цага- риг шидэж оруулах сонирхол нь хэзээ ч буурдаггүй Энэ удаад янз бүрийн амьтны дүрс ашиглан цагарнг тоглож боло- хыг зураг дээр үзүүллээ. Амьт- ны дүрс нь тоглоомын талбайг чимж, оноч мэргэнийг чинь зуслан, сургуулийн СпевЕн та- мирын талбай, гэр хөрөөлөлдөвӨ талбай байгуулах зөвлөмж нийтэллээ, Энэ спорт тоглоомуудыг хий- -эд нэг их хүч хөдөлмөр шаар дахгүй. Айл хөршийнхөнтэйгээ нийлж, хүүхдүүд өөрсдөө хий- бэх хийхийг дахин хэлье! 2.Уяатай бомба!: Эа» зөоїдбөмын |оангууламн- жид үзүүрдээ 2-6 см, суурь хэсэгтээ 5--10 см диаметр бү- хий 4--5 метр урт шои хэрэг- тэй, Бэлдсэц їааноо 75-100 см гүн суулгаж, модиы дээд үзүүрт бөмбөг бохолсэн уяа уяна. (Бомбогоо даавуугаар ГЭ ХХЭлХлХХуХХХХХ б.Дүнгэх: свблууб улам бүр шалгах болно. Найдгар.са модоц ханрцагны нүүрэн талд нэг дугарнг, Ш 8.Онобчто4ч. шидээд хурдан барьж 69 суурнлуулсан боож тсгтоопо). 82 ингээд тог- лож эхэлье, Тоглоомд хоёр хүүхэд орол- доно. Одон бамбогийл цохиур сариарай, Шонгийн хоёр талд 4.Татлаатсїйї тєр Гурвап метр оидор нуруулд- сан модонд 8--10 мм зузаан сүлжсэн тор бэхэлнэ, Торны үзүүрт дугариг мод буюу хоо- “хожно. Шонгийц нэг Хоёр шонгийн хоорондох дүн- зэн савлуур дээгүүр явахтийм ч амар биш, Тэнцвэрээ сайн олдог хүүхэд л энэ тоглоомонд үзүүрт ууттай бэлэг тавьж дүйзэн савлуур дээгүүр дамжнн очиж Шонгуудын хоорон- дох зай хол байх тусам тэм- нүх гаргана. лэн таван удса Жижиг Оновчтой нууц г Тэмүүжинд » цутгамал зогсож. оосортой бомбогийг лойтой төмөр, гадаслан төг- зэлжлэн | цохиураар цохино. тооно. Жватинун Бөмбөгийг модонд хэц олоп Бага иасны хүүхдүүд ийм ороож ороомог үүсгэсэн пь хо- тор оод авирч тоглох дуртай цагт 2Жамухд доом Бөг, цэг, алцуу, таа (туухай) гэсэн. шагайц.. дорвон. талын аиптомийп инзранд манай ёрд түмэн зориуд сургап хүмүүжүү- лэх ухааны үүднээс ,онь, ямаа, мсрь, тэмээ гэдэг нэр огсон нь яь шагайг жинханэ малчин ар- дын хүүхдийн тоглсом болго- жээ, 437 Өтгөс настайгаас асууж су- раглахад шагайн гоглоом та. ваад зүйл болж байгаагийн Дот- тсос сургуулийн өмйөх болон сургуулийн насны хүүхэд тог- дож болох хорь гаруй зүйл тог. Фү хдүүд танцүү тоотой ша. цзэн өрсөлдөөнтэй болио доо. йн смнлцалцлсхэлимжилллылан харийн цөөхөн шагай: олон шиг, слон шагайг цөөн гэж ам мэ- хээр «аргалах, нь бий, Мон адил тоог давхардуулан хэлэх- ГҮЙ. изг хүн 2єс2Н тоо хэлэх- гҮЙ зэрэг тоглоомын дүрмийг нарийн биримталдаг, Энэ тоглоомыг манай ыхэнх нутагт шагай таалцах гэдэг бе- гөөд Вавхан, Баянхонгор айм- гийн Эрдэпэцогтод шдгай атгах гэдэг нь гартаа атган тоглод- гоор иь шэрлэжээ, Говь-Алтай аймгийн Уул сумынхан шагайн нийг тоогоор биш атганд ямар мал байгаагаар нь таалцдаг. Хөвс- год аймгийн | Тосонцонгэл су- мынхан шагай таалцдахад хүй бүр заавал таван шагай ёвч Заян- байрлуулбал тохиромжтой. шагайгаар тоглоно, Хүүхдүүд өмнөө хооронд нь 98-10 см зай- тао зургаан морь тавьж, голд нь ЭГ хонь тавина, Тоглогч нэг хүүхэд зрвн су- маарс2 шөгөө хүҮХДАЙН д.2оон халзыг очоно, Арвїн сум-2р41 - онож чгдахгү3 байж (Өсс-.40. Хорваж дуусмагд шөгөө хүүхэд ирсэн сумыг нь эргүүлж түрүүн харвасаь хэсэг долоон хал- зыг харзына. мэтээр тог. соор нэг чь зөжио. бий Б. дунд нь буй хонийг заавал үхэр, ямаа юм үу, өвв гал болгож байгаад наадмва дуусгаха. Халзыг завасдах тоёр эвэртэй Энэ удаагийн бойгальч» буланд дэлхийн «Залух ашьтны аймгийн аваргуу- дын тухай нийтэлж, хүүх- дүүд та нарын мэдлэгийн санг арвижуулауад зориу- зав. Цэнхэр халимыг билд- ний танил зарим амьтан- тай харьцуулж тоймлоход Африкийн 30 заан буюу 400 бухын жинтэй тэнцэ- нэ гэсэн үг юм. 3 1926 онд өмнөд Шот- яандаас (Антарктик) хам- гийн том цэнхэр халимыг | барьжээ. Энэ нь 33 метр " урт, эм халим байсан гэ- нэ. 150 тонн жинтэй гэж тогтоожээ, 19322 оны 1 дү- гээр сарын 23-нд Пана- мын сувагт 30 метр урт тай цэнхэр халим орж ирс- нийг хүмүүс ажиглажээ. Ийм аварга том халим маш ховор. Ердийн цэн- хэр халим 22--25 метр байдаг. Халимны зүрх х8- гас тойн, нурууны ясны бү- дүүн нь дунд зэргийн ху- вингийн хэртэй юм. Цат- гаяан үед ходоодонд нь 1,5--3 тонн хоол тэжээл багтдаг байна. Халим .3а- гасаар хооллодоггүй. Цэн- хэр халим үржихдээ удаан байдаг. 2-43 жилд 2-3 тонн жинтэй, 6--9 метр урт нэг зулзага төрүүлдэг байна, Энэ нь хөхтөн амьт- наас төрдөг хамгийн том зулзага юм. Эх халим хо- ногт 500--600 литр маш тэжээллэг сүү гаргаж зулЗ- гаа долоон сарын турш тэ. жээдэг. Энэ хугацаанд зул- зага нь 16 хүртэл метр с урт, 20--23 тонн жинтэй Ёсг 203330 сттошиштавволээн ХМЬТНЫ ХИМГИЙН ХВАРГУУДААС гилрууулс-гг" 127:4::4:1:018:551 ХУУРАЙ ГАЗРЫН ХАМГИЙН ТОМ НЬ. Хуу- рай газрын хамгийн том амьтан Африкийн заан юм. Энэ аварга амьтны биеийн урт нь 7 метр, хо- шуу нь 2 метр, сүүл нь 1,5 метр байдаг. Эр заа- ны хөлний улаас сэрвээ хүртэлх өндөр нь 4 метр хүрдэг. Нас бие гүйцсэн эр заан 7,5 тонн жинтэй. Ердийн эр зааны хүнд 5 тойн, эм нь 3 тонн-бай- даг. Зааны бие нь нүсэр том Ч хөнгөн уян хөдөл- гөөнтэй, хүч тэнхээ ихтэй амьтан юм. Зааны дайж- сан сүрэг нэг хоногт хэ. дэн арван км зугатан яв- на. Энэ нүсэр том амьтан ямар ч чимээ гаргахгүй явж чаддаг онцлогтой, Би- түү ширэнгэ ойд явахдаа нэг ч мөчир хугалж дуу гаргадаггүй бөгөөд дух, хошууны үзүүрээ цухуйл- гаад усанд маш сайн сэл- дэг. Заан хоногт 800 кг, түүнээс илүү тэжээл хэрэг» лэдэг. Цангасан үедээ өдөрт 100--200 литр ус ууна. . СОЁОНЫ ТУХАЙ, АФф- рикийн эр, эм заан хобу- лаа соёотой байдаг боловч эм зааны соёо нь жижиг. Урт нь 0.2--2,5 метр, харин нас бие гүйцсэн эр зааны соёо 8--8,5 метр хүрдэг. 7Кингийн хувьд ялгаатай, том нь 80 кг хүртэл хүнд байдаг. Түү- нээс ч гаргуун том соёо тааралддаг. Энэтхэг ул- сын худалдааны танхимын бичиг баримтад дурдснаар 1898 онд Килиманджаро мужид агнасан зааны хос соёо нь 250 кг татаж, 21 мянган алтан маркийн үнэ хүрчээ. Хойт Родезнос олсон хос соёо хамгийн урт нь юм. Түүний урт нь 410 сантиметр, жин нь (хоёулаа нийлээд) 147 кг байжээ. ХӨХТӨН АМЬТНЫ ХАМГИЙН ӨНДӨР. Анааш, Түүний 4,8--5,8 метр. Анааш гө- ревс модны 7 метр өнд- рөөс зулзаган мөчир зул- гааж хооллодог. Анаашны дөнгөж төрсөн зулзага 1,7--2 метр өндөр бай. даг. Нас бие гүйцсэн анааш 750 кг жинтэй, Маш ба та унтдаг. Бүхэл шөнөдөө 20 минутаас хэтрэхгүй гүн нойрсоно. Анаашны өнгө олон Янз, сүрэг бүр онц» лог өнгөтэй, Гол төлөв цоохор толботой. Анааш алхалж явдаг боловч аюу- лаас “айрганд, дайжихдаа цагт 50 км хүртэл хур- далиа, Том биетэй ч 1,85 метр торон хашаан дээгүүр хийгүй харайна. ХАМГИЙН ХҮЧТЭЙ... Биеийн жинтэй харьцуу" лахад модны цох хамгийн хүчтэйд орио. | Нуруун дээрээ биеийн жингээсээ 850 дахин их ачааг авч явж чаддаг юм, Хэрэв цо» хыг зааны хэмжэнд дүрс" лэп бодвол бүхэл бүтэн мина зөөгч хөлөг онгоц өндөр- өргөхтэй жишиж болно. ХАМГИЙН УДААН ЯВ- ДАГ МӨЛХӨГЧ...Маври- кийн арал дээр оршдог аварга том яст мэлхий. Их өлссөн үедээ дуртай хоолондоо явахдаа -мину- тад 4 метрээс илүү явж чаддаггүй. Эмгэн хумс (нялцгай биетэн) цагт 2-- 5 метр явдаг нь бүр удаан том. ХАМГИЙН ХУРДАН... Гепардыг хамгийн хурдан гэдэг, Түүнийг агнахаар хөөхөд цагт 110--140 км хүртэл хурдалдаг. Хар сал- хи шиг ер бусын гүйцэг- дэмгүй хурдан амьтан. Гэвч ийм хурдаар явах- гүй. Арслан цагт 80 км, бух гөрөөс 40-45 км, анааш 45--50 км, хулан 50-55 км, судалт тахь 60--65 км хурдалдаг бай» на. Гепард нь устахын аюул дээр байгаа ховор амьтан. Гепард Африк тив, Азийн зарим нутаг, ЗХУ-ын Туркмений өмнөд хэсэгт цөөвтөр байдаг. ХАМГИЙН ХОЛ ЗАЙД ҮСРЭГЧ...Бар хамгийн хол үсэрдэг амьтан. Өө» рийн биеийн уртаас 10 да- хин урт буюу 15 метр хол харайна. Харин имж, пу- ма гэдэг хоёр амьтан 18-- 14 метр харайдаг нь бар» наас бага зэрэг дутуу. Адуу 8 метр урт, нохой 2,5 метр, туулай 3 метр харайдаг. Биетэй нь харь цуулахад мэлхий хамгийн уртад үсэрдэг. Омгорамт мэлхий 8 метрт үсэрдэг. Энэ нь өөрийнхөө биеэс 100 дахин урт юм. Хэрэв бар, мэлхий шиг үсэрвэл 150 метр урт үсрэх жи- шээтэй. ХӨХТНӨӨС ХАМГИЙН ЖИЖИГ ТӨЛ ГАРГАДАГ НЬ... Имж (кенгуру) том биетэй. Бие гүйцсэн эр им- жийн биеийн урт сүүлний үзүүрээ хүртэл 8 метр, биеийн жин нь 80 нг хүр» дэг. Нэг төл гаргадаг. (Хоёр гурван төл гарах нь маш ховор) Гарсан төл нь 25 мм- орчим урттай. Эх имж нь гарсан төлөө өө» рийнхөө хэвлийн уутанд 235 хоног өсгөн бойжуул: аг. х ХАМГИЙН жижиг САРМАГЧИН. Ердийн хэ- рэмний хоёрны нэгтэй тэн- цэх биетэй, толгой, эх биеийн урт нь 15 см ор- чим. Сүүл нь 19-21 см юм. Сармагчин үр жимс, модны нахна, төрөл бү. рийн шавьж шувууны өнд» төөр хооллодог. Энэ одой сармагчин өмнөд Амери- кийн ширэнгэ ойд амьдар- ЛЧ АМГИЙН ТОМ САР- МАГЧИН. Чикагогийн амьтны нд байдаг Горилла 420 кг жинтэй, өндөр нь 8 метр 18 сан» тиметр. ХАМГИЙН УДААН ИЧ- ДЭГ АМЬТАН. Зараа 236 Ххопог хоол тэжээл идэхгүй ичдэг. Баавгай 180 хоног, тарвага 150 хоног орчим ичдэг. хирган) ДУУТАН. Энэ нь матар юм. Матрын хахир- ган чанга дууг туршлага- тай анчин ч сонсохдоо зүрх шимширч зэвүүцдэг. Толгой нь хүсүүгээрээ эр- гэдэггүй ганц амьтан бол матар. Африкийн туурайт том амьтан усны үхэр нь чанга дуугаараа матрын дараа ордог. ХАМГИЙН ТОМ ГҮР- ВЭЛ. Комод аралд амь дардаг Варан хэмээх (Зам» ба гүрвэл) 5 метр урт. Бие: ийн жин нь 200 кг. Энэ гүрвэлийн мах нь сайхан амттай, арьс нь бөх үзэмж» тэй, тосыг нь эмчилгээнд хэрэглэдэг. Иймээс агна- саар устах аюулд хүрээд байна. Одоо энэ аварга гүрвэл Комодын арлууд дээр 1000 орчим үлдээд байна. Агнахыг бүрмөсөн хоригложээ. ХАМГИЙН ТОМ МО- ГОЙ. Өмнөд: Африкийн усны аварга том анаконда юм. Энэ могойн нас бие гүйцсэн нь 11 метр 43 см урттай. Биеийн жин нь 200 кг. Анакондын мах тосыг нутгийн хүмүүс хүнс тэжээлд хэрэглэдэг бөгөөд түүний арьсаар тө- рөл бүрийн гайхамшигтай зүйлүүдийг урладаг. Тэр- хүү могой 80 хүртэл жил насалдаг. , ХАМГИЙН ТОМ МЭ- РЭГЧ. Капибар нь (усны гахай) Өмнөд: Америкийн өвс ихтэй голуудын эр- гийн дагуу амьдардаг. Энэ амьтан мухар том хоншоор- той, биеийн байдал нь га- хайтай төстэй юм. Урт нь 1,5 метр, жин нь 50--60 кг байдаг. Капибар ихэнх цагаа усанд өнгөрөөдөг, хоёр нутагтан хэлбэртэй, шөнийн цагаар уснаас гарч идээшилдэг. Усны төрөл бүрийн ургамлаар хоолло- дог. Капнбарын махыг ашиглах зорилгоор агнас- наас болоод тоо нь цөөрч байгаа юм. ХАМГИЙН УРТ ХЭЛ- ТЭЙ АМЬТАН. Шоргоолж идэштэн юм. Түүний тол- гой нь хоншоор хэлбэртэй ба чийгийн улаан хорхой адил маш урт наалдамтхай хэлээрээ хоол тэжээлээ олж иднэ. Хэлнийх нь урт 60 см хүрдэг. Иймээс хэл нь аман дотроосоо байту- гай хоолойноосоо ч цаана цээжний яснаас бэхлэгдсэн байдаг. Шоргоолж идэш- тэн нь Америк тивд тар” хацтай. ХАМГИЙН ТОМ ЗА- ГАС. Өмнөдийн халиман акул загасны урт нь 15-- 20 метр, заримдаа 23 метр урттай тааралддаг. Биеийн жин нь 15--20 тонн. Ха- лиман акул- шиг аварга амьтан хуурай газар дээр өпөө үед байхгүй. Харин эрт галавын үлэг гүрвэл түүнтэй эн зэрэгцэх бай- сан байх. Энэ махчин 38- гас 15000 ширхэг шүд бүхий том амтай гэнэ. Ж. ДАВААСАМБ 46 дАХЬ жилдээ. 8 26:42(3418) 1989 ОНЫ ЗУРГАДУГААР САРЫН 28, ЛХАГРА Н ҮНЭ 10 МӨНГӨ сүтсҮлЛгттжЛ 7 (2(1гүас лист НАХН-ЫН 108 ХОРООНЫ 1! “СХА/ СИ» БҮГД ХУРАЛ ф.оолхБНын Төв Хорооны Ї бүгд хурал саяхан бо- лов. НАРТ ЕРТӨНЦӨД “БАЙХГҮЙ НАНДИН САЙХАН АЛБА БАГШ ХҮНД Л ЗАЯАЖЭЭ. Я.А. КЭМЕНСНИЙ Хүрэхгүй ажил гэж байгаагүй Хөгжим баривал дуучин | Нлубт очвол бүжигчин | Багт гарвал ухуулагч Байшин баривал инженер Бүлээрсэн хүүхдэд эмч Бүрлэгсэн дайсанд | шүугч... || гэж гайхалтай сайхан | идэрхийлсэн. Өнөөдөр хүүхдүүд та нарт сурах сургууль, заах багш бүгд.боломжтой бол- жээ. Энэ сайн-хэрэг. Гэвч цаг. үе улам л илүү,ши- » Бүгд хурал «Хөрөнгө оруулалтын үр ашгийг дээшлүүлэх, нх барилгын ажлыг сайжруулах тухай» ТААХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны ор- логч гишүүн, Намын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга нөхөр П. Дамдин тийн тавьсан илтгэлийг сонсож хэлэлцэв. - Илтгэлтэй холбогдуулж олон хүн үг хэллээ. МАХН-ын Төв Хороо- ны ерөнхий нарийн бич- тийн дарга БНМАУ-ын нийг эрэлхийлдэг. МАХН. ын Төв Хорооноос сургуу- лийн системийг боловсрон- Ардын Их Хурлын Тэр- тгүүлэгчдийн дарга нөхөр Ж. Батмөнх бүгд хурал дээр дэлгэрэнгүй үг хэлэв. гуй болгох талаар” гарга- сан сэдэв, өөрчлөлт, ши- нэчлэлийн зам мөрийг за- сан заалаа. Монголын багш нарын У их хурал хүүхдүүд та нарын сурч хүмүүжих за- мыг улам ч зохистой сай- хан болгох нь лавтай. «А» үсэг. «Арав» хүр- тэлх тооноос эхлээд алдарт эрдэмтдийг төрүүл- дэг ардын багшийн алд- рыг хэзээ ч мартах арг94- ГҮЙ. Миний багш -- ардын багш та нартаа баярла- лаа. Та нарынхаа ариун үйл хэргийн төлөө бид бү-. хэн хэзээд бэлхэн хэмээн төрөлх эх орны чинь бүх пионер, багачууд нэгэн - дуугаар гар өргөн ёсолж .» байна. Пионерүүд танг93- рагтаа үнэнч явж ирсэн сайхан уламжлалтай. З Ардын багш! Энэ сай-: хан алдрыг хүп болгон. хүртдэггүй. Багшлах Эр-” хийн үнзмлэх гардах нэг» хэрэг. 7Кинхэнэ багш 00-) лох аугаа их үйл хэрэг.” Монголын багш нарын У. их хуралд хамт олныхоо ё итгэл найдварыг өвөрлөсөн Дашдондог багшийг хаана ч явсан хүүхдүүд богипо хугацаанд баттай ойлгуулах | талаар 818 Бүгцэн-Эр ЭГ ЭВУнд, тойрч, харамгүй зовлоно, ба на. Тэдний нэг Хэнтий. аймгийн Цэнхэрмандал су- аагийн -- Багш аа, миний бодсоныг үзээч, хариу ЗУРАГ ДЭЭР: Монголын багш нарын У их мын дунд сургуулийн . хурлын 11 дэх Ээ аар ||85 ийм гарлаа, зөв үү? хурлын толоөлогч, Ховд аймгийн төвийн нэг багш, Ардын боловсролын 23 ван 8-4 бо, дүгээр сургуулийн хичээлийн эрхлэгч, мат тэргүүний ажилтан С. лүан саяхан болов. || -- Би бүр өөр аргаар бодож үзлээ гоцгээй матикийн багш Г. Дашдопдог төрөлх сургуу рунгэрэл ж зуу. “(| дэвтрээ үзүүлнэ. Залуу багш нар ч мөӨи адил, дийихныхаа дунд, унгэрэл, 20 лийн төг “|| шинээр заах хичээлдээ зөвлөгөө авиа. Даш- -- Би арав гаруй жил И. ЧУЛУУНЫ авсан гэрэл зураг | багшиллаа. Жинхэнэ багш Тгииисихооааололооллолооналаалашсолоос----------“Г|Г---------Гтг-------- | болж чадаагүй Л явна. Р Жинхэнэ багш болоход Хүүхдүүд та нар анх сэтгэлээр багш нар чинь Хөдөөгийн уул талаар хүүхдийг хайрлах аугаа " сургуульд Орохдоо аав эз- гар дамжуулан ирээдүй соёлын урийг тарьсан 84- х сэтгэл, зүтгэл хэрэгтэй? жээсээ ардын багшийн гар өөд хөтөлж явна. «Аливаа луус тэр цагт багш нар юм байна гэж ярьсан.) “ дээр очсон, Чамайг хөт- хүн сурах чиглэлийг эр- байлаа, Тэдний дүр зур. Багш хүнд ийм даруухан ” лөн хичээлийн танхим руу хэм болговол хандах зүг гийг БИМАУ-ын төрийн агаад аугаа сэтгэл оршиж ? Бүгд хурал хөрөнгө оруулалтын үр ашгийг дээшлүүлэх, их барилгын ажлыг сайжруулах тухай асуудлаар тогтоол гарга- даа. Бүгд хурал МАХН-ын Төв Хорооны Зөвлөлүү- дийн бүрэлдэхүүнийг хэ- їлэлцэж батлав. Ч БИИДУ-ЫН АРДЫН ЇЇ ХУРЛЫН ЧУУЛГАН БНМАУ-ын Ардын Их. Л 5 йрагч Ш. байдаг аж. ! оруулсан анхны багшийн Ө9ӨРөө тогтоно», Их жан. шагналт яруу на даг, Ё БНМАУ-ын үндсэн хуУЛЬД ЇГ чинь гар хичнээн халуун, жин Д. Сүхбаатарын энэ Сүрэнжав: Хайраараа сурган хул. нэмэлт, өөрчлөлт Оруулах “дотно байсныг санаж бай. сургаал хувьсгалын шуур- Ахмад уеийн багш нарт мүүжүүлдэг багш нартаа тон БНМАУ-ын Ардын | “на уу? Багшийн чинь сэт: ган жилүүдээс эхлэн өсвөр Чадахгүй юм гэж нэг хүүхдүүд цаг ямагт баяр.” болон. |.,гэл мөн тийм байсан хэ9- үеийг сурч, хумүүжихэд байгаагүй. лаж явдаг, 22рэг. Тэр л халуун дотно уриалан дуудсан, Ахмад уеийн багш нарт 817 САНЖЖАВ , -гшиҮйЛттЫтШшиилошШ-ПЕСТЛХ: 2Шс02 10---го2слшууш-шХС- г2 2шшш-2:--:55ЕИЕшсш:-51-ткР--ТЛЛШй -Б ----- ИЛБ-ЫН 108 З8ВЛӨЛД Д. Сүхбаатарын нэрэмжнт МЇПБ-ын Төв Зөвлө- лийн тэргүүлэгчдийн ээлжит хурал болж пионер су- олон нийтийн БНМАУ-ын төрийн далбааны бүчинд тусгах тухай тогтоол гаргаж пнонерийн бүч- рагчдын. болон, ний загвар хэмжээг батлав. Пионерийн танхимыг пионерүүдийн хүсэл сонир- холд нийцсэн, тэдний эрэлт саналыг үндэслэн | агуулгыг пионерийн хэрэгцээг хангахуйц, пионерийн ажлын арга зүйн төв болгох зарилгоор «Пионерийн танхимын үлгэрчилсэн заавар»-ыг шин- нэчлэн батлав. Мөн «МПБ-ын бэлгэ тэмдэг, онцлог, ёслол хүн- дэтгэлийн дүрэм»-д зохих өөрчлөлтүүдийг оруулж Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МЇБ-д хүндэт гишүүн элсүүлэх, пнонерийн илэрхийлэлт өргөх, баяр хүр- гэх шинэ журмыг батлан. Хэн нэгэн хүн надаас амьдралынхаа хамгийн сайхан үеэ дурсаач гэвэл, цайлган цагаан сэтгэлээр өөд уруугүй дэгдэж явсан пионер үеэ: л хэлнэ. Улаан бүчтэйгээ цуг ухаан санаа минь дэрвээд хичнээн р сэр- гэлэн, ирмүүн байж. вэ? Би МХЗЭ-ийн гишүүн бо- лоод төдий л удалгүй Да- хиад «пионер» боллоо. Өөрийн өсөж өндийсөн Өн- хорвоог Дуусгавал дуусга- хаар л болсон, /Амьдра- лын уруу замыг сэтгэлээ» рэз сөрсөн. Биеийг сэтгэл ялдаг юм. билэг. Миний амьдралын нэг ИХ том сургууль энэ. Хүүхдүүдтэйгээ ургах нар» наас жаргах нарыг хүртэл үнэн сэтгэлээсээ бужиг- наж, шуугилдаж байхад: дөрхааны сангийн аж ДЭтийГг би амьдралдаа ахуйн дунд сургуульдаа ухаарсан. ПШисвнер нас пионерийн ахлах удирдагч минь, пионер Хүүхдүүд: минь эмнээс илүү эм болж намайг эдгээсэн. Энэ бол сургамжтай ч байж магад- гүй дурдатгал... Арав ша- хам жил пионерийн удир- дагчаар ажиллаж байтал энНнз оны эхэвр аймгийн ХЗЭ-ийн хороонд пионе- болсон хэрэг шүү ДэзЗ. Пионер насандаа зргэж очно гэдэг нэг ёсондоо да- хин төрөх шиг болсон. Хүнд үнэн үг дээр. Би дунд сургууль төгсгөх үе- дээ машины Осолд орж ы ? ДЗО-ны ХШ их наадам. эхлэхэд хоёрхон хоног үлд: лээ. Солонгос, монгол бага- 1| чууд энэ өдрийг хичнээн ИХ хүсэн. хүлээсэн билээ. 4- Эх орныхоо төлөө алтай амна зориулсан баатруудвн цогцолбор хөшөөний өмнө хүндэтгэлтэй зогсох эгч Дүү хоёр пионер, алс холБиг өмнөд мужаас нийслэл Пхепвян хд- тоо үзэхээр иржээ. Тэд их -иаадмын Кванбок хотхоныг барьж байгуулсан ах эгч нар: таа «Хөдвөгийн пионерүү РРГТ22 мг сурагч Д настикч энэ охиныг Пионерийн байууллагын рийн зөвлөлийн зааварлаг- чаар томилж орхив. Үнз- нээ хэлэхэд би улаан бүч- тЭн ХүҮХД? шуу- гианаас холдох ДУРГҮЙ байсан. Гэвч учир байжээ. Юу гэвэл манай аймгийн писнерийн зөвлөлийн ажил: улсад, доогуур байранд орж, яаж өөрчлөн сайж- руулах тухай яриа болтол намайг писнерийн: зөвлөлд ажиллуулна гэж. олон хүн санал гаргасан гэнэ. Хун зөвхөн өөрийн- хөө төлөө биш бусдын тө бид ДЗО-ыг ХШ их наад- мыг онцсайн сурлагын амжил» таар угтана» гэж хэлсэн юм. Эгч дүү Джо Гван Ён, Джо Ен Э нарын үгийг бич бас монгол нөхдөд нь хүргэ- хээр амласан билээ, 4 Их паадмын урлаг,спор- тын баярт орол їїхєнь- ян хотын төв талб ” МЯН- гуу: уран гим- ЕКим: Ок лөө явах учиртайгаа ойл- гож арга буюу аймгийн пионерийн зөвлөлд ирсэн, Төвлөрсөн байгууллагад ирэх нэг хэрэг. Одоо яах ёстой вэ? гэж бодлоо. МЗ- дээж. өөрчлөлт гаргах ёс- той. Яаж! Нэг биш өдрийн бодол болсон. Улаан бүч нь намираад өөдөөс шир- тэж байдаг Хүүхдүүдийн маань ирээдүйн тухай бо- лохоор дуугүй сууж чад- сангүй. Бүх сургууль дээр очиж пионерийнхээ бүлгэ- мийн ажлыг узлэз. Үнэ- хээр учир дутагдал: байна. Тэр нь юу гэвэл: өнөөгийн пионерүүдийн хүсэл бодол хэрэгждэггүй. Хуучин дэг журмаар л тэднийг захн- ран хөдөлгөж байдаг. АХ- лах удирдагч Хүн өөрөө сэтгэл санаагаараа пионер байж зс чадвал хүүхдДҮүҮ- дэд дотно нөхөр байж чад: датгүй л дэз. Миний очсон 21 бүлгэ- мийн тал хувь нь дээд, дунд мэргэжлийн үсэн удирдагчгүй байсныг өөрч- лөх л хэрэгтэй. Хамгийн түрүүнд юуг өөрчлөх вэ? Пионерүүд гэдэг биеэ даа- сан Бүгд Найрамдах улс гэдгийг нийт хүмүүс, бай- гууллагад ойлгуулах Хх3- рэгтэй байлаа. Ямар нэг ой, тэмдэглэлт үйл явдал хо0р л писнерүүдийн баяр хүргэлт, илзрхийлэлт оруулах гэж санадаг олон тазар байна. Байгууллагын нэр төр гэж зовдог атлаа пионерийн бүлтэмээ хай- хардаггүй сургууль ч цөөн Тен гэнэ. Ким Он Тен түүний нөхөд холын зочдоо сэтгэл догдлон хүлээнэ. 4 Баян-Өлгийгээс гарсан онгоц Буянт-Ухаад, товлосон цагтаа буулаа. Зорчигчдын дунд Өлгий хатын нэгдүгээр сургуулийн В-ын «А» ангийн сурагч А. Сарыгуль охин инээмсэглэн алхана. Тэрээр, о-- Ви ДЗОны ХИ их наадамд оролцоно. Үе тэн- гийн солонгос найзуудтайгаа гар барин уулзахаар Пхепьянд Очнхоор-нрлӨэ гэж баяртай 111111 ШОН ҮГ ҮНЭН НЬ. ДЭР 11154111 МИН 1144 (11! 0.01 4 , биш болж, Хичээлийн үед Ч, зуны амралтын улиралд ч биеийн хүчний ажил хийе, үзье, бүтээе гэсэн пионерүүдэд үнэлгээтэй ажил олдохгүй, олдсон ч ДэнДүү хатуу болзолтой байна. Пионерүүд мэргэ- жилтэй ажилчид хараахан болоогүй тул тэдэнд тохи- рох ажил хайр халамж хэ- рэгтэй. Пионерүүдээ үү- нээс зхзлж хамгаалахгүй юм бөл өөр юугаар хам- таалах юм бэ? гэхчлэн олон зүйл бодогдлоо. Урьд нь энэ тухай их ярьж 04- га хийсэн биш үү. Үүнээс л би ажлаа эхэлмээр бай- на. Томчууд минь туслаач! Ийм л юмнаас эхэлж би- Дэнд: Эс тусалбал зүгээр яриад яах юм бэ? Амьд- ралын бодитой тус пионер багачуудад хэрэгтэй байна. Эхлээд чадахгүй байж бол» но дараа нь ах эгч та нартаа тусална аа. Нионе» рийн байгууллагын төлөв- лөгчийн хувьд хэрвээ би багш нарын их хурал дээр үг хэлэх юм бол үүнийг юуны түрүүн хэлнэ. Г. ЯНЖИНЛХАМ (Хэн- тий аймгийн пионерийн зөвлөлийн ажилтан) БАГТШИНН БӨДӨЛ БУЮУ ТЭМДЭГЛЭЛИЙН эхлэл -- Энэ оны хичээлийн жилээс эхлэн долоон нас- тай хүүхдийг сургах тур- шилтын сургалт эхэлнэ. Бид чамд итгэж энэ ан- гийг өгнө дөө. Улсын хэм- жээнд хот хөдөөд хоёрл анги элсүүлэх юм байна. За чи сайн ажиллана шүү гэж захирал багшийн хэлсэн үг чихэнд нь дахин дахин сонсогдох шиг бол- но. Шинэ сургалтаар хи- чээллэна, тэгзэд бас 11 жилийн сургалттай гэж байгаа. Би яаж заах би- дээ. Үсэглэл, цагаан тол- гойн үсэг бүр нүдэнд нь харагдах шит болж, ямар ч байсан сургуулийн 3а- хиргаа, хамт олны итгэл, аваад үзье. Ер нь хүүх- дийн сэтгэлийн ертөнц гэ- ДЭТт тун нарийн юм шүү. Би гурван Ч анги дааж бага сургууль төгтсгөлөө. Харин долоон настай хүү- Хэд тЭДЭГ чинь цэцэрлэ- гэлд нь буутш хөгжилтэй сэргэлэн алхах өхнд цаа- тийн л хүүхэд шүү дээ гэсэн бодолдоо дарагдан хэдэн шөнө нойр Нь олиг- той хүрсэнгүй. БАҮШИЙН ЭХНИЙ ЯРНА БУЮУ ТУРШЛАГА 1986--1987 оны хичсэ- лийн жилд долоон настай хүүхдээр бүрдсэн анги хү- лзэн авч ажиллаж эхэлсэн, Харин миний бодож байс- ныг бодвол хүүхдүүд маань хэд ярианы хөгжил сайтай, амархан зүгширсэн. Долоон настай хүүхэд сургахад багшийн эв дүй, арга ухаан, санаачилга их чухал. Энэ бүхнээс л ха- маг зүйл шалтгаалдаг гэж бодож байна. Долоон нас- тай хүүхэд чинь найман настай хүүхдүүдээс ялга- рах хэд хэдэн онцлогтой юм. Нэг юмаа байнга хэ- лээд байхлаар уйдаж, со- нирхол нь амархан буурах юм. Тэгээд хэлэхгүй боло- хоор мартах нь бес амар- хан, Иймд сонирхол ан- хаарлыг нь бүрэн төвлө- наа л донжтой. -- Чи энэ дүрд тоглож чадна гзж хэлсэн багшийг итгэлийг даах гэж хүү, дү- рийнхээ үгийг цээжлэн бувтниаж, яаж тоглохоо бодон бодон бас л Дугуй- дандаа яарна. сайханд, Урлагийн гоо рүүлэхэд л онцгой анхаарч ажиллах шаардлага гарах юм. Суух тэвчээр муутай, хөдөлгөөн ихтэй байдаг. Арга ч үгүй юм. Цэцэр- лэгт өдөржин л тоглож өс- сөн хүүхдүүд чинь тоглоо- моО санана. Харин нэг онцлог сайн тал бий. Нө- хөдтэйгээ болон багшттай- гаа илэн далангүй ярих дуртай байх юм. Энэ байд- лыг нь сайн хөгжүүлж чаднал бодож санаснаа илзн далангүй хэлж, мз- дэж чадахгүй юмаа асууж лавлахад нь тун ашигтай юм.Аливаа ажилд, тэр дун- даа анх долоон настай хүү- хэд авч ажиллахад салон бэрхшээл тохиолдож бай- сан. Тэр бэрхшээлийг да- вахад багш өөртөө өндөр шаардлагатай өмнөө тавь- сан тодорхой зорилготой ажиллаж байж хүүхдүуд- дээ эрдмийн их аяных нь эхний гарааг зөв эхлүүл- ДЭГ юм. БАГШИЙН УДААХ ЯРИА Долоон настай хүүхдэд хичээл заахдаа захирах тушаах биш тэдний хэлж ярьж байгааг анхааралтай сонсож харилцан яриулж, чөлөөтэй байлгах нь үсгээ Хурдан нүдэлж, үг уншиж сурах нь сургалтын Яв- цад ажиглагдсан. Бне биензэсээ өрсөж түргэн бичиж, уншиж су- рах тэж мэрийх нь их.Хэл- сэн зүйлийг дор нь тог- тоох мөртлөө дахиад асуу- хад мартчихсан байх нь олонтаа, Иймд марталтыг багасгахад хэд хэдэн ажил хийж үзлээ. Энэ маань үр ашгаа өгсөн болов уу? Юуны өмнө багш су- рагчдын хамтын ажилла- гаа их нөлөөлсөн. Анхны жил хүүхдүүдийн марталт их гардаг юм шиг санагд- даг. Хичээлийг тэдний са- наанд нийцэхүйцээр сонгон Мопголын банш зарын Ү их хуфлын төлөфрдич слгг-т-үтг-- явуулж чадвал марталт аяндаа багасдаг юм билэа, Хүүхэд нэг бүрээ сайн судалж мэдэх нь цаашид хэрхэн ажиллах аргыг то- дорхойлоод өгдөг. Хүүхэд бүр адилгүй за- рим нь маш түргэн тог- тоож байхад нэг хэсэг нь Удаан. нэг нь нэг хэлүү- ЛЭЭД ТОГТООХОД, НӨГӨӨ НЬ, ХЭД ХЭД дахин хэлүүлж байж тогтоох жишээтэй. Үүнд л заах аргаа тохи- руулж чадаж байгаа зсэ- хэзс сурагчийн цаашдын сурах, бие даах чадвар шалтгаалж байх шиг са- нагддаг. Хүүхэд бүрийг хичээлд идавхтэй оролцуулах нэг арга бол тоглоомын хэл- бэр гэж би санадаг. Тог- лоомоор дамжуулан хи- чээлд бүгдийг нь идэвхтэй оролцуулах төдийгүй Ххи- чзэлийг сайн ойлгуулахад ашигтай хэлбэрээр хийж балдог. Энз нь хүүхдийг ядрахаас сэргийлэх, Ссо- нирхлыг нь татна, Тоглоо- мын хэлбэрээ сонгоход хүмүүжлийн ач холбогд- лыг их анхаардаг. Жишэа нь: За одоо тоглоомын дэлгүүрээр аялцгаая гээд хэн туулайнаас хурдан болох вз? Хэн бамбарууш мэдэх вэ? гэхчлэн Өөрс- дөөр нь хийлгэж тоглуу- лах, тэгээд тоглуулах, нэ- мэх, хасах зэргээр бо- Дуулж сургадаг. Энэ жил манай анги гуравдугаар ангиа 100 ху- вийн амжилттай сурлагын чанар 90 хувьтай төгслөө, БАГШИЙН У, ЯРИА БУЮУ ТОДОТГОЛ Долоон настай хүүхэд- тэй ажиллаж байгаа бо- лон ажиллах багш нар юуг анхаарах вэ? гэвэл юуны өмнө хичээлийг на- рийн дэс дараатай, сонир- холтой зааж чадвал хүү- | лийг удаан үзэж, | ход Л их анхаарах хэрэг- хэд сурах нь түргэн бай- даг. Цагаан толгойн хичээ- сургах дэс дарааллыг нарийн ба- римтлан, бат мэдлэг олго- тай. Сурагчийн гол хөдөлмөр сурлагыг дүгнэхдээ 5 бал- лын системийг ашиглах нь зүйтэй гэж би үздэг. Хүүх- Дийн сурлага хөдөлмөрийг ДҮГНЭХДЭЭ урамшуулья тэхдээ үнэн бодитой байх нь хүмүүжлийн гол хэл- бэр. Хөдөлмөрийн хүмүү- жил олгоход хөдөлмөрийг хүндэтгэх, хайрлах. дуртай болгох нь сурлагад их нө- лвөлдөг гэж би санадаг. ЗОХИОГЧИЙН 4 БОДОЛ БУЮУ төгсгөл Лхагва багшийн нэг гол арга бол хичээлийг үзүү- лэн таниулах материал, дүрслэлийг өргөн ашиглаж сурагчдаар сэтгэн бодуул- Даїг нь үр дүнтэй болж сурагчдын сурлагын ча- нарт сайн нөл бай- на. ЗСБНХОУ-ын гавьяат багш С.Н. Лыксенкова өн- гөрсөн жил хичээл дээр нь Сууж үнзт зөвлөлгөө өгсөн гэсэн. Энз багшийн сургалтын арга барилыг өөрийн нөхцөлд тохируулан зааж амжилтад хүрсэн нь тодорхой байна. Лхагва багшийн уйгагүй хөдөлма- рийн “э дүн нь даасан антиа гурван жил дараалан 100 хувь сургаж сурла- гын чанарыг 8 настай хүүх- дүүдтэй ангиас давуулж чадсанаараа хотын тэргүү- ний багш болсон байна. Улаанбаатар хотын нэг- дүгээр арван жилийн дунд сургуулийн бага ангийн багш Г. Лхагва Монголын багш нарын У их хуралд төлөөлөгчөөр сонгогджээ. Энэ бол сургууль эцэг эх, хамт олны түүнд Ххү- лээлгэсэн итгэл. Эх орны ирээдүй болсон ард түм- ний үр хүүхдийг эрдмийн, аянд дөрөөлүүлж, эхийн хайраар хүмүүжүүлэх үйлсдээ сэтгэлээ өгч. зүт- гэлээ гаргаж яваа Лхагва багшийн үлэмжийн ач юм. Үйлс. нь улам дэлгэрэг! И. ЧУЛУУНХҮҮ БАГШДАА ОЧИХ САЙХАН сэтгэл зүрхээ өгсөн тэр ба- тачуудыг хамгаас дотно багш? нь хүлээж байгаа юм. Тийм ээ, хүүхдийн сэт- гэл оюуныг бүхнээс илүү мэдэрдэР багшдаа очих юутай. сайхан. Монголын ипонер су- агчдын төв ордны багш Жаргалсайхан, Даваахүү нарыг авьяаслаг бяцхан шавь нар нь тийнхүү яг л ээж шигээ хүндэлнэ. Тэдний удирдсан бүжиг, жүжгийн дугуйлангийнх- ны уран бүтээлийн сан арвижиж тоглолт бүхэн хүүхдүүдийн зүрх сэтгэ- лийг улам бүр татсаар байна. Жаргалсайхан, хүү багшийг сураглан -- Би таны дугуйланд орьё гэж зорьж (очих хүүхдийн тоо ч нэмэгд- сээр. - Ч. Жаргалсайхан багш бүжгийн танхимдаа -- С. Даваахүү Даваа- (Өгүүллэг) Дэлхий дэлгэнэсэн дэлгэр зуны цэлмэг өдөр юутай таа- тай. Уул, тал ногоорон, цэ- дэг навчис алагтраад ус гор- хи шоржигион ойн гүнд хө. хөө шувуу уяхнаар донгод- но. Яармагийн энгэр нэлэн- хүйдээ морь малаар дүүрч, уяачдын алаг эрээн манхан, мөөгөн цагаан гэр энд тэнд: түй босчээ. Хонь мал май лалдан хаа нэгтээ нохой ганц нэг хуцах агаад морьд янц- тааж, хуй салхи мэт Хурдан хүлэг унасан хүүхдүүд шин- тэн цэврүүн хоолойгоор гийн- тоолно. Нийслалийнхний хэсэг нь анд ирсэн тул дуу шуу хөгжүүн цалгиун бөгөөд тэдний барьсан өнгө өнгийн шүхэр нуга хөндийн цэцэгс: тэй өнгө булаалдана, Хүүх- нүүдийн өмссөн өнгө өнгийн торгон дээл, хүүхдүүдийн эрээн даашинз, эрвээхэй тууз наадмын түм буман өнгө дээр гэрэл гэгээ нэмжээ, -- Хүндэт наадамчид аа! Алдарт толгойн оройгоор тү" рүүчийн хээр даага гарчир- лээ хэмээн цагаан хоолой- тоор зарлахад хүмүүс бариа- ны зүг хуйлрав. Уяачдын майхнуудаас урт урт нудар, татай, шар, хүрэн торгон тэр лэгтэй, бүсэндээ чөдөр, ногт, Буянт ухаагийн гүвээгээр тү- рүүчийн даага.гарч ирлээ. Бөөрөндөө цагаантай хээр алаг даага бусдасаа саахал- тын газар холдон тасарчээ: Цагаан цамцтай бяцхан хүү “алаг дааганы нуруунд хачиг шиг наалдан Ттонгойгоод. Та- НЭЛЭЭД шуураа агаарт. хий эргүүлэн хоорхсон, бас бахархсан. гозгонуулж байна. Дааганы сүүл салхин дагуу эгц хой- шоогоо цацаглан гозойж, хү. зүүгээ яльгүй супгаад урагш шившиж тавьсан сум шиг цахилна.Янзаганых адил туя- хан дөрвөн хөл нь агаарт жи. рэлзэнэ, ч -- Морины Хүү дээ хо, яваад бай гэж хэн нэг нь тэнхээ мэдэн хашгирав, -- Хэд сайн ташуурдаад өгөөч, -- Юүхэв, тэртээ тэргүй хол зайтай ирж байхад --Мөн ч хурдан хүлэг юм даа. --Ээ дээ мөн сайн унаа хурдан морины хусуур хав- болох нь ээ, чуулсан хүдэр эрс яарамгүй. хэн гарцгааж, хүлгэндээ Дө” рөөлнө, г- Хаанахын даага вэ? -- Баян-овоогийн Жам “Төдий л удсангүй цын алаг азарганы үр сад рэжлоглүттэлэгл) Мобин хуурын багш Мандалговийн багачууд Бадам гарав багшаа «морин хуурын багш» гэж дуу- Дацгаана. Ун- шигч хүүхдүүд минь, морин хуураар хуур- даж сургадаг багш юм байна тэж бодов уу. Үгүй шүү. Ба- дамгарав багш морин хуур хөгжмийг яаж, уран сайхан хийхийг заа- Даг хүн. Сургууль дун дын үйлдвэр сургалтын ах- мад багш А. Бадамгарав шавь ”, нарын- хаа хамт айм- гийнхаа . хүүх- ДИйн |байгуул- лагыг үндэс- ний тоглоом, морин хуур хөгжмөөр хан- гах зорилгоо биелүүлсэн -ам- жилттай их ху- ралдаа ирлээ. Түүний уран шавь нар нисэх онгоцны буу- далд хайртай багшийнхаа араас даллан даллан үлдэж билээ. Д. НЯМХҮҮ- ГИЙН авсан тэрэл зураг | биш биз? Эс ё-- Ямар хөөрхөн амьтан г- Тэр цомбон: туурайг” нь хараач хэмээн наадам- чид ам амандаа шуугилдав. Алаг даагыг Өхөөрдсөн, шо- Хүн бүрийн амнаас гарч наад мын талбай -нэлдээ зөгийн Үүр шиг дүнгэнэнэ. Тэртээ голын "Ххөвөөнөөс хар хурдаараа давхин гарч ирсэн нэгэн хээр алаг адууг энэхэн үес ажиглаж анзаар- сан нэгч хүн байсангүй.Тэр адуу уралдааны талбай, уул талыг хөлбөртөл” нэгэнтээ хангинатал янцгаахын сацуу барианы газар шүргэж ир- сэн алаг даага ДАйХИЙН (ЦО0- чисноо гэнэтхэн хажуу тий- шээ хадууран давхив. Замын хүмүүс ярагдан зайллаа. Ца» гаан цамцтай жаал жо- лоо, цулбуураа тэнхээ мэдэн татаж, арагшаа алаг дааганы хондлойд унатал Цахдавч хүч хүрсэнгүй. Алаг даага эх рүү гээ хар хурдаараа давхиж хүрээд нэгэнтэй хүчтэй бус- гаж нуруун дээрх эзнээ зүл-: АЧТАЙ БАГШ НАРТАА ЗОРИУЛСАН ДӨРВӨН МӨРТ ТАНГАДЫН ГАЛСАН Ардын хүүхдийн хэрсүүхэн багш билээ, Би Амьдрал--багшийн гэнэхэн шавь билээ. Би Аньсага хумьтлаа сурнам-- ЭРДЭМД ОРОЙГҮЙ Амьсгал хураатлаа сурганам ЭРДЭМД ХАРАМГҮЙ ДҮН с--Хэр зэрэг багш вэ? ТЭДГИЙГ Хэлтэс... Яам бага мэддэг ЗО2Э сайн мэддэг урган Бый, хүмүүжүүлэгчийн Нялх “багад нь багш Шавийгаа дүгнэдэг, Гэхдээ зөөлхөн! Насанд хүрүүтээ Шавь нь Багшийгаа дүгнэдэг. Тэгэхдээ хатуухан! УдлЭ?, 597/27/18/73, “Эрдмийн аянд мордохын цагт Нутгийн Уулс --Эргээд ирээрэй! гэж араас р сүү өргөн даллав Эрдэнийн олзтой харих бараанаар Нутгийн Уулс Ээжтэй мннь цуг намайг угтан гүйлдэв.. УЛААН БҮЧ (Пнонерт элсэхэд бүч зүүж өгөнгөө багшийн минь хэлсэн үг) Намын улаан тугны тасархай Нарны дулаан гэрлийн .. 2о7: цацархай Цээжнээ дэлгэрсэн өргөсгүй Н - со барнай! Цэвэрхэн бүч чинь хувьсгалын урна!. мрогсан- тэн дээр авч . шидээд хээр алаг. гүүний. цавь руу тэмт- чин урд хоёр хөл дээрээ сөгдөөд”сүүл юугаа модгонуу: лан эрхэлж хөхөө хэмлэн хүлхэв. Цагаан цамцтай хүү- гийн царай мэнчийтлээ ҮГ улайж, дэлбэртлээ уурласан байх агаад газар унасан да- руй түргэхэн босч ирснээ гүйж очин алаг даагаа цул- буурдаж авав. Даага түүн рүү ууртай гэгч нь Хий тан- гараад эхийнхээ хөх рүү улам шургачин тэмүүллээ, Хүү барианы асар руу нэ- гэнтээ хяламхийн харснаа алаг даагаа гуя руу нь тэн- хээ мэдэн шавхуурдлаа,Арын даагануудын түрүүч тоос бос. тон давхисаар барианд оРж ирж байв. Хүү ташуураа хдл гэгч нь шидээд зүлгэн дээр тэрий буун унаж мэгштэл уйлав. Энэ сацуу дааганы эзэн далбагар бүрх хазгай тавь сан хүлхэгэр хөх эр хар хур, даараа давхиж ирээд гүү. даага хоёрыг салган холдуу. с Эр үг дуу ТОО ») (:) ГЭ Оюун ухааны ыг үй тоо! төгс Орчуулагч Харү АН” ТОО! Сар нарны нууц тайлах “Хан түлхүүр--ТОО! Сансарт нисэх хүнд хөлгийн жнгүүр-ТОО! (2 " «йн ., 209.46:26044/206414/ ЛЖ АЛГУЛА -Нэн сайн ажигла! Нээлт бүхэн ил! (Багшийн ярианаас) Унаж байгаа тэр Сар-- МӨНГӨН ЧИХ Нан Ургаж байгаа энэ Нар-- 5 АЛТАН ТОЙРОГ Ирж яваа галуудын цуваа-- 5 ИЛ ХАЖУУТ РВАЛЖИН Эргэн тойрон маань бүхэлдээ--АМЬД ХЭМЖИХҮЙ УХААН! ҮРГЭЭЛЭГ -- Базаахгүй эцгийг зэм” лэж Багшийн маань хэлсэн үг --Суран тэлээгээ суга татаад Аав нь Сурагч хүүгээ ороолгож байна Хайр... сэтгэлийг нь Хар хүчээр шувуу чинг , үргээж байна Түмэн бодисын оагшийн “яриа : ї Хялгасан судас бүхэн минь Харз булагтай холбоотой! |, хоёр судас мннь Ї Арвин уст Сэлэнгэ, - 4 Хэрлэнтэйгээ холбоотой! лав. Цэнхэр торгон дээлтэй, үсэндээ цэцгэн хээтэй эрээн алчуур зангидсан бүсгүй хөл хөнгөнтэй борлог “мориноос -ЯВуут үсрэн буугаад цурхич ран уйлж буй хүүгзэ босгож энгэртээ толгойг нь наалаа, « Наадамчид тэднийг хошуу- ран бүчжээ. Хүлхэгэр. хөх Ч үгүй хүүгээ ээ» г Жийнх, энгэрээс булаах адил -угз татаж сэвхийтэл өргөж алаг дааганд мордуулаад бах рианы газар уу авч давхив, Цэнхэр торгон дээлтэй бүсч “гүй хэргийн эзэн хээр алаг гүүг ташаан толгой руу нь нэг сайн нударснаа тэрүүхэн» ДЭЭ жуумалзаад цааш эргэ» лээ. Наадамчид бүхэлдээ алаг, даагыг даган хошуурав, «Иш хөөрхий минь, эх үрэ сийн элбэрэл ээ гэж. Даанч нялх байна даа» Хэмээн хэн нэгний шүүрс алдан егүүлэх сонсогдов. Тэр зүг эргэж харвал ягаан дээлтэй б| эмгэн нулимсаа арчин ЗОГОО. но. “Таягнаас нь барилцан зогсоо зургаа долоо хэрийн настай, эрээн даашинзтай ач охин нь эмээгээ гайхан харж тэрхэндээ эргэн тойрны ү! мүүсээс сэтгэл зовсон бололч той. : - Хөөс эмээ явья л дад явья, Тэр мээмээ хөхдөг мо» рийг очиж үзье, Морь бас хүн шиг мээмээ хөхдөг юм Уу, эмээ? хэмээн шалгаан чань. гааж харагдав, Эн нийн ПИОНЕР СУРАГЧИД АА! БАТ МЭДЛЭГ ЭЗЭМШИЖ, АРД ТҮМНИЙХЭЭ ТҮҮХ! СОЁЛ, ЗАН ЗАНШЛЫН ДЭ ШИЛТ ӨВ УЛАМЖЛАЛЫГ ЧАДАМГАЙ МАХН-ЫН ТӨВ ХОРООНООС МОНГОЛЫН АРДЫН ГАРГАСАН УРИАНААС ” С, ЗАЛГАМЖЛАН АВАГТУН! й . ХУВЬСГАЛЫН 68 ЖИЛИЙН ОЙД Лэмб Ї ! 48 ДАХЬ 1! жилдээ 43 (2414) 1989 оны долдугаар сарын 11. Ши? МЯГМАР Үнэ 10 мөнгө” ЗЭ «Морь унах юмсан. ч гэсэн огт морь унаж лоор олж үзсэн сэтгүүлээс монгол орны өсдөг хүүхэд багачуудынх нь лагерьт ардын юм. ТЦольш, Солонгос, рагдаж байна. Баяр бидэнд юуны тухай хөөртэй, аз ярьсан бэ? Энэ Хэдийгээр би арван гурван настай үзээгүй. Санаандгүй нэгэн тохиолд- тухай, хурдан морь тухай, олон улсын «Найрамдал» лагерийн тухай, танай сонины ту- юм. Ингээд л энэ захидлыг бичиж байна. Монгол хүүхдүүд энэ зураг дээрээс ха- жаргалтай энэ хүүхдүүд Найрамдал, нөхөрлөл, энх жилийн хувьд олон улсын - МАХН-ын Төв Хорооны - ерөнхий нарийн бичгийн | тарга, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга 2. Батмөнхөд Дор- нод аймгаас сурагч Ч.Бат- баярын илгээсэн захидлыг нийтлэв. НиНЭЭ22-5 гэг ливсыдэВ сэ Пионер Батбаярын захи- дал энх тайван, эв найрамд- лыг эрхэмлэгч Монголын өсвөр чин сэтгэ- лийн илэрхийлэл юм, Сайн байна уу? Эрхэм хүндэт удирдагч аа! Таны энх амгаланг айлт- ган, эрүүл энх, ав жаргал, “сайд сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе! Би үеийн олон найз нөхөд, энхийг хүсэгч үе тэнгийнхнийхээ өмнөөс энэ Бие сонин сайхан йлийг я нь мэдээж, «Найрамдал? билэгт сайхан мэртэй олон улсын пноперийн мсоєл Лух захидлыг бичиж байгаадаа элч төлөөлөгч болсон олон зуун хүүхэд 7 баяртай байна. Долдугаар рамдаж төхөрлөнө. Тэр тусмаа монголын ард аз Ч ангиа онц дүнтэй тӨГСГӨН, Бүс зүүдийг эсэн АР байгаад их баярын ӨЖ | энэ намар наймдугаар ан” Заяна. хой Ханан чондйНт гид орох гэж байна.Манайх Найзалж л байвал найрамдалтай аж төрно гэдэг согэй ТРС 54 дөрвүүлээ амьдар” манай хүүд хэлэх дуртай. рэн даг, Би сургуулийнхаа үйг 70:1-4дйй7::53 “лнаддг Ллэтэнн Орон орны дэсний хөгжмийн дугуй- хүүхдүүд ЭХ оронд маань ирдэг. 9 » хэмээх Нэрт (06 ланд суралцан, лимбэ хөгж, тэй ХҮҮХЭД хотхонд маань амраг. | мөөр тоглож сурлаа. Сүм- Морь монгол мипь тайилцаг. Бидний хүсэл бэр сумын «Х гол» хий ыы аж, “багачуудад найрамдлаас ЛҮҮ Эрс чуулгын тайлан тоглолтод РТ МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ .. т оролцож, МПБ-ын урла- гийн үзлэгийн хүрэл меда- лиар шагнагдсан. Миний аж төрж суугаа газар бол Монгол улсын зүүн Хяз- гаар, Дорнодын тал нутаг дахь Чойбалсан хот билээ. Дайны эсрэг дэлхийн шу- дарга түмэн тэмцсээр бай- на. Манай ард түмэн түү” бид Хот маань өдрөөс өдөрт оргожин тэлж, өнгө дэлхийдээ энх тунх, амар үзэмж тєгөлдөржиж байна. тайван амьдарвал юутай сайхан билээ. Иймээс энэ дэлхийн С4- руул ухаант хүн бүхэн дай- ны аюулыг ухааран түүний голомтыг устгахын төлөө тэмцэгтүн! Энхийг эрхэмлэгч монго: лын багачуудын хүсэл бод Халхын голын байлдааны ялалтын 50 жилийн ойд зориулсан «Дайчин алдар» хөшөө сүндэрлэн босов. Бид сайхан хотдоо энх амгалан, халуун бүлээрээ эсэн мэнд, 43 жаргалтай амьдарч байна. Цаашдаа ч ийм байх болно. Гагцхүү лыг Дд н олон орны сэтгэл тэнүүн, жаргалтай удирдагчдад хүргэж ӨГӨ- амьдралыг минь цочоож . хийг Танаас хүсье. Пнонер Ч.БАТБАЯР дайн л бүү тараасай. Би Дорнод аймаг, Төвийн дайныг үзээгүйч түүний хор хөнөөл, аюул уршгийг 10 жилийн 11 сургууль. ойлгодог. Т7-тийн «Гэ анги БАЙГТУН Ч тлиажлигиилжгүлтэж тээгНҮЛт шугшшэсий Сурагчийн нийгмийн асуудлаар Г.ЦОЛМОН. Алтай хот. 8 жил. Захирал. СУРГУУЛЬ, СУРАГЧИЙН ТАЛААР ЯМАР АСУУДАЛ ХЭЛЭЛЦЭВ? ш.1112222277--22-2-2----5---:--2рай х а-- ЮУ ШИЙДЭВ? Сургуулийн бүтэц тэрхэн өөрчлөгдөв? Охид хөвгүүд хичээл чанарын ахиц на. Ходолмо| Малчдын түүхдийн талаар юу ярив? Чи авьяастай юму? Энэ бол онцгой анхаарат хөгжлийих иь хувьд опопг эзэмшиж лож, шаардлагатай Удам дагасан малчны ашигтай зүйл хийж чаддаг болсон. ца, У их хурал чухам юун Н.ЛУНДАА, Архангай. додоо түгээмэл мэргэжил 77 ИХ хурхын ипдэрт! Эизчүүлнэ: Баебаяаршиат Бэхи ЭНттай аглаг эд й, ЛЭХ |доо урамшина. Хүүхдүүд арвин их хар хэлэлцэв, ямар шийдвэр ЧЭ) Таривт 10 жид захирал. ззэмшүүлж, улс орныхоо асуудал. пнопер сурагчдын нийг. чийрэгжүүлж . сургуульд Захирал асуудал ч үүнтэй холбоо- ургац хураасан, сааль сүү саасан, гаш?, багш шинь үг хэлэв үү гэж 1-41Х ангитай Үүндсэн (аль Ч салбарт ажиллах бо- мийн асуудлыг хөндсөн | Орохыц омнө ямар бэлтгэл Их хурал дээр үг хэл- той, Энэ бол хөдөөгийн спорт, урлагийн аварга Ме- радио телсвнз, СОННЫ сэтгүүлээ сургууль, Энэ бол боловсс лолцоо олгоно, Мон боги- Н. БАВУУЖАВ, Баян- бүлгийг хичээллүүлэ: олон зүйл яригдлаа. Чухал хийх талаар эцэг эхэд зов- сэн олон хүн энэ сэдвээр малчдын анхаарлыг татсан даль Я Сэтгэл догдлон харж байна. рол тас Ч байх нэгд: Ло хугацаанд тодорхой мэр” хонгор, ЇЇ сургууль. Зураг боллоо. Су -3Ы агч шийдвэр ч гарлаа гэж лох юм. ярив, Ж. Батмонх даргын | асуудлын нэг. Тийм ч уч- Өнгөрсөн хичээлийн жилд шин. Сургуульдаа очиж нх хурдын) ОМэл системийн суурь болох төвил | ададын тусгай ходолморийн багш. Зураач. шатанд 124 хийх дож байна. Тухайлбал су, Нийгмийн тусгай, бүг Хэлсэн үгэнд Ч тодорхой . раас малд элэгтэй, жинхэ- мер с: маань ололт ам» төдсологч багштайгаа уулзахсан бүрэн бус дунд сургууль Дунд, дээд боловсрол эзэм- прог ЦАС үйл йл рагчид та нарын долоо хо- тээлт ходолмор хийсний . ХОНДОГДОВ. нэ малчин төрүүлэхийн жилт бүхэн багш нарын их хурал. гадээ ч єсдүГЭЭр 64) мэгэн бол юм, “Үйдсэн сургуулийн шихэд суурь дэвсгэр нь бо- Хүүхдийн авьяасыг За сай сугалаа эсэд ногт танхимд хичээллэх ца? Хөлсийг хүүхдүүд та нарт Малчдын хүүхдүүдийн тулд хүүхдийг бага иас- тай холбоотой байлаа. бас ч хугацаа сургалт хүмүүжлийн аж- лох юм. таньж олох, нзэж хөгжүү: р дойН оог багд шийд 22, заавал олгож байна. Энэ сургуульд орох бэлтгэлийг наас нь мадын Дэргэд байл- "Пионерийн үнэн» соншн| ын агуулга та нарын бо? . Сургуулийн бүтцэд ийм эх ий ТУХАЙ асуудаллых овнл ана балай” Виэ дунд, ахлах ангид 30-аас 0 талаар толоологч олон хүн | хангахаас эхлээд олон чу? гахыг эрхэмлэдэг. нарын у их хуралд, эрчимтэй бэлд: багш нарын чинь бодол санааг дам-| ловсрол мэдлэгийг тасралт- борчлолт хийх ямар учир, Хурлын индэрт онцгой Бэр Хол үүлөланд илүүгүй болголоо. Хүүх- саналаа таргасан юм. хал асуудлыг хөндсөн сэн хүмүүс шионер, сурагчид жуулж хүсэн хүлээсэн торолх сур. й үргэлжлүүлэн ахиулна, шалтгаай байв гэж та нар яригдлаа. Хамгийн гол иь Диги, сургуульд маань авь- дүүдийн маань ачаалал Хүүхэд, освор үеийнх- шийдвэр гарлаа гэж бодож Энэ онцлогийг харгал- . ганбнхан, шавь Мартай нь уул ургалтын гол зорилго нь бодож байгаа байх. хүүхдүүд та нар чухам удслаг хүүхэд багачууд тийнхүү хопгорч чөлөөт ний чолөот цагийг зов 30- байна. зан мал маллах хүсэл бүч Багш нар маань, нх хурлаараа дахаар их хурлын танхнмд сур- нийгмийн амьдралд оро, Хүүхдүүд долоон иаснааг. Юунд, ямар авь! цаг нэмэгдсэнд багш бид хий хүүхдээр бүрдсэн мал баяртай байна. аж ахуйн сургалттай ай. хичиээн олон байдаг билээ. Сурагчдын авьяас ЧАД: ддг, “Двүларэнй ги13 хион байгуулан хоөгжүүлэ. Малчдын хүүхэд бусад хэд зориулсан төв ордон, ход зайлшгүй шаардлага- хүүхдийн адил долоон иас- саа сургуульд орж байна. тай суурь мэдлэг, чадвар, эртнээс мэдэх Л чухал, Ийм иохцолд хэрвээ арван Үндсэн сургуулиа тог. луб, кабит а 0 тийг сургуулиудад ээж хүсэл тэдэнд иэлээдгүй байлаа. хай төлөөлөгч багш та юу гэж хэ) дадал олгох ЮМ. Хүүхэд Жилийн сургууль хэвээ варыг хөгжүүлэх, мэргэж дтой хүүх- соод Эргэлжлэн суралцаж БЭМШАС динар Жгалсан БАЙД ХҮАВОЛЭ ЛЫГ сурагчдыг тусгай толовло- Зуны амралтын өдрүүдэд аймаг, лэх вэ? багачууд маань ард эл байх юм БҮОЖ иар 15 33 лээ зов сонгоход туслах ЭДҮҮдИйг багт, үзнээ нь эх- бүрэн дунд боловсрол эзэм- газарт олноор нь байгуу? лийн бэлтгэл ТӨДИЙ Л ХаН- гоөгөөр хичээллүүлэн мал- ёсХ уламжлалт зан заншил, ха» зорилгоор долдугагр 8? дэц сонгон суралцах хи. ших үү? мэргэжлийн сур- гиас эхлэн төрөл бүрийн чин болгож зарим сургуу: гуульд элсэх үү?, үйлдвэр- сандаа БИсар бус дунд сург лах болно. Хот суурин гав. гагддаггүй, түүнээс болж .дийц туршл! яашэгүү: рилцааны соёл эзэмшиж гууль, 17 масандаа бүрэн Судлал тичээлийн агуулга сөрчлөгдөв үү? чээлд хамруулж байх юм. рын орон сууцны хороо- хүүхдүүдийн сурах ходол- аж торөх аргыг ухаарч ДУНД сургууль төгсөх бо» сонгон суралцах хичээл лэлд гарч ажиллах уу?, хө! лолд хүүхдийн хүмүүжлийн лэх нь зүйтэй гэж үзэв, цаашид сурч боловсрох, лох нь ЭЭ ДЭЭ. Нэгэнт төг! явуулж байхаар болов. Ийцхүү сурагчдын авь долмөрчдийн ерөнхий зориулалттай танхим, та- зо Л сү 25 хавчгл Мон эцэг эх, хүүхэд, багш, 85244 2Брглг Бүхээг ОШиүнэчүл системтэй туСЛАХ ажиллах замаа зов сонгох СоЖ боловсрол эзэмшсэн Хүүхдүүд та нарын сонир- яасын тухай асуудал ан- ловсролын сургуулиар бо» салгаа, биеийн тамирын төлөөлөгч багш нар сурган хүмүүжүүлэгчид са- зах Оүа тухай яри! -д бүхий л боломжийг энэ хүүхдүүд цаашид ажил хог. хол авьяасыг харгалзан хаарал татаж 10) ловсролоо ахнулах уу? Энэ болон тоглоомын талбай лж билээ. Үлэхээ мал нийлж, боловсролыг Мэдээлэл зүй, тооцоолох техник, Ер нь сурагчдын маань үзэх сургуулиас олж авиа, долмоөр хийхэд зохих бэрх- физик, математик, хими, шийдвэрүүд гарсанд зур бол та нарын өөрсдөө ший-. байгуулж өргөн ашиглах ЭС байдаг. , Р нь цаашид яаж ахиулах биотехнологи зэрэг байгаль, мате хичээл судалж ззэмшвэл зохих 1--Х| ангитай ерөнхий шээл учрахльЧ тодорхой, биологи, гадаад хэл, иийг- тийн багш бид баяртай бай» дэх асуудал. Ямар зам сон... тухай тодорхой шийдвэр Су) льд гэрт нь бэлт- арга замыг маш нарийн | цагикийн ухааны ШИнэвтэ| "хичээ. ЭГ хэсэг, авьяас билгээ зайлшгүй боловсролын сургууль. Энэ Ногоо талаар сурагчдын мийн ухаан, соёд урлаг, иа. гохыг сурагч өөрийн бодол гаргав. тэх мн Дд 38 бол чанд бодож зохион байгуул- бажигрохын шэнэ 5 хог! лэхэд чиглэсэн сонгой СУД: бол орчин үеийн түвшинд маань өзэмшвэл зохих биеийн тамир зэрэг чиглэ- Шавь нартаа сойсгоХ саналаар шийднэ. Үйлдвэр, албан газар, айн: Ар Энэ 4 ОМЖ сан) нохцолд Л ТЭДНИЙГ хөл Лйл Мөн ёс суртах 7 дах тэг хэсгээс бүрдэх » ерөнхий дунд боловсрол Суурь мэдлэгийн боловс. лээр сургууль дундын хамгийн чухал сойни энэ Хүүхэд өсвөр үеийнхийй байгууллагууд та нарын 5 асуудалд ИХ “сургуулийн дунд ангиас 2 БЖ БЧИ Мадт 17 Олтох үүрэгтэй юм. Төгсөгч: ролын чанар Ч дээшилнэ. гүнзгийрүүлсэн сургалттай билээ, эрүүл мэндийг хамгаала- дунд |СсоёЛ хүмүүжлийн хурал үндсэндээ хариулт мал аж ахуйд ажиллуулж эрүүл аж төрөх ы бие даас! Ахлах ангийн сурагчдад Иргэ- тий эрх, үүрэг, гэр бүлийн амьдра: тын ёс зүйгээс суралцах Хичээл хичээл нэмэгдэнэ, Дээрх чиглэлээр сурагчид маань тодорхой мэдлэг олж авна гэсэн үг, хад эцэг эх, сургууль, эм- зовлөлд багш сурган хү гууллагын хам- мүүжүүлэгчдээс гадна эцэг эх, сурагчид та мар эм Сургуулиа. удирдахад чи ч бас оролцоно чин, албан хаагч, мэргэж, 5 Г.МОНХДОЙ, Эрдэнэт, гууллагын төлөөлөгчдийг байдлыг хангах талаар т0- дөө оно, Оло! хүмүүс Дугуй. ТӨРЖ байгаа малчдын хүүх" ний дотор амьдралын га үрслэх урлаг, дуу хөгжим зэ? | ЗҮЙ ёсоор нэмэгдэж байна, дөө оролцоно, Олон 5 Эм орон нутгийн хүн эмнэ- хаа залхаж, Звшлүүж дийг сургуульд сурах зос ЧИГ , өнчин хүүхдийг СЭДВ зүйн чиг. хичээлд Хүүхдүүд минь, бидний үзэж Т сургууль, Захирал, идэвхтэй оролцуулна гэж дорхой хэлэлцэв. ходолморийн хамт олны тө” лэг, сургуу: захиргаа чөлөөт цагаа зөв боловсон Хих ёсны бэлтгэлий нь хан... сурч хүмүүжих бололцоо сургууль багшийн зүгээс онцгой суддах хичээлийн агуулга улам Монголын багш нарын 8448... Сургуулийн дэргэд сур. лөөдөгчид ч байна. Ингэж хамтран сур” өнгөрүүлэхэд чинь зүйл гахад пионер сурагчид Ч | гоор хангах чиглэлээр сур” анхаарна гэж их заав. бүр анхаарал татсан, сонир! Ү их хурал сургуулийг Мөн өөрийгөө удирдах ган хүмүүжүүлэх зөвлөл пионер, сурагчид та нар гуульд орохоос нэг жилийн омнө эрүүл мэнд, ерөнхий нх үүрэгтэй гэж бодож ийн дэмжлэг алцаа бүр! дэ! тусл: Э үзүүлнэ. “болно гэдэг ойлголттой багш нь их зурлаас харьж ирлээ, удирдахад багш, эцэг эх, сурагч, олон нийтийн бай. удирдахад гар -- Бидэнд л хэрэгтэй бо» Бүлэг телевизор доод тэр шүү дээ гэж нөхөд тавьжээ. Бас бүлэг бүрт но . Шыгчлтгэнэ. зусланд амрах ГЭНЭ. байна лээ. Өдөрт дөрвөн зуслан ш нь дэмжлээ. Бид бүлгэмийн мын хэ шоо . Хэн дуртай - Нэш05--1 дахиж, го тийм “Ашгү цайлна. Тэгээд Биеийн хувцас - ээ, нэгэйт амра- таз| олон хүүхэд цуг Зовлөлоос энэ ээлжинд 39 цагтаа уншиж болох амарна лзсан хүүхэд Ээж, сайн 8255 З-ггүлээ гадан байхгүй Булнэх тэ. Өмссөн хэсэг хнд талбай хаар ирсэн болохоор тэгж 1-анүн 5 хнох ажлын төлөвлөгөөтэй (2Ж- Үдийн хоолны цаг болж болгон ярьж билээ. Хүүхэд Өүүхсэллэ Зэ? рэг барьж явсан залуу хэлэв. (ээр сагс тоглож, Хөвгүүд Өїлөө эртлэн босгохыг УРЬ” туршлагаа солилцож бие бие. танилцлаа. пионерүүд Шин тазарт бүр ингэж тав тухтай амарч Сургуулиас нь Галмэргэп "Хүүхдүүд минь яаж бай бомбог элдэн, зарим нэг нь. тал б Өдөр бол» цийхээ мэдээгүйг мэдүүлж, Маснах 25 очив. Биднийг ч бас урилаа. байвал намар сургуульдаа Б ранцэцэг, Содмэргэн таа бол гэж үргэлж санаа агаарын теннис тоглох нь х8- тєн шугам жагсаал ХИйДЭГ- В ТЭДЭГ ИХ 83 89. р: Хан найгаль ан” «Болсон идээнээс бүү буц» | хичнээн баяртай очих бол оог 4 А: » зусланд амрах зовж явдаг эцэг эхчүүдийн рагдана. гүй. Хүүхдүүд маань ингэж зааж сурган! юомын Өдөр», Зөлилүсгай гэдэг хойно Хичээлдээ ороод зусланд та- шиг Шэвадд илнэ! сэтгэл өөдрөг байгаад бид Ч «Бага олимп» | гараагаа Ши 19 шаан. Бас тэгээд 39! ТАНИЛЦАХ». рев. нилцсан найздаа захидал би- ун Хувгэй наг цайгаа баярлан цааш хөдөллөө, эхэлжээ. «Өгөөмөр» зуслангийн за» Зөв тайлвартай тус” Юрийн гараа» спорт тогдоомын чиж зуны амралтаа сайхан аймгийн Зүүнхараа хотын Дарьт дахь бага сургуульд суралцдаг. Гурвуул онц сурлагатан. Ажил хөдөлмөр сайтай, найз нөхдөдөө тусалдаг ах дүү гурав пионерийн зуслангийн урилга аваад гарч ирэхэд нь зургийг авсан юм. Зуны амралтаа тавтай сайн өнгөрөөгөөрэй гэж ЯУНЧ “ЗУЛ, ЛХ ҮНДЭВИЙН авсан тэрэл зураг | таргажээ. ПИОНЕРИЙН ЗУСЛАН ПИОНЕРҮҮДИЙНХ “Л БАЙГААСАЙ шаань өлсөж байгаа болов уу гэж бодоод жаахан ндэх : 3 бүлгэмийн зөвлөл зэлжээр амарна гэж манай «Өгөөмөр»-өөр эхлээд Турав дахь жилдээ ажил. хиргаа пионерүүдийн хүсэл. лагч нь толрНЫ хүү баяртай нь арга: . гуудаар сурвалжлах ажлаар юм авсан чинь манай ХҮҮ (, ҮМЖ нэг маань санал (лаж байгаа энэ зусланд НЭГ дэр. болсон гэ. ШҮҮ дээ. гүй өгүүллээ. явах болов. гАянаргн наан лах Хаснц: ГҮЙ | таргахад машин ч хурдаа нэ бэлжицндаа 240 хүүхэд амар. МЭ. Урьд нь хоёр үлгийн мэв, Нэгэн даваан дээр гар. - 23 Үзэг, харандаа, тэмдэглэ. 1 Оё8 7) 2 ЭЛ үгсэж лийн дэвтэр, БА гон бур 3, Элон газар, оэо8 гс хөграэах цалин шавийн 2 2 шүү атаар зэвсэгл: ЭЭ! « дхан ям , лаа. баша тэдэг өгэруион3 “суусан” 7 хэ- рэлж»-ийн зүг унаа хөлоглон өөр мэдэх зүйлгүй баЛНаН -8 жилийн нидг шон БэсЦӨСЖ “нд БЭлгЭЖ були гуай угтлаа. оргмуярл гэх үү дээ. Эдэ -» Сайхаан... гэж уулзсан -- Пионерийн зусланд ах Хотоос цаг гаруй зайд ор- ти орчин, бүлэгтээ -- Хүүхдүүд маань оноо. ших ннонерийн гурван зус баяраа хийж ланд очих гэж яваа б замд «То» тэсэц номертой хувийн машин хэд хад таар лаа. рах сайхан УУ гэхэд, -- Ёстой гоё. Олон шинэ найзтай болдог. Бас тэгээд уралдаан, тэмцээн их зохиотХ- байх хөдөлгөөд р йлчлэгчгүй дог. Ер нь хөгжилтэй ШҮҮ ярилаа. мын Бор лылВынГ 082 шин ЛЭЭ ОЖөт йл үлэ уст ОЖЛЭ -- Тэхдээ өглөө шан хаа хүрч явааг нь сонирхо. БР ЖЭ. ч гэх үү дээ. Гэх- “Жан цасан «сам, Хрвх, доггүй. Бац-э? эхэд миэх босог эм жагса: ход. заавал төдөвл /цээни жагсаал, хийнэ. Тихэгл2 ын 5 энх ль тэл Ци нэлээд хэсгийг нь “Энд бол өөр, Бид ямар ажид -- Бид Төв аймгийн улс. урьтал тохыг хүсэхгүй байна, Өдөр, Б, ? слангийн из». Х таань «Өгөөмөр» төлөв: хлах удирдагч Д.Ба» ярьж то хийчихдэг. Ха» Б-г 2: баримтлах хэ- УИВАА л байгаа юм. иөноэ самих, залан АрЛЛаГ 4! А жа даг рим нэг зүйлийг хүүхэд бүр рэгтэй. Би хоёр ч зусланд Тэднийгээ эргэж явна аа гэ Хон гад ААД Хүүхдүүдийн” | 2- Зуслан болгонд шаонь., заавал дэх Єтой, амарч үзсэн. Нэт нь нөгөөгөө: дээ. хүс Орхийо, ийн бүлгэм гэж ажилладаг. - Аса) мэ. хуулчихсан юм шиг зохиож арга хэмжээг ГЭ. Мэчихэын инос Өглөө болгон р адилхан. иж зусланд "1: зусаахгайн хүүхдүүд ердын тоглоом тоглох дуртай явахгүй гэж наймдугаар ав й,--- ” тэгж |.ггэ-адсомор» ЗҮД “РАЧС БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг тий төгссөн хүү ярилаа. охилог Тэр ярианаас хойш хэд хо- Байгальд шинжлэх ухаа- ны бүтзэсэн багаж төхөө- ремжийг орлож чадах үзэгдлүүд олон байдаг.Ба- рометр шиг бороо цас оро- хыг мэдэрдэг амьтан, ур- гамлын сонин нууцыг бай- галь судлаачид өөрсдийн гярхай ажиглалт, олон зуун жилийн нөр нх хөдөлмө- рийн үр дүнд танин мэд жээ. Монголчууд байга- лийн янз бүрийн нөхцөлд мал сүргээ маллаж өсгөн үржүүлсэн түүхтэй юм.ХЭ- зээ бороо, цас нуйнад башгүл тарах, хан, зуд ыг Ч ажиглан мэдэж мал сүргээ хамгаалж ирсэн уламжлал- ТҮМНИЙ Булган аймгийн Гурван- булаг сумын нутаг Хөгнө Таринын "голын эхний их, бага Монгол уулын өвөрт Өлзийт цагаан нуур орши- но. Тэнд анх 1640 онд Халх долоон хошууны ИХ баяр наадмыг хийж түрүүл- сэн, дээгүүр барилдсан бөх- чүүдэд арслан, заан, начин цол олгож түрүүлж ирсэн моринд «Түмний эх» цол өгчээ. «Түмний эх»э-ийн домог, барилдааны үүх түүх нэн Сонин ЮМ. Эрт дээр үед нэгэн эм- гэн Бахлам, Банхар гэдэг хоёр сайхан хүүтэйгээ амьд, ран суужээ. Тэр нэг жи- лийн сайхан намар цагт Өн- дөр гэгээн гэдэг ачит хүнд «Бат орших» даншиг өргөх их хөл үймээн болж гэнэ. Ахдүү хоёр ганц морио уяж сойжээ. Гэтэл морийг нь унах хүүхэд байсангүй. Сойсон морио явган ХӨ- төлж явтал сэргэлэн бор хүү дагуулсан эмэгтэй таа- ралдаж гэнэ. Морно унуулахаар хүүх- дийг нь гуйсанд ээж нь: -- Миний хүү морь унах гаарай. Хэрэв та нар цаг агаарын мэдээ сонсоогүй бол маргааш ямар өдөр 00- лохыг өвөөгөөсөө асуугаа- рай. Эсвэл өөрсдөө амьд байгалиа ажиглаад. мэдэж болно шүү. Энэ удаа хө- хөө, -шоргоолж, мэлхий, муур, нохой агаарын байд- лыг хэрхэн мэдэрдэг Тта- лаар сонирхьё, Ойд хөхөө хөөцөлдөн тоглож, яруу “байдалтай угсран донгодвол даруй бо- роо орно. Ойд, тал хээр, гуу жалгын хаанач шор: гоолж элбэг тааралддаг. Шоргоолж нь өөрсдийн зас- сан үүр ба нүхэнд олноо- роо амьдардаг. Нэг үүрэнд дунджаар 300 мянган шор- гоолж амьдарна. Одоо дэл- хий дээр нийт 20 гаруй мянган зүйл шоргоолж бай- тааг эрдэмтэд тогтоогоод байна. Шоргоолж оройн сэрүүн бүрий болохоор бөөнөөрөө үүр нүхнээсээ гарч шөнийн цагт идэш тэжээлээ бэл- дэж, үүрээ засч сэлбэдэг. Өдөр үүрэндээ ба нүхэн- дээ амрах бөгөөд зөвхөн ажилчин шоргоолж цөөн үзэгдэнэ, Өглөө арван ца- тийн үед ажилчин шор» тоолж юм зууж, үүр нүх- рүүгээ олноороо яаравч- лан гүйцгээж байвал үдээс хойш бороо орно. Мэлхий өдөр усан дээр ил сууж, орой нь удаан ху- гацаагаар дуугарцгааж бай- вал маргааш нь тэнгэр цэл- мэг байна, Өдрийн цагт уснаас үсрэн гарч ммм-ай гуур нуугдаад, орой ч н, гүй байвал маргааш нь бо оо орно, 7 Муур гтэрийн хоймор, та» салгааны дунд өймийлГ7 22 иаж д БАЛ дулаарна. Хэвтэх таа” раа олж ядан ЛИЙШИЙГЭЭД эр гарч аль авирч Орон дээр 5 аВтэр ЭХ дуртай атал морь үгүй, та хоёр морьтой атал хүүхэд үгүй. Тэгэхээр хэн хэний- хээ хүслийг биелүүлж хүү минь энэ сайхан хурдан хүлгийг уна даа гэжээ, Ядуу эмэгтэйн хүүгийн морь хол тасархай түрүүлж наадамч олныг баясгав гэ- нэ. Түрүүлсэн хурдан хүл- гийг “цоллохоДд «Түмний эх» гэдэг үг гарч гэнэ.Тэр | цагаас хойш «Түмний эх»: болсон хурдан хүлэг морьд хичнээн ч олон төрөв, Ах Бөхлам барилдаанд түрүүлж «Арслан» цол. авав гэнэ. “Түмэн олноос эрхэм хүндтэй алдар цол | хүлээсэн ах дүү хоёр маг| най тэнийн баярлаж: -- Өлзийгөө өгсөн эхийн | цагаан сүү шиг Ширээт, нуур минь гэж ерөөжээ.Тэр цагаас хойш нутгийн ар» дууд Ширээт нуураа «Өл- зийт» нуур хэмээн нэрлэх болсон гэдэг. Манай орны уул нурууд, гол мөрөн, нуурууд нэрнээ- сээ эхлээд ийнхүү сонин сайхан түүх" домог арвин- тай билээ, Л, ТУЯА воож байвал дулаарна. Хөг лоо хумьж хошуугаа нууж цагариглац хэвтвэл хүйтэр- иө, Зуны цагт их унтаж хоо- лоо бага идвэл бороошно, Эдгээрийг амьд барометр хэмээн нэрлэж, олНо,Амьд барометр үүгээр хяна лагдахгүй, ард түмни баялаг мэдлэгээр улам баяжуулан тэмдэглэж бай- хыг хүүхдүүд та нарт са 1 БӨХИЙН БАРИЛДААН Хүүхдүүд бөх барилдуулж тоглохдоо тэнцүү тоотой шагай авч өөр өөрийн бөхөд монгол бөхийн барилдаа- ны адил начин, заан, арслан, аварга цол өгөөд хам- | гийн ахмад цолтой бөхөөсөө эхлэн бөх барилдуулах талбайд ам угтуулын журмаар барилдуулна. Тоглогчид нар зөв тойрон дөрвөн шагай ээлжлэн орхин морь буувал морь буусан хүүхдийн бөх давсан болно. Давсан бөхчүүд хоорондоо барилдаж ӨВДӨГ шороодсон нь хасагдсаар сүүлийн даваанд үзүүр ТҮ" рүүнд хоёр бөх үлдэн барилдаж, нэг нь түрүүлж нө- гөө нь үзүүрлэдэг. Тоглох үед хүүхдүүд «би чамайг суйлчихлаа, аччих- лаа, тонгорчихлоо, хавирчихлаа, өсгийлдчихлөө» гэх Йй мэт ярьцгаан хөгжилддөг, р Я ЇЕ (| “Хөвсгөлийн Бүрэнтогтоход хвөцөлдүүр гэж -» ГҮҮ СААХ Гүү саах тоглоомоор хэд хэдэн хүүхэд хоёроос ДӨ- рөв, зургаа хүртэл шагайгаар тоглодог. Хоёр шагай- гаар тоглохыг гүү саах, дөрвөн Шагайгаар тоглохыг хонь, үнээ саах гэдэг. Нэг шагай өөд нь шидэж бу- цаад доош бууж байхад нь бас нэг шагай шидэж анх” ны шагайгаа барьж авах зэргээр сөөлжүүлэн шидэу алдалгүй барьж тоглоно, С Энэ тоглоомыг Өвөрхангайн Өлзийтөд сойвондох, нэрлэн тоглодог. »- ДӨРВӨН БЭРХ Дөрвөн бэрх орхиход, 3 Морь буугаарай Молор эрдэнэ Минийх болог! Тэмээ буугаарай Тэрэг дүүрэн Ноостой болог! Хонь буугаарай! Холбоо дүүрэн Хоньтой болог! Ямаа буугаарай Сав дүүрэн Саальтай болог! гэж хэлдэг. Тоглохын өмнө тоглогчид хэдэн тоогоор хожилцо- хоо хэлцэж тохирно. Хүүхдүүд нар зөв тойрон ээл- жээр дөрвөн шагай орхиж дөрвөн бэрх буувал 8 тоонд бодно. Дөрвүүлээ ижил морь, ямаа, хонь, тэ- өөр буувал тоонд авахгүй, Дөрвөн бэрх орхиход нэг тоглогч нэг ээлжинд нэгээс илүү орхидоггүй, дугаа: раа хатуу баримталж заавал нар зөв тойрч тоглодог. 1 4 | мээний аль нэг нь буувал 4 тоонд боддог. Эдгээрээс 1 1 | МОРЬ УРАЛЛУУЛАХ 1 ! Хүүхдүүд өөр өөрсдийн шагайг нийлүүлж морь бол- | гох шагайгаа аваад бусад шагайг зам болгон морь, 1 || гүү шагай ялгалгүй цувуулж өрнө, Тоглохын өмнө хоёр морь барианд зуузай холбон ороход аль талын морь түрүүлэхийг хэлцэж тохирно. Голдуу зөв талын морь түрүүлдэг. Тоглогчид морьдоо тус тусын уяанд уяцгааж хул- гар хээр, шарга, хүрэн гэх мэтээр зүсэлдэг. Хүүхдүүд “олон шагайгаар тоглож байгаа бол морьдоо нас на- азарга) уралдуулж -болно. Цувуулж өрсөн шагайны- хаа ард мухар сөөм зайд уралдах морьдоо хойш нь харуулж зогсоодог. Эхлээд хүүхдүүд нар зөв тойрон ээлжлэн дөрвөн шагай орхидог. Эхний удаа нэг морь буувал өөрийн морийг «морь эргэлээ» гэж уралдах” зүг тийш эргүүлж тавина. Ингэж орхисоор байтал |. хэний морь сайн хурдалж барианд хүрсэн нь түрүүл- | | дэг, Айргийн тавд морьдоо барина. 1 Тоглохын өмнө барианд хоёр гурван шагай зэрэг- | ! | | саар нь (даага, шүдлэн, хязаалан, соёолон, их нас, 1 лээд нэгэн дээр нь тойг тавьж морьд харах өвгөн болоно Өвгөний оронд олон шагайгаар овоо босгоод | тавьж болдог. : Манай ихэнх нутагт шагайгаар зам тавьдаг бол | Завханы Алдархаан, Ховдын Дарви, Чандмань, Ув- “ сын Улаангом, Хөвсгөлийн Тосонцэнгэл, Бүрэнтогтох, “| Завханы Ургамал, Цагаанхайрханд зураас буудал. ! зурж зам тавьдаг. Хэнтийн Биндэрт хонь шагайгаар | : зам хийдэг. 4 | Эрдэнэбүрэнд дөрвөн бэрх буувал 2 зам 4 Увсын Давстад эр онх буувал 8 эм онх буувал 3 зам хойшилдог ЗУУ ХАЯХ » Х дөрвөн шагай орхиж тоглоно. Тоглохын 4лла р тоондоо эхэлж тоолохоо хэлэлцдэг. Голдуу 8, 25, 75-аас эхэлнэ, Мөн хожиход 100 дээрээ яг. тогтох уу, 9с бөгөөс зуугаас илүү гарахад хожих уу, шатах уу гэдгийг ярилцаж тохирдог, | сг Ховдын урагшлуулдаг бол зам урагшлуулж, байна. й Дөрвөн морь буувал зуу, 2 бэрх 8. » Н нэг хонь 75 нэг ямаа 45 нэг морь 25 тэмээ 15 Ч дөрвөн | гурван морь, гурван тэмээ, гурван хонь. гурван ямаа, нэг дөрвөн ямаа 4 2 хонь ХоЁр хоёроор ижил бол 2 тоонд Үүнээс өөр буувал тоонд авдаггүй. еогээртүтэлүтжэ”э” тсєгжээтгээнЖГГЭ”- мэтэ ҮҮ РҮ-ЧИИН АБВ 123456789101112 ОРОн БҮХНИЙ ПУОЛЕТАРН НАР НЭГДЭГТҮН" Д СҮХБААТАРЫН эв зөвлөлийн сонин эж, Д. Сүхбаатарын нэрэм- жит МПБын урилгаар Баянгол дахь олон улсын АГЧ 51: Ц ЭНХИЙН ӨЛГНЙ ЗОЕНГ тэггэ ҮЗЖГЭЧЛЭРИТЖНЖИЛВБ1 | 46 ДАХЬ ЖИЛДСЭ 7 ОМАА (2415): 1989 оны ДОЛДУГААР САРЫН 223. 2 НЯМ Үнэ 10 мөггө 2-2 24821 222---85, рүүд баяртай хүлээн авч хариу илгээв. Азийн бүсийн лагерийн пионерүүдийн Бийерэйн “Усны : Т / б өдөр бүр лагерьт Вьетнам. Энэтхэг, сын чухал Л явдал ус тивд анх удаа болж | охувь нэмрээ оруулахыг 7 4 ЁШ “Монгол. Солонгос, Киргиз, болж байна. чир нь Д. байгаа Азийн бүсийн ла- туйлаас зэөй байга. Баг үилмтагааэр Хүлгийн Терман. Орос. Можар, Сүхбаатарын нэрэмжит | герь дэлхийн Хүн амын | Азийн бүсийн лагерийн байлаа. : Ё Шольш, Румын, Афган. МПБ хүүхад өсвөр үеийнх- бараг тэн хагасыг багтаа- үйл ажиллагаа энхийг эр- : Хүүхдүүд Ази тив амга» С Чех... хүүхдүүд энх ам- ний байгууллагуудын,олон сан бүс нутгийн хүн ар- хэмлэгч бүхний анхаарлыг лан энхийн өлгий нутаг ) талан аз жаргалтай амьд улсын хороо СИМЕА-гийн дын энх амгалан амьдра- татаж байна. БНЭУ-ын болоосой хэмээн хүснэ. 4 рах гэсэн нэгэн хүсэл сэт- тэргүүлэгч гишүүний хувьд лын төлөө тэмцлийг халуу. ерөнхий сайд Ражив Ган- Эх дэлхий « цэнхэр “ тэлзэр хуран цугларчээ. Азийн орнуудын хүүхдийн | наар талархан дэмжиж | ди Азийн бүсийн лагерьт тариг минь үүрд амар ! Тэдний хувьд жирийн нэг бүсийн лагерийг зохион орон орны пионерүүд тээ» оролцогчдод чин сэтгэлийн амгалан байг гэж дуулц» » иионерийн зун биш ер бу. байгуулж байгаа юм. хүү тэмцэлд өөрсдийн илгээлт ирүүлснийг пионе- таана! улсын Танай сайхан оронд амарч байгаа Энэтхэгийн ард тү: ВҮГД НАЙРАМДАХ энэтхэг ЕРӨНХИЙ САЙДЫН ИЛГЭЭЛТ Түүнчлэн тэднийг үерхэй наадаж, эв нэгдэлтэй байх чий сэтгэлээр хү: мүүжүүлэхэд туслана гэж бодож байна. Энэ бол бид бүхэн үерхэл нохөорлол, эв найрамдал, хамтыц ажиллагааны үндсэн дээр энх тайвныг цогцлой бүтээх үйдэс суурь зюм. Та бүхэнд түмэн амгалан, сайп сайхай бүхнийг хүсэн ерөөс. Ражип Ганди -4444444444444 БНЭУ-ЫН ЕРӨНХИЙ САЙД ЭРХЭМСЭГ. НОЁН РАЖИВ ГАНДИ ТАНАА Нарлаг монгол орны пайслэл Улаан- баатар хотноо зохиогдож байгаа Азийн бүсийн лагерьт оролцогч бидэнд хан- даж элэгсэг дотно үгтэй илгээлт ирүүлсэнд Эрхэмсэг ноён Ерөнхий сайд Танд гүн талархлаа илэрхийлье. Найрамдалт Энэтхэгийн багачуудын олч толөологчидтой шүүр учран зол- гож, аз жаргал, найрамдал, нөхөрлө. лийн үзэл санааны дор үерхэн даслаа, Энэхүү завшааныг ашиглан Танд эрүүл энх, сайн сайхан бүхнийг хүсэн 44444444444 Р”-2П14Р г . ” “сан тинанна шиннн (шиижина шина АЗИЙН БҮСИЙН ЛАГЕРИАС ХИЙСЭН ГАЗАР ГАЗРЫН НАЙЗУУД Үндэстэн олны хүүхдүүд Үүрд нэг санаагаар амьдарна... Зүс царай, хэл яриа он- доо хүүхдүүд нарлаг «Най- рамдал» лагерийн тэнгэр дор хоолой нийлүүлэн дуулж хөл нийлүүлэн бүжиглэнэ. Энэт- хэгийн дуу хуур, солонгос хүүхдүүдийн хөдөлмөрч хи- чээнгүй зан чанар, афганис- таны нэхмэл хатгамал, гар урлал, зөвлөлтийн хүүхдүү- дийн урлагийн тоглолт гээд анхаарал сонирхлыг татсан зүйл олон байна, Дотно нөхөр минь Хаалга тогшин зөвшөөрөл авч ороход охид 4Сайн бай- на уу?» тээд баясгалантай инээмсэглэн мэхийн ёслов. Солонгос хүүхдүүд нуруу ту- руу, царай зүсээр хоорондоо их төстэй юм, Хүндэтгэл илэрхийлэх нь ч өвөрмөц, Би- дэнд орчуулагчийн хэрэг бай- сангүй. Солонгос охидын хэн нь ч орос англи хэлээр цэ вэрхэн ярина. Тэдний нэрийг Хон Сен Ен, Лим Ён сун, Чой Зин Сун, О Ён Сен гэнэ. Монгол нөхөдтэйгөө сэтгэ- дийн үгээ хуваалцаж бие би- ёЄз хүндэтгэн дотно Нөхөр- леж байгаа ажээ. Солонгос орны тухай, сур- даг сургууль, амьдардаг газ- рынх нь тухай гээд тэдэнтэй ярих зүйл сурвалжлагч хүнд юу эс мундах вэ? » Хон Сен Ен нз, Бид монголын баяр наадам үзлээ, Хүчит бөх барилдаж, сур харвах, хур- дан шмориндын уралдаан тун өвөрмөц санагдсан, Олон орны найз нөхөдтэй- төө танилцлаа. Түүний дот- лоодогч Ким Ир Сен-ийгээ их хүндэтгэдэг юм байна. Энгэ- рийн тэмдэг, улаан | бүчээ хэнтэй ч сольдоггүй гэнэ.Их жолоодогчийнхоо хөргийг улзан туузны дунд товойлго- сон тэмдгээ энгэртээ зүүж, Тад улаан бүчээ хүзүүндээ зангидан явах нь сололгос паонерүүдийн бахархал аж. Тэдэнтэй шонгол тазан охин нэг өрөөнд байдаг аж. «Унаж яваа мшорио, Хха- нилж яваа нөхрөө хайрла» гэсэн ардын маань зүйр үг бий, Монгол, солонгос хүүх- дүүд халуун гараа атгалцан жаргал зовлонгоо хуваалцаж насан туршид нөхөрлөнө гэж сэтгэл догдлон Өгүүлнэ. Өөрийн гэсэн зуслантгй болоосой! БНАФфгУ-ын пионерүүдийн “байдал тун лоо, Ардын гар урлал, дуу хөгжим, пионерүүдийн өөрс- дөө оёж хатгасан гар урла- лын бүтээл, гээд анхаарал татсан сонин сайхан үзмэ- рээр баялаг аж, Афган хүүх- дүүдийн дуу бүжиг, тоглоом наадам найз нөхдийнхөө та- лархлыг хүлзэв. Тэдэнтэй уулзаж ярилцахад хөгжил- тэй боловч бас сэтгэл сэр- хийлгэм зүйл ч сонсов. Ка- бул хотын пионерийн төв ордны захирал Магиха Омар, -« Манай Афган оронд ё хүнд байна. Хүүхдүүдэд маань тав тух- тай амрах байнгын ажилл4- гаатай пионерийн зуслан нэг ч байхгүй, Ганц хоёрхон х0- ног амрах пионерийн түр зуслан гардаг. Хүүхдүүд 6бо- гино хугацаанд холбишч ая- лал зугаалгаар явж ардын дуу хөгжмөөс суралцдаг.Ма- най пионерүүд энд их сай- хан амарч байна. Олон орны үе тэнгийнхэнтэйгээ танил- цаж инээж хөхөрч байгаад би сэтгэл догдолж байнагаж ярьсан юм. Дайн тулааны гал дунд сурч боловсрохын төлөө тэмцэж байгаа афган хүүхдүүдийн амьдрал үнэ- хээр хүнд байгааг бид мэд- нэ. Тэд өөрийн гэсэн пионе- рийн байнгын зуслантай бо- лохын төлөө тэмцэж байна, Эх оронд нь энх тайван цаг ирж, афган пионерүүдийн сайхан зусланд орон орны найз нөхөд нь хүрэлцэн очих цаг холгүй гэдэгт бид итгэнэ. Найрамдал лагерийн олон нөхөд нь Афган найзууд- даа тэмцэж ялахын улам их урам, итгэлд хайрласан чин сэтгэлийн үгээ хэлж дуугаа дуулна. Тэд өглөөний нарыг нэгэн дуугаар угтаж оройн нарыг баясгалант инээмсэг- лэлээр үднэ. Найрамдал нөхөрлөл, Энх тайвны төлөө уриатай, найз нөхдийн 4Найрамдаль хот- хон хөгжилтэй сайхан, Дурсаж явахад дурсгал багадахгүй Энгэр, шалгайдаа найз нөхдийнхөө дурсгасан, тэ- дэнтэй солилцсон тэмдгийг эгнүүлэн зүүсэн хүүхэд олон тааралдана. Хүүхдүүд | бие биедээ тэмдэг, ил захидал, тууз, хүүхэлдэй, үзэг, дэв- тэр түлхүүрийн оосор юу байгаагаа харамгүй дурсга- на. Тун жижигхэн зүйл Ч тэдэнд насан туршаа хадга- лах найз нөхрийн дурсамж болон үлддэг билээ, Нэгэн монгол хүү олон орны найз нөхдийнхөө өгсөн дурсгалын зүйлийг сонирхуулав, -- Чи хариуд нь юу өгөв дөө гэхэд толгойгоо илснээ, --« Ил захидал, марк, тэм- дэг өгсөн, Гэхдээ миний юм даанч цөөхөн байсан учир дороо л дуусчихсан гэв, 8о- чид маань монгол ил захи- дал, марк, тэмдэг, ер мон- толын гэсэн юм болгоныг со- нирхох юм, Тэд дурсгах зүйл элбэгтэй гэнэ, БНСРУ-ын пионерүүд гэ- хэд л пионерийн байгуулла- гынхаа тухай бүтэн цомог тэмдэгтэй иржээ. » -| МПБ-ын үйл амьдрал. тай холбоотой тэмдэг, ил 3а- хидал, дурсгалын зүйлийг олноор нь хийж хямд үнээр худалдаалж байвал зүгээр, сэн, Модон хүүхэлдэйнээс эх- лээд. бэлгэ дурсгалын зүйл дэндүү үнэтэй байна гэж хүүхдүүд өгүүлнэ, БҮРХЭГ ӨДӨР Ч НАРТАЙ МЭТ Тэр өдөр бороо зүсрэн хажуугийн уул манантай хэ- дий ч «Найрамдал» лагерь хөл хөгжөөнтэй байлаа. БНЭУ, БНАфгУ, БНСЧСУ, БНУАУ, Япон улсын үндэс- ний өдөр болж тэдгээр ул-| сын төрийн далбааг «Най- рамдал» лагерийн тэнгэрт өр- гөн мандуулав, Хүүхдүүд эх орон, пионе- рийн байгууллагаа | суртал- чилсан үзэсгэлэн гаргаж дуу хуурын наадам үргэлжилнэ. Үндэсний хувцсаа өмссөн афган хүүхдүүд арьсан хэн- тэргээ дэлдэн 4Буун дуу бүү гаргаач, хүмүүс ээ!» гэж тө- рөлх хэлээрээ дуулахад үг хэл, ая дан өөр тусдаа ч үн- дэстэн бүхэнд ойлгогдой бай- лаа. Хүмүүс бие биеэ ойл- тож ойртон нөхөрлөх хам- гийн “дотно, хамгийн ойр зүйл нь тийнхүү дуу хөгжим ажээ, Зоогийн ширээнд олуулаа! Үдийн цайны цаг боллоо. Зүг зүгийн амрагчид ямар хоол таалж байгаа нь С0- нин байв, Мах ихтэй монгол зоог хэдийн дасал болжээ. «Найрамдал» лагерийн то- гооч, үйлчлэгчид монгол мая- гийн зоог “бэлтгэхийн зэрэг- цзэ зочдынхоо аяд нийцүүлж хүссэн зоогий нь хийх гэж мэрийнэ. Энэ бол зочломт- гой монгол түмний минь сайхан ёс. Вьетнам, солон- тос, япончууд тутаргын төр- лийн зоог таална, | Тутар- гыг агшааж болгохоос эхлээд нарийн жор шаардана, Яаж болгосноос амт чанар шалт- таалдаг гэнэ. Энэтхэгчүүд мах огт хэрэглэдэггүй аж. Тэд халуун ногоо цагааг илүү хүснэ. Үндэсний өдрөө тэмдэглэж байгаа орны пио- нерүүдийг ард түмнийх нь уламжлалт зоогоор дайлж байлаа. Энэ бүхэн монгол тогоочийн чадлыг, харуулна. «Найрамдал» лагерьт ажил- лаж байгаа хүн бүхэн тийнхүү орон орны зочин жаалуудаа гэсэн халуун сэТ- гэлээр ажиллана, СУРВАЛЖЛАГА “иш шашишин гииииэ пинжана шинээн (юэ Хүүхдүүдийн хамгийн хайр- тай, бүхнээс дотно хүмүүс бүлгийн удирдагчид нь би- лээ. Хүүхэд бүхэн сорчуулгагүй ярихыг хүснэ - Арван долоо -- Арван дордоо - Биш ээ, арван долоо тээч, Монгол хүүхдүүд зочин найздаа монгол хэлээ зааж байгаатай цөөнгүй тохиов. ДЗО-ны ХШ их наадмын хот Пхеньянд «Сайн байна уу? Миний найз» гэсэн англи үг хамгийн олон сонсогдож байсан бол «Найрамдал» ла- герьт «Сайн байна уу?, Баяр- лалаа!» гэсэн монгол үгийг хамгийн олон хэрэглэнэ, - Танай хүүхдүүд бараг цөмөөрөө оросоор ярьж бай- на, Харин англиар ярьдагнь маш цөөхөн юм гэж солон- гос охин Хан Сен Ёнөгүүлэв. Гадаадынхан манай хүүх- дүүдтэй англи, франц, гер- ман, испани зэрэг өөрсдийн аль сайн мэдэх хэлээр яри- хыг хүсдэг аж. Гадаадын пионерүүдэд мон- гол орчуулагч (унгар, чех, герман, англи, испани, орос) үйлчилж байгаа хэдий Ч хүүхдүүд өөрсдөө ярьж ойл- голцохыг хүснэ. “Ёс заншлаа мэдэлцье! Гоёмсог сари өмсгөлтэй энэтхэг хүүхдүүд үзэсгэлэн- гээ тайлбарлаж охидын ДУ- ханд энгэсэг түрхэн хөгжөө- нө, Энэтхэгчүүдийн энгэсэг тэмдэг нарийн учир утгатайг- сонсож билээ, Энэтхэг ёсонд эмэгтэй хүнийг сэтгэлийн тэнцвэр багатайгаас муу үйлд орчих вий гэж магнайд нь билгийн нүд хэмээн энгэсэг тавьдаг аж, Ингэснээр санаа сэтгэл түвшин байж муу бо- дол төрдөггүй, амнаас нь муу үг гардаггүй, ер муу үйл үйлддэггүй хэмээнэ, Эр хүн энгэсэгтэй Явах нь ХО- вор, Их төлөв бямба гаригт энгэсэг тавина. Учир нь бямба гаригт хүний санаа сэтгэлийг муу хүч эзэмдэ- хийг оролддог гэнэ. Нэгэн энэтхэг хүү төрийн далбааныхаа учир утгыг тайлж өгөв, улаан, цагаан ногоон дэвс- гэртэй, голдоо нарыг багтаа- сан мэт дугуй байдгийг бид мэднэ, Цагаан өнгө нь энэт- . хэг түмэн үнэн шударгыг дээдлэн хүндэтгэдгийн учир, улаан нь хувьсгалын өнгө, ногоон нь энэтхэг газрын но- гоон ургамлыг төлөөлнө. ДУ- гуй нь «хүний амьдралын хүрд» нарны цацраг мэт 24 цаг, Бас 24 зүг ч гэдэг, Энэт- хэг хүүхдүүд ард түмнийхээ түүх, зан заншлаа сайн мэд- дэг нь үзтэл илэрхий, Өсвөрийн сурвалжлагч Э, ЖАРГАЛСАЙХАН Ш. ОДОНТӨР «Миний нэрийг Миханл Шьютц гэдэг, Би арван хоёр настай, Ээж минь орос, англи хэлний багш. Аав усны инженерийн мэргэжил- тэй. Манайх Вурцен хотноо ам бүл гурвуул эвтэй найртай аж тө- рон сууж байна. Би зургадугаар ангийн сурагч, Найз нөхөд минь, энэ цомгоос миний бяцхан намтар- тай танилцана уу?» Михаил Шютц хэмээх герман хүүгийн намтрын цомгийн эхний хуудсанд ингэж бичжээ-- Анне Метцлер охин цомгоосоо энэ зургийг авч өгсөн юм. Тэрээр хайртай морин хийл хөгжмөө тог- лож байна. Анне Метцлер охин оро- соор сайн ярина. | Шүлэг бичих дуртай. Найз нөхөддөө шүлгээ ун- шиж-өгөх бүр ч сайхан, Лейпциг хотын хөгжмийн тусгай дунд сур- гуульд морин хийл хөгжмийн ан- гид сурдаг, Өдөр бүр нэгээс хоёр цаг морин хийлээ барьж нотны ард сууна. Түүнд Марья, Франциско сайн найз бий. БСЭЛн йн Н өрхүүлтэй бяцхан жаал нойрсож байна. Сүүн шүд нь дөнгөж цухуйсан мариалаг жаал иннижниа! шинихигхи! шинаиллахц сэнсатсл ирдагшхагы шаш Фэн з нөсорииЖ ВииВэ гал уалгоилиМ0С хүү мөлхөж явна. Аавынхаа дөн- гөж өвдгөөр татах жаахан хүү биднийг инээмсэглэн харж зогсо- но... Цомог үзэж буй хүүхдүүд Ми- хаил Шиютц найзынхаа нялх багын хөгжилтэй зургуудыг харж инээл- дэнэ. Тэд найзынхаа аав ээжтэй нь танилцаж, төрөлх Вурцен хо- тоор нь зугаалж. зуслангийн бай- шинг нь харж, тэр Ч байтугай Ми- хаилийн суудаг өрөөгөөр нь орж үзэх шиг болов, Тэрээр Зинго гэдэг иохойныхоо зургийг хүртэл цомог- тоо хийхээ мартсангүй, . БНАГУ-ын пнонерүүд өөрийн намтар түүхийг өгүүлсэн хувийн цомогтой ирсэн нь бүхний анхаар, лыг татав. Хүүхэд болгон тийм цомогтой болохоор шийдсэн ч байж мэднэ. Михаил Шиютц цомгийнхоо төгс- гөлийн хуудсанд «Ташалцья, Найз аа!» гээд хаягаа бичжээ. уулаа! ЯМёХ 3250 Юогсет Ёгед - Урт”? Орф я”» 4 7/ !, 5 СО ЭР НУ 2анай (0нАЙ) Олох алс СЯРОС пАВ) ! ! 8! : ! БНАСАУ-ын нийслэлд Пхе- ньян хот. Орчин үеийн өндөр өндөр барилга сүндэрлэсэн, битүү ногоон мөд, өнгө өн- гийн цэцгээр хүрээлэгдсэн, цэвэр цэмцгэр энэ хот дэл- хийн түг түмэн хүний анхаар- лыг татаж байсан нь саяхан. Эрх чөлөө, аз жаргалтай амьдралыг хүсэн мөрөэдсөн, энхийг эрхэмлэгч мянга мян- ган залуучууд таван тивээс хуран цугларч нэг л хүсэл, нэгдмэл зорилгоо нээн ярилц- сан. Дэлхийн залуучууд оюут- ны ХШ их наадам энд бол- сон юм. Манай гаригийн зүг бүрээс ирсэн 179 орны 20000 гаруй төлөвлөгчдийн нэг болж их наадамд орол- соны хувьд үзсэн харснаа сониныхоо мянга мянган ун- шигчидтайгаа хуваалцахыг их аз завшаан гэж бодож байна. КВАНБОКИЙН ҮДЭШ МАРТАГДАХГҮЙ Кванбок. Их наадамд 20- риулж баатарлаг, хөдөлмөрч Солонгос ард түмний жил ха- тасын хугацаанд барьж бос- тосон хороолол. Таваас 42 давхар 60 барилга байшин- тай энэ хорооллыг орчуул- бал «Сэргэн мандалт» гэсэн үг аж. Их наадмын амьдрал, 8 хоногийн дуртгал эндээс эхэлнэ. Өнгө өнгийн гэрлэн чимэглэл, яруу тунгалаг со- лонгос аялгуу, бужигнасан за- луучуудын хөл хөдөлгөөн, энэ бүхэн солонгын долоон өнгө, Кванбокийн үдшийн өнгө аяс. Үндэсний бүжгээ бүжиглэж буй залуус, ширээ тойрон сууж үдшийн бүдэг гэрэлд хүүрнэн суугаа охинд хөвгүүд, инээд баясал, Дуу хуур--их наадмын өрнүүн амьдралын ерийн дүр зураг. -- Амьдрал ямао сайхан юм бэ? Бид бүгдээрээ энэ олон улс орны хүмүүстэй хамт амьдарна гэдэг сонин юм. Ийм сайхан амьдралыг хүсдэггүй, бусниулдаг хү- мүүст энэ бүхнийг харуулах юмсан, муусайн душмануу- дад...тэж Афганистаны Мух- мад гэдэг залуу шүүрс алдан өгүүлж нь өөрийн эрхгүй санаанд тодорно. сын сэтгэл санаа, хОхан ЖЕртөнц, санал бодлыг солилцуулж, танилцуулан НӨ- хөрлүүлж,. амьдрал жаргал, сэтгэлийн. төнхээ бэлзглэсэн Нванбокийн Намуун үдэш мартагдахгүй эз. “ЭНХИЙН ТАГТАА МИНЬ НИСЭЭРЭЙ 7 дугаар сарын 1-ний 19 цаг. Энэ өдөр, энэ цаг мөчийг бид юутай их хүсэн хүлээсэн билээ. Пхеньяны төвд урсах Тэдон голын эрэг дэх Нынна арал дээрх Майн нэгиийй нэрэмжит цэнгэлдэх “хүрээлэнгийн 150 мянган хүний суудал пиг дүүрэн, Хоромхон зуур «Мансэ!» («Мандтугай») гэсэн дуун цэнгэлдэх хүрээлэнд хадахад ёслолын буудлага болж, өнгө өнгийн бөмбөг агаарт дэгдэн хөөрлөө. Цэнгэлдэх хүрээлэнгийн төв асрын арын 60 метр өндөр, 150 метр хочар Лас, Чузсэт дэлгэцэн дээр мянга га- руй хүүхдийц хийж бүтээсэн уран зургуудыг наадмын төлөөлөгч, зочид Гайхан би» ширч суусан. Талбай дээр бүжих үнлэс- ний хувцас, ягаан цэцэгтэй бүс лийг -оӨЕрнм сон тэн далай давалгаалах , Их наадмын хүндэтгэ жагсаал ДЗО-ны ХЇЇ ихнаад- ИХ НААДАМ, ЭНХ ТАЙВАН, АЗ ЖАРГАЛ -- Охндын бүжиг мын орон--3ХУ-ын залуу- чууд оюутны төлөөлөгчдөөр эхэлсэн юм. Солонгос ца- гаан толгойн дэс дарааллаар ийнхүү 179 орны залуус цогтой хийморьтой жагсаж явлаа. Тэдний дунд Сеулийн засаг захиргааны хорнг саа- дыг давж, цор ганцаар ирсэн Өмнөд Солонгосын оюутан Рим Су Ген алхана. Түүнийг энд оролцогчид халуун дотно гүн хүндэтгэлгэй хүлээж ав- сан юм. Үндэсний хувцастай, 13 үзэсгэлэнт бүсгүй их наад мын тугийг хүндэтгэлтэйгээр барьж явна. Одоогоос 42 жи- лийн өмнө Прага хотноо манд- сан их наадмын туг ийнхүү 13 дахь удаагаа Азийн тэн- гэрт мандлаа. Их наадмын бамбар барь- сан хос залуус цэнгэлдэх хү. рээлэнд задгай машинтай орж ирэн бамбар асаах тэр агшинд тэнд суусан мянга мянган хүн суудлаасаа босч удтал ура хашгиран алга нижигнүүлж байлаа. Нээлтийн ажиллагаан дээр СХН-ын Төв Хорооны ерөн- хий нарийн бичгийн дарга, БНАСАУ-ын ерөнхийлөгч Ким Ир Сений «Залуучууд оюутнууд цаг үеийн манлай. лагч болтугай» гэсэн үгийг зочид төлөөлөгчид талархан хүлээж авсан. «Импернализ- мын эсрэг, эв санааны нэг- дэл, найрамдал нөхөрлөлийн төлөө!» гэсэн ганц уриатай таван тивийн залуучуудын энхийн төлөө тэмцлийн ИХ үйл явдал ДЗО-ны ХШ их наадам ингэж эхэлсэн юм. Газар дэлхийд энх тайван үүрд мөнх байг гэж бэлгэдэн тэнгэрт хөөргөсөн мянга мян- ган энхийн тагтаа элин хХа- Лин нислээ. 4 ХҮҮХЭД БИДНИЙ БАЯЛАГ... Их наадмын хүрээнд улс төр, урлаг соёл, Спортын 1200 гаруй арга хэмжээ болж өнгөрлөө. Тэдгээрийн нэг нь хүүхдийн тусгай арга хэмжээ юм. Мангендэний сурагчдын ордонд хүүхдэд хайртай, тэд- ний төлөө зүрх сэтгэлээ 30- риулж явдаг олон хүн цуг. ларчээ, Энэ дэлхийн бүх хүү: хэд сайн сайхан амьдарч, сургуульд сурч, боловсрол эзэмшиж Чадаж байна уу? Үгүй ээ. Хэнд ч хэдийд Ч муу юм хийгээгүй хэрнээ лийн тэдний зарим инь ончрөл ха- гацал, Өвчин аовлон, өлсгө, ЖЭЛЭЭ -- Уран хатгамалч Ким Рюн Ха охин лөн гуйланчлал, хүнд хүчир ажил, үхэл...гээд эдлэх ёс- гүй зовлонг эдэлж байна. Хүүхдийн эрхийн тухай олон талын асуудлыг хүүх- дийн төвд цугларагчид ийн авч ярилцлаа. Энд болсон өргөтгөсөн хурал, ярилцлага маргаан ганц энэ сэдэвт Л чиглэсэн юм. Хүүхдийн 1Т9- вийн үйл ажиллагааг СИМБА- гийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга Андраш Мезарас уднр- дав, Хуралдаан дээр ихэвч- лэн томчуул өөр өөрийн улс орны хүүхдүүдийн амьдрал, тэдний эрхийн талаар ярьж байсан. Харин Танзанийн 12 настай Дина охин Энд үг ХЭЛ- сэн анхны хүүхэд байв, Ди- па: -- Хүүхдийн эрхийн Кон- венци гаргахыг бүрэн дэм- жиж байна. Бидний эрхийг эцэг эх, Насанд хүрэгсэд, ямар ч улс орны хууль хам- гаалах ёстой гээд хүүхдДүү: дийг өнөөдөр зодоон нүдээн, архи, мансууруулах бодис зэргээс урьдчилан сэргийлж, хамгаалах хэрэгтэй гэв. Ма- пай орны өсвөрийн Сүхбаа- тарчуудыг толөөлж их иаа- амд 159 пионер сурагч оролц- СОН. билээ. Тэдний нэг МПБ- ын тэргүүлэгч, нийслэлийн Ё олопЦТ БОГ ЭлА -122 36 дугаар сургуулийн сурагч Б. Батбаатар тус төвийн ажиллагаанд оролцож, пио- нерийн байгууллага, манай өсвөр үеийнхний амьдрал, ажил үйлсээс ярьсан нь га- даадын зочдын анхаарлыг татлаа, Их наадамд зориулсан хүүхдийн олон улсын /лаге- рийг Пхеньян хотоос 35 км- ийн зайд орших Сокамд нээн ажиллуулсан юм. Г.Отгонсү- рэн, Ц. Одмандах, Б. Лосол- маа, Н. Энхтүвшин, Ж.Алн- маа нарын манай 9 пнонер тэнд амарсан. Сокамд болсон хэвлэлийн бага хурал дээр монголын пионер, 75 дугаар сургуулийн сурагч М.Алтан- гэрэл бүхнээс урьтан босч, -- Томчуул бидний эрхийг хамгаалж, хүндэтгэх талаар ярилцаж, конвенци гаргах гэж: байгаад баяртай байна. Яг энэ үезр эх оронд маань Азийн бүсийн лагерь нээг- дэн ажиллаж байгаа. Ирээ- Дүйн их үйлсийг гардан бү” тээгч бид үерхэн нөхэрлөж, үүрдийн энх тайвны төлөө Дуу хоолойгоо нэгтгэж бай- на, Би энд олон сайХан найз нөхөдтэй боллоо. Анхны С0- лонгос найз. Пак Ён Иль маань Вонсан хотын дунд сургуульд 10 (онц гэсэн үг) сурдаг гээд найз нөхөд, зүер- хэл нөхөрлөлийнХөө тухай ярив. 2 Хүүхдүүд энх амгалан, жаргалтай амьдрах тухай хү. сэл мөрөөдлөө хуваалцаж эв нэгдлээ бэхжүүлж, газар газрын үе теэнгийнхэнтэйгээ уулзан учирч, энхийн төлөө тэмцэлд түрлэг нэмж байлаа, Хүүхдийн төвийн үйл ажил- лагаа, бидний баялаг, гэрэлт ирээдүй болсон тэднийхээ төлөө томчуул, улс нийгэм юу хийх ёстой вэ? гэдэгт л анхаарлаа төвлөрүүлсэн юм. Их наадмын хүрээнд болсон бүх арга хэмжээ зэвсэг ху- раах, цөмийн зэвсэггүй дэл- хий ертөнц, байгуулах, импе- риализмын эсрэг эв санааны нэгдлээ бэхжүүлэх зэрэг олон хурц асуудалд чиглэж бай- сан. АВЬЯАСЛАГ СОЛОНГОС ХҮҮХДҮҮД Нх наадам болсон энэ ор- ны хүүхдүүдийн нь тухай ажигласнаа товч ч гэлээ өгүү- лэхгүй байж боломгүй. Энэ өдрүүдэд хаа Ч явсан цэвэр сайхан хувцасласан цоглог хөөрхөн хүүхдүүд тдаралда- на. Хотын гудамжаар ганц нэг гээрээ яваа хүүхэд ховор юм. Ихэвчлэн бөөн бөөнөөрөө жагсаалаар ямар нэг Дуу дуулж явна. Хүүхдүүдийн зохион байгуулалттай, дэг журамтай нь алхам ү2алыд ажиглагдана. Дуулж, бүжиг- лэж буй хүүхдүүдийг хара- хад бүр чин сэтгэлээсээ, дээд зэргийн Сайхан дуулах юм шүү гэсэн байдал нүүрнээс нь нлт. Ер нь солонгос хүүх- дүүд гоо зүйн боловсрод их сайтай юм. Сургууль, пноне- рийн орднуудад зураг зур, сан, уран хатгамад хийсэн охид хөвгүүд элбэг. Тэдон голын зэрэг дээр Ким Рюн Ха охинтой танилцсан юм. 9 настай, 3 дугаар ангид сурдаг аж. Нүд эрээлжлэм олон өнгийн мяндсан утсаар уран хатгамал хийж буй нь гТайхмаар. Өнгө будгийг со, лонгоруулан хоршиж, сурам- тай хатган мэтгэж байгаа энэ бүтээлээ 5 настайдаа зхэлсэн бөгөөд удахгүй ДУУ, сах гэнэ. Тэгээд их удир дагчдаа бэлэг болгоно тэж өгүүлэв. 3 настайгаасаа эхэлж хатгамал хийж сурсан ЭНЭ охины анхны бүтээл дүрслэх урлагийн галерейд бий. Их наадмын үеэр ажил» ласан Монголын ҮНДЭСНИЙ төв өдөр бүр зочин гийчнээр дүүрэн байлаа. Гадаадын олон орны залуучууд оюут, ны төлөөлөгчөөс гадна СО: лонгосын хүүхдүүд ирсэн, Тэд урлагийн тоглолтоосоо сонирхуулсан юм. «Зулай цагаан Алтай» дууг ягЛ монгол хүн шиг цэвэр хэлж, цээл хоолойгоор дуулсан хүү бидний хайр талархлыг Хү- лээсэн билээ. Солонгосын хүүхдүүд урлаг уран сайханд дуртай, их авьяаслаг чадвар- лаг юм. Ялангуяа олон хүү" хэд хамарсан тоглолтыг харж байхад бүгд нэг хүн ШИГ Жигд, ДЭЭД ТӨВШИНД 89 бояЧ бахархмаар хийнэ, үүрний баясал сайтай, хөнгөн эвлэг хөдөлгөөнтэй, цээл яруу ДУУ хоолойтой. Тэд ятга, баян хуур хэгжмөөр тоглох нь бүр ч онцгой. Даруу төлөв, сэргэлэн, авьяаслаг, солонгос хүүх, дүүд аугаа их удирдагч Ким Ир Сений хэлснээр «-..СО- лонгосын ирээдүй, гэрийн хаан» юм. Манай сурвалжлагч н, Энхчимэг !» БНЭУ-аас олон улсын пионе- рийн «Найрамдал» лагерьт амра- хаар ирсэн арван зургаан настай Анкан Бэнэжип хүү монгол найз нартаа зориулж «Энх тайван, эв найрамдал», «Дайн ба энх» зэрзг хэд хэдэн өгүүллийг төрөлх Кал- ката хотдоо байхаас бичжээ. Энх амгаланг эрхэмлэн дээд- лэгч эх орон, ард түмнийхээ ту- | хай өгүүлсэн энэтхэг хүүгийн эл бяцхан өгүүллийг нийтлэв. шлштлтиШє тжестилоаршолАХЖН ЭНХ ТАЙВШ, Эв НАЙРАМДАЛ Энэтхэгчүүд энх амгаланг эрт дээрээс хүсэж мөрөөдөж ирсэн уламжлалтай ард түмэн, Махатма Гандийн эрх чөлөөний төлөө тэм- цэл тэрхүү хүсэл мөрөөдлийн эхийг авчирсан юм. Манай анхны ерөнхий сайд ЖЖа- вахарлал Неру энх тайвны үйл хэргийн төлөө амь насаа зорнул- сан хүн. Түүний мэндэлсний зуун жилийн ойг Энэтхэгийн ард түмэн, хүүхэд багачууд бид ёслол төгөл- дөр тэмдэглэсэн билээ. Жавахар- лал Неругийн төрсөн охин ИНнди- ра Ганди ч бас эцгийнхээ үйл хэр- гийг нэр төртэй залгамжилж, энх тайвны төлөө цогтой тэмцэгч байс ныг хүн төрэлхтөн мэднэ. Түүний хүү ерөнхий сайд ноён Ражив Ган- ди эхийнхээ улс төрийн чиг шугам энх тайван, эв найрамдлын төлөө тэмцлийг тууштай үргэлжлүүлж байна. Төвийг сахисан гадаад бод- лого бол зөвхөн манай Энэтхэг орны төдийгүй энхийг эрхэмлэгч бүх улс орны уриа юм. Ноён Ра- жив Ганди энх тайван, эв найрам- далд хэмжээлшгүй хайртай хүн. Тэрээр монгол түмэнтэй эв най- шивхэсиэиээнллилионэтэхад ЭЭ !!Л8Л12Л. элэгсэг дотво нөхөрлө. 3 Би Энэтхэг орноос ирсэн. -Энэт- хэг бол Будда, Ашока, Неру, Ма- хатма, Ганди нарын төрж өссөн эх орон билээ. Тэд цөмөөрөө энх тайван, эв найрамдлын элч төлөө. лөгч байсан юм. Би энхийг эрхэмлэн” дээдлэгч орноос ирсэн болохоор монгол ор- ны. Энх-тайвны цэнгэг агаараар амьсгаалж,- энх. амрын ариун усаар ундаалж, хүүхэд багачуу- дынх нь энх мөнхийн хүслэнг мах цусандаа хүртэл мэдэрлээ, Ертөн, ЦӨД ЭНХ тайвнаас илүү эрхэм чу. хал зүйл байхгүй гэж би боддог. Ирээдүйдээ итгэл дүүрэн байд- тийн учир ч үүнд л бий... хийг бидэнд эрхэмлэн захисан юм. Өнөөгийн Энэтхэг орон дүр төр, хөө олж цэцэглэн хөгжих, дэлхийн улс түмнүүдтэй энх тайвнаар найр- саг харилцахад 7Кавахарлал Неру- гийн оруулсан хувь нэмрийг үгээр илэрхийлэх аргагүй билээ. Өвгөд дээдсийнхээ гэрээслэлд туйлаас үнэнч Энэтхэгийн ард түм- ний хойч ирээдүй хүүхэд багачууд бид энх тайвны төлөө тэмцэлд дуу хоолойгоо цэгтгэн, энхийн мон- гол оронд найз нөхөдтэйгөө тавтай сайхан амарлаа. Орон орны хүүхэд бид энх ам- галанд дуртай, осчий Англи хэлнээс Д. БОЛДЦЭРЭН “ орчуулав. ТОГОРУУ БҮЧСЭН ШИРЭЭ Сасаки Фумико гуайг олон хүү- хэд тойрчээ. Тэрээр өнгийн цаа- саар тогоруу бүтээж буй хүүхдүү- дийг хайр бялхсан нүдээр ширтэн толгойг нь илж өхөөрдөнө. Тэр эмэгтэй, домогт япон охин Садако Сасакийн эх нутгаас олон улсын пионерийн «Найрамдал» лагерьт ирсэн билээ. Сасаки Фумико гуай ширээн дээр тогоруу нэмэгдэх бүр яг л хүүхэд шиг хөөрнө. Сасаки Фумико, түүний нөхөр Сасаки Хидэо хоёр «Найрамдал» лагерьт тийнхүү хаана явсан газар бүртээ хүүхдийн дунд байлаа. Тэд хүүхдэд зүрх сэтгэлээ зориулсан улс аж. Японы хүүхдийн Куса-Но- Нэ (Өвсний үндэс) байгууллагат бүх л насаараа ажиллаж, хүүхдийн сайн сайхны төлөө хүч хөдөлмөрөө зориулж яваа хүмүүс юм... Сасаки Хидэо гуайгаас -- Танай байгууллага ямар со- нин нэртэй юм бэ? Яагаад «Өвс- ний үндэс» гэж нэрлэсэн юм бол? гэвэл -- Өвс ургамлын үндэс .хөр- сөнд байсан цагт заавал ургаж цэ- цэглэнэ. Энэ бол хэн ч зогсоож үл чадах байгалийн жам. Үндэс бүхэн бие биетэйгээ орооцолдон сүл- жилдсэн байдаг. Хүүхэд багачууд маань ургамлын үндэс шиг-урган өсөж, бие биетэйгээ бат бэх үер- хэж нөхөрлөг гэсэн санаагаар тийн- хүү нэрлэсэн юм гэв... 40 гаруй жилийн түүхтэй Нуса- Но-Нэ байгууллага япон багачуу- дын чөлөөт цагт голлон анхаарлаа чиглүүлдэг юм байна. Сасаки Хи- дэо -- Хүүхэд бол хүүхэд. Тэдэнд -томчууд бид дэндүү их шаардлага тавих юм. Хүүхдийнхээ ирээдүйг их бодоод, яг өнөөдөр яах ёстойг Нь төдийлөн ойлгохгүй орхиод байх шиг. Манай Япон оронд хүүх- дүүдэд тоглох цаг маш бага бай- даг. “Тэд чөлөөт цагаа компьюте- рийн тоглоомд зориулж байна. Компьютер, үнэн хэрэгтээ энэ чинь тоглоом биш. Хүүхэд, оюун ухаа- ны маш хүнд хөдөлмөр хийж бай- гаа хэрэг. Харин танай «Найрам- дал» лагерьт хүүхдүүд маш тав тухтай амарч хүссэнээрээ тоглож байгааг хараад сэтгэл их хөдөлж байна. Хүүхэд насны хамгийн аз жаргалтай үе бол өөрөө юмаа мэ- дэж, том хүн шиг, яг л эзэн хүн шиг байх юм. Тоглосон шиг тог- лоно гэдэг бол хүүхэд, хүн болж хүмүүжих маш том сургуульд сурч байна гэсэн үг. Ирэх жил манай байгууллага хүүхдүүдээ танай сай- хан” оронд ирүүлнэ. Япон, монгол хүүхдүүд бие биенээ ойлгож үер: хэж нөхөрлөг хэмээн сэтгэл догд- лон өгүүлэв. Сасаки Фумико гуайн өмнөх ширээг тогоруун цуваа аль хэдий- нэ бүрхжээ. Хүүхдүүд эртний япон домогт өгүүлдэг энх мэндийн цаа- сан чтогоруу бүтээсээр... МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ УРТЫН ДУУНЫ УЯН ЭГШИГ В.И. Лениний нэрэмжит МПС-ын Төв Ордны их танхим үзэгчдээр дүүрэн. Хөшиг алгуурхан нээгдэж дуу хуурын өлгий -Дунд- товь аймгийн улаан бүч. тэний цогтой халуун.мэнд- чилгээг дэвшүүлье гэсэн охины цоглог дуу танхим дүүрэн хадна. ЗУРАГ ДЭЭР: Сурагч Б.ЦОГТБААТАР 0. АЛТАНХУҮ НАР ястны бүжгийн цогц, гүй гүнзгий утга агуулгыг илэрхийлнэ. Говь сайхан нутгийнхаа байгаль, хүн ард, “аж амьдрал, ажил үйлсийг говийн хүүхдийн тоглоомоос сэдэвлэсэн «Хорголжин шиг, шиг» «Дундговийн магтаал», го- | “Үнэхээр Ч энэ санааг нотлох мэт урлагийн Тай» лан тоглолт «Уяхан Зам» буу тивийн яаран» уртын дуугаар эхэллээ, Морин хуур, уянгалаг хөг хоршин нийлсэн уртын дууг ийй олон хүүхэд дуулж байгаа иь бахарх- жир урагчдын мэндчилгээ бүжиг халх, дүрвэд, баяд, ХОТОН, ТЭЭД манай олон лимбийн аялгуутай. вийн зэрэглээ зэрэг бүжиг, дуу хөгжмийн эгшгээр яруу тод үзүүлжээ. Тайзач дээр таван настай О. Цэ. рэнжаргал гарч ирж 7а» салга биелгээ бүжихэд үзэгчид нижигнэтэл алга ташив, Тавхан настай бяц» хан хүү бүжгийн ур чад: тараараа олныг баясгаж. хөгжөөв: Э «Боржсон чуулбар» бү- жигт гоцлол бүжиглэсэн хэжимэииэрмэ хэ Дйлэсиланлг «-Д, Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэли гурван настай Б. Ууганбаяр охин ч мөн адил. Хүн бү. хэн тэдний бүжгийг со- нирхон, өхөөрдөн, шагширч байлаа. Нийтдээ 50 шахам хүү- хэд хамарсан Дундговийн пионер сурагчдын урла- гийн тайлан тоглолт дуу. бүжиг, хөгжмийн 20 га- руй үзүүлбэртэй юм. Тог- шолтын (дийлэнх хэсгийг уртын дуу ардын хөгж- мийн чуулга, үндэсний бүжиг эзэлж байгаагаас үзэхэд манай өсвөр үеийн- хэн ардын “урлагийн ад. вин сангаас бүтээлчээр сурч байна даа гэсэн баяр- лах сэтгэл төрүүлэв. ҮҮ- нийг үзэгчид Ч бахдач ярьж байлаа. 5 83 дугаар сургуулийн юурагч Хулан, “Мөнхзул нар -- Бид эзэнд эх орны. хоо янз бүрийн аймаг, сургуулийн сурагчдын кон- церт олныг үзсэн. Дунд: говь аймгийн найз нөхөд маань уртын дуугаар ял- гарч байна. Уртын дуу сайхан дуулдаг хүүхэд олон маа. Хоёр жаахач хүүхэд бүжиглэсэн нь ёс» той хөөрхөн,,, гэцгээв. Тоглолтын дараа уртын дуу дуулсан хүүхдүүд дээр очиж, хамгийн сай- хан дуулдаг нь хэн бэ? гэвэл, хажууд байсан хэсэг сурагч, -- Бүгдээрээ л сайхан дуулна. “Гэхдээ Цогтсай- Хан эгч илүү шүү гэв Тэр охинтой уулзахад: Бүжигчин хүү О. ЦЭРЭНЖАРГАЛ Талгат. лнэ -- Би Мандалговь хо- тыл 10 жилийн нэгдүгээр сургуульд сурдаг. ТТавду- гаар ангид сурч байхдаа хөгжимт драмын театрын дуучин. Дэлгэр гуайгаар «Жороо баахан улаан» гэ- дэг дуу заалгаж дуулж эхэлсэн. Дараа нь дуучин Дүнжмаа гуайн уртын.дуу- ны дугуйланд орж суралц- “лаа. Би дуулдаг болсондоо бахархдаг. Уртын дуу на- дад үргэлж баяр баясга- лан бэлэглэдэг гээд энгэр, тээ зүүсэн медалиудыг үзүүллээ. 7 Хүний хийж, бүтээж маддаг бүхэн хүнд аз жар- гал, амжилт авчирдаг жам- тай, Яагаад ч юм бэ, урьд нь уртын дууг зөвхөн том- муул, тэр дундаа цөөн хүн дуулдаг болов уу гэсэн бодлыг минь хүүхдүүдийн энэхүү тоглолт бүрэн өөр- чиллөө. Сурья, чадья, авь- яасаа нээн хөгжүүлье гэ- вэл хэн ч, хэдэн настай Ч хамаагүй бүхнийг чадна гэсэн баттай итгэлтэй Эн- дээс гарлаа. Дуу хуурын өлгийн өс- вөр үеийнхэн ингэж айм- гийнхаа бахархлыг нийе- лэлийнхэнд нотлон харуул- лаа. Тэдний жишээгээр ардын урлаг, тэр дундаа уртын дууны уянга хєа сайгүй эгшиглэн түрээсэй гэж хүснэм. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ сонины зөвлөл йн цомбицатад хэвлэв 123456789101112 Өтутс | ОРОН КҮХНИЯ пУОЛЕТАРИ, мАР НЭГДЭГТҮН! МЮ13 ямн хөв хбРО НЭВэжих мпь ын Д СүхьлААТАРЫН 8 зөвлөлийн сОНнм», КҮН БОЛОХ УХААНЫ БАГШ ООүс насны хамгийн том баяр сөн дээр очвол тэшүүрчин, ха- Зэн ардын сургуулийн хаалгаар нын сонин гаргахад зураач, ая- орж, сурагч гэдэг эрхэм ны замд явахад паргианч байж Ядар хүртэх юм.Анхны хичээл, пионерүүдээ бисэр үлгэрлэн да- эхний онц дүн, багшийн хайр гуулахыг эрхэмлэдэг. Тэгээд ч тэрэлтсэн харц..Үл мартах дурс- пионерүүд удирдагчаа хамгаас ” жаат үйл явдал нэн олон. Тэр илүү хайрлаж хүндлэх нь олон- Жо, пионерийн улаан бүч таа. Хожим том болсон хойноо ч зүүж, өсвөрийн Сүхбаатарчуу- дурсан ярих халуун дурдатгал одын эгнээнд багтсан өдөр үнэ- элбэг байдаг. Ё Бэхд Эхарэн товныд насаа дур- Пионерийн удирдагчдын ул- 0 6ваз пионерийн ахлах удир сын анхдугаар чуулганд орол- дагч хамгийн цогчдод МАХН-ын Төв Хароог орно. ноос ирүүлсэн илгээлтэд «Бид " «Хүн болох ухааны багш нар єгөсдөр пионерийн удирдагчийн бөгөөд тэдний хамгийн эр- түрүүн санаанд тухай ярихдаа, түүнийг үзэл хүндтэй нь юуны урьд эх суртлын фронтын ажилтан, ёс- эн сурган хүмүүжүүлэгчид, вөрийн | Сүхбаатарчуудын улс 4 ерийн ахлах удирдагч гурав “өрийн удирдагч. хүмүүжүүлэгч ом. Эх, эцэг бол тєрүүлсэн хүүх- гэж нэрлэж байна. Улс төрийн дээ хүн болгон хүмүүжүүлзх ажилтнууд тэмцэл тулаанд ч, байгалнас заяасан үүрэгтэй ир-ажил хөдөлмөрт ч ямагт тэргүүн тэд мөн. эгнээнд явдаг нь тодорхой» гэж Сурган хүмүүжүүлэгчид бол тэмдэглэсэн. ард түмпий үр хүүхдийг сайн Нам, ард түмнийхээ хүн болгохоор улсаас томи- найдвар хүлээсэн ахлах догдсон эрдмийн багш нар юм. дагчид өөрчлөн байгуулалтын Пионерийн ахлах удирдагч шинэ замд пионер багачуудаа шар бол багачуудыг сайн пиопер гараас нь хөтлөн, ухаан санаа- болгохоор нам, эвлэлээс томин- гаараа дагуулан урагшилж яв- логдсон улс төрийн ажилтан на. Өсвөр үеийнхний мэргэжил билээ... эзэмшихээс илүү нэн чухал, гол Төрийн шагналт зохиолч Л. зүйл бол жинхэнэ хүн болох "Түдэвийн утга агуулга төгөлдөр чанар юм. Пионерийн удирдаг- энэ үгийг писнерийн удирдагч- чийг хүн болох ухааны багш дын улсын хоёрдугаар зөвлөл- хэмээн нэрлэсний нарийн учир, төвний босгон дээр тїмдэглэхэд утга ч үүнд бий. бахархалтай. Үглэж хүмүүжүүлэхээс илүү Зөвхөн сургуулийн хүрээнд үлгэрлэж хүмүүжүүлэхийг эр- тэхэд багш бүхэн писнер байсан. хэмлэсэн пионерийн удирдагчийн ТэзЕч инонерийн улаан бүч чинь бие, сэтгэл гагцхүү хүүх- ” насаараа нандигнан зүүх эрх дүүд та нарын сайн сайхны тө- эдэлсэн багш бол пионерийн лвөе байна. Ардчилал, ил тод байдлын үед " жиндээ намируулсан ахдах болох гэж байгаа пионерийн удирдагчийн сэтгэл санаа пио- удирдагчдын улсын хоёрдугаар зөвлөлгөөн пионер сурагчид та хүн болоход итгэл удир- Тїнонерийн ахлах үу, Ч. Тунгалаг (Сүхбаатар аймаг) -- Хүүхдүүд улаан бүчээ зүү? Хэн суралцахыг эс хүснэ,тэр жээр хийморь ордог. Ухаан са- жинхэнэ хүн болж хэзээ ч ча- нь гал дөл улаан бүчнээс дахгүй гэсэн мэргэн үгийг пио- дүрэлзэх шиг болдог. Пио- нер багачууд Минь алхам тутам- “шєрийн удирдагч тэр гал дөлийг даа санаж яваарай. Санаж явбал бүтвэ..гэж ард шионерийн нийт .ш түмэн маань эрт дээр үеэс үр Чэшэрэй хүүхдээ/сургамжлав ирсэн нь хүн (зөвхөн учиртай юм шүү. Э Чамайг хүн шиг хүн болохыг “дийг заадаг бол пионерийн удир- арван зүгээс түшсэн ард түмэн мэддэг, “чаддаг чинь нүд цавчилгүй харж, даг чариьаахл, 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 1989 оны долдугаар .7645 (2426) сарын 28. ! БААСАН | ! Үнэ. 10 мөнгө. 2 121: ТӨЛӨӨ ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН БАЙГТУЙЛТ: ОЛОН УЛСЫН ПИОНЕРИЙН «НАЙРАМДАЛ»: БҮСИЙН ЛА- “ ГЕРИЙН ӨСВӨРИЙН ПИОНЕР СУРАГЧДААС со ЭНХ ТАЙВАНЧ УРИАЛГА, тэнгийн анд найз нар Гэвч өнөөдөр энэ нутагт үе тэнгийн лөн, туйланчлалд нэрвэгч дэж, ядуу зүдүү, харан- “Энх амгалан, аз жаргал- Хуйн дунд хүүхэд насны ЭХ ДЭЛХИЙ АМГАЛАН зАЙГ! Франк арьсны дээрэнгүй үзэлтний гарт өртөж,Япон охин Садако Сасаки цг мийн зэвсгийн аюулд амь насаа алдсан билээ, «Энх тайвны бяцхай элч» гэж тэрлэгдсэн Америк охин Саманта Смит орон орны багачуудын найрамдал инө- хөорлолийн толоо тэмцэж явсан юм, Энэ дөрвөн охины нэр алдар бидлий өгөөдрийн тэмцлийн уриа дуудлага болж байна. -- Тус тивд анх удаа болж байгаа Азийн бүсийн лагерьт оролцогч бид дэл- хийн хүн амын бараг тэн хагасыг багтаасан бүс нут- | тийн хүн ардын-энх амга- төлөө тэмц» лийг халуунаар талархан дэмжиж, өөрсдийн 3-3 нэм оруулахыг эрмэл- зо байгаагаа “илэрхийлж байна, - Саяхан болсон ДЗО-ны ХШ их наадмын үеэр олон улсын хүүхдийн их, наад- мын лагерийг анх удаа зо» хион байгуулж хүүхдийн эрхийг хамгафлах урлан дор ярна хэлэлцээ өр- нүүлснийг талархан дэм- жиж байна. -- Бид Никарагуа, Па- лестин, Кипр, Сальвадор, Ливан, Чили, Өмнөд АФф- н, Намиби болон тэмцэж буй бусад олон орны хүү- хэд багачуудтай эв нэгд- лийн дуу хоолойгоо нэгт» гэж байна. -- Хүүхэд, идэрчүүдийн хөдөлгөөний олон улсын хороо--СИМЕА болон хүүхэд, идэрчүүдийн бусад байгууллагуудаас хүүхэ дийн эрхийн төлөө, бидний энх тайван, аз жаргалтай амьдралын төлөө явуулж байгаа олон талт үйлд ажиллагааг Азийн бүсийн лагерьт оролцогсод бид өндрөөр үнэлж байна. -- НҮБ-ын хүүхдийн эрхийн тунхаглалыг жинч хэнэ ёсоор хэрэгжүүлж улмаар хүүхдийн эрхийн тухай конвенцийн төслийг даруй батлуулахын төлөэ хүчин чармайлтаа дал чилцгаая. Эх дэлхий амгалан байг! 1989 оны 7 дугаар сарын 23. Улаанбаатар хот ПИОНЕРИЙН АМЬДРАЛЫН ТҮҮХИЙН ХУУДАСНААС ПИОНЕРИЙН АЖИЛТАН АКАДЕМИЧ Ц. ДАМДИНСҮРЭН ПИОНЕР БА ЭНГИЙН «Залуучуудын Төв Хо-- удирдаж байсан тухай бага хандуулах, тэдэн у да? , 2 Д сайн Ь маны шисвернйн товчооны сонссон байж юуны магад. үлгэр дууриал үзүүлэх, БАГАЧУУДЫ Н 1 УХАЙ лэгч, суртлын хэлтсийн ,«Муугийн ухаан хойноо» хөдөлмөрчдийн дунд на- Монго. Үүжих Р 9 5 3 О .. лын багачууд хүүх- эдүгээгээс бэлтгэн туслах, «Үнэн» сонины гэдгийн үлгэрээр гэмшлээ мын бодлого шийдвэрийг дийг эвлэлдүүлж: нэгэц рса: ЖЭ багатуухнын нийтий, н нийт хүчгэр хэргийг бүтээх ба ард түмний төлөөнөө зүтгэх сайн замд авьяас зориг, ухаан санааг нээгдүүлэн төрүүлж ямагт олны туст үйлд оролдуулан хүмүү- жүүлэхийн тулд пионер бага- чуудын холбоог тогтоон, бүлэг салааг сургуулийг баримтлан байгуулсаар буй, Харьлат шпио- нер багачууд их төлөв сургуу- лийн сурагч бөгөөд энгийн бага- чууд тун ч цөөхөн болно. Улс чухал үүрэг мөн бөлгөө, тус Монголын сургууль мВл нерт нас тэнцэх багачууд даруй арсан түм хэмээн бараглан бодо- хуйд эдүгээ одоо сургуульд явж буй хүүхэд 3-4 мянга болох ба пиоперийн гишүүн хоёр мянгаас Үл хэтэрнэ. Үүнд жишээлж үз вээс зуун багачуудын 3-4 нь сургуульд явах ба хоёр нь пио- нерийн гишүүн болсон мэт амуй, сурталчлахад идэвхтэй Оролцох талаар дэлгэрэн- гүй өгүүлсэн байна. 1943 онд Ц. Дамдинсүрэн пио- нерийн ахмад зүтгэлтний хувьд «Хувьсгалт Монгол улс» танкийн цуваанд ор- сон «Монголын пионер» танкийг зөвлөлтийн дайч- дад гардуулсан тухайгаа сонирхолтой дурдатгал би- эрхлэгч зэрэг ажлыг (16 наминчлан Ц. Дамдинсү- (1926) оноос 19 он хүр- рэнгийл тОЧНВН с бай. тэл хийж байгаад ондоо гууллагын талаар бичиж: ажилд шилжсэн болно» үлдээсэн, хийж байсан зүй- гэж БНМАУ-ын ардын зо- лийг эрэн сурвалжилбал хниолч, академич Цэндийн ийм буюу. Тэрээр «Пионе- Дамдинсүрэн «Өөрөө бич- рийн лагерьт» (1929 он) сэн намтар» (Үнэн, 1988 шүлэгтээ Богд уулын он М220)-т дурджээ. аманд 70 хүүхэдтэй пио- нерийн лагерьт багачууд хүүхдүүд баяр баясгалан- Саяхан хүртэл амьд сэ- гн байсан нэрт м- 1 Р Р оос бу рэн хэд: БҮҮ ман, гУВлсАнын тай амарч буй тухай яруу. чиж үлдээсэн билээ. Дам-( өрийн хэргийг бататшах маны ЗОЛ" Е Ён бє Эн мян- » ЗОХНОЛЧ, лэгч, сайхан өгүүлсэн бөгөөд энэ динсүрэн гуай 1920-нод й хая Сатачуудт боловсрах/ сод, сурган хүмүүжүү: Ч Ё З 5 дуулахуйд Монголын багачууд, й Р" оАД Ут рАаРЬЦАЭ шүлэг бүтсэн учрыг БН оны эцсээр «Үнэн» сони- хүүхэд бүгдийг эрдэм соёлд бо. “АМЛАЗГҮЙ, харанхуй бүдүүлгээр чгэН. МАУ-ын ардын жүжигчин ны эрхлэгч байхдаа пионе- ловсруулах хэрэгтэйн дээр тийн- шн4Е-2:524: шЭшэНыЭлЭ згуй. тэр хүн залуу насандаа Монголын пионерийн бай- гууллагыг толгойлж явс- ныг үл мэдэж, дурсамж Сургаал юугий нь сонсож, бичиж чадалгүй алдсан нь юутай их харамсал... Монголын шинэ үеийн уран зохиолыг үндэслэгч хүү улс төрийн хэргийг залгамжлан бататгахын СУРГУУЛИЙН ЧӨЛӨӨ ЦАГТ ПИОНЕР ГЭРТЭЭ ЮУ ГҮЙЦЭТГЭЖ БАЙХ ТУХАЙ эмэгтэй багачууд лугаа тоглож рийн байгууллагын бодло- то зорилго, ажил уйлсийц тухай өргөн сурталчлахад онцгой анхаарч байлаа. 1Кишээлбэл «Үнэн» сони- ны 1927 оны тавдугаар сарын 7-ны өдрийн дугаа- рыг бараг бүтнээр нь пио- нерийн байгууллагын хоёр Үүрд тулд Э. Оюун гуай Дурсан ярь- даг юм. Ц. Дамдинсүрэн «Пионер ба энгийн бага- чуудын тухай» («Залгамж- лагч» 192857), «Сур- гуулийн чөлөө цагт пионер гэртээ юуг гүйцэтгэж байх тухай» («Залгамж- лагч 1928 Мь11), «Ус ба «-Хойчийн үүргийг хүлээсэн их бичгийн хүн Дашдор- хүн» («Зал д : 4 ! лгамжлагч» жилийн Ойд зориулж олон багачууд хүүхэд урьдаас наадах далимд пионер ба сур- ТНайнаг Цэн Хэвдван 1928 113) «Сануулга «Пиопер», «ХЗЭ ба пио- Ї биеэ бэлтгэвээс зохимуй. Биеэ гуулийн байдал учир ба нам, мдинсүрэн хоёр ийнхүү (4Залгамжлагч» 1927 нер», «Пионер ба эрдэм бэлтгэсүгэй хэмээхдэр пнонерүүд Эвлэлийн суртал зорилго лугаа танцлцуулахыг оролдохоос гадна Монголын пионерийн бай- тэдний хүсэл сонирхолд тохи- гууллагыг анхнаас нь үүс- соёл», «Пионер багачууд ба эцэг эх» зэрэг олон чу- өөрсдийн биеийг сайтар бэлтгэж, Мь5) зэрэг пионерийн аж- үүргийг гүйцэтгэж чадах болох лын аргазүй, түүхэнд хол- сэв Эр ЭЛ шалаС шил. олонтвүйл/э бичсв-/ хал “Өгүүлэл “НИЙТЭЛЖЭЭ! 1:76а бусхах БХ Гүлгэр багж нийт “ромжтой. үлтөр Бовсзува тар: ТВЯН бидэнд: юутай нх сар Л үлЛЭД хүэын Тодорхой зохиогчгүй олон багачуудыг өөрсдийн соёл ба дурлах аваас бичиг зэргийг бахархал. Эрхэм уншиг- лэлэ-ийг орчуулж, 5Л08 нийтлэгдсэн эдгээр өгүүл- боловсролын зүгт элдэв аргыг зааварлах зэргээр нутгийн ойр чид Д .Нацагдорж монго- тамжлагаэ » ї лийг тэр үед пионерийн эрж хүчлэн татваас зохимуй. хавийн багачуудыг биедээ тата: сэтгүүлийн ажлыг сайн мэддэг байс- Эдүгээгийц пионер багачууд ИХ хыг хичээвээс зохимуй, Сур туульд суралцсан, пионерийн ги» шүүн болсон хэмээн биеэ дээр санаж, олон багачуудыг доорд үзэж хэрхэвч үл болно... 1928 2611) төлөв сургуулийн сурагч болох тул зуны цагт улсын сургуулийг түр чөлөөлөхүйд сургуулийн су- рагч, пионер багачууд цөм гэр гэртээ харьж амарна, Энэ зав- сар юуны өмнө үеийн эрэгтэй лын улаан бүчтэний анх- НЫ удирдагч байсныг лав- таняа сайн мэднэ. Харин өгүүллүүдэд пионерүүд эр- түүнийг гадаад оронд ном дэм номд шамдах, хөдөө- л: үзэхээр явсны дараа Ц. ний хүүхдийг сургууль, ЦРоЛОорА си Дамдинсүрэн МПБ-ыг пионерийн байгууллагад Ц. ТҮВШИНТӨГС Т“ЭВЭ1-0-453Э9эижт(сэгллииэаэттэхлхээвэиээитллэниллэлжшоллилишшүплиллллшшилллиолиешшлслиы! ӨНӨӨГИЙН ПИОНЕРИЙН УДИРДАГЧ Ж Пионерийн ажлыг танхи- мын хүрээнээс гаргах ямар арга зам байна? 1940 оны Мэ3--44-д анх наараа Дамдинс ай удаа хэвлүүлжээ: Түүний раа Дамдинсүрэн гу өөрөө бичсэн гэдэгт итгэнэ. Түүний бичсэн хоёр өгүүл- (Залгамжлагч» чийрэгжүүлэн, урьдчилан сэргий- лэх тарилгад хамруулдаг болжээ. Хүүхдүүддээ гоо зүй, ёс сур- тахууны хүмүүжил төлөвшүүлэх арга замыг ч зөв сонгожээ. Урианхай тууль хайлж, биелгээ татлага сурч, товшуур, цоор хог- жим тоглож чаддаг сурагчийн тоо нэмэгдсээр, Аравт бүхэн ур- лагийн хамтлагтай, хамтлаг бү. хэн язгуур урлагийн сонирхол: той тоглолтын хөтөлбөртэй бол- жээ. ЭРЛИЙН ҮЗҮҮР ХОЛГҮЙ ж Пионерийн ажлыг пионер, баатарчуудын ажил, амьдралын хэрэгцээ болтол, итгэлд үнэмшил- тэй, бүтээлч зохион байгуулах боломж билэнд бий юу? 1 Энэ бол манай пионерийн удирдагчдын сэтгэлийн угт цаг ямагт хядаатай явдаг эрхэм чу- хал, бас ч тэр бүр санаснаар бүтдэггүй ярвигтай асуудал би- лээ, Өнөөгийн пионерийн ахлах удирдагчид чухам энэ л асуу--. далд бүтээлч эрэл хайгуулаа төв- дөрүүлж байна, Аравтынхан цэцэрлэгийн дүү нараа ч орхиогүй юм, «4Цэвэрч охин, хүү», «Цэвэр гартай дүү»- тээ шалгаруулж дүү нартаа байнга тусална. МПС-ын урлагийн үзлэгийн «Алтан бүрээ» хамтлаг, аймгийн биеийн тамир. спортын аварга сургууль, бүлгэмээрээ зуун буу- далт даамчин, зэрэг алдар цо- лыг хүртэхэд аравтынхны үйл ажил үндэс суурь нь болсон юм. Тун саяхан улсын тэргүүний пионерийн бүлгэм болсон Ховд аймгийн Дуут сумын найман жилийн сургуулийн пионерийн бүлгэмийн ахлах удирдагч Л. Баатар энэ сэдвээр мэргэжил 4 нэгт нөхөдтэйгөө ярих юмтай, (Эн эарнй нэн “ок02: бас ч зөвлөх ажилтай хүний тын амжилтад пионерийн ахлах Зиг удирдагчийн сэтгэл дүүрэв үү?.- гүй ээ. Пионерийн бүлгэмчио- Д. Баатар орон нутгийнхаа - нєрүүдийнхээ сурл: 4 байнга анхаарах ёстой. Тийм ч онцлог, иөхцөл боломжийг сор- учраас Баатар, сурлагын асууд- (5Залгамжлагч 1928 оц 267) - тог харж ажилласнаар иионе- рийн ёмьдралд сумын бүх л хө- дөлмөрчдийн анхаарлыг хан: дуулж чалсан юм, Энэ нь пио- нєрийн ажил хөдөөгийн тэр баг тахан суурингийн айл өрх бү: рийн өдөр тутмын үйл амьдрал: тай холбоотой өрисж байдаг гэ. сэн үг, Нэг үгээр хэлэхэд пио- иерийн ахлах удирдагч Д, Баа- тар зионерийн ажлыг айги, танхимаас гадуур зохиох талаар өөрийн узсэн арга барилтай бол” яоо, Түүийй эрлийн үзүүр холгүй байсан юм, Айл өрхөд хүрэх дөт зах Сургуулийн захиргаанаас су. мин төвийн айл өрхийг аравтын хэсэгт хувааж эхэллээ, Нөг аравт 10--12 өрхтэй гэмэ, Сургуулийн эмэгтэйчүүд, охидын зөвлөл айл өрхийн соёлжилтын вжлыг хаг риуцаж ухуулга сурталчилтаа хийхээр явриуцаж авав, Харин ишонерийн бүлгэм арвивтуудыг үашшгай хэдөлмөрийн бүс болгон, явна бүрийн масны | хүүхдийн хамтлаг байгуулав, Хамтлагийн “ахлагчаар бүлгэмийн зөвлөлийн тишүүдэр томилж, зөвлөх багш ЗУРАГ ДЭЭР- Монголын багш нарын У их | сумын 8 жилийн сургуулийн пионерийн бүлгэ хурлын толоологч, Ховд аймгийн Дуут сумын улсын тэргүүний иионсрийн бүлгэмийн ахлах удирдагч Д, Баатар Өвөрхангай аймгийн Зүйл хамт, мийн пноперийн ахлах улирдагч П, Бүрнээгийн нар хүүхдүүдийн хамтлагийг удирдан, Аравтуудын нэрэмжит одор пүрэв гариг бүр ээлжлэн ажлаа дүгиэж, тайлангаа тавь. даг болов, Хамтлаг бүр өөрсдийн саналаар халамжлан хүмүүжүү: лэгчээ сонгон авчээ, Хүүхдүүд үлгэр, оньсого, түүх Домог, арт эдүгээгийн сонин, гайхамшгийг халамжлан хүмүүжүүлэгчээсээ сонсож хол хөөр болио, Хамт- лагийн ажил нь чухамдаа са- лааны ажил аж, Пионерийн бүл" тийн ажил салааны ажлын ЧАаг нар, хамт олимы нэгдлээс шалт- гаалах тул энд л пнонерийн бүл» гэм тогтож ажиллах учиртайг Баатар олж харжээ, Ажил шинэлэг байх иь нмо». нор байтарчуудын сэтгэлийг хоё" жоож, цаашид улам бүр шинийг сэдэх хүсэл тэмүүлэлд хөтөлнө, Ингэж хүүхдүүд өөрөө оөрсдий- гөө удирдах зов арга барилд Ч суралцан, Хамгийц гол инь эцэг эх, өндөр настан хоц боловч оорийн арав- тад орнож буй пионерийн амьд: рїлд ямарч шахалт шаардлага. гүйгээр татагдах нь тэр, Тэд хүүхдүүдтойгээ зорэгцэн сууж үлгэр оньсого хэлэлцэж, хамт дуулж, аравтын ажил хэргийг ч хамтран вовлөх болсон, Хү, мүүс ингэж инонерийн амьдралд оролцон, хүүхдээ ойлгодог, пио- исрийн ажлыг дөмждэг болсон иь пионерийц залуу удирдагчид улам бүр итгэл, урам төрүүл, Олоц нийтийн байгууллага бүр дотно туслагч Сургуулийн спорт хамтла- гийнхныг аравтад хандуулах гэ” сэн бодлоо Баатар нэг өдөр хэл- бэл биеийн тамирын багш нар дуртайла хүлээн авав, Тэд пио- нерийн ажлыг улам бүр амьд сонирхолтой болгон аравтын су- рагчдыг хамтач, нөхөрсөг ажил- лагаанд сургаж, тэдний бие бялдар зов хөгжихөд ажлаа чиг- лүүлэв, Аравт бүхэн волейбол, сагс, одон бомбог, шатар, даам, тэ- шүүр, цана, шагайн багуудтай болов, Хамтлагийн сурагч бү- хэнд зрүүл мэндийн дэвтэр нээж эмчийн үзлэгт байн байн оруулж, шүд, хоолойц өвчнийг эдгэрүүлж, лыг өөрийн хариуцсан эвлэлийн хэсэгт гавшгай хөдөлмөрийн бүс болгон өгөв. Эзлэлийн хэсэг су- рагчдын дүнд анхааралтай хан- даж, долоо хоногийн ням гариг бүр аравтаар явж эцэг эхэд нь сурлагын байдлыг танилцуулна. Хамтлагуудыг сур- лагаар нь улирал бүр урал- дуулж дүгнэнэ. Ингэж Дуутын сургууль, пионерийн бүлгэмд сурлага- хүмүүжил--соёлжил! тын систем бий болж байна. Пионерийн комиссар Д. Баз- тарын ажлын арга барил өвөр, мөц, хэлбэр нь шинэлэг учрзас хамтлаг, пионерийн байгуулла. тын хооронд явагддаг тэмцээ. күүд, аравтууд дунд болж, ур даг, спорт, сурлагын уралдаан, нөхөрсөг өрсөлдөөн идэвхтэй өр» нөж байгаа нь туршлага билээ, Үнэхээр бодит ажил болон өр- нөж байгаа гэр ахуйн соёлч нөхөрлөлийн аравтын ажилолон талаар үр нөлөөтэй нь амьд- ралд нотлогдлоо. Хамгийн гол нь сургууль, эцэг эх, сурагчийн хоорондох буцах холбоог богино гэлттэй хадгосох нь ожлын цана хэлбэр юм. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ ПИОНЕРИНН ЗУН : Өглөөний 10. цаг. БНС РУ-ын нийслэл Бухарест хотын төв цэнгэлдэх Хү- рзэлэнд олон улсын хүүх- дийн хөнгөн атлетикийн «Найрамдал» дөрвөн 19- релт тэмцээн эхэллээ, 33 дахь удаагаа болж байгаа энэ тэмцээнийг БНСРУ-ын инонерийн байгууллагын ерөнхийлөгч їнэхөр Поля- на Кристескну нээж үг ХЭ- лээд тамирчин --пионер су: рагчдад спортын өндөр ам жилт хүсэв. Энэ удаагийн тэмцээнд ЗХУ, БНБАУ, БНСЧСУ. БНАГУ. БНПАУ, БНУАУ, БНСРУ, БНМАУ-ын баг тамирчид хүрэлцэн иржээ. Тамирчин пнионерүүд дурс- галын зүйл харилцан со- лилцоод хурд, хүч ава- хаалж самбаагаа сорилцох болов. "Төв цэнгэлдэх ХҮ- рээлэнгийн зочид төлөө- лөгчдийн суусан индрийн хоёр талын үзэгчдийн суу” далд румыны улаан бүч- тэнүүд цэцэг шиг алаглан алга шижигнүүлж | байв. Тэдний зарим нь ундэс гийхээ хувцас өмсөөд ир- жэаА, Румын ардын ДУУ ДУУ- лан бүжиг хийж жаргалтай бага иасныхаа баяр цэн- гэлийг илтгэн байв, Эдний дунд (манайхаар бол баа- тарчууд) балчир хөвгүүд охид ч ижий аавтайгаа хү- рэлцэн иржээ. Тэднийг бүргэдийн дэгдээхэй гэдэг ажээ. Зулай төөиөсөн хурц цар эгц урдаас мэлсхийн үүлгүй цэнхэр тэнтэртээ улам хөөрөн байв, Энэ өдөр 38 хэм дулаан гэж радиогоор зарлав, Пионе» рийд удирдагчид, өцэг эх- чүүд үр хүүхдээ /арши- хаас болгоомжлон малгай, тий иь үргэлж иоргон өмс, төж харагдав, Тэд бас ам- ны цангаа гаргах ундаа,ус задлан хүүхэд бүрт наг нэг шилийг бариулжээ, Энэ их шил савны бөг- лөө цэнгэлдэх хүрээлэн- гийн гүзэгчдийн суудлаар нэг хөглөрөх байхдаа гэж бодон суутал иноперийн бүлэг бүр ундааны бөглөө, чихрийн цаас хийдэг сав- тайгаа ирсэн байлаа. Бор- тогоны чинээхэн тэр сав- ны үе сүехэцд тор То, чимээнээр л түүнийг анзал- хоёр СПОРТ ф ХҮҮХЭД ээн лшиэлиэн чинжэх шилжэжэн пожииапнн пиважинн шивиилэн шахан шажин үлиивалэн шинээ, ГЭСЭН ТҮРҮҮЛЬЕ ЧИН Хүсэл нь бага балчраасаа эхлэн хүүхдийг төрсөн хотоо цэ- вэр байлгахад сургаж бай- гаа нэг ёсны «сургууль» санагдав, Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн гүйлтийн 838- мын гаднах тойргийн Да- гууд байрлуулсан бяцхан бумбанаас цэвэр ус оргилж байх юм. Тэндээс хүүхдүүд цээж магнайгаа норгон ам зайлж байв. Цэвэр-ус ор- гилох бумбаны гадуурх цэцгийн дэлбээ шиг ман- далд бохир усаа асгадаг ажээ, Радиогоор тэмцээний анхны гараа эхлэх болс- ныг зарлав, Анхны алтан медаль Дөрвөн төрөлт «Найрам- дал» тэмцээн 60 метрийн гүйлтээр эхэллээ. Баг бү- рзэс нэг тамирчин гарч эхний зэлжийн гараанд очлоо. Тамирчин пионерүүд эгнэн зогсож гүйлтэд бэлд- лээ. Шүүгчийн буун ДУУ тасхиймэгц хурд хүчээ үзэ- хээр зэхсэн хүүхдүүд зэрэг шахам гүйлээ. Тэд тэм- цээнд тэргүүн байр эзлэ- хээр ихэд хичээж сэтгэл догдолсон нь илт, Тийм ч учраас гараанаас нэгэн зэ- рэг гарсангүй санж, Дахин гараанаас эхлэх болов. Хүүхдүүдийн сэтгэлийн хөд- лөл түрүүлэх гэсэн чин хүслээс болоод шүүгчийн буун дуу гурав чудахин эх- лүүллээ. Эхний ээлжийн. гүйлтэд манай инонерүүд 3,4 дү- гээр байранд оров. Үзэг- чийн суудалд суугаа надад хэн нэг нь түрүүлчихэж чадахгүй л юм байхдаа гэж бодогдож байв. Дөрөв, тав зургадугаар ээлжээр гүй- сэн манай багийнхан тус бүрдээ түрүүлэхэд сэтгэл ихэд хөдөллөө. Гэвч энэ бол эцсийн дүн биш. Нийт тамирчдын энэ зайд хэн нь хамгийд хурдан гүйснийг нэлээд хожуу зарлав. 60 метрийн гүйлтэд ма- най багийн тамирчин їпио- нер Б. Ариунболд Т,42 сек хурдалжээ. Цэнгэлдэх хүрээлэнгийн баруун та- лын цахилгаан самбарт С. Энхтөр энэ зайд 7,50 сек гүйсэн нь тодхон гэрэлтэж байлаа, Энэ зайд БИСЧСУ- ын пионер 7,598 сек хур. далжээ. Тэмцээний айхны медаль гардуулахад манай багийн пионер В, Ариун болд, С. Энхтөр хоёр нэг хоёрдугаар байрын тавцанд гарч алт мөнгөн Медаль багтаа. авч ирлээ. Миний дэргэд сууж бийсан хэлмэрч мааиь, -« Танай баг тамирчид энэ тэмцээнд их сайн бэлт- гэж ирдэг гэйс анд иөхөд ярьж байна. Танай хөвгүүд өсгөлүүн биетэй, биеийн ерөнхий хөгжил сайтай юмаа гэв, Анхны тэмцээнд алт монго авсанд ЗОЧИД төлөөлөгчид баяр хүргэж, «Монгол, Мойтол» гэлцэж байлаа, ийнхүү бид, хоёр медаль хүртлээ, Халуун нар Үдээс хойш 40 хэм ду. лаан гэж радногоор зарла- лаа, Цэнгэлдэх хүрээлэн- гийн баруун зүүн талд өндрийн харайлт хоёр га- зар зэрэг эхэллээ, Сайтар харвал 1 метр 64 гэсэн тоо нүднээ туслаа, Хасагдах журмаар явсан энэ тэм- цээнд 10 хүүхэд үлдэж ме- даль булаалдах боллоо. Манай багаас С. Энхтөр, Б. Ариунболд хоёр тунаж үлджээ. Тэд нутагтаа дас- гал сургууль хийж байхдаа, 1,82 см харайж байхыг олонтаа харсан учир бас нэг медаль юуны магад гэж бодон ширтсээр суу- лаа, БНУАУ, БНСЧСУ-ын сонины сурвалжлагчид эвэ өдрийн халууныг шагшин толгой сэгсэрч тамирчин хүүхдүүдийн амжилтад их нөлөөлнө гэж байв. Манай Б. Ариунболд, 1,67 см дээгүүр дажгүй .харай- лаа. Одоо Энхтөр маань харайна. Бэлтгэл их сай- тай юмсан гэж бодоод түүний харайх ээлжийг ха- ран харан байв. Эхний оролдлогодоо давж эс чад- сан “хүүхдүүд иймхэн өнд- рийг харайж чадаагүйдээ харамсах аятай сүүдэрлэн суужээ. Тэдний дотор Энхтөр байв. Энхтөр дахин харайх боллоо. Ариунболд 4ёнд нөхрийгөө урамшуулан дэмжиж байгаа нь хараг- дав, 1,67 см дээгүүр Энх-, төр амжилттай харайлаа. Өндрийн хэмжээ улам өгс- сөөр байв. Манай багийн хоёр хөвгүүн 1,70 см дээ- гүүр харайж чадсангүй. Энэ тэмцээний аваргын алтан медалийг ЗХУ-ын тамирчин Пнонер Лысов Ё 1,179 см харайж хүрт- лээ. Удаах байрыг польш. унгарын хүүхдүүд хүртлээ. Охидын 60 метрийн гүйлт ондрийн харайлттай зэрэг явав. Манай багийн тамирчин Б, Мөнхцэцэг энэ зайд 8,19 секунд хур" далж багтаа хүрэл медаль авч ирлээ, Тэргүүн бай- рыг “ЗХУ-ын пионер Си- мон Наталия 8,09 сек хур- далж эзлэв, Бомбог бооронхий Шидэлтийн талбайд та- мирчид гарч ирлаа, Төөл- бөл нуруу, тоолбол нас чацуу үе тэнгийн анд пайз нар бие биеийнхээ амжил- тад баяр хүргэн элэгсэгээр тэврэлцэх нь их сайхан юм, Чухам л өөрөө өндөр ам- жилт гаргасан мэт баяр- лац гүйж очоод баяр хүр" гэх Нь ёс “байв. Бөмбөг шидэлтийн тэмцээнд манай охид. хөвгүүдийн баг 58, 74 метрээс илүү шидэж чадсангүй. Мэргэжлийн үүс бөмбөгний жин хүм бага байгаа тухай баахан маргаж жин багатай бөм- богний хөөрөлт тааруухан байдаг гэлцэв. Манай охид, хөвгүүд дасгал сургуулийн үедээ 90 хол гаргаж шид- дэг байсныг бодоход бөм- бөгний жин, нөлөөлсөн нь илт. Бөмбөг бөөрөнхий юм. 90 метр гаргаж шиддэг Мөнхцэцэг маань энэ удаа дөнгөж 54 метр шидэв. Польшийц гамирчин охин Ева В. Энэ тэмцээнд 70. 12 метр шидэж алтан ме- даль хүртлээ. Манай хөвгүүд ч мөн л тааруухан шидэв, Тэдний зарим нь эх нутагтаа 104 метр шидэхийг харж бай- сан надад тэдний энэ удаа- тийн амжилт чамлалттай байв. Манай тамирчин С. Энхтөр 75, 42 метр ши- дэж тавдугаар байр эзэл- лээ. Хөвгүүдийг бөмбөг, ши- дэж байхад охидын өнд- рийн харайлт | гараагаа эхэллээ. Манай Д. Болор- маа 1,48 см харайжээ, Охидын дотроос ЗХУ-ын тамирчин Наталия-С 1,66 харайж "тэргүүн байр эз- лэв, Энэ өдрийн тэмцээн үүгээр завсарлав. Хамгийн хурдан охин Охидын- 800 метрийн гүйлт эхэллээ. Эхний га- раанд гарсан охид бараг зэрэг шахам барианд орж ирлээ. Тэдний гүйсэн цаг хугацаа тиймч их өндөр байсангүй. Үүний дараа- чийн ээзлжийнхэн Ч бас бөөнөөрөө орж ирлээ. Ха- рин хугацаа нэлээд өндөр, энэ зайд 2,24,78 минут хурдалжээ. Манай охидын баг цугларан тэртээ цаана хоорондоо нэгийг зөвлөл- дөн ярьж . байв. Удалгүй дараачийн ээлжийн 1а4- мирчид гараандаа очих бол- доо. . Бид: юхидын 800 мет- рийн гүйлтэд их найдлага тавьж байсан юм. Тийм ч учраас нүд салгалгүй шир- тэв, Бууй дуу нэгэнтээ тас хиймэгц манай М, От- гонтуяа охин бусдаасаа сугаран гарлаа. Гүйх бүр улам тасран тасарсаар эц. сийц тойрогт ороход 50- иад метрийн зайтай хол гарсан байлаа. Миний дэр» тэд зэрэгцэж суугаа ЗХУ, Болгарын сонины сурвалж: лагчид, -« Чамд баяр хүргэе! Танай энэ охнн энэ зайд том болсон хойноо Ч юм дуулгана даа гэцгээв. М. Отгонтуяа маань эна зайд 2,20, 85 минут хур- далж багтаа алтан медаль авч ирээд зогссонгүй Ми- ний бодлоор энэ зайд авар» “жилийн тэмцээн ЗХУ-д бо? --Б. Ариунболд, С, Энхтөр гын шинэ дээд амжилт тог тоох шиг болов, Гэтэл 308 хион байгуулах хорооны хуралдааны протоколд энэ орсонгүй учир нөхдийн байдлыг ажисхийн байж үг хэлэх болов. -- Хэрвээ бид андуу" раагүй бол 800 метрийн гүйлтэд түрүүлсэн охин аваргын шинэ амжилт тог- тоосон шиг санагдана, Энэ зайд дээд амжилт 2,21,44 байсныг өнөөдөр 2,2085 минут болгосон гэлээ, Шүүгч чид урд оны амжилттай харьцуулан үүзээд М, Огт гонтуяа аваргын дээд ам- жилт шинээр тогтоосон нь нотлогдож баримт бичигт тэмдэглэгдэв. Харин тэм цээний үеэр энэ тухай со нины сурвалжлаг9Ф, орол- цогч тамирчдад мэдэгдээ гүй юм. М, Отгонтуяа өө рөө ч үүнийгээ нэлээд Хо» жуу мэдэж билээ, Зөвлөлт, Болгарын мэргэжил нэгт нөхөд тус хуралдаан дээр мөн хэлэх гэж байсан ажээ, Хөвгүүд маань 800 мет- рийн гүйлтэнд сайн оролц" лоо. В. Эрдэнэбат дөрөв- дүгээр байр Б. Ариунболд, П. Батнасан хоёр 6,7. Ду: гаар байр эзлэв, Эцсийн дүн Багтаа хоёр алт, нэг мөнгөн медаль авсан бид нийлбэр дүн эцсийн ший. дийг хүлээж суулаа. Бид- ний дотроо тооцоолсноор бол энэ удаагийн тэм цээнд баг, тамирчид маань бас хэдэн медаль хүртэж магадгүй санагдаж байв. Шүүгчдийн зөвлөлийн хух ралдаан дуусч дүн гарахад манай хөвгүүдийн . баг 1,728 оноогоор хоёрдугаар байр эзэлжээ. ЗХУ-ын баг 1,135 оноогоор тэргүүн байр эзлэв. Ийнхүү манай баг 6 мөнгөн медаль хүрт. лээ, Охидын баг 1,564 оноогоор дөрөвдүгээр байрт шалгарчээ. Нийт багийн нийлбэр дүнгээр манайх 8,292 оноогоор хоёрдугаар байрт оров. ЗХУ-ын баг 3.299 оноогоор тэргүүн байр эзэл- лээ. 9 Эв найрамдал, нөхөрлө- лийц жинхэнэ биелэл бол- сон олон улсын хүүхдийн дөрвөн төрөлтийн «Най» рамдал» тэмцээн Ийнхүү амжилттай дууслаа. Дараа лохоор тогтлоо. Манай тусгай сурвалж- лагч Г, НЯМАА БНМАУ-ЫН ТӨРИЙН ШАГ. НАЛ ХЭДХЭН ХОНОГИЙН ӨМ- НӨ ХҮРТСЭН ЗОХИОЛЧ, ЯРУУ НАЙРАГЧ ПҮРЭВЖАВЫН ПҮ- РЭВСҮРЭН ХҮҮХДҮҮД ТА НАРТ ЗОРИУЛЖ «БҮРГЭДИЙН ДУУЛЬ», «ХАЛУУН ЗАМ», «900 ХОНОГ» НАЙРАГЛАЛЫН НОМ ХЭВЛҮҮЛСЭН БИЛЭЭ. ТӨРЖ. ӨССӨН НУТАГ--БАЯН- ХОНГОР АЙМГИЙН БААЦА- ГААН СУМАНДАА МЭРГЭЖ- ЛИЙН ЗОХИОЛЧООР ОЧООД ТУУРВИЖ БУЙ БҮТЭЭЛИЙН НЭГ НЬ ХҮҮХДИЙН ӨГҮҮЛЛЭ- янян «БӨӨН БУДИЛААН» НОМ П. ПҮРЭВСҮРЭН АХЫН ЧИНЬ ХҮҮХДҮҮД ТА НАРТ БЭЛЭГЛЭСЭН ХОЁР ӨГҮҮЛЛЭ- ГИЙГ ЭНД ТОЛИЛУУЛАВ. ОНГИРОО Их хотын орон сууцны нэгэн байшингийн дэргэд хэдэн болжмор амьдардаг байжзэ. Тэд шөнө болог хоор дээвэр доор унтац тааж, нар мандмагц дэр- тэдэх улиасны мөчир дээр жиргэн нааддаг байв. Тэд» ний тоглох тун Ч хөгжил, тэй. Мөчир дамжин гүсэрч, дэвхэрч, жиргэн дуулна: Нэг нэгнийгээ дуудах мэт жив жив гэнэ. Хөгжилтэй жаахан шувуудын дунд нэг онгироо болжмор бай. даг байлаа. Тэр «Би хам», тийн хүчтэй. 2Кийв жив», «Би хамгийн ухаантай, жив жив», «Би хамгийн зоригтой--жив жив» гэж Дандаа өөрийгөө магтан жиргэнэ. Гэрэл их тусдаг, нөмөрдүү аятайхан мөчир дээр хэн нэг нь суусан байвал, өнөөх онгироо тоодгос хийж нисч очоод тоншин зайлуулна. Тэгээд «Энэ миний суудал--жив жив» гэнэ. Бусад болжмо», рууд нь «Чи дэндүү онги, роо байна шүү» гэж с8. нуулахад, тэр жижигхэн толгойгоо ихэмсгээр өргөн «Та нар надад атаархаж байна» гээд үл тоомсорло- но, Нэг өглөө онгироо болжмор хамгийн дээд тїч лын мөчирт нисэн буугаад -- Та нар тэр ногоон уулыг харж байна уу гэв. Бусад нь аль хэдийнээ нү» дэнд дасал болсон алсын » Уулыг харцгаан, -- Харалгүй яахав їз- лээ. -- Цөмөөрөө тийшээ нисэцгээе гэж Онгироо хэ- лэв. -- Яах юм бэ гэж нэг нь гайхахад -- Очиж үзмээр байна тэж ханхалзав. Цөм чимээгүй болон бо- Доцгоолоо. Тэгээд -с Тэр уулих хол. Бид чинь таван мөчөөс илүү нисч чаддаггүй шүү дээ. -- Тэнд биднийг барьж иддэг аюултай махчин хар- цага шувуу амьдардаг юм. - Энд сайхан. Дулаап дээвэр байна. Тоглон наа- Дах мод байна. Эндхийн сайн жаалууд бидэнд талх, будаа өгдөг биш үү гэж бусад нь хэллээ. Онгироо болжмор, -- Та нар аймхай хулч» тарууд. Би тэгвэл ганцаа- раа ниснэ гэж нүдээ тя- лалзуулан хашгирав. Өв- гөн болжмор -- Онгироо минь, алив юманд өөрийн хүч чадлыг тооцож байх хэрэгтэй гэж сургамжлав, Гэвч Онгироо түүнийг тоосонгүй. «Би ухаантай, хүчтэй, зориг- той. Би юунаас ч айхгүй» гэж хэлээд нисэн оджээ, Удалгүй эцэв, Амарч суу" лаа. Үнэхээр чадал бага, тайгаа мэдэв. Гэвч даг хиад л нисэв. Амарч, нис» сээр байлаа. Нөхдөөсөө холдох тусам ядарч, айж эхлэв, Гэвч бусаддаа эргэж очихоос нэрэлхэв. Тэр бу- руугаа хүлээх зориггүй байжээ. Цааш ниссээр оройхон уулын бэлийн мо- донд хүрэв. Гэдэс нь тун ч өлсч байв. Буцья гэтэл нэгэнт орой болжээ. Бас «Энд яаж хононо доо» тэхээс айдас төрнө. Юу олж идэх, яаж хо- нохоо бодовч санаанд нь юм орсонгүй. Тэр нээрэн л ухаан багатай ажээ. Тэгж байснаа эргэж очоод, бусаддаа гайхуулах тухай. гаа бодов. «Би хүчтэй, зоригтойдоо л энд ирлээ» хэмээн онгироо зан нь ХӨ- дөллөө. Нэгэнт ирснийх, харанхуй болохоос өмнө өндөрт хөөрье. | Эндхийн байдлыг сайн харж авья гэж бодов. Тэгээд хөөрөн нисчээ. Улам дээшлэх гэж сарваганан байтал салхи шуугих шиг болов. Нэгэн хүчит савар түүнийг базан авлаа. Тэр «харцага» гэж дөнгөж л бодож амжжээ... Хэдэн хормын | дараа хөөрхий болжмороос ХЭ- дэн өд, жижигхэн эвэр хо- шуу, сайртай хоёр сарвуу л газар дээр үлдсэн байв. " Хоёр дугаар ангийн су- тэагч | Дэмбэрэл сумын төвд ахындаа суудаг байв. ЇАх нь жолооч хүн. Тэр орой хөдөө бригад РУУ яваад иржээ. Хоолоо идэц» тээсний дараа ах нь хойм, тын орон дээр налайн хэв" тээд тамхиа татаж байв: Тэрт жигтэй дулаахан. Хөл хүнд эгч нь ЗҮҮН орон дээр хажуулж, Дэм- бэрэл явган ширээн дээр суугаад даалгавраа хийж байлаа. . мбэрэл ЗЭ! Аан . ожннн 4 - Би цартчих шахаж, сан юм ах нь войрмоглон хэлэв. -- Хаана байна ахаа! -4 Миний аяны үй тэнд бий! Дэмбэрэл баярлан ухас. ийж, ахынхаа аяны цүн, хийг уудлав, - шинэ цагаан баадан, тай -- Нг. Тийм! -- Задаллаа.. Гялалз- сан саатай хүрэн | эдээр эмжсэн, саарал даавуу дээл тарч ирэв. «ОнтяО- нь хэлж , Дэмбэрэл инээмсэглэн байж, дээлээ өмнөө барьж үзэв. Тэтээд өмслөө, Яг таарч байна. Бүсээ бүс. лээд толинд харав, Өөрвө болчихсон юм ШИГ үнсний саванд тавьсан тамхи нүдэнд Нь | тусав. Бүдүүн ороосон тэр там- хи унтарчээ. Дэмбэрэл гоё дээлийн» хээ тухай тэр дорхноо мартав. Учир нь, Ийм мун-» даг тамхи татаж үзэхсэн тэж боддог байж. «Үү. нийг авч гараад татья. Одоо шөнө байна. Намайг хэн ч харахгүй», Ингэж бодогдуут ах, эгч хоёроо дахин харлаа. Тэд ёстой амгалан унтаж байх ажээ. Дэмбэрэл «За тэгье» гэж шийдлээ. Өнөө тамхийг аваад аяархан гишгэлсээр очиж хоолны шүүгээн дээр байсан шүдэнзийг сэмхэн “ханцуйлав, Үүд рүү сэм. тэтэн очоод эргэж харвал, хэн нь Ч сэрэх янзгүй. Гарлаа. Хаалгаа хэдий аяархан хаасан боловч яльгүй хяхнахад нь чимээ чагнан жаахан зогсчээ. Хаана татахаа бодвол тэ- рийн ард л илүү тохьтой юм шиг санагдав, Аяар, хан явсаар зорьсон газраа хүрч, хашаа түшин зог соод, урт амьсгаа авлаа. Зүрх нь түг түг хийж байв. Тамхиа зуугаад, чүдэн- зээ зуртал, гэ НЭЛС, хийж, цочсондоо асаасан чүдэнзээ шидчихэв. Улам харанхуй болж, зүрх нь улам түргэн цохилж бай- та. Дахиад чудэнзээ хави. тахдаа түрүүчийнх шигээ цочсонгүй. Тамхиа асаав. Хамрынхаа үзүүр дээр гя- лалзах галыг хараад инээд нь хүрэн сорлоо, Амаар Дүүрэн гашуу оргив. Ха- мар нь ч хорсох шиг бол- лоо. «Муухай эд байхчив. Ах яаж тийм тайван, хам- раараа утаа | савсуулдаг юм бол» гэж бодтол, хоо», лой дотуур нь зурах шиг болж, золтой л ханиалга». сангүй. Амаа сандран дартал, нулимс цийлсэн нүдэнд нь нэг юм бүртэсхийн хараг- дав. Дэмбэрэл барьж бай- сан тамхиа өөдөөс нь шид» чихэв. Харанхуй дунд гал сүртэйеэ бутран хэн нэгэн хүн «ээж ээ» хэмээн чар- лав. Дэмбэрэл гэрийн нөгөө талаар. ухаан зулаггүй гүйж явахдаа «юу болов 00» хэмээн ах нь гэрээ- сээ хашгирч байхыг сонс- чээ. Гэнэт тархи руу нэг юм айхтар хүчтэй цохиж, хоёр нүднээс нь түрүүчийн тамхины гал бутрах шиг болоод... юу ч мэдэхээ больжээ. . Сүүлд мэдвэл өрхөө тэгшлэхээр гарсан эгчийн» хээ өөдөөс гал бутарсан тамхи шидэн, ухаан алд, тал айлгажээ. Тэр чигээ рээ зугтаж явахдаа Х8, шаан дотор байдаг гэрлийн модон шон духаараа мөр» төн ойчсон байна. Тэгэх» дээ ахынхаа машины соль сон хар тосон дээр унаж, өнөөх сайхан дээлээ ӨМ» сөх аргагүй болгожээ. Хамгийн их гай нь тар, хиа хөдөлгөчихөөд олон хоног эмнэлэгт хэвтэв. Түү нээс хойш тамхи татаж байгаа хүнийг харах бол- гонд Дэмбэрэлийн санаанд өнөөх бөөн будилаан С4-. нагдах болсон юм. ШИНЭ НАЙЗ НӨХӨД ИРЛЭЭ Хүүхдүүд баяр хөөр бо- лон гүйлдэнэ. Арга Ч үгүй. Шинэ найз, шинэ танил, шинэ мэдээ... Энэ өдөр «Найрамдал» Л4- терьт Лаос, Кампучийн пионерүүд хүрэлцэн ир- жээ. О Да Лон, Маниван, Твин Да, Буа Са Ван, А. Лунсай, Рам-ваннак... Ирээд удаагүй ч тэд хэ- дийнэ монгол найз нөхөд» “тэй болчихсон байлаа. Нэг өрөөнд хамт орсон боло- хоор мэдээж шүү дээ. Лао- саас ирсэн таван хүүхдийн танц нь эрэгтэй бусад нь охид, А. Лунсайтай хэдхэн хором ярилцахад олон зүйлсийг мэдэж авлаа. “Долдугаар ангид онц сур- даг. Ном унших их дур- тай. Ялангуяа үлгэр, ДО- мог, спортын сэдэвтэй 80- хиол. Өөрөө агаарын тен- нис сайн тоглоно. Газар зүйн хичээлийг гойд С0- нирхдог гээд өөрийн Ё-Э пионерүүдийн ажил 54 сээс СЦЫ байна. Тэр ту- хай А. Лунсайтай хамт амарсан найз нөхдөөсөө дэлгэрэнгүй сонсоорой. Харин Кампучийн пионе- рүүдийн хамгийн жижиг нь Рам-Ваннак хүү бай- лаа. Пионерийн ёслолын а өмссөн бяцхан ХУУ” Хөгжилтэй сайхан лж олны анхаарал тат» ша юм. Тэгээд л бид тах Онилцсан хэрэг. Кампучийн пнионерүүдэд эрхэмлэж явах гурван гол шинж чанар байдаг гэнэ. Юуны өмнө аав ээжийн сайн хүү. байх ёстой. Өөрөөр хэл» бэл эцэг эхдээ тусалдаг, тэдний зааж зөвлөсн: лхам хэрэгэ шьх лнэ гэсэн үг. Тэгээд сайн сурагч болно. 10 сурч (онц гэсэн үг) бүх талаараа үлгэр жишээч байх хэрэгтэй, Эцэст нь сайн найз, жинхэнэ нөхөр А. Лунсайэнэ гурвансайн чанарыг эзэмшсэн пионер ПИОНЕРИЙН УДИРДАГЧДЫН УЛСЫН ЗӨВЛӨЛГӨӨНӨӨС СЇШЛОНЕРИЙН Пионерийн удирдагчдын улсын зөвлөлгөөний толоолөг- чид (Зүүн гараас): Өвөрхангай аймгийн ардын боловсролын хэлтсийн дар, та О.Батмөнх, Ховд аймгийн намын хорооны нарийн бич» гийн дарга Л.Пүрэвжав, Ховд аймгийн пионерийн зөвлө- лийн дарга Д, Баатаржав, дунд сургуулийн хичээл, ИХ МӨРӨН эхний Олон улсын пионерийн Найрамдал» лагерилн улаан талбайд урьд нь улаан бүч намируулсан ба- ду тачуудын шугам жагсаал болдогт бол өн: өн дол- дугаар сарын 28-ны ӨД, рийн өглөө насанд хүрэгч- дийн шугам жагсаал бо- дов. Тэд яг л пионерүүд шиг яП» Тэгш ӨНЦӨГ тарган жагсаж, улаан хөх улаан-төрийн далбааны өнгөтэй бүч зүүжээ. Пио- терийн бүчийг ийм өнгө, хийцтэй байхаар тогтсон авай. . ДУЄЛААС ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ Дархан хотын 10 жилийн ЇХ хүмүүжлийн эрхлэгч Б.Шарав- 2»:32713812) Анхаар! дохио өгөхөд хүндэт зочид удирдах хү- мүүс талбайн индэр дээр гарч ирэв. Нээлтийн шу- гам жагсаалд МАХН-ын Төв Хорооны хэлтсийн ор- логч эрхлэгч Б. Даш-їн- дон, МХЗЭ-ийн Төв Хороо- ны нэгдүгээр нарийн бич- тийн дарга Ц. Нарангэрэл, нарийн бичгийн дарга Г. Ганболд, Ц. Даваадорж наа рын албаны хүмүүс оролц» лоо, Д. Сүхбаатарын тнэрэм- жит МПБ-ын гурвал одонт тугийг хүйдэтгэлтэйгээр УДИРДАГЧДЫН УЛСЫН ЗӨРЛӨЛГӨӨН хаВОЖсаг ХИЙСЭН СУРВАЛЖЛАГА Бос Ёс сүрэн, Хөвсгөл аймгийн Мөрөн хотын 10 жилийн П дунд сургуулийц пионерийн бүлгэмийн ёхлах удирдагч С.Тө- мөрбат, Завхан аймгийн Их-Уул сумын цайман жилийн дуйд сургуулийн пионерийн бүлгэмийн ахлах удирдагч У. Дэмбэрэлиямбуу нар. Гэрэл зургийг Т. ДАМБАДАРЖАА залж ирж, улаан талбайд байрлуулав. Их мөрөн дуслаас эхэл- ДЭГ лугаа иэгэн адил мон" толын улаан бүчтэнийг сайп хүн болгох тэдний удирдагчдын зөвлөлгөөний их ажил нээлтийн шугам жагсаалаас эхэллээ. Пионерийн удирдагчдын улсын зөвлолгооний тэр- гүүлэгчээр Ховд аймгийн пионерийн байгууллагын зөвлөлийн дарга Д, Баас таржан, Говь-Алтай айм- тийл төвийн арван жилийн нэгдүгээр сургуулийн 66» дүгээр ангийн сурагч ВБ. Нямбилэг, Ардын боловс» ролын Яамны хэлтсийн дарга Б, Дамдинсүрэн, ургал хүмүүжүүлэх ухаа- ны хүрээлэнгийн эрдэмтэд нарийн бичгийн дарга Дд. Дашхүү, Улаапбаатар хох тын Үслэг эдлэлийн үйлд- вэрийл ажилчин, БНМАУ. ын хөдөлмөрийн баатар Т, Ганболд,. Завхан айм- гийн Их-Уул сумын пиО- терийн бүлгэмийн ахлах удирдагч У. Дэмбэрэлням- буу, Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын хоньчин, БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар М, Моонон, Дорно- говь аймгийн Сайншанд хотын арван жилийн нэг- дүгээр сургуулийн багш Л. Цэвэлмаа нарын 21 хүнийг сонголоо. Газар тазрып янз бүрийн ажил мэргэжлийн хүмүүсийг тэр» гүүлэгчээр сонгосон нь пионерийн удирдагчдын ул» сын зовлолгооний агуулга, 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ . 36:46 (2417) 1989 оны наймдугаар сарын 9. ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө Д. Сүхбаатарын нэрэвн жит МПБ-ын Төв лийн өргөтгөсөн П бүгд хурал Баянгол дахь олон улсын пионерийн «Найрав» дал» лагерьт болов. ( Бүгд хурал Монголын пнонерийн «Залгамжлагч»: У! чуулганы шийдвэрийн хэрэгжилтийг хэлэлцэв. Д. Сүхбаатарын нэрэвм- жит МПБ-ын дүрэмд орууз лах зарим засвар өөрчлөлт, Д. Сүхбаатарын нэрэмжит - МПБ-ын үйл ажиллагааны баримтлал, Д.Сүхбаатарын нэрэмжит | МПБ-ын бэлгэ тэмдэг, онцлог, ёслол хүн- дэтгэлийн журмыг баталж, «Пионерийн төлөвшил, ба хамт олны хөгжлийн түв-. шинг тодорхойлох үлгэ чилсэн шалгуур»-ыг МПБ- ын Төв Зөвлөлийн тэргүүг лэгчдийн хурлаар батлах нь зүйтэй гэж үзлээ. Бүгд хурал зохион бай» гуулалтын асуудал хэлэл-- цэж, МПБ-ын Төв Зөвлө- лийн бүрэлдэхүүнийг өргэт- гөн, В.И.Лениний нэрэм- жит пионер сурагчдын Төв Ордны захирал Т.Ганбол- дыг МПБ-ын Төв Зовлө- лийн орлогч дарга, тэргүүч лэгч гишүүнээр сонгов. Бүгд хурал хэлэлцсэн асуудлаар тогтоол гаргав. Бүгд хуралд МАХН-ын Төв Хорооны хэлтсийн ор- логч эрхлэгч Б. Даш-Ён- дон, МХЗЭ-ийн Төв Хороо» ны нэгдүгээр нарийн бич- тийн дарга Ц. Нарангэрэл, албаны бусад хүн оролцов. Тус бүгд хурал пионерийн хөдөлгөөний өнөөгийн ша- танд тургамдсан зарим асуудалд тодорхой харну, өгч цаашдын үйл ажилла- тааны чиг баримжааг то- дорхойлсон ажил хэрэгч байдалд болов. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ Наэ тий цар хүрээг улам өргөн дэл «гэр болголоо.) гэж төлөв» -- лөгчид сэтгэл ханамжтай байв: Нээлтийн ёслолын Да- раа төлөөлөгчдийн салбар хуралдаан таван хэсэгт -эхэллээ. Нарлаг хотхонд: Пионее рийн байгууллагын удирд: лага, зохион байгуулалт, боловсон хүчний тухай, Сансар хотхонд: пионерийн ажлын шинжлэх ухааны үндэслэл арга зүйг боловс” онгуй. болгох талаар, уяа хотхонд: пиопер, бай тарчуудыг амьдрал, дөлмөрт бэлтгэх, пиоперийк байгууллагын материаллаг танин йл аэгчилэдэл эдчлүэийвэлсэлээ ин, Үргэлжлэл нь П мүҮРХ їл тэгэж: эсгтэттжэсжлэн: Түрүүч нь Ї нүүрт баазыг бакхжүүлэх тухай, Солонго хотхонд: Пионер, баатарчуудын авьяас чад- варыг нзэн хөгжүүлэх ту- хай, ОХДӨХ хотхонд: пионер, баатарчуудын нийгмийн асуудал сэдвээр салбар хуралдаанд төлөөлөгчид са- нал бодлоо ярилаа- ЮУ ХЭРЭГТЭЙ 83? 5 ТУСЛАХАД БЭЛЭ!! ХОЁРДАХЬ ӨДРИЙН тэмдэтлэл Үдээс өмнө таван салбар хуралдаан үргэлжлэн Тө дөөлөгчдийн санал бодлыг нэгтгэлээ. Саналын гол үндсийг салбар тус бүрээр зөвлөлгөөний нэгдсэн Ху- ралдаанд оруулж хэлэл- цүүлэхээр тогтов. Энэ өл- рийн гол чукал нэг үйл явдал бол яам, тусгай га- зар, олон нийтийн төв бай- гууллагуудын удирдах хү- мүүстэй зөвлөлтөөний тө- лөөлөгчид тус тусынхаа салбарын хэлэлцсэн асууд- лын чиглэлзэр хийсэн уул- залт байв. Уулзалтын нэг онцлог нь зөвлөлгөөний тө- дөөлөгчдийн захиалгат асуултад яам, тусгай га- зар, олон нийтийн төв бай- гууллагын удирдах хүмүүс хариулсанд оршино. |Ту- хайлбал «Пионерийн бай- гууллагын удирдлага, зо- хион байгуулалт, боловсон хүчний асуудлын тухай» хэлэлцсэн салбар хурал- | дааны төлөөлөгчдийн асуул- тад БНМАУ-ын Ардын бо- яовсролын Яамны орлогч сайд Ч. Цэрэндулам ха- риулахдаа: --Би МПБын Төв Зөвлөлийн даргаар олон жил ажилласны хувьд пиО- иерийн удирдагчдын захиа даалгаврыг заавал биелүү: лэх учиртай гээд - Пионерийн удирдагч 35 нас хүрээд хэрэв өөрөө хүсвэл багшийн ажилд шилжүүлэн авахад Ардын боловсролын Яам бэлэн байна. «Сурган хумүүжүү: дэгч», «Хүүхдийн ХҮМҮҮ- жил» сэтгүүл, «Багш» с0- нинд пионерийн ажлын бу. шан нээхийг дэмжиж бай- на, Харин хэвлэлийнхэз чиглэл, нийтлэлийн өнгө аясыг хэвлэлийн онцлогт токируулбал сайн. Сурагчдын хөдөлмөр-ам- ралтын зуслангийн хэлбэ- рийг боловсронгуй болгоход та бүхний санал хэрэгтэй байна. Аж ахуйн тооцоо, тэрээ, түрээсийн аль ньч хүүхдийн хөдөлмөрийг дэмжсэн, хөлс урамшуу- лал олгодог байх учиртай. Хөдөлмөрч шинэ үеийг бэлтгэх нь эх оронд хэдэн “төгрөгнөөс илүү чухал гэв. Мөн, МҮЭ-ийн Төв Зөв- лөлийн амралт, сувиллын хэрэг эрхлэх газрын дар- та Л. Одончимэд: -- Өнчин, амьдралын гачиг, хүүхдэд Тус, лах дууг (7-1 болгох нь зүйтэй. Одоогоор үнд рийн зусланд амрах урил- тын “Ам хувийг ийм хүүх- дэд ан үнэ төлбөр- “Ийнхүү бүх салбар Ху. ралдааны төлөөлөгчид тус тусынхаа хүссэн асуултад хариу авлаа, Үдээс хойш төлөөлөгчид зөвлөлгөөнөөс гарах 0ба- римт бичгийн төсөлтэй та- нилцаж, санал бодлоо илэн далангүй ярилаа. Тэд ба- римт бичгийг на-ийн су далж, үг бүрчлэн санал бодлоо ярьж байгаа нь ардчилал, ил тод байдлын илэрхийлэл мөнөөс мөн. ээ. ТУРЫН. УЛААН ЦЭГ ГУРАВДАХЬ ӨДРИЙН тэмдэглэл Д. Сүхбаатар, Х. Чай- балсан нарын бунханд цэ- цэг өргөснөөр зөвлөлгөөний гуравдахь өдрийн ажил эхэллээ. Сүхбаатарын тал- байд төлөөлөгчид Дур-га- лын зураг татууллаа. Үдээс хойш «Найрам- дал» паркийн бага цэнгэл- дэх хүрээлэнд, / Халхын толын ялалтын 50 жи- лийн ой, пионегийн удир- дагчдын улсын зөвлөлгөөнд зориулсан, улс төрийн дуу- ны «Улаан цэцэг» наадам болов. Улаанбаатар орч- мын ногоон бүсийн пионе- рийн 27 зуслангаас шэл- гарсан «Дөл», «Нагс», «Гацуур», «Сэлбэ», «Нар- лаг» зуслангийн пионе- рүүд дуу хуур, бүжиг наадмынхаа ур увдисыг дэлгэн үзүүлэв. Манай орны пионерийн 80 гаруй зусланд улс тө- рийн дууны «Улаан цэцэг» наадам нэгэн зэрэг болж у байв. - байгаа аж. Энэ өдрийн халуун гу. чин хам хүрч байсан ч пионерүүд халуунаас халш- ралгүй наадаж, газар газ3- раас ирж хуран чуулсан пионерийн удирдагчид үзэг дэвтэр салгалгүй тамдэг- лэд хөтөлж байв. Орон ну- тагтаа очоод «Улаан цэ- цэг» наадмаа юугаар яаж баяжуулах тухай олз омог эрэлхийлэн тэд яаран 6и- чиглэж байгаа аж. Их жанжин Д. Сүхбаа- тар партизан цэргүүдээ да- гуулан хүлэг морьтой ха- тируулан хүрч ирээд ард түмэндээ чин сэтгэлийн үгзэ хэлж байгааг үзүүл- сэн цэрэг спортын «Дөл» зуслангийн тоглолтын ЭхХ- лэлийг тионерийн удир- дагчид хамгийн түрүүнд тэвтэртээ тэмдэглэсэн байв. Дуу хуурын улаан цэцэг ингэж пионерийн удирдагч- дын сэтгэл зүрхэнд тод сайхан урган дэлгэрлээ. ТРЇХ БАГАДАХГҮЙ, БҮТЭЭЛ ЛНЦДЭХГҮЙ/ "ДӨРӨВДЭХ ӨДРИЙН тэмдэглэл Төлөөлөгчид өглөө «Улаан бүчний намираа» үзэсгэлэн үзсэний дараа Монголын пионер, сурагч- дын төв ордонд зөвлөлгөө- ний нэгдсэн хуралдаан бо- лов. Нэгдсэн хуралдаанд МАХН-ын Төв Улс төрийн Товчооны ги- шүүн, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга Б. Алтангэрэл, МАХН-ын Төв Хорооны хэлтсийн орлогч эрхлэгч Б. Даш-Ёндон, МХЗЭ-ийн Төв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга Ч. Нарангэрэл, Улаанбаатар хотын намын хорооны нэг- дүгээр нарийн бичгийн дарга Л. Лантуу болон за- (зүүн тараад) Зөвлөлгөөний төлөөлөгч, синоперийн ахлах удирдагч Н.Свет- СДуждгөээд,, ТТИОНЕРИЙН УАИРААГЧДЫН УЛСЫН ЗӨВЛӨЛГӨӨН МХЗЭ-ийн Төв нарийн бичгийн МПБ-ын Төв Зөвлөлийн дарга М. Тогтохнямын тавьсан илтгэлийг сонсож Хорооны дарга, хэлэлцэв. Нөхөр М, Тог- тохням илтгэлийнхээ эхэнд: -- Д. Сүхбаатарын нэ- рэмжит МПБ-ын Төв Зөв- лөл, түүнай тэргүүлэгчид нэгдүгээрт, Монголын пно- нерийн байгууллагын туулж ирсэн түүхэн замна- лыг шинжлэх ухааны үүд- нээс судлан дүгнэж, хөгж- лийн хэтийн төлөвийг зөв тодорхойлохыг зөвхөн өнөөдрийн улаан бүчтэний төдийгүй манай ирээдүй, өсвөр хойч үеийнхнийг пиөнерийн байгууллагаас хүмүүжүүлж, хөгжүүлэх үр нөлөөг улам дээшлүү: лэх ач холбогдолтойд үзэж байна. Хоёрдугаарт, хүн амын 80 шахам хувийг хүүхэд, залуучууд эзэл- дэг манай орны хувьд үзэл суртал, хүмүүжлийн ажлын эцсийн үр дүн нь эх орондоо найдвартай ззЗн болж чадах, хөдөлмөрч, хичэзнгүй, хүнлэг энэрэн- гүй, сайхан сэтгэлтэй, эрүүл чийрэг бие бялдар- тай, ухаалаг залгамж ха- дааг сургаж хүмүүжүүлэх- тэй олон талаар тойг шиш үндэс болгож нам, төр, олон нийтийн бай- гууллагын төлөөлөгчид оролцсон пионерийн удир- дагчдын улсын энэ УдааЗ- тийн зэвлэлгөөнөөр нийг- мийн улс төрийн амьд ралд пионерийн Сбайгуул- дагын гүйцэтгэх үүргийг өндөржүүлэх асуудлыг х2- ялэлцүүлж байна. Энэ асуудлыг пионерийн хөдөлтөөний өнөөгийн ша- танд дэвшигдсэн нийгмийн шаардлагыг бүтээлчээр хэ- рэгжүүлж, пионерийн бай- тууллагын үйл ажиллагааг өөрчлөн шинэчлэх үзэл ба- римтлалын үүднээс азч Улс, эх орны амьдралд нэг хүнийг тахин шүтэхээсС 5 захиргааны гүй пионерийн байгуулла-. гын үйлд ажиллагаанд хор- тойгоор нөлөөлсөн юм. Пионерийн амьдралд ард- чилал ноцтойгоор зөрчигд- С.Энхцэцэг (Булган), Б. Тэгшбүрэн (Говь-Алтай), юм”ЭРЕЭтЭХ 1! сөнөөс хүүхдийн хувьсгалт байгууллагын нийгэм, улс төрийн мөн чанар алдагда- хад хүрсэн юм. Энэ үнэн байдал нь пионерийн Хө- дөлгөөний өнөөгийн ша. танд дараахь үндсэн зөрч- лүүдийг бий болгож бай- Энэ бол хүүхдийн хувьс- галт байгууллагын улс тө- рийн үйл ажиллагааны бүхнийг хүмүүжүүлэх шинж, гишүүн нэг бүрийн ухамсарт үйл ажиллагаа. ны өнөөгийн төвшин хоё рын хоорондын зөрчил юм. Энэ бол хүүхдийн хувьс» Таят байгууллагын бие даасан өөрийн үйл ажил- злагааны олзцлог, түүнд харш удирдлагын захиран тушаах арга барил хоёрын хоорондын зөрчил юм. Энэ бол инонерийн бай- гууллагын нийгэм, улс тө- түүний ганы гол асуудал нь пнО- нерийн байгууллагын үйл ажиллагааг өөрчлөн шинэч- лэх асуудал байсныг та бүхэн санаж байгаа. Чуул- ган дээр пнонерүүдийн хэлсэн үг, дэвшүүлсэн са- наа бүхэн ажил хэрэг болж хэрэгжэзсэй тэдтог нь өнөөдД- рийн гол асуудал болж | Асуудал ингэж тавиг- даж байгаа болохоор бай- гуудлагын бүтэц, зохион байгуулалт, үйл ажилла... гааг өөрчлөн шинэчлэх гЭ- сэн пионерүүдийн үзэл бодол, шинийг эрж хайсан | бүтээлч сэтгэлгээ, чуулга- наас хойшки зайд 4 тэдний хийж хэрэгжүүлсэн | ажлын эхлэлд бүхнийг арга. | зүйн талаас бид өнөөдөр шүүн хэлэлцэж МП 4 үйл ажиллагааны Үй 3 баримт бичгүүдийн шинэч, лэх үзэл санааг бүрд байна гэв. Нөхөр М. Тоггохиях цааш нь хэлэхдээ: Монго- лын тнонерийн байгуулл3- Үргэлжлэд нь ЇП нүүРТ Р или “Үргэлжлэл. Түрүүч нь 1, П нүүрт гын бүтэц, зохион байгуу- лалт, ажлын агуулгыг өөрчлөн шинэчлэх нь түү- ний бүх үйл ажаллагааг улам боловсронгуй болгох үчдэс мөн. Пионерийн бай- гууллагын зорилгоос экэ- лье, Ивонерийн байгуул- злагын зорилго нь өсвөр | Үесийнхнийг хувьсгалт ёсоор хүмүүжүүлэх явдал мөн. Тухайн зорилттой уялдуу- лан пиовсрийн хамт олон нь өөрсдийнхөө хөгжлийн ойрын ба хэтийн зорил- тыг өөрсдөө хэлэлцэн дэв- шүүлж, ажлаа төлөвлөх, удирдагчаа сойгон ажил- | лах нь пионерийн байгуул- тагад ардчилал, өөгөө удир- дах ёсыг хөгжүүлэх нөх- цөл болсон юм. Инонерийн байгууллагын үйл ажил- лагаанд өөрөө удирдах ёс. ил тод байдал, өргөн ардчилал нэвтрэх тутам пионерийн ажлын бүтээлч хэлбэр олшарч, ипионерүүд өөрсдийн үйл ажиллагаандаа шүүжжлэл, дүгнэлттэй, ургальч үз | лийн үүднээс хандах бо- аомж бүрдэх ёстой. «Залгамжлагч» Ү! чуул- танаас хойш пионерийн уллагын үйл ажилла- нд гарч буй шинэчлэл өөрчлөлт нь Монголын пино- нерийн байгууллагын бү- тэц, зохион байгуулалтад зарим өврчлөлт хийх шаарддагатайг харууллаа. Үүнд: - НИионерийн байгуул- лагын бүх шатны зөвлөл нь пионерүүд болон тэдэн- тэй ажилладаг насанд хү- рэгсэд, улс, хоршоолол, олон нийтийн байгууллагын төлөөлөгчдөөс бүрдэх, - гульт байгуула- гын үүрэг, ролийг дээш дүүлэн бүх шатны зөвлө лүүдэд ажлыц труйп, хэс- тгүүдийг ажиллуулах, - Пионерийн хөдөл- гөөний хөгжлийн наг үеийн шаардлагын дагуу чуулга- ны хоорондын бага хурал зөвлөлтөөн зохион байгуу- аах. - Пионерийн бүлэгт төвлөрүүлэх. -- Пионерийн байгуул- лага, хамт олныг гишүү- дийн оршин суугаа газар, ахуй амьдралд нь ойртуу» лан зохион байгуулж ажил- дуулах, -- Баатарчуудын аж- лыг пионерийн ажилтай уялдуулах зорилгоор баа- тарчуудын багийг пионе- рийн бүлгийн дэргэд бай- туулах. Инонерийн хөдөлгөөний өнөөгийн шаардаагын да. ажлыг тыг өрнүүлэн өөрөө удир- дах ёсыг хөгжүүлэх, нг чацуу байдалд бүтээлчээр 5 үндэсний болон дуулах гэсэн зарчмууд пионерийн байгуулдагын үйл ажиллагаанд мөрдөг- дөх нь чухал байна. Өөрч- лөлт, шинэчлэлийн өнөө үед пионерийн байгуулла- гын үйл ажиллагааны агуулгыг шинэчлэхдээ дав- шингуүй шинж чанарыг өр- гэжүүлэн, дэвшилтэт уламжлал, үзэл санааг улам өрнүүлж, орчин үеийн шаардлагатай хослуулан, соцнадизмын уед бүрэлдэн тогтсон шилдэг үнэтэй бүх- нийг гионерийн өдөр тут- мын амьдралд нэзтрүүлэ- хийг гол болгох хэрэгтэй байна. Пионерийн байгуул- лагын зорилготой уялдан тнионерийн ажлын агуул- гыг: - Пионерүүд3д улс тө- рийн ухамсар, сэтгэлгээ, өөрийн үззл бодол, нийг- мийн ндэвхжил төрүүлэх, -- Байгаль орчинд хан- дах болон ёс суртахууны соёд, хүнлэг энэрэнгүй үзэл төлөвшүүлэх. - Ардчиллын соёлд су- ралцуудах - Иргэний ухамсартай үйл ажиллагаа, хариуцла- га, ажил хэрэгч чанар бий болгох, 4 - Үндэсний ухамсар, бахархлыг төлөвшүүлэхэд чиглүүлэх нь зүйтэй тэж бид үзсэх байна гэв. Илтгэгч үгийнхээ төгс- гөлд: МПБ-ын үйл ажил- лагааны шинжлэх ухааны үндэслэлийг боловсронгуй болгох шаардлагатай бай- на. Пионерийн хөдөлгөөний цаг үетэй холбон үзвэл иионерийн байгууллагын үйл ажиллагааг шинэчлэн өөрчлөх практик арга хэм: жээг шинжлэх ухааны хувьд найдвартай. кхангах- гүйгээр, овол арга зүйн үйл ажиллагааг идэвхжүү- лэлгүйгээр чанарын шинэ байдалд хүргэх чиг бодло- гыг хэрэгжүүлэх нь сэт- тэшгүй зүйл гэдэст баттай итгэх итгэлийг бид иш үн- дэс болгож байна, Хаана пионерийн байгуул- лагын үйл ажиллагааны ердийн арга хэлбэр тодор- хой үр дүн өгөхгүй байна. Хаана өнгөрсөн туршлага ирактик, хэрэгтэй зөвлөмж санаа өгч чадахгүй байна, хаана зарчмын шинэ шийд- вэр, нэг хэв маягийн биш үйл ажиллагаа шаардлага: тай байна чухамхүү тэнд л шинжлэх ухаан, онол хоёр шугаар ч сольшгүй чухал байна, Онол нь пионерийн” ХӨ. дөлгөөний хэтийн хөгж- лийг хангах шаардлагатай төдийгүй пионерийн амьд- ралын алхам бүрт хэрэг- тай. Онслын талаар даан- тай бодож, хэрэгжүүлэх арга зүйг үндэслэлтэй бол- тоогүй цагт пионерийн бай- гуулдагын гүйл ажилла. тааг шинэчлэн өөрчлөх практик нэг ч томоохон асуудлыг бид шийдвэрлэж чадахгүй, Онолын сэтгэл гээ нь юуны өмнө манай орны пионерийн хөдөлгөө- ний өнөөгийн шатны онц- лог, 2000 он болон түү: нээс цааших хугацаанд пионерийн байгуулдагын хөгжлийн хүрэх чанарын шинэ өндөрлөгийн тухай бидний төсөөллийг орчин “Үеийн амьдралын практикт үндэслэн бүрэн дүүрэн, гүн гүнзгий урьдчилан ха- рах шаардлагатай байна, ЇїНууд хэлэхэд онол нь практикаас түрүүлж юм үзэгдлийг өргөн авч үзэж, гүнзгий харах ёстой. Бид олон жилийн турш хүүхэд, залуучуудын бай- гууллагын боловсруулсан бүхнийг Фбэлэнчлэн хуул- барласваас бус тэдгээрийг өөрийн орны сургууль, пионерийн амьдралд ямар- Хуу хэлбэр, онцлогтой бай- хыг үндэслэлтэй хэлж өгч чадалгүй ирлээ. Судалгаа, туршилт, го- рилокх «сэдэв сонголтыг оновчтой болгох, нэгтгэх, хянах, нионерийн ажлын шинжлэх ухааны үндэслэл- тэй ном, сурах бичиг, зо- хиолыг олшруулах, чанар- жуулах, пионерийн ажлын арга зүйчдийг | бэлтгэх асуудал тулгамдсан зорилт болж байна. МПБ пионе- рийн ажлын шинжлэх ухаа- ны үндэслэлийг боловс- ронгуй болгохдоо монгол ардын сурган хүмүүжүү- лэх өв уламжлал. хүүхэд, багачуудтай ажиллах арга ухаан, улс төр, сурган хүмүүжүүлэх ухааны сүү- дийн үеийн ололт амжилт, өөрчлөн байгуулалтын өнөөгийн шаардлагатай уялдуулан өөрийн гэсэн арга зүйг боловсруулах -сшаардлагатай байна. Мно- нерийн байгууллагад дээрх зорилтыг хэрэгжүүлэхэд шинжлэх ухааны судалгаа, туршилт явуулах эрдэм шинжилгээний төв зайлш- гүй хэрэгтэй бөгөөд энэ нь Ардын боловсролын Яамны харьяа Сурган хү: мүүжүүлэх ухааны хүрээ- лэн, МХЗЭ-ийн Төв Хо рооны дэргэдэх Эрдэмшин- жилгээ, сургалтын төв бо- лон шинжлэх ухаан, судал: гааны бусад байгуулаагад ТПИОНБРИЙН УДИРААГЧДЫН УЛСЫН ЗӨВЛӨЛГӨӨН төвлөрч ажиллах боломж- той байна гэв. Зөвлөлгөөний нэгдсэн хуралдаанд МХЗЭ-ийн Төв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга Ц. Наран- гэрэл хэлсэн үгэндээ: Пионерийн удирдагчдын улсын энэхүү зөвлөлгөөн нь Монголын пионерийн «Залгамжлагч» У! чуулга- ны шийдвэрийг хэрэгжүүлж буй эхний , шатны ажилд үнэлэлт дүгнэлт өгч, ний- гэм, улс төрийн системд тионерийн байгууллагын гүйцэтгэх үүргийг дээш. лүүлэх асуудлыг хэлэл- цэж, өөрчлөн байгуулал- тыг МПБ, түүний анхан шатны байгууллатууд пио- нер, сурагчдын дунд улам ил тод эрчимтэй далайц- тай, дайчин давшингуй өр- нүүлэхэд ач холбогдолтой болно гэж МХЗЭ-ийн Төв Хороо үзэж байна. Өсвөрийн сүхбаатарчуу- дийн дарга Ж. Батмонх хэлсэн үгэндээ «... Чуул- таны дараа пионерийн бай- тууллага бүрийн ажилд өөрчлөлт, шинэчлэлт га2- рах ёстой, Пионерийн бай- гууллагын ажилд өөрчлөлт шинэчлэлт хийнэ гэдэг бол түүний бие даасан үйл ажил- лагааг хөгжүүлж, өөрөө өө- рийгөө удирдаж сурна гэ- сэн үг том» гэл: пионерийн ажилтан, пионер сурагч, пионерүүдтэй ажилладаг бүх хүмүүст хандаж зөвлө- сөн билээ. Манай нийгмийн бүх хүрээнд явагдаж бай. гаа шинэчлэл өөрчлөлтийн бодлогын үр нөлөөгөөр бүх шатны пионерийн бай- гууллагын бОне даасан үйл ажиллагаа идэвхжин, пио- нерийн ажлыг хүүхдийн ахуй амьдралд ойртуулж, эцэг эх, олон түмний хүч анхаарлыг төвлөрүүлэх, анхны алхмууд хийгдэж, пионерийн амьдралтай хол- боотой аливаа пионерүүд өөрсдөө ил тод хэлэлцэн шийдвэрлэх бол- сон нь пионерийн хамт олон. хүүхдүүдийн улс төр, нийгмийн. ИДЭВХИЙГ өрнүүлж, байгууллагынхаа идэвхтэй тишүүн байх бо- ломжийг бүрдүүлж байна гэв. 3 асуудлыг | дайчин, хөдөлмөрч уламж- лал, пролетарийн ба с90- циалист интернационали2- мын зарчимд чин үнэнч байх үзлээр хүмүүжүүлэх, тэднийг нийгмийн амьд- ралд идэвхтэй, оролцуулах. эрдэм мэдлэгт дуртай, су- рах хөдөлмөрт хариуцла- гатай ханддаг болгон хү- мүүжүүлж, тэдний бүх та- лын авьяас чадварыг нээн хөгжүүлэх явдал юм. Өө- рөөр хэлбэл баатарчууд, пионер бүрийг МАХН, МХЗЭ-ийн үйл хэргийн тө- тлөө хэзээд бэлхэн байх үз- лээр хүмүүжүүлж, соцна- лизмын шинэ иргэдийг тө- лөвшүүлнэ гэсэн үг юм. Энэ бол маш их итгэл тайдвар хүлээсэн, хариуц- лагатай ажиа, та бүхний нэр төрийн хэрэг юм гэж онцлон тэмдэглэлээ. Өргөтгөсөн хуралдаан дээр салбар таван хурал- даанаас дэвшүүлсэн гол санаа. дүгнэлтийг нэгтгэж ярилаа. Мөн олон арван төлөөлөгч санал, шүүмж- лэл гаргав. Энд довшүүл- сэн зарим санааг тэмдэг- лэе, Е -- Пионерийн зуны ам- талтыг МПБ-ын Төв Зөв- лөлийн схурлаар хэлэлцэх, -- Нипонерийн удирдаг- чид судалгаа, эрдэм шин- жилгээний ажилд идэвхтэй ох, - Пионерийн ажлыг шэлгадаг байгуулга олон, арга зүйн туслалцаа үзүүл- дэг нь хозор байна. 2-- «ПИпонерийн удир- дагч» сэтгүүлтэйгээ байх зомсан. -- Хүүхдийн хөдөлмө- рийг зохицуулах төвтэй больё. --- Паонерийн удирдат- чийг сургуулийн захирлын / орлогчийн хэмжээний эрх. тэлдэж -байгааг өөрчилье. т-. Хүүхдийн биеийн та- мир, спортын “«Залгамнс- лагч» нийгэмлэгтэй больё. -- Пионерийн «ордныг томчуудын хурлын ордон биш пионерийн д ордон байлгая. 4 -» Монгол үндэсний тог- лоомын үйлдвэртэй больё. -г Сайн сурахгүй бол малчин болгоно гэж «айл- таад» байвал сайн мал- чин төрөхгүй. бот-. Заавал онц сурдаг биш зохион байгуулах авь- яастай хүүхдийг пионе- рийн ажилтан болгоё, бо оё-- Хэвлэл, радиогоор пионерийн эрх дшгийг хам- таалсан хүчтэй нийтлэл явуулаасай! -- Таван төгрөгнөөс та- ван сайхан үг илүү урам ха Е8, ч . . Хуралдааны төгсголд тионерийн удирдагчдын ул- сын зөвлөлгөөнөөс хийх П мэ "ь,. ”-1 Төгсгөл. Түрүүч нь 1, Ц,, нүүрт дүгнэлтийг төлөөлөгчдөд танилцуулж, хэлэлцүүлэв. Зөвлөлгөөний ажиллагааг дүгнэж, МХЗЭ-ийн Төв Хо- рооны нарийн бичгийн дар- га, Д.Сүхбаатарын нэрэм- жит МПБ-ын Төв Зөвлө- лийн дарга М.Тогтохиям ЇПЛЙОНЕРИЙН УДИГНДАГЧДЫН | 27А4631:)18 ЕРГ 7 ЗӨТГРЛӨЛГӨӨН. ТАВДАХ ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ БУЮУ Ц-1Ка 1-3) Пионерийн удирдагчдын улсын зөвлөлгөөний төлөө- лөгчид, Д.Сүхбаатарын нэ- рэмжит МПБ-ын Төв Зөв- лөлийн “П бүгд хуралд оролцлоо, үг хэлэв. Орой үзэв. “ХҮЛЭЭЖ БАЙГАА БНМАУ-ын хөдөлмөрийн нь төлөөлөгчид пнонер, сурагчдын концерт ХҮҮХДҮҮД баатар М.Моонон Үдээс хойш зөвлөлгөө- ний шийдвэрийг хэрхэн хэ- рэгжүүлэхтэй холбогдсон семинар болов. «Пионерийн түүдэг» ДУУ, бүжгийн наадам олон ул- сын пионерийн «Найрам- дал» лагерийн үдшийг ая эгшиг, хөл хөгжөөнд умбуулан баяр дээр баяр нэмэв, Улаан бүчтэний удир- дагчдын улсын зөвлөлгөөн нь пионерийн ажлыг өөрч- шин АСУУЛТ ХАРИУЛТЫН УРАЛДААН бүлгийн удирдагч, сурагч төлөөлөгчдийн хамт, лөх шинэ зам,-арга бари- лын томоохон сургууль бо- лов. Төлөөлөгчид үзсэн, сонссон, сурснаа баяжуу- лан пионерийн амьдралд хэрэгжүүлэх өндөр хүсэл эрмэлзэлтэй нутгийн зүг хүлгийн жолоо яаран зал- лаа. Пионерийн багшаа хүүх- Дүүд хичээл эхлэх өдөр- тэй цуг хүлээж байгаа. -- Өөрчлөн байгуулал- тын шинэ замд пионер ба- гачуудаа бид үлгэрлэн да- туулна гэж | Завхан айм- гийн Их-Уул сумын пио- нерийн ахлах удирдагч У. Дэмбэрэлнямбуугийн хэл- СЭН үг зөвлөлгөөний нийт төлөөлөгчдийн чин санаа Содол байв. Манай тусгай сурвалж- лагч Ц. САНЖ «АВ ДУУЛДАГ ЧУЛУУТАЙ охин Тэрвээр аяны бяцхан нутгийнхаа есөн ширхэг чулууг тээж иржээ. Энэ охины нэрийг Ч. Гансувд гэдэг. Баян-хоч- гор аймгийн Баян-Өндөр сумын дунд сургуулийн долдугаар ангид суралц- даг. Ч. Гансувд пио- нерийн удирдагчдын улсын зөвлөлгөөнд урлагын авь- яасаараа шалгаран орол- цож өөрийн авчирсан чЧу- луун царгил хөгжмөөр Чойдогийн зохиол «Жалам хар» бүжгийн аяыг эвлэг- хэн тоглож төлөөлөгч нөх- дөөсөө нижигнэсэн алга ташилтаар шагнуулсан юм. Ч. Гансувд чулуун цар- гилаас гадна ёочин. гитар хөгжим сайн тоглодог бас сайн бүжиглэдэг охин. Түүний тоглодог хөгжмийг сонирхвол янз бүрийн хэл- бэртэй хэдэн чулуу л бай- лаа... Чулуугаар яаж хөг- жим хийдгийг нь түүнээс сонирхвол: --Чулуу болгон дуутай байдаггүй. Харин манай Баян -Өндөр сумын Чанд- мань гэдэг газрын хадны чулуугаар л царгил хөг жим хийж болдог. Дуут хадны чулууг тоншнж үзэхэд өвөрмөц цангинасан дуу гардаг. Энэ чулуунаас ёочингийн аянд тохируу- лан сонгож авна. Жишээ нь: До-дуу-гарах,, Ре-дууга- рах гэх мэт. Энэ нь тийм 44444444444 ТОГЛОЦГООЁ Ч амар олдохгүй. Зарим чулууг эмтэлж, өөлж дуу- ны аяд тохируулдаг. юм. Хамгийн энгийн ая тогло- ход есөн өнгө дуугарах чулууг олдог. Чулуутаа сонгосны дараа тусгай мяндсан утас татсан та- внур дээр ёочингийн утас- ны эрэмбээр байрлуулна. Тавиур доор хөл хийнэ. -Мөн цохиурыг хатуувтар толгойтой хийдэг гэж ярь- сан юм. Манай оронд дуут чулуу- тай газар энд тэнд байдаг болохоор Ч. Гансувд шиг нутгийнхаа чулуунд ая Її оруулан тоглох хүүхэдолон 8 гарна гэдэгт итгэж байна, Хэрэв зөвлөлгөө авахыг хүсвэл Ч. Гансувд охин- СТОЙ захидлаар харилцаа! рай хүүхдүүд ээ! Д.БАТСУУРЬ ХҮҮХДҮҮД ЭЭ! ДИНГЕЛЬ- ВАНГ ДдОНГ | ! 18 ЇТВИНЕЙ ХҮҮХДҮҮДИЙН Г Б Н АГ 125 Ы Г ХЭ Н с-------й. ташина. 3 дугаар хөдөл- лэг унших ба өөрсдийн Р тоглоом төөн: «Донг-ДОНгдонНгэгэжЖж | авьяасаа үзүүлнэ. Ё ыг гараа дээшээ өргөж алгза ХЭН ИХ АЖИГЧ ВЭ? ”» САЙН МЭДЭХ ВЭ? шаг дог ЁО 5, , Тоглоом хөтлөгч хүүх- Дээрх гурван хөдөлгөө- дон цаасанд зураарай. заан ТЭРЭ Монголын пионерийн байгууллагын Төв Зөвлөл, Монгол, Ардчилсан Герма- ны найрамдлын нийгэм: лэг, БНАГУ-ын Элчин сай- Дын Яамнаас БНАГУ бай- туулагдсаны 40 жилийн ойг тохиолдуулан «БНАГУ-ыг хэн сайн мэдэх вэ?» асуулт, хариултын урал- Ддагн 15 хүртэлх насны пиоиерүүдийн дунд зарлаж байна Уралдааны асуулт -- БНАГУ-ын газар ияутгийн хэмжээг нэрлэнэ Ү,? -- БНАГУ-ын хүн амын тоо хэд.вэ? -- БНАГУ-д хэдэн үн- дэсний цөөНХ амьдардаг вэ? -- БНАГУ-ын газар ну- дээр оршдог хамгийн өндөр уулын оргилын Да- лайн төвшнөөс дээших өндрийн хэмжээг нэрлэнэ үү? -- Мөн Биг том. ялуурыг нэрлэнэ үү -- ГИСН-ын УШ 13 рал хэзээ хуралдсан бэ Уаат 208101 улс торийн нам байдаг вэ? 4-1 БНАГУ-д олборлож байгаа гол гол ашигт малт- малыг нэрлэнэ үү? -- Германы Социал Де- мократ. Нам, Германы Номмунист (Нам хэдийд, хаана болсон их хурлаар байгуулагдсан бэ? -- БНАГУ хэдэн онд НҮБ-д гишүүнээр элссэн бэ? Хариултыг цэвэр үзэмж- тэй, товч тодорхой бүр- дүүлж, өөрийн овог, нэр нас, хүйс, сургуулийн хая» гийн хамт есдүгээр сарын 15-ны дотор дараах хая-. гаар ирүүлнэ үү. х : Улаанбаатар 210611, МЭТНБХ-ны Гүйцэтгэх Хороо, ТЭР Дугтуйн дээр «Асуулт, хариултын уралдаанд» гэж бичээрэй, Уралдааны шагнал 1, 1 байр--нэг-- галын диплом, БНАГУ-ын пионерийн зусланд амрах урилга 2.П байр--хоёр--Дурс- талын диплом, үнэ бүхий. зүйл : 8, Ш байр--гурав -- Дурсгалын диплом, бэлэг дурсгалын зүйл. Мөн 10. сурагчид тусгай шагнал “УРАЛДААНЫ КОМИСС эл 17 Ч » н15-.,4 Ддүүдийг нэг эгнээ жагсааж, өөрөө жагсаалын өмнө гарч 3 төрлийн хөдөлгөө- нийг өндөр дуугаар хэлж үзүүлнэ. ч, Хүүхдүүд уг хөдөлгөө- нийг давтан хийж сурах ёстой. 1 дүгээр хөдөлгөөн! «Дингель: дингель-дингель» тэж хоёр гараараа ташаа- таа 3 удаа цохнно. 2 дугаар хөдөлгөөн: Гараа урагш сунгаж «Ванг-ванг “ванг» гэж алгаа 3 удаа яс, сүл цазАР адын нийг үргэлжлүүлэн хийж сурсаны дараа тоглоом дөтлөгч хөдөлгөөнөө түр- гэсгэнэ. Тоглоомыг сонир- холтой болгохын тулд 3 хөдөлгөөний байрыг сольж хэлж болно. Жишээлбэл: «Донг-донг “ДОНг» гэж гараа урагш сунгаж болно. Тоглогчид хөдөлгөөнөө анхны сурсан дарааллаар хийх ёстой. Тоглоомын хөдөлгөөнөөс алдсан хүүхдүүд тоглоо- моос гарна. /Хожигдсон хүүхдүүд дуу дуулж, шү- 50189101112 Индекс-14140 7 Ийм хэмжээний 4 цагаан цаасыг тоглогчид бэлдэж авна .Тоглоом хөтлөгч нэг зургийг 1--2 минут тог- логчдод үзүүлж, далдал- на. Тоглогчид зургийг яаж тогтоосноо өөрсдийн бэлд- сэн цаасанд зурна. 2,3,4 мэх зургийг энэ мэтээр үргэлфүүлнэ, Зургийг сайн ажиж зөв зурсан хүүхэд лнэ. р ан-Өлгий аймгийн ? 23 73 1 | | ї 1 ХҮНД БЭРХ ДАЙНЫ ЖИЛҮҮДЭД ний ажил тэр чигтээ буу. сан юм, Уишигч чиний чаг цуут хүүхдүүд Өөрөөсөө том араг үүрч аргал түүж явсан, Эмнэг чихдэж, эмээл тохож явсан. Буурь сэлгэхэд тооно түшиж, бууц сэлгэхэд хороо барьж ” явсан, Хүүхэд нас эрт хү тоглоомон чулуун тэрүүд эзгүйрч, арын ал банд хүүхдүүд зүтгэж байсан нь 1939 он билээ. ОДИЙГ нийтлэл Хүүхдүүд зөвхөн дайны ар талд цэргийн захиа ун- шиж, цэцгийн Өнгө ГУнД- сан талдаа ажлын хүндийг үүрч явсан юм биш ээ. Тэд «үүл нүүж, цахилгаан бадарсан талд» мөнгөй бү. рээ үлээж хуаран цэргүү: босгож явсан түүх бий. «Гсзар дэлхийн шар- хыг нөхөөд, ганцхан олдох амиа өгөөд» унасан цэр- гүүдийг түшин авч аманд нь сүү цутгаж явсан су- вилагч хүү Чч байсаан. Доржталам хөвгүүн тэгэ- хэд 13-хан настай байсан билээ. Хээрийн ногоон май- ханд шархтай цэргүүдийн дунд, дарь хүхэрийн утаан дотор явж, цусаа өгсөн ач- тан гэмээ нь (18-тай тэр хүү байсан. Хороо цэргийн судсаар түүний цус УР- саж, ялалтын уухай тү- рэлцсэн 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 3447 (8418) 1960 оны ЗУҮШ сарын 19. БЯМВА үнэ 10 МӨНГӨ БАЙГТУН ! Халх голын дайн байсангүй Хайртан бүхнээ дайснаас өмөөрсөн Хамаг ардын дайн байлаа» Хүнд бэрх дайны жи- лийн хэцүү бүхнийг зэр үеийн шнонерүүд амссан нь үнэн. «Улаан мандуулж, улсын СҮРНИГ бадруулж» ирссн ихХлаёа- тын жагсаал дУид пнонер. багачуул хөл нийлси алхаж: явсан нь бүр үнэи. Д. ТӨРБАТ ХАЛХЫН ГОЛЫН БАЙЛДААНЫ жилийн ялАЛТыЫН 50 ойд Уншигч багачууд аа! голын байлдааны ялалтын 50 жилийн ойн энэ өдөр Ц. Түдэв гуайтай уулзаж ахмад сэтгүүлч энэ хүний олон жилийн турш уйгагүй эрэн сурвалжилсан урт аяны богцыг уудалцгаая. Ц. Тү- дэв гуай Халхын голын байл- даанд оролцсон монгол, зөвлөл- тийн дайчдын тухай олон жил бичиж, гавьяа, түүхийг нь тод- руулж, төрөл саданг уулзуулж, бас маргаан шуугиан тарьсан зүйл ч нийтлүүлж ирснийг өргөн олон уншигч, манай өсвөрийн эрэн сурвалжлагч багачууд ан- дахгүй билээ. Халхын Асуулт: - Та домогт Халхын голын түүхэн энэ сэдвийг сонгож авсны учир юу вэ? Хариуат: -- Халкын толын дайны тэр лүүдэд би Завхан аймгийн Завханмандал сумын танхим-ба- сургуулийн | сурагч, жаал аз, Харин Халхын голын ы тухай зурагтай, сонин үүл Дандар баатрын сэ морьтой зургийг гэрийнхээ хөш- төнд хадаж орсон гарсан. хүнд хэлж тайлбарладаг, бас ч дэггүй алаг хүү байсан цаг. Тэр нэг жил, сургууль соёд дамжсаар Улаан- баатар хотод ажиллаж байв. Халхын голын 20 зилийн ой- гоор гарамгай баатзр-Л. Дачдар гуайтай уулзалт боллоо. Дан- дар баатар нөхдийнхөө болон өөрийн байлдаж явсанаа маш с0- нирхолтой ярьж дотно нөхөр алаг морины тухай дурсан НҮД- нээсээ өөрийн эрхгүй улимс бөмбөрүүлэхэд тэнд суусан олон зуун хүн бараг бүгдээрээ уйлсан байх. Тэр үеэс би Халхын Г0- лын дайнд оролцсон онгол, зөвлөлтийн дайчдыг чин зүрх- нээсээ улам бүр хайрлан хүндэт- гэх болсон юм. Насан туршаа эрэн сурвалжилж бичих эрхэм нандын сэдвээ тийнкүү Олсноос хойш 0 жил өнгөрлөө. Асуулт: -- Таныг хэвлэл эмэдээллийн- барахгүй Халх Хариулт: -- Хаа золиг тэж! Их будилж, бурдаг болохоор тэгсэн ч юм УУ, тэр нэгтэн алдартай олон “хүн байлаг болохоор ялгаж салгах зорилгоор малын өгсөн юм уу бүү мэддээ. Ямар ч болов их хүндтэй хоч юм даа до гэж бодож явдаг... эм тамга шиг Асуулт: Энэ олон жилийн дотор та монгол, зөвлөлтийн дайчдын ту- хай сурвалжилж тодруулсан үйл явдлаасаа ярина уу? Хариулт: -- Энэ чинь л хамгийн гол лт байх. Ингээд би пионер сурагчдадаа зориулан гэрэл зур- гийн цомгоо ч нээе. Жо - Миний амьдралд Тто- хиолдсон чухал үйл явдлын нэг 1969 онд болсон монголын шпио- нер, сурагчдын анхдугаар той- рон аялалд сурвалжлагчаар оролцож Халхын толын ахма- дуудтай уулзан учирч, тэдний тулалдаж явсан дайны талбар, хөшөө дурсгалтай танилцсан минь билээ. Миний энэ сурвал- жилж байгаа Халхын голын ах- мад дайчин бол Василий Михай- лович Лысак гэдэг зөвлөлтийн армийн бэлтгэл хурандаа хүн, Түүний ярьсан байлдааны ажил- лагазг нь орхиод сэтгэл зүрх- нээсээ хэлсэн 4Улаан бүчээ н8- мируулсан талын цэнхэр яргуй чиг алагтарсан энэ олон зуун хүүхэд мөн сайхнаа| Ээ хөөр» хий, бид чинь эднээ Ийм байл- гах гэж үхэх нь үхэж, үзэлц- сээр үлдэх нь үлдсэн юм даа! Ингээд цус урсгаж явсан талбар дээрээ окаргалант багачуудтай- таа учран золгож байх гэж» тээд шүүрс алдан хэлж байсныг дамжуулья. 8 -- Зөвлөлтийн | төлөөлөгч- дийн хамт нэг сэтгүүлч эмэгтэй ирсэн юм. Тэрээр «Ерэн баатрын хөшөө»-Ний дэргэдэх баатруудын булшнуудыг үзээд нэгэн хөшө9- ний дэргэд очин уртаар санаа алдсанаа «Ямар хэцүү юм бэ? Хаана л явна манай зөвлөлтийн ард түмний үр хүүхдийн булш, шарил байх зюм!» тээд тулимс бөмбөрүүлэв, Дэргэд нь байсан тионер, Сурагчид, залуучууд маань ч түүнийг даган нүднээсээ сувдан хэлхээ 7бөмбөрүүллээ. Энэ :нь тэр фэтгүүлч эмэгтэйн хэлсэк зүг хүн бүрийн сэтгэлтэй ярьж байгаагийн жлрэл байлаа. "Тийм зэ! Манай эх орны тө- лөө, ард түмний минь сайн сайх- ны төлөө зөвлөлтийн олон мян- ган аавын хүүхэд алтан “амиа дюриулж, “эцэг гэх, амраг хань, алаг сайхан үрстэйгээ ахин уул- заж чадалгүй Халхын голд үүрд мойрсоон зом, Бидэнд, ҮР хүүг хэд, хойч гүе маань үеийн үед (Зураг, В, М. Лысак ахмад сэтгүүлч Ц. Түдэв) (Балдандорж гуай хөшөөний дэргэд) мартах ёсгүй гэсэн бодод төрж билээ. Жо -- Аяллынхан бид Хан уу- лын ар дахь «Монголчуудын х9- шөө»-нөөс буцах замдаа оров. Сэтгэл хоргодон хөшөө тийш эр- гэн харвал нэг хүн үлдчихсэн толгой гудайлган зогсоно. Хэрэг болгон эргэж хүрвэл хөдөө айм- гаас аялалд оролцож яваа бу луудын маань нэгэн байлаа. Хөвсгөл аймгийн | Алаг-Эрдэнэ сумын хүн байсан, Аюушийн Балдандорж тэнэ. --Би 8 дугаар дивизийн 23 дугаар хороонд зэвсгийн тєхник байлаа. Ах дүү дөрвүүлээ Хал- хын голын дайнд мордож билээ. 8 дугаар дивизийг анх энд бөм- бөгдүүлэхэд 22 дугаар хорооны зенитийн бууны наводчик бай- сан дүү Сайнбилэг яг энд үрэгд- сэн юм. Хоёр дүү маань 22 ду- таар хороонд байлдаж байгаад нэг нь Нурын овоонд, нөгөө нь Эмээлт “манханд алтан амиа алдсан. Тэгээд л нуурандаа хор- тодсон нугас шиг зогсож байна даа ах нь гэлээ... Дайн, дайн гэдэг төрсөн ах дүүс, эцэг эхийг үүрд өнчрүүлсэн ямар муу ёрын юм байдаг юм бэ? Дахиад бүү үзэгдэг гэж гамандаа заналтайяа зүхээд буурлын тохойноос ТҮ- шин зэргэж билээ. жЖжо-- Цааш явж байтал хүүк- дүүд “хутга, бөмбөг, хэмээн учир начир нь олдохгүй юм хэ- яэзэд шуугилдаад явчих нь тэр. Хэрэгт дурласаар очвол тэсэр- сэн бөмбөгний ширэм барьцгаа- экээ. Одоогоос 20 гаруй жилийн өмнө ЗХУ-ын хоёр удаагийн баа- тар, нисэх хүчний хошууч гене- рал А. В. Ворожейкины нэгэн уулзалт дээр ярьж байсан зүйл яг тэр аяз, сэтгэлд буулаа: -- 1939 оны долдугаар сарын дөрвөнд болсон агаарын ширүүн тулалдаанд шиний онгоц дайсны “суманд өртөн, Баянцагааны НУу- руунд уналаа. Би байдаг чад- лаа дайчлан онгоцноосоо гарч холдон мөхлөө. Нэлээд холдон эргэж харвал онгоц минь хар утаа савсуулан | шатаж байв. Ямар харамсалтай байсан гэж санана, Гэвч яая гэхэв, дэмий » Гэтэл алдсан байлаа, Нэг сэргэтэл сайхан са- байх юм. Амсхийн элдэв юм бодож хэвт- тэл ойркон ямар шэг чимээ га- рав. Сарпы саруулхан гэрэлд сайн ажиглавал над УРУУ нэг хүн мөлхөж байнаа. Эрүү ах хавьцаа нь нэг юм гялалзах нь хутга мэс бололтой, Вид хоёр барилцан авч удаан ноцолдлоо. Гэтэл мипий бууг аль хэдүй нь авчихсан цамайгаа нидрэх гэж байдаг байгаа, Тэгэхээр нь гар уруу нь цохиж ялдуулаад арай- хийн цааш нь харуулав. Ингээд дайны хипшүү хярвас ханхал- сан талбар дээр яахал мэдэх- гүй шахам, тэнхээ тамираа алдан түр дугхийжээ. Гэтэл нойрон дунд бас л хөлийн чи- мээ гарах шиг болонгуут, сэм- хэн ажвал ангийн маань Жуж- ка нохой ирчихсэн үнэрлэж байх юм. Жужка минь гээд энх- рийлэн элэх гэтэл огло үсрэн алга боллоо. Гэтэл Жужка биш, хүүр шиншилж явсан хээрийн «гайхал» санжээ. Тэгэхэд падад дайснаас, хээрийн гайхал илүү дээр санагдсан шүү. Чоно... ч0- но гэж бодож байснаа санаж байна. Тэгээд л ухаан алджээ. Нэг мэдэхэд Чита хотын змнэ- лэгт ирсэн байлаа. Намайг мон- толын цэрэг олж, тэр эмнэлэгт хүргүүлсэн байлаз. Би ингэж монгол цэргийн ачаар амь ав- рагдсан хүн. Миний амийг авар- сан тэр монгол цэрэг одоо энх тунх аж төрж байгаа бол нтад- тай харилцаасай. Гучаад жи- лийн тэртээх явдал мартагдсан байж болох юм. Гэвч Баянцагаа- ны нуруу орчим 1939 оны дол- дугаар сарын дөрөвний орой шархтай хэвтэж байсан орос цэргийг олж эмнэлэгт хүргэснээ эргэн сайн санаарай, Тэгээд нз- дад захидал бичихийг хүсч байна... гэж өвгөн бууралд гене- рал маань өрөвдөлтэйеэ өгүүлээд үгээ төгсгөлөө. Сэтгэл хөдлөн орос монгол ах дүүсийг улзан нүүрээр нь уул- зуулж, учран золгуулчих арга надад олддоггүй юм “байхдаа гэж бодоод «Халхын толын эрэл- ээг хөвгүүд» номондоо «Монгол цэрэгт аврагдсан баатар» “гээд биччихлээ. Чих тавин чагнаад байдаг сураг чимээ гардаггүй. Тэтэл манай «Хөдөлмөр» сонин өөрийнхөө «цай уух ЗУУР” бу- ланд миний номноос энэхэн хэС- гийг аваад 4Чоно» гэсэн гарчиг- тайгаар гаргажээ. Тэгтэл нэг нө- хөр минь: Говь-Алтай айм- гаас Гоосүрэн гэдэг өвгөн таныг сурж ирээд явлаа. Таны бичсэн зүйлтэй өөрийнх нь “амьдралд тохиолдсон нэг явдал “тохироод байгаа бололтой гэлээ. Сурагла- саар очтол өвгөн буурал маань аль хэдүй нь нутаг буцан оджээ. Октябрийн 19817 онд зугаа их ТО жилийн «Хөдөлмөр» үл: гарах ойг то- сонинд нөхөд» хиолдуулан «Санаанаас гээд дахин бичээд нийтлүүллээ, Бас д сураг гарч, холбоо барь- шүү. Ингээд цөхрөн(цө Намын «Үнэн» Хсаг 22 оны гуравдугаар сарын т өдрийн 60 дугаарт сэт- Т. Бямбадоржийн бичсэн сурЗдг» гэсэл лагыг сонирхон Гоосүрэн гуай ба рав, 1989 уншвал маань уугуул нутаг нь Хөвсгөл, нөгөө аймгийн ирж, Сэлэнгэ ин Орхон амьдрац тан нөгөө «Чо- нхоо тухай, шархтай орос нисэгчийнхээ тухай, манай ах- мад зохиолч Б. Баастын «4Дусад номоос бие бие- йг гарган хөглүүлж байна шүү. ын хошой баатар А. ЁВ. Ворожейкин гуай одоо ирнэ. Дайчин гурван нөхөд маань уул- заж, манай хоёр орны найрамд- лын нэгэн сайхан билэг тэмдэг болон үлдэнэ. Ахынх нь магнай й Хүүхдүүдээ та нар энэ бяцхан хуягт машины зургийг нхааралтай хардгаа! Хуягт су- мангийн дарга /Цэрэннадмидын Хорлоо, жолооч Даржаагийн Хаянхярваа ах нар нь 1939 оны тавдугаар сарын 28-ны өдөр бол- сон тулалдаанд нэг дор зургаан удаа атаканд орж долоодох дээ- рээ дугуйгаа хага буудуд3н өөрсдөө шархдан, олон ы дайсныг устгаж, гарамгай гавьяа байгуулаад гарч ирж байсах хайртай хөлөг нь юм їшүү дээ. Ингээд Д. Хаянхярваа ах нь 1969 онд нам, төрөөсөө БНМАУ- ын баатар цолыг амьд сэрүүн байхдаа хүртэж билээ. Ү - Хүүхдүүд ээ! Анд нөх- рийн ёсоор гар барин уулзаж байгаа хоёр дайчин бод зөвлөл- тийн алдарт нисэгч Сергей Ива- нович Грицевец, В. М. Забалуев нар байгаа юм. Нэгэн удаа агаз- рын тулалдаанд орохоор агаарт хамт хөөрчээ. Дайсантай агаарт салам үзэлцэж байгаад Забалуе- ваа хартал тэр бараа сураггүй болсон байна тэнэ шүү. Нэг эр- тэлт хийгээд газарт ажиглавал, хайрт дарга нь онгоцоо гэмтэхээр шүхрээр буучихсан, түүнээсээ арайхийж нэг юм салаа р нутгаа чиглэн гүйж явжээ. «Хилээс 60 километрийн алсаас замын энэ их бартааг туулан яаж нутаг усандаа хүрлэ гэж бодож яваа. бол хөөрхий минь! Грицевец ин- тэж догдлон бодоод онгоцоо доош дарав, Дарга нь бууж бо? лохгүй буцаад хөөр гэж нөхрөө хайрлан дохино. Грицевец дар- гынхаа “яг дэргэд газардав. Өй- балуев ухаан жолоогүй гҮйК ирж суудалд нь чихжээ. Тэгээд дэгдсээр тасрах гэтэл хөөрч чад- сангүй. Аргагүй шүү лээ. ганц” хан хүний суудалтай юм чины! Аз болоход тэг дагтаршсан га» зар тааралдаж онгоц нь хөөрөв. ЗХУ-ын анхны хошой бай? Сергей Иванович Грицевец”ик олон онцгой тавьяаны нэг нь энэ байсан бөгөөд зөвлөлтийн хүний хүнлэг нандин чанарын үлгэр дуурчаллын окишээг ин- тэж тод томруучаар харуулжээ. жо-- Би,Дамбийн Жамьянж23 тэдэгтэй олон Жилийн тэртээ уулзаж билээ. Тэр Завхан айм- тийн Завханмандал сумын 11 дүгээр багийн ядуу ард жазхан Амаа гэдэг авгайлгатай Дамбийн (Атаваас гарч троний дараа Д. Цацарынхаа камт хүлэг дэргэд Хаанхар заа, сургагч 4ФИА» маркийн хуягтын байгаа нь) (2Кахьянжавын цээж зураг) 29:нод хүүхдийн нэг. Гар тахир татуу болжээ. Тэрээр, -- Би генерал “Дорж гуайн ачаар Халхын голын 25 жилийн ойд оролцож цусаа асгаруулж явсан газар нутгаа, амьд сэрүүн дээрээ үздэг юм байна шүү! Гэ- тэл хөшөө дурсгалд үзэж явтад цементэн чудуун одзэр бичсэн амь үрэгдэгсдийн нэрсийн дотор Дамбийн 2Жэзгьнй:ссав гээд байж байх юм. Өөртөө үл итгэн да- хяад л хэр , язхын аргагүй мөөн! Хажуудах хүмүүсдээ «Энд би байх юм» гэж ёрай ядан өгүүлтэл тэчд байсан хилийн дайчид гайхан байсваа хусан цүүцдэж, тэр данснаас хэсч Өгч байж билээ» тэж ярив. Тэгтэл тэд тастаараа БЭг их аянга ц2- хилгааттай їшөнө тагнуулд га- раад дайсны гүнд орсн, үүргээ биелүүлж жзтад их цахилгаачд биес нь илрэш хүчд байдалд ороход Жах-анжав хүндээр шархлан үлдсэнийг зовлөлтийн дайчид олж, Читагийн эмвэлэгт хүргүүлэн тийнхүү эдгэрчээ. «Үхэвч Ссэхэвч эг довох дээр» тэсэн цэрэг эрсийн тангараг хү- ний эрхэм чїнэр, зах дүүгийн найрамдлын сайн сайхныг зөв- шөлт, монголын дайчид Халкын толд тийнхүү бат шотоор хв- ртулж байсан юм. ж Хамар даваан (дахь Ерэн баттрын хөшөө дээгүүр ХҮЧЗДЭТ зочдын хөлөглөсөн нисдэг тэрэг лэн ирсиээ нам аван тазард- яам. ЗХУ, БНМАУ- тойрлоо. Тэрээр дайнд 86 дугаар дивизийн (24 дүгээр хорооны дарга, хурандаа өролцсон шартс одоо тєнерал. Тэрээр тийш -- Түүгээр Яковлевын танкийн 3 дайралтанд давшилтанд орж байсан тэм дав. Дайсны маш ширүүн гал урдаас "Жалнын голын ХӨВГҮҮА гэхэд пияенер, бу гүн хүндэтгэлтэй лаа. ч - 1968 онд сурвалжлагаар явж байхдаа Григорьев Дмптрий Александровшчтай уулзаж билээ. Тэр, Халхын голын байлдаанд 517 дугаар дизизтийн буудлагын 421 дугаар хорооны пулемёт су- мангийн даргаар ажиллаж бай- жээ. Тэрээр хамгийн . түрүүнд өөрийн хорооны бүрээчин Тетя (Петр) хүүгийн тухай ярилаа. чид маань эр сонсч бай- Петя ширүүн тулалдаанд хо- роогоо орох үед ар талд арга- гүй үлдэх болов. Яагаад гэвэл тэр арван турав дөрөвхөн нас- тай, өнчин өрөөсчий газраас ир- сэн хөөрхий амьтан байсан юм. Петя, ах нартайгаа буу бариад тэр тулалдаанд орчих бодолтой байгаа нь илт байлаа. Хороо- ны дарга аргадаад дийлсэнгүй, харин ширүүн тушаал түүнийг арга буюу үлдээв. Хүү, ах на- рынхаа хойноос нулимс бөмбө- рүүлэн хоцорч билээ, Тулалдаан ммп ширүүн “болж, хорооны дарга Аршинов, комиссар Де- нисов нар шархдан бусад олон сайхан нөхөд маань амиа алдаж, шад зөрүүлэн, буу харшуулан ордогт тулаад байлаа. Чингэтэл араас «Дмшитрий.ах аа| Дмитрий ах аз! гэх дуу сонсодлоо, Эргэн харвал «Петя маань нэг хайр- цаг сум чирээд ирчихсэн хаш- тярч байдаг байгаа. Эхлээд Ч тас алгадчихмаар санагдсан бо- довч, сумыг нь харгад өөрийн эрхгүй баярлалаа. Цааш нь ураг- даж салмарсан хувцас, зулгарч шалбарсан бие, хөлс шороонд зууралдсан нүүр нүдийг нь ха- раад өөрийн эрхгүй өрөвдөж хайрлалаа. Ах нарыгаа нэг бүрчлэн асууж бүртгээд «Дмит- тий ахаз, надад буу олж өгөх- гүй зу» тэж байна. Ах яарын- хаа өшөөг авах бодолтой байгаа шь ялт. -- Дайн гэдэг чинь хүүхэд вохойн тоглоом биш. Бид одоо сөрөг дайралтанд орно. Чи мя- ний нуувчинд байж байна шүү тээд явж одлоо. Тэгсэн төгөөх ягаань бас дахиад сум ар талаас авчирсан байж билээ, Ингээд хэвлүүхэн, хөөрхөн хүү Нетя- тийн зэзань энгэр дээр 9За 0т- взгу» зшедвль сүртэйвэ гялалзуу- дан явдаг байсан юм даа. Жо-- Ияонер даран сУР- валжилж олсон бас чэг л явд- дын талавр ярья. Нэг удаагийн танкийн дайралтын дараагаар ахлах дэслэгч А. В. Чериыш8- тын танкчид ор сураггүй бол- тээ. Ингээд язсныг хайгуул тарчээ. Гэтэл дайсны байрлаж байсан газрын гүнд эл- сэн манханд, тэдний танк байгаа нь илт боллоо, Хайгуулчид нөх- дийнхөө зүг яаран довтолгосоор тэдний талын хүрээлэлд хэсэг дайсан жиар цохиулсчыг үзэв. Тэд танк уруу сэтгэл түгшин дөхсөөр я байжээ. Танкиаас хэн ч зэу ч үл үзэгдэн, ик бууны нь гол төмөр дээш өлийн алсыг тунигтайяа ширтэх мэт хараг- чана. Арай гэж дэргэд нь ХҮ- рэв,. Танкны нь дэргэд дайсны хүүр ундуй сундуй хэвтэх авч нөхдийн нь бараа харагдсангүй. Танк уруу нь авиран нээлхийг нь сөхтел, гурвац нөхөд нь нэг дор үүрд нойрссон байлаа. «Бүх хол- боотын коммунист (большеви- куудын) намын гишүүн, ахлах дӨслэгч А. Черньпшов, цамх3А гийн бууч В. Барягин, мехапикч жолооч А.Сафронов, «Комсомол- чууд олзлогдож, бууж өгдөггүй юм» гэж ариун улаан цусаараа андгайлан бичээд үүрд нойрссон байлаа... Жо -- 1969 онд болсон Халхын голын ялалтын 80 жилийн ой- гоор Нөмрөг Мана уулын тулал- даваанд эрэлхэгээр нас барсан пнулемётчин Самданг тодруулаад гаргатал ижил нэртэй хориод Самданг миний эсрэг сөргүүлэн тавьсан юм. Түүний дотроос Са дын Самданг оргох гэж. байсан, ор сураггүй болж байсан тэж яриа хөөрөө дэгдлээ. Ингээд одоо хүртэл Самдангуудын тухай хорь таруй жил хөөцөлдөж байж сая тодрууллаа, жо- Үригорий ТПанталеевич Кравчепко, ЗХУ-ын хоёр удаагийн баатар, ёстой эрэлхэг нисэгч байжээ. Нэг удаа түүнд айхав- тар хүнд явдал тохиолджээ. Агаарт тулалдаж байтал бензин ть дуусчээ. Тэрээр улсын хЯ- лээс гадна, дайсны гүнд онгоцоо доош намуухан буулгаад өөрийн нутгийн зүг явганаар гарчээ. Замд нэг жижигхэн тогтоол УС тааралдсан авч шорвог тул ганц ч балга уусангүй. Гутлаа тайлж, хөлөө дүрэн жаахан байлгаад эр- гээд өмсөх гэтэл хөл нь гутал- даа багтсангүй. Тэгэхээр нь гут- лаа хаяад хөл нүцгэн янлаЗ, Өдөржин шөнөжин явсан (авч хүн амьтангүй өргөн тал үргэл- хилсээр... Өлсөж цангах гэж эиигтэйхэн, Намрын нёр улай- ран туяарсаар жаргалаа. Тэнгэрт тэргэл сар мэлтийн тэртээ дээ- түүр хөвнө. Хүч тамир нь ба- тагдан туйлдаж түйцсэн тул нойрсжээ. Нэг мэдсэн ширүүн бороо орон, биеийт нь жиндүүлж байгааг эгэдрэн, сэргэвэл биеийн нь алжаал тайлагдан, өлсөө цан- таа нь гарч байх шиг санагдлаа. Тэгэхээр ть хурмаст тэнгэрээс хур туйн, цамцаа барин төсч уугаад биеэ арчин, ар талтайгаа амьд учрах янз бүрийн арга чарга хайлаа. Өдий төдий өртөө тазрыг хөл нүцгэн туулсан учир хөл нь шалбарч шархлан ява- хын эрхгүй болжээ. Хувцсаа уран хөлөд байдгаар нь баглаад цааш явлаа. Үүр цайж өдөр ирлээ. Тэгтэл нэг тоодог гүйж явиа, Гар буугаа “суга татан, хоолтой залгах гэснээ хөөрхий бас л авьдрах гэж яваа амьтан! (Атаканд орж байгаа танкны зураг) ба ннаашшиттилиииилллллллллллллллллллллллллллнЖнжнжжнжлшин Үүнийг би бүрэлгтэн хооллоод яах ч юм билээ дээ. Хөөрхий чи минь хорвоодоо амьдарч яв- даа гэж хэлээд буугаа гэрэлд нь хийлээ, Байдаг хүч тэнхээгээ шавхан гэлдэрлээ. Тэгтэл ашгүй тэртээ алсад нэг машин давхиж яваа харагдана. Буугаа буга т3- тан дээш нь хэд хэд буудаж: до- хио өгтөл зогслоо, Наанаас нь явсаар хүртэл тэр дайчин буу- гаа бэлэн байдалд азан, хуруу нь гохон дээрээ байлаа. - Өөрийнх чинь! чинь байна! Ах дүүс Нисэгч Григорий Панталсевич Кравченко гэхэд тэр машиндаа суухыг зөвшөөр- лөө... Хүүхдүүд минь зөвлөлтийн орчид их бууны сум, бомбөг- ний тэсрэлтэнд улаан хараар эргэлдэн, хоёр талаас агзарт хөөрсөн олон зуун өнгсцонд лэл- хийн нар хаагдал ямар, сүртэй байсныг төсөөлөн хэлэхийн ар- гагүй боллоо. Дайсан наймдугаар сарын 25-нд довтлох төлөвлөгвөтэй байжээ, Гэтэд 2Куков жанжил тагнуул, амьд «хэлээс мэдгэд урьтаж, тэнэдүүлэн цо. тик боловсруулан хэрэгж нь тэр байлаа, Ингээд зөвлөлт, монгод ангиуд дайсныг хэсэг хэсгээр нь бүслэн хэдхэн хоно- гийн дотор цохцн, үл хилийн чанад гартал хө Ялалт зөвлөлт, молзголын чэзлд ингэж л ирж байсан юм. Манай командлагч Георгий Констаати- нович 7Куков гуай юу! Ёстой гайхалтай жанжиндаа гээд бэа- тар маань санаа алдаж байж билээ, Харин эцсийн ялагдлын тухай Японы 23 дугзар дивизийн 641 дүгээр явган цэргийн хорооны дарга Конэмару тэмдэглэлдээ гу- ниг гутралтайгаар дүрслэн үзүүл» сэн байдаг. Арга алга... Наймдугаар сарын 20. Өглөө эрт дайсны бөмбөгдөгч онгоцууд манай байрыг бөмбөгдөж эхлэв. (Дандар баатрын ард түмний үрс бидний өнөө- гийн сайн сайхны төлөө ингэж ло амь амьдралаа зориулж явсан юм шүү дээ! Асуулт: Та Халхын толын байлдааны хамгийн эцсийн шийд- вэрлэх тулалдааны тукай ярьж өгнө үү? Хариулт: Өвөө нь эхэ талаар хоёр бодитой баримт хэлье. БНМАУ-ын амгай баатар Л. Дандар гуай шийдвэрлэх ту- лалдаан эхэлсэч наймдугаар са- рын 20-ны өглөөний сүр хүчийг яруу сайхнаар дүрслэн өгүүл- сэн нь: Наймдугаар сарын (20, Ко- мандлалаас ямар ч тушаал шийд ирээгүй, маш нууд байлаз, Гэ- тэл үдээс хойш “болоход анги, нэгтгэлийн дарга нар командла- лын байранд дуудагдан, мар- гааш өглөө шийдвэрлэх тулал- даанд орох нууц тушаал авлаа, Бүх анги нэгтгэл, буу зэвсэг техник хөдөлгөөнд орсон боловч үүнийг орой бүрий болтол нууц- лан, тогтоосон цагт нь «салбар ангиуддаа нууцаар тараан дав- шилтын бэлтгэлд хийж эхэллээ. Бйлдагч, дарга нар тэр «шөнө цурам ч нойргүй. Дайчин хүн бүрийн сэтгэд хөөрөн, давшил- тад орох цаг мөчийг тэсч ядан хүлээсээр үүр шөнийн заагтай золголоо. Гэтэл эхлээд үүрийн харанхуйг гийгүүлэн их- бууны сум улаан зам татуулан агал- раар хөврөв. у ! Төдий удалгүй, газар тэлгэр нийлэх мэт нүргэлсэн сүрт дуу гаран, хүнд бөмбөгдөгч, «шум- багч онгоцнуудын цуваа эхлэв. Хуягт танкийн дайралт улаан тоос мушгиралдуулан, газрын хөрсийг хага хага яран, гинж нь х лдах шахам зэрогцон орлоо, Дориын уудам «алаас мандаж байгаа нар дайны гал дунд аюумшигтай харагдаж бай- гаа гэж жи хэл, ба явган анги танк моторчилсон ангийн сүүл дїран ура хадуул- саар бас орлоо, Ингээд тэр хавь хүүхэдтэй авахуулсан зураг) Дараа нь атаклахад нь мавайж цөмөөрөө блиндаждаа нуугдав, Манай явган суман хүчээ сэлбэч зузаатгаж, сөрөг давшилтанд ор- сон авч энэ чь юу ч болсонгүй, Бид гэдрэг хөөгдлөө. Наймдугаар сарын 21. Зөв- лөлт, монголын маш олон онгоц манай байрыг өдөр бүр бөмбөгт дөж байна, Бөмбөгдөж, их бууз гаар галласны дараа дайсны яв- ган цэрэг ётаклах юм. Шөнө нь дайсны нисэх хүчин манай зар талд -оЛртож ирсэн, хүч нэмэгт дүүлсэн зузаатгалыг бөмбөгдлөө, Мөн энэ өдөр бага дарга Нага- тини алагдав. Алагдагсдын тоо улам нэмэгдсээр л байна. Наймдугаар сарын 27. | Үүр цайж байлаа, Өглөөнөөс эхлэн санаа сэтгэл арай дээрдэвз, Ма» най х буу галлаж эхэлсэн бо- ловч удалгүй дайсны явган цэ- рэг ширүүн атак хийлээ, Өнөө- дэр аймаар байлдаан болов, Ар- га алга... гээд Түүний тэмдэглэл дуусчээ. Өвөөгийнк нь «Халх голын эрэлхэг хөвгүүд» гэдэг номы гар- санаас хойш хорин хэдэн жил онгөрлөө. Энэ хугацаанд эрэн сурвалжлах аянд сэтгэлээ зо- риулсан шиөнер хүүхдүүдээс олон закидал авлаа. МАХН-аас ил төд байдал, өөрчлөлт шинэчлэлт, ардчиллыг бүх хүрээнд өргөн нэвтрүүлэх талзар явуулж байгаа бодлогод идэвх урам сэргэн «Самдангуу- дын тоосон дунд», «Хадан Хөв, Нэөмрөг-Мана уулын уянга», “Эх орон тандаа бид хайртай бай- сан шүү» гэсэн нэртэй номнуу- даа бичиж дууслаа. Үүнээ хойч үе та нартаа зориулан барина. Эрэн сурвалжлагч өсвөрийн жилж эх орон ард төлөө өмь, биеэ өгч гавьяа бай» гуулагсдыг тодруулагчид олон төрнө гэдэгт ах нь итгэж байна. м Зохиогч Ч.4Ч, Бямбатогтох Радуга Ш 1983 4--50 си ” 1987 4--50 8, Б. Бямбасүрэн нар Монгол хэл 1986 1--40 89. П, Хорлоо нар Уран зохиол 1986 1--80 Е 10. Х. Галхүү Отгонбаатар Дуу хөгжим 1986 1-10 5111. 3. Өлзийхутаг нар Хөдөлмөр сургалт 1986 1-80 12. Ш. Тогтортовуу О., Шагдарсүрэн Мад аж ахуйп үндэс 1988 1-80 1. Ш, Цэгмид БНМАУ-ын физик 1986 2-00 газарзүй 2. У. Жанчивдорж Монгол хэл 1989 1--65 3. Т. Гомбосүрэн нар Уран зохиол 1986 3--50 4. Л. Дамба нар Физик 1984 1--680 1986 1--80 5. Б. Даваасүрэн нар Алгебр 1985 3--30 5 1986 3-30 ш|6. Ч. Бямбатогтох нар Радуга ТУ 1984 4--20 Е 1988 4-20 817, Д. Адьяа нар Хими УП-УШ 1984 4--85 в 1985 4--85 » 1986 4-85 8. Я. Намсрайжав Шинэ түүх- 1987 2-430 9. Б. Онхоон нар Нэн шинэ түүх 1987 3-70 10. Т. Сэнгэдорж нар БНМАУ-ын үндсэн. хууль 1987. 0--80 11. Б. Гончигдорж нар Шугам зураг УП-УШ 1989 4--00 12. Ш.Содномбалжир нар Хөдөлмөр сургАлт 1987 2-10 13. Ж. Чагнаа Дуу хөгжим 2 1987 0--890 14. Чой, Лувсанжав нар Монгол бичиг 1986 1--50 15. Н. Загдраднаа Газар Дагшаггэ, Ө. Халзан үндэс 1988 1-80 1. Ш. Гаадамба нар Монгол хэл 1985 2-20 1986 2--20 2. В. Х. Шодорова нар. Радуга У 1985 4-05 1987 4--05 3. А. Шархүү нар Уран зохиол 1984 4--08 Ё 4. Г. Батмөнх нар Хүний биеийн анатоми Е Замонн, эрүүл ахуй 1986 83--80 5. Д. Гүржав нар Алгебр 1985 83-30 Бї6. Ц. Няндаг нар Физик 1985 2--10 » 1986 2-10 Т7. Г. Содномваанчиг тн ангаа эдийн | 1989 3-10 засгийн газарзүй 8. м МЗруачачд Хөдөлмөр сургалт 1987 32-10 9. Чой, Лувсанжав нар Мопгол бичиг 1987 4-25 10. Н..Ишжамц нар БНМАУ-ын түүх 1987Т 6-480 Аж үйлдвэрийн үндэс 1988 1--80 1. Ц. Өлзийхутаг нар Монгол хэл ЇХ 1989. 1-40 2. Д. Цэнд нар Уран зохиол 1986 3-20 3. Д. Шагдар Алгебр ба анализын Т. Батболд эхлэл 1986 2--55 4, А. В. Погорелов Геометр ЇХ-Х 1986 1--50 4, Н. Алтангэрэл нар Физик 1985 3--20 р 1986 3--20 6. А. Авирмэд нар Хими 1987 2-40 7. С, Гадинжид нар Радуга У! й 1987 4--50 8. М. Баянтөр нар Гадаад орнуудын ? эдийн засгийн 5 газарзүй 1985 1--860 819. Ц. Жамсран нар Ерөнхий Багын ЇХ-Х 1987 4--50 94110. Д. Дашцэдэн нар Эрхзүй ёс суртахуун 1987 2--59 "411. М. Долгоржав Цэргийн анхан шатны Б. Раднаабазар бэлтгэлийн гарын 1984. .2-25 ? авлага ЇХ-Х 1986 .2--25 12. Х, Цэдэн-Иш Хоод хийх технологи 1987 83-20 13. Ц. Цэвээн Мод боловсруулах тех- “ мологи ЇХ-Х 1987 3-40 14. Д. Няндаг Радно цахилгаан Ж. Барамсай техник ЇХ-Х 1987 2-40 15. П. Ершов Мэдээлэл зүй тооцоо- лох техникийн үндэс 192т. 0-80 21-220212-0401-0042-001004-------- 1 Д. Цэнд Уран зохиол 1987т 2-15 2. Ч. Санжмятав нар Алгебр ба анализын эхлэл 1986 1-30 3. Д. Дамбасүрэн нар Физик 1986 3--85 4. Ё Баасанжав Астрономи 7 1984 2-40 Ё Р. “Маабазар 1986 2-40 515. Т. Пэлжид Русский язык 1983 5-90 ” В. Х. Шодорова 6. Д. Жамбал нар Органнк хими 1986 3--20 7. Б Самбуу нар Нийгэм судлал 1987 5-40 8. П, Ершов Мэдээлэл зүй тоо- цоолох техникийн үндэс . 1989 1--50 өэвөөхэөсииэээшишиишшгэшэгиишэээш-ишшш----------|!1!111|---“П!-П!-!Г5|!||1171П|Г“|Г1-1-1111-111111111 ТАЙЛБАР: У, У!, УШ ангийн Монгол хэл сурах бичиг 1990-- 1991 оны хичээлийн жилд шинэчлэн сайжруулсан эхээр хэвлэгдэнэ, УИ ангийн «Шинэ түүх» сурах бичиг 20 мянган ширхэгийн үлдэг- дэлтэй байгаа тул энэ хичээлийн жилд зориулж хэвлэхгүй учир су- рагчид дамжуулан хэрэглэхээр тооцож нөөцийг хуваарилна, : шэг 2 Эш --------тг-ттэт 7 ал Аль Сурах бичгийн нэр Хэвлэгдсэн Үнэ анги он 1, Б. Цэвэгжав нар Цагаан толгой 1988 3-20 З 2, Я. Гончиг нар Унших 1988 2-40 Е|3, Б. Цэвэгжав нар Монгол хэл 1988 1--80 .ш|4. Д. Бүндэн В Ц. Нямжав МатемЗтик 1988 3--80 БВ|5. Отгонбаатар Дуу хөгжим 1988 1--10 8 6. Лха. Чойжил Хөдөлмөрийн альбом 1988 1--860 Ё Ё 448015 Үлун-ыар лт Хүрээлэн байгаа ор- г3 Т. Оюун чинтой танилцах нь 1988 1-40 2|8. Д. Батсүрэн ы, Г, Лхаахүү Хичээнгүй бичиг 1988 1--25 “9. Д. Бүндэн Математикийн дасгал 3 Ц. Нямжав ажлын дэвтэр 1988 1--50 : 1, Б. Цэвэгжав нар Цагаан толгой 1988 3-20 52 | 2, Я, Гончиг нар Унших 1985 3--095 Ёо 1986 3--295 ЕР 3. Б. Цэвэгжав нар Монгол хэл 1985 1--20 -Ё 4. Д. Бүндэн Математик 1984 3-15 ҮЕ Ц. Нямжав 5 15. С, Жадамба нар Дуу хөгжим 1ЧП 1984 3--90 » 1. Х. Өлзийханд Монгол хэл 1989 2-20 3, | 2. Д. Бүндэн Математнк 1989 3--50 т.ї | 3. Ч. Лувсандэндэв Унших бичиг 1989 4--400 Е. 14.1, Отгонбаатар Дуу хөгжим 1989 1--480 27 |5.Т Оюун Хүрээлэн байгаа ор- 54 Б. Дамдинсүрэн чинтой танилцах НЬ 1989 1--30 тВ | 6. Лха, Чойжил Хөдөлмөр сургалтын НЭ м -01989 2--00 8” 17. Д. Бүндэн Математикийн сонир- к- холтой дасгал тоглоом 1989 1-10 21. 224 д-5ёй түй 5 шэн да ларын Билли | 22868525 1. Х. Өлзийханд вар Монгол хэл 1985 2--24 23 1986 2--24 ыГ 2. Д. Бүндэн Математик 1985 33-80 БС Ц. Цэвээн 1986 3--80 Ёс 1988. 3-480 Е3 (3. Я. Гончиг вар Унших 1984: 2-90 ҮгЬ 1985 2--90 254. Д Базар нар Түмэн борис 1984 83-35 Эн 1985 8--35 . 5. С. 7Кадамба нар Дуу хөгжим 1-Ш 1984 3-90 7 2 1985 3-90 ШИШ саг2ыАй 23 Өмд Ч хаалт тана ВИ 55355:2483 -айьс хэлРээсэ ш11. Я. Гончиг нар Унших бичиг 1985 83-40 Б(|2.-Л. Балжир Математик 1983 2-20 « Д. Бүндэн 1985 2--20 ш (3. Д, Цэрэндагва нар Монгол хэл 1985 1--90 Жэн 1986 1--090 1. Д. Баз Түмэн бодис 1985 1--60 С. Няцагарэн 1986 1--60 2. Х. Дүгэр Математик 1985 2-90 3. Ж. Надмид нар Монгол хэл 1985 2-45 г9 1986 2--45 5 4. Ш. Гаадамб: Уран зохиол 1985 3-40 5 Ө. Ваанчиг Ё Радугал 1983 3-07 5. С, Гадинжид яар 1985 3--07 6. Т. Пүрэвдорж нар Хөдөлмөр 1986 1--30 Т. П.. Отгонбаатар Дуу хөгжим 1986 0--75 З. Оюун оч Биг атлэллуу лаг гэн нт лнэ ган сглоноы алиа 1. Н., Санжаасүрэн Эртний дэлхий : » -У. Гонгоржав дахины түүх 1985 3--50 2. А, Гочоо нар Ургамал судлал УУ! 1987 2-85 3. Б. Долгормаа Физик газар зүй 1986 1--75 4: Ц.Өвөнө м 1984 2--70 , лзийхутагт на онгол хэл лж Ё 5, дуларээ 1986 2--70 «15. Д. Гомбожав нар Уран зохиол 1989 4--60 » (6. Д.Пүрэвдорж Математик 1989 .5-10 7. З, Өлзийхутаг иар Хөдөлмөр сургалт 1989 1--30 8. Х. Бүдхүү Дуу хөгжим 1986 0--75 9 Ж Сү ын Радугалї 1984 4--45 1 хээ иа - 5 1986 4--45 1, О, Шагдарсүрэн нар Амьтан судлал ҮГУН.. 1986 3--80 2. Ч. Дүвжир Эх газрын газар зүй 1989 2--05 За Шагдар 3. Жамбалдорж Ё 11 Бат-Өлзий Г 48ч-у зууны түүх 3 2--59 5 4. ж. Гомбожав яар 1986 2-50 5.-С. Дашиймаа нар Алгебр 198 -н Геом үгуш 1984 2-80 6. А, В. Погорелов етр 1989 2--80 Инденс--14140 Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын ын ниинэх хэвлэв, сонины зүүн рыг чанарын өндөр түв- шинд барьж, ашиглалтад бага- Дд аар, зэж, эмээ, олоо» хотолцон сургууль, цэцэрлэгийн зүг хөөр баяр» тай алхав, Тэр өглөөпий юм бүхэн шив шинэхэн нөхдөө гэрэвшингүй харж зогсоно. Эрдмийн баярт оролцо- ! хоор сургуулийн хүндэтгэ- 1 лийн талбайд шинэ хороол- ) лынхон цуглажээ, Зөвлөл- 2 тийн:барилгачин ах эгч нар 1300 хүүхдийн суудалтай сургуулийн түлхүүрийг хү- 13 лээлгэж ӨГӨВ. Долоон настай Хонгор- зул охин шинэ хичээлийн жилийн анхны хонх цохих болсондоо баярлан догдол- но. Толгойт, Чингэлтэй, Яармаг... Амгалангаас ирж нэг хороололд суурьшсан айлын хүүхдүүд тэр хон- хон дуугаар нэг ангийнхан, нэг бүлгийнхэн, нэг сургуу- лийнхан боллоо, Шинэ сургуулийн ДУ- гаар 84, : Монголын багш нарын У их хурлын төлөөлөгч Л. Цэцгээ багш энэ сургуу. лийн хичээлийн эрхлэг- чзэр ажиллана. Цэцгээ, багш болж ажил хөдөлмө- рийн гараагаа эхэлснээс хойш 18 дахь эрдмийн на- мартайгаа. шинэ сургуу- лийн танхимд золгож бай- гаа юм, Хамт олныг бүрдүүлнэ, таловшүүлнэ, Багш сур гуультайгаа, сургууль нь районы Ардын боловсро- лын хэлтэстэй гэрээ бай» гуулж ажиллана, Сургалт хүмүүжлийн ажлыг өндөр түвшинд зохиой байгуул- на, Сургуулиа ямагт цоо шинээр нь эзэмшинэ, нэмж тохижуулна. їШинэ сургуулийн амин чухал асуудал бүхэн хи- чээлийн эрхлэгчтэй ХОЛ- шог, Тэгээд ч Цэцгээ үШш ,14:11:4159 (ЗАН. үүрдад, бодож Явдаг юм их бий гэж хэлсэн нь учиртай, Сургууль хамт олноо удирдах туршлага- тай хүн гэж нөхөд нь Ч үнэлдэг аж. Х. Хонгорзул охин 1-ийн «В» ангид орно гэдгээ сайн мэдэж байв. Ягаан багшийн шавь болно. Тэр өглөө Хүрэлбаатарынх ши- нэ хорооллын хамгийн эр- тэч айлын нэгэн болов. Учир нь Хонгорзул охин сургуульдаа явна. «Хоёр дүү нь шинэ цэцэрлэгт оч- но, Аав, зэж, охин, хүү бүгдээрээ эрт босчээ. Сүхбаатар хүү аавтайгаа иржээ, Тэрээр 1-ийн «Г» ангийн сурагч болов. Аав ЇК, Эрдэнэбаатар хүүгээ өхөөрдөн толгойг нь илж -- Миний хүү есөн с4- рын нэгнийг мөн ч их хү- лээсэн дээ. Дүрэмт хув- цүнхээ зэхчихсэн. Өдөр бүхэн хувцсаа өм- сөж, цүнхээ үүрч үзнэ. Сургууль руугаа байн байн гүйж, тойрч харчихаад л буцдаг байсан. Аав ээж бид ч сургуу: лийн өмнө тодорхой үүрэг хүлээсэн хүмүүс хэмээн ярьж билээ, Эх орон даяар эрдмийн мөнгөн хонх цан- гинасан есдүгээр сарын нэгний өдөр сургууль ХЭ- мээх өнөр бүлд 84 гэсэн дугаартай шинэ бүл нэмэг- дэв. -- Би энэ сургуулийн -анхны сурагч, анхны төг- сөгч, анхиы багш, анхны захирал инь гэж бахархан дурсах бүр ууган хонх цан- гинасан тэр өдөр хүмүү” сийн зүрх сэтгэлд юутай “дотно үлдэх бол, МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ 40 дахь жилдээ 3М 62 (2423) 1080 оны есдүгээр сарын 6. ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө Хүүхэд гоїцэг түм букаж «яагаад?» гэсэн асуултын ер- төнц билээ. Бүхнийг мэдэхсэн, учрыг нь олохсон, чухам чэн таад тийм байгаа юм бэт тэ- сэн уншигчдынхаа асуултад хариулахаар сонин чинь нэг шинэ булан нээлээ. Булангийн Чиний асуултын хариу ө ВБ.И. Лениний хамаа" тан садангийн хүмүүсээс одоо хэн хэн амьд мэнд байна вэ? Октябрийн районы 83, дугаар сургууль. су рагч М. ЭНХТУЯА Өө Владимир Ильич Ле» нинд өөрийн төрсөн үр хүүхэд байгаагүйг бид мэдэ нэ. Харин Лениний төрсөн дүү | Дмитрий -Ильичийн охин .Ольга Дмитрниевна Ульянова гэдэг эмэгтэй одоо “Москва хотод энх тунх амьдарч байна.Тэрээр химийн ухааны дэд эрдэм- тэн. Москвагийн их сур гуульд олон жил багшил- сан хүн. Ф Биеийн тамнрын хувч цас, шаахай олдохгүй байз на. Хувцасгүй хүүхдийг биеийн тамирын багш хи- чээлд оруулдаггүй. |Шаа- хайгүй бол нэг оноо хас» на. Танхимын үүдийг гад- наас сахиж хнчээл таслах шиг хэцүү юм бидэнд байх гүй й. Биеийн тамнрын хув цас, шаахай олдохгүйг мэд сээр байж яагаад хичээлд оруулдаггүй юм бэ? Яг». гаад оноо хасч байгаа юм бэ? Нийслэлийн- 75 дугаар сургуулийн УП ангийн с Ч ЭБ, ОТГОББААТАР, Ф Биеийн тамирын хувц” саар бүрэн хангагдаагүй өнөөгийн нөхцөлд бэлтгэ“ лийн өмд цамцгүй, шаа хайгүй гэж хичээлд оруу! лахгүй, бас оноо хасах н5 буруу. Цаашид тухайн нөх“ цөлд зохицуулж сурагч“ дыг хичээлд оруулж, сур" лагынх нь амжилтаар оноо өгч дүгнэж байх нь зүйтэй гэж Ардын боловсролын Яамны мэргэжилтэн Ха иулав. : Ф Усанд сэлж сурахсан гэж бид их хүсдэг. Хот хөч дөөд усан бассейн баригч даж ашиглалтад орж байс на, Харип усны хувцас ол- дохгүйгэзс хүүхэд бид сур" галтын гадуур үлдэж бай» на. Бассейн барьчихаад хувцсыг нь яагаад бэлтгэ» дэггүй юм бэ? Эрдэнэт хотын П1 сур" гуулийн УЇ ангийн су“ агч Т, МӨНХӨӨ Усны хувцас хүрэл- цээгүй нь үнэн, Энэ онд цөөн тоогоор захиалсан, гэлээ ч бүхнийг хангаж чач дахгүй, Ирэх жилийн 885 | эхналгайд” “нэмүү оруулах “талаар өнхаарья гэж Ху- далдаа бэлтгэлийн Яамны мэргэлшлтэн хариуллаа, ” ГҮҮН ЗЭЛЭН ДЭЭР Омноговь аймгийн Баяндалай сумын нутаг Шаваг гэдэг газар Баян бригадын адуучин, аймаг сумын олон удаагдйн уран аварга Д. Лувсаншарав гуайнх тавтай сайхан зуслаа. Тэднийх олон хүүхэдтэй. абгииаарй Хүүхдүүд нь аавынхаа ажилч хичээнгүй зап Чанарыг Өвлөн авчээ. 77 ЗУРАГ ДЭЭР: Далангадгад хотын 10 харам жил, Булган сумын 8 їхилийн дунд сур- гуулийн У, УП ангийн сурагч Л. Отгон- цэцэг, Н. Энх-Амгалан нар зуныхаа ам Анд ноход Хүүхдүүд та нар алсын тусгал- 3 тай дуран авайгаар ахуй ертөн- ралтаар гүүн зэлэн дээр » - с Т. АЛГААГИЙН цийг тольдон байна гэж бод доо! авсан гэрэл зураг Дуранд чинь засмалаар хурдалж буй автобус, дотор нь инээлдэн | байгаа хүүхдүүд харагдана. Энэ -- Найзууд аа яаж амарсан бэ? Энэ бүхний зэрэгцээ бие биенийхээ өсөж том -- Ёстой догь, Энэ зун барилга дээр ажил- хүүхдүүд бол ЗХУ-ын өөртөө 24- | асан болсныг гайхан ярьцгааж байгаа нь ч лав. Зу- сах Хакас мужийн пионер сураг- Э Бауханашболиж ИЙ маглалн ны амралт гэдэг ийм л ид шидтэй юм байдаг. чид юм шүү дээ. Тэд Улаанбаатар Зүргсоын ан ма л ллгтирд Удахгүй сургууль бүхэн хөдөлмөр соёльт чуул- хотоос холгүй орших олон улсын Хичээлийн ээн иХын : ыыг ӨВ 5 ганаа хийнэ. Хэн хаана хөдөлмөрлөж ямар ам- пионерийн «Найрамдал» лагерийг " ЗА: Ээ? ын Ш н эхний өдрийн зав- жилт гаргаснаа дүгнэж ярилцана. Сургууль, ан- зорьж явна. Абакан хотын үндэс- рлагаанаар уулзсан гурван найзын яриаг са- - тийн хөдөлмөрийн аварга сурагчаа шалгаруулна. ний сургуулийн англи хэлний багш намсаргүй ингэн сонсон ОилзЭсА . Сонины сурвалжлагч ах эгч нар чинь пионерийн А, Г. Чаптыкова, багшийн дээд Хичээлийн шинэ жилийн үеэр аль ч сургууль болон хөдөлмөр амралтын зусланд багачуудтай сургуулийн ахлах багш Н. И. Пн- дээр ийм яриа заавал өрнөдөг жамтай. Малчин мас : байг люгина нар тэднийг удирдаж яваа аав зэж, ахэгч дээрээ очиж мал хариулсан, уулзан амралтаа хэрхэн өнгөрүүлж байгааг мон юм байна. Багштай нь ярьсан яриаг дэага сургасан, Хөдөлмөр амралтын зусланд сонирхож явсан билээ. Саяхан манай сурвалж- дор сийрүүлье! ногоо тарьж ургуулсан, зэрлэгийг нь түүсэн,» лагч Дархан хотын «Хараацай» зуслангаар ороод Ж Г | Хүүхдүү- барилга дээр ажилласан, зуслангийн айлуудад | |. Ирлээ. Түүний бичсэн «Хүүхэд буруутай гэж зоолАлнагГеортисвн: ҮЁ ЫН тээврийн ус зөөж өгсөн, зуны даалгавраа” хий- | ч үү? гэсэн сурвалжлагыг уншаарай. Зуны ам- дийнхээ ЗяВлшан тУХан бяр 2 сэн... гээд л тоочоод байвал маш олон ажилд гыг ан ж ? ралтын хугацаанд та нарт ийм явдал тохиолдож оАБНЬ Ч ГА ЧЭ хүүхдүүд та нар гар бие оролцсон билээ. байсан уу? Энэ тухайгаа сониндоо бичээрэй. -- Нарлаг Абакан хотын 28 . : 3 сурагч манай шууд харилцаат Өм- нөговь аймагт сар гаруй зочлоод 2-5 ёе 2 ГЭ Х ХЭ 0 9 үү? эх орондоо буцах гэж байна. Бид 1 1н . И гэж | 9 «Гурван сайхан» гэдэг пионерийн зусланд маш сайхан амарлаа. Мон- «ХАРААЦАЙ» рагчид яриагаа эхэллээ. | замын машинд гар өр- (100 гаруй төгрөг бэ- урлын СОнЛ ангналхүүнд ЗУСЛАН ӨгЗөө тЭВМ ширхэг ,ТӨВӨЛ ШУУДАЙ ТӨМС: Өр хэн тигэсЭа талбайн 7 эр финлчан Г эн садан шэн ххэ?» ЯАГААД УХРАВ боорцог, үдэд сүүтэй ТЭ. “зэрлэг түүлгэлээ. Сонин асуулт хариултын “уралдаанд тү- будаа, оройдоо зүсэм Бид улсын юмыг юу Улс юм аа. лсэн сурагч Ира Вальгер, На- а5 Дархан хотын 10 жи- талх, өгдөг. Ажил бага гэж огөх вэ? Өнөөдөр | -т Сонирхоод байх Бүрд Матросова, Света "Готинкова днин “долдугаар Сур» тул түрээсийн ах, эгч «ДА 50--93» дугаар. «юм алга. Тэд нар чинь Ба зар гадна сургууль бүрээс сур- гууль, жимс, ногооны цартай түр хэлэлцээрээр - тай машины жолооч ах, “ЦӨМ үндсэн цалинтай Жон хүмүүжлээрээ шалгарагсад «Орхон» сангийн аж ажиллаж -250 шуудай | 6 За сууцгаа гэсэн. | ажилчин, албан хаагч орсон ахуйг түшиглэн «Хараа- улаан лооль хурааж ха- Бөөн баяр болоод очсон. . тушЭс Хад 8-2 Ё5, “сургуу лийнхаа интернацио- цай» гэдэг хөдөлмөр гас га талбайн сонгины . Тэгтэл шиННХан ыг хийгээд УАН : гү? : йгуул: - хэдий завандаа ногоон нал клубийн онцлогоос ярила уу зуслан байгуулж сүү- зэрлэг зулгааж өглөө: 2 Шуудай | төмсөө : эн В.. лийн жилүүдэд 35 га | Өчигдрөөс төмс хурзаж Бдаар, эчггэсэн ЙГ дээртажиллах юмтоэ. 2-- Абакан хотын үндэсний сур айд төмс, хүнсний | эхэллээ. Зэрлэг гэдэг нь ҮРЭДЭЭР, 9 -- Тэгвэл ногоо нь гуулийн дэргэд ажилладаг «Хал- талбайд 2234 эсэр д гоэд л бид явган ирцгээ- АХГҮН" болж Ёлуб ногоо тариалж өндөрур- бараг шугуй шиг болчих- ЛЭЭ ГЭЦГЭЭВ. ургахгү: ХЭД7МӨН:./ хын гол» .иштернационал 5 ХЭ гац авч үр ашигтай бай- | сон юм. Биднийг тэнд 5 Эш шҮЛЧДЭЭ. 1974 онд байгуулагдсан юм,. 1гй лаа. Пионер “сурагчид ын вх байтлглхэн “Ч сонин тооцоо Э, та нар юмыг нерүүд тэнд монгол хүүхдүүдийн мэргэжлийн чиг барим- ажилаар, сЭсН ёр ЗлЦЫл Хэлэлмөр” -амралтын ажиглаж тооцоо хийж амьдрал, сурлага, хүмүүжилтэй жаа олж, олон арван”но- олж харахгүй битүү шу өдөлмөр амр байгаач, Бидний ажил- танилцаж, монголын сүлд тэмдэг, гоочин тэндээс төрснийг : ласан талбайн эзэн Чу- далбааны учрыг тайлбарлаж, марк санахад бахархмаар. гүйн зуүийлайас ван : : луунбат эгч гэр бүлийн цуглуулж, монголын пионерүүл- Өнвө жилийн ЗУн «Ха- гэрээгээр тогтоосон ур- тэй захидлаар харилцдаг. Танай раацай» зуслан бүх л гацаа тушаахад л 11 гайхамшигт орны тухай өргөн дэл- амжилт ололтоосоо УХ- мн дэн шоксф3 гэр мэдлэг олдог юм. рав, Яагаад? 5 бусдад өгөөд л “юэ “8 ханаад клубт хүүхдүүд яаж ухан- 2 Зөвлүй “эргэх Ургууланхад, аа: ходн5 Чагут сн Халхын : р: Иссипг шүү дээ. -с Клубынхэн маань гийн захирал : Тэгвэл энэ зэрлэгийн голын байлдааны ялалтыг жил бүр дорж, багш М. Батсүх дороос гарч байгаа сон- ёслол төгөлдөр тэмдэглэдэг. ОдоО- нар ингэж ЦагаМЕОЭГОЛ, гино нормондоо хүрэх- гоос яг 10 жилийн өмнө мепал -- Сангийн аж аху тэй, үгүйтэй юм байна сурагчид монголын тусгаар тогт- гэр бүлийн түрээсээр шүү дээ. Бид ноднин га нолыг хамгаалан байлдаж явсан ногооны талбайг хуваас- бүрээс арваас доошгүй ахмадуудыг эрж сурвалжлах аян наас манай зусланд тонн сонгино авч байсан. зохиож 50 гаруй хүнийг олсон. оногдох талбай урьдын- -- Тэрээний арван "Тэд бүгд Халхын голд японы тү- хаас нэг илүү дахин ба- нэгэн мянган төгрөгтөө рэмгийлэгчидтэй тулалдаж байсан. гаслаа. Бид зургаан хүрч л байвал илүү ур- хүмүүс. Ахмадуудыг Онд Хүндэт зэлжээр хүүхдээ амрааж гац авах сонирхол үнд- пнонерт элсүүлж, тэднээс олон ажиллуулсан. Ногооны сэн цалинтай хүмүүст хүн Халхын голын байлдагны 40 талбайн арчилгаа сайн, байдаггүй юм гэцгээнэ. тхилийн ойн медалиар шагнагдсан. ургац өндөр боловч хүү: Хөдөлмөр амралтын -: Та бүхэн цаашдаа ямар ажил зэл олон, ажилласан тал- зусланд амарч байгаа зохиох гэж байна?.,. бай бага учир хоолны хүүхэд: хийх ажилгүй -2 Бид одоо Халхын голын төлбөрт орж байна гэв. ндэх хоолгүй хоног өн- байлдааны ялалтын 50 жилийн ойг Манай ээлж 40 су- гөрөөж, томчуудын хий- есдүгээр сард тэмдэглэнэ. Бас санс- рагчтай, Оногдсон аж» гээгүй үлдээсэн ажлын рын нисэгч 2К.Гүррагчаагийн Үү лаа ёс хоногт хийлээ. 8” «золиосонд» явж байна. рэхиит хана. босгох гэж байгаа. ҮҮг Я| Жил дараалан ажиллаж 7 Энэ чинь хүүхдийн бу- нийг байгуулахад хэрэгтэй гэрэл 25 г3 Мугисг йЛбах 359 5Ь ЗУРАГ ДЭЭР: Хөдөлмөр зуслангийн руу гэж үү? Хүүхдүүд раг, баримт сэлт цуглуулж эхэлст- андэлгэр, Гантулга,Хи- варгаар шалгарсан Т-гийн боорцог, будаахнаар Бидний зорилго нх. Манай ажилд Я бүрийн а! лцах ХҮ” шигбаатар, Янжинду- одөр агч Э. Гандэлгэр, Уу, Мөнх- хооллоод Яаж амарсан оролцож, захидлаар харилц : лам, Отгонцоцэг, Төмөр- 83 5 Зүсийн гэрээтэй погоочдод ТУ- болох вэ? сэлтэй хүүхэд байвал шинэ за тогтох гээд ФИДХИЙН МО салж оргост хэмэх хурааж байна. -- Бид Дархан хотод хиа бичиж болно шүү ДЭ тоочидтой, эн зэрэгцэх ЗОХИОГЧИЙН авсан гэрэл зураг пионерийн ордон барих Хүүхдүүд ээ! Та нарын хүчир- хүүхэд олон бий, Ээл- мөнгө хуримтлуулах жийн: хугацаанд 2000, 25 ? хэг дуран авайд засмал замаар гуй дундуур шургаж: яв- зусланд олон жил АЖИЛ- уриалга гаргасан. Түүн- хурдлан байгаа автобус харагд- аруй төгрөгийн хүнс ХЭ- ласан аравдугаар (4: дээ юугаа өгөх. билээ саар байгаа байх аа! Хэрэв дуран БУЛХан талбай. бага ЛА Бидний гараараа зул- | “гийн ХЭ2с : | хүүхдүүд олон гаа жаахан тодруулан тохируул” : учраас. хийсэн ажлын удаж байгаа сонгины зэр. / тооцоо ХИЙЖЭЭ. |.|8ы | 8суулт гаргалаа. Хүүх- бал автобусны цэвэрхэн цокхби : хөлс 2000 хүрэхгүй, 80- дэгийг шугуй гэж нэр- с-- Ах аа, ЭНАХ дүүдийн асуултанд ах, 274 ваг дээр ийм хаяг харагдах болно. та ядахдаа түр ийн "үургууль, ,Сан: ногоочид зуны ГУ Ч иимс, ногооны Орхон СССР лэдэг. Сургууль, р дтой түр хэлэл- ирд: сард ногооны талбайд сангийн аж ахуйн захи БЭгэ халж 246 гурван Хийн аж нийн 2: сай удаа өнд РХҮРнд гаа, Дарувн ЗВлүс, 10 277285: 218112 маас хүрз, бээлий “ол- з.БМ:уиулл нь хүчээс жилийн Уй сургуулийн ЗЭРЛЭГ. БНШ ЦирГНН нэшүд ийг ХУ ЛЛО0/ “фидөр ургаж сонгино нь БаБирсагхучээ “вуд уймий, Хов аа Орний! талбайд маши. ганц хоёроороо соёолон Манай сурвалжлагч х усаа 50239 эн наар хүргэж өгөөд ҮЛДЖЭЭ. 58 нарс “С.БОДООШ 21117 суг!) аройд явган! буцаадаг!!! Өнөөдөр”, Яа, шарыг цайг 662600. г, Абакан, Хакасская обл. Нацнональная. средная школа КИД--у «Халхын гол» Багачууд аа! Энэ хаягаар зах дал бичээрэй! д : ц, НЯМАА ПОГСГҮҮГҮгггт зэээж. энэн Баянхонгор аймгийн говь хангай хосолсон нут- гаар цаг улирад хатуухан газрын тарц. алаг цоог байгаа тул малчид хөдөл- мөрчид мал сүрэгтээ тар- га хүч авахуулахаар ус ургамал тэгширсэн нут- гаар отор нүүдэл хийж байна. Ихэнх сумын нутаг гэк тай ч говийнхов хоёр гүр- ван зуун километр нүүдэл хийж өөр сум, аймгайн нутагт сзусаж намгаржих байгаа аж. 2 Эдгээр малчдын олон туун хүүхэд ааз эзждээ тусалж байгаагийн зарим- тай аяны замд тааралдаж байв. Тэдний нэг Бууцагаан сумын 10 жилийн сургуу- алиа Нийлэг 8 ҮҮ! лийн дэрэвдүгээр анги сурагч Б. Ж.онинхнарган, тай уулзаж ярилцсан юм. Банзрагч гуайнх Бууцагаан сумын «Ургац»-нэгдлийн 4Элзийтийн хэсгийн хонь- чин айл. Одоо Баянбулаг, Гурванбулаг “Заг сумын зааг нутаг Баянгийн усанд тавтай намаржиж байна. Түвшинжаргал хонь ха- риулах, саах. түү саах. унага татах, аргал түлшээ базаах. цагаан идээ боловс- руулах гээд хөдөөгийн ажилд эгч дүү нарынхаа хэмт зүтгэнэ. -- Манай охин ч бидний лохийдэг ажлыг хийнэ шүү дээ. Ернь хүүхдийн тус-ыг бид ямар мэдэх биш..сур- туульдаа явчихаар пь л ойлгодог юм гэж А. Банз- анмайдалысан АРГАА ТҮҮЖ ИРЭЭД УНАГАА ТАТНА - рагч туай ярьсан юм..! Түвшинжаргал охин өөр- төө ахадсан араг үүрчар, галаа түүхээр явах гэж байхад нь ярилцвал: --Аргалаа түүгээд ирэ- хэд унага татах болчихно доо гэсэн. Тиймээ хөдөөгийн ажил гэдэг эхлэл төгсгөлгүй үр- гэлжилж байдаг. хойно. Өнөөдөр аргал түүнэ. Мар- гааш бас л түүнэ, Бусад ажлаа завсар зайгаар нь амжуулна. Гэхдээ аргал түүх газрын зай улам л холдонд. Тэгэвч аргалаа түүсээр л байна. Галлах түлштэй байвал аж амьд- рал тасрахгүй... Ийм-л их ажлын бэлэг- тэй сургуульдаа очно доо. хоньчин ХҮҮ Д. Цэдэвсүрэн хүү хул мориндоо хоёр шуудай аргал » ганзгалжээ. Хонь нь нэлээд зайтай бэлчээрлэл: явна. Хоньчин хүү хонио тог- тоочихоод аргал түүж яваа нь энэ, Д. Цэдэвсүрэн хүүтэй хоницых нь бэлчээрт уулзсац юм. Тэр Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын 8 жилийн сургуулийн наймдугаар ангид. сурдаг. Зуныхаа амралтаар хөдөө гэртээ хонь хариулж, малын тэжээл, түлшээ бэлт- тэж их л ажилтай онгөрөө- жээ. Малчдын хүүхдүүд зуны амралтаараа юу хийдэг тухай сонирхвол, --Малчин айлын хийх бүх доажилд оролцоно. Аав ээ- жийн минь бие жаахан ч гэ- сэн амардаг байхаа гэж өгүү? лэг, Тиймээ, хөдөөгийн хүүх- дүүд зуны амралтаа ингэл: л өнгөрөөдөг. Тэд ёстой борки бохисхийх завгүй л ажил хийж байна. Эпэ чанараараа Ч тэд хорс- лөг, чийрэг болдог байх гэж Өрийн эрхгүй бодогдлоо. гЭЫРл23 Л, МӨНХТӨР 20119: Х010)(0):) ДААГАТАЙ МОГЖООХОН ХҮҮ Тус аймгийн Богд, Өл- зийТ сумын зааг нутагт "ногоо сайн гарч малын зоо тэнэгэр байна. Энд Баацагаан, Жинст сумын малчид малаа оторлож тарган сайхан намаржиж байгаа ажээ. Эдний нэг нь Баацагаан сумын малчин Цэвээндорж гуай юм. 44 жил мал дагасан энэ буур- лаас залуу малчид сонсох зүйл их. Цэвээндорж гуай малчин залуучуудтайгаа уулзан ярилцаж байхад нь бид тааралдлаа. Энэ нутагт ирээд мал сайхан таргалж санаа сэтгэлөөдД- рөг байгаагаа яриад мал- чин. ах эгч нартаа чадах ядахаараа тусалж яваа хүүхэд багачуудын тусыг магтаж байна. Малчин өвөөгийн яриаг амтархан сонсож буй сэр- гэлэц бор хүүтэй би танил- цай үүнийг Г. Нямаа - 18 Ё: БЯЦХАН ГАРЫН цадсан хонин сүрэг намар цагийн жин үдийн иар- наар хуран бөөгнөрчээ. Цаана нь хэдэн тарган сэрх сүүлээ годго- нуулан зогсоно. Сүргийн дэртэд, эмээлтэй хээр морины хазаарыг амгайвчлан орхижээ: Хонин сүр- гийн ззэн нь хаана яваа ЮМ бол гэж бодож явтал хажуугийн Жал- гаас сэргэлэн борхүү шоволзон гарч ирлээ. Харваас эмээлийнхээ дөрөөнд хүрэмгүй 2аахан аж. Гэвч уулзаж танилцсаны дараа түүний хичнээн ажилсаг сэргэлэн ХҮҮ болохыг мэдсэн ЮМ. үүгийн нэр Б. Батсүх, Баацагаан сумын 8 жилийн С лийн. гуравдугаар авсхий! Олн тэнэ. |Батсүхтэй уулзах хэрэг Зоригоо яриад зуны Хаа амралтыг яаж өнгөрөөж бай. гааг нь сонирхсон том. Тэрээр тол Ногоонд --Манай сумын нутагт энэ жил аиайхан энэ ну андуу болохоор манайхан «агт отор нүүдэл хийж малаа тар: халуулж байна. Ус, иогоо сайтай сайхан тазар юм. рнулах. хяргах, ус зоох, аргал түлш түүх зэргээр аав ээждээ ту" салж байна. Мөн өвлийд бэлтгэлд зориулж зоодой хийхэд нь таана түүж тусалдаг гэж ярилаа. “Амралтаар ном сонин уншиж байна уу? гэвэл унших, бичих зав тун бага шүү гэж үнэнээ хэллээ. аав ээждээ юмын х» рээр тусалж тэднийхээ хайр хү! дэтгэлийг Сур, сан. А цхан хүүгийн, хээ тусыг түүний аав ээж нь үнэл» нэ ч үгүйлнэ Ч.. Би хонио Хаг- гэнэ. 2Кинст сумын 8 жи- лийн сургуулийн сурагч Г. Нямаа зуныхаа амрал- тын сониноос ингэж яри- лаа. --Би малчин аав. ээл дээ тусалж отор нүүдэл хийж мал хариулах, эмнэг сургах зэрэг ажил хийлээ. Бусад ажил ч мундахгүй. Мал маань тарга хүч сайн авч байна. Зуныхаа амралтаар 20 эмнэг сур- галаа. “Улсын наадмаар хурдан морь унасан. Энэ жил сургасан дааганаасаа ирэх жилийн наадамд уях санаатай гэж ярих нь хэ- зээний хашир -малчны шинжтэй. Надтай ийн хэ. дэн үг солиод малынхаа хойноос яаран, саяхан сур- гасан даагандаа мордон давхиж одлоо. Түүний сур- гасан олон дааганы аль нэг нь ирэх жилийн наа- дамд алтан жолоо өргүүлж Г. Нямаа хүүг баярлуул- на гэдэгт эргэлзсэнгүй. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ Түүний өвөө хэдэн настайг Тантулга сайд мэдэхгүй. Ямар ч болтугай, овоо л бол өвөө билээ. Хуучин хувцас тай, урт цагаан сахалтай, бас гаанстай, олон бурхны зураг- тай, цайны халтар данхтай, хоол хийдэг жижиг тогоотой, жижигхэн гэртэй ер, ийм л өвөл байлаа Гэтэд өвөөгийнд нь эмээ нэмэгджээ. Хаанаас ирснийг ч бүү мэд, Нэг л өглөө өвөо- гийнх нь гэрийн орхний оос- роос чангазсан майжгар эм- гэн гэрийн хаяа манадаг шо- рооцд бүдчих шахаад тойрч явахыг Гантулга хармагц тогдгосхийн гэртээ ороод: -- Энэ хэний эмээ вэ? гэж ээжээсээ асуужээ. -- Энэ эмгэн үү? Өвөөтэй нь сууж байгаа юм гээд ээж нь тас тас хөхөрч, орон дээ- рзэ суун тусан инээв. Сүүл дзэ нулимс асгарахад: - За, за Яасан ч аалигүй юм гэж аав нь ээжийг нь зэмлэлээ. Өвөө нь үргэлж ганцаараа байдгийг Гантулга мэднэ. Харин одоо эмээтэй болчихсон нь сайхан санаг дэв. Тэгээд ухасхийн гарч гудамжныхаа хүүхдүүдэд «Манай өвөө эмээтэй бол- сон, эмээтэй болсон» гэж сайрхлаа. -- Худлаа, худлаа. -- Нээрээ шүү. Чи тэг- вэл өвөөгийнд очоод үз Л дээ. -- Худдаа яриад бай. Энэ үед Гомбо хэмээх хүү: хэд «еэ, сэ, боө-вө. Өвөө нь эмээтэй суучихаж. Еэ, еэ, бөо--вө» гэв, Үүнээс өвөөгийнхөө төлөө ийнхүү шоо- луулж хүүхдүүдээс ичих бол- жээ. «Сууиа» гэдэг үгийн ниарийн утгыг Гантулга сайн мэдэхгүй Ч оөвоө нь эмээтэй сууж болохгүй юм байх даа гэдгийг битүүхэн ойлгож бай- ” лаа Гантулга өвөөгийндөө сорж зуухны нь өмнө сөхрөн сууж байгаа эмгэний ойрол- цоо зогсов. -- Эмээ, та харихгүй юм уу? Хүүхдүүд чинь зрээд олохгүй байгаа даа гэж Ган- тулгыг хэлзхэд өвгөн, эмгэн хоёул сэртэсхийн харлаа. -- Эмээ, таны гэр чинь хол уу? Би хүргээд өгөх үү? гэж Гантулга дахин хэлэв. Элнэ үгийг сонсоод овгон сая л ам нээж, - Миний хүү нааш ир, овер дээр суу гэв, Гантулга өвөөгийнхөө өвөр дээр суу. ялга Энэ оөэмээ чинь чиний эмээ шүү дээ. Миний хүү яв- гаад хөөгөөд байгаа юм. -- Би хоотөөгүй ээ! Хүүх- ДҮҮД шоолоод байна. -Юу гэж шоолоов? - Өвөө нь эмээтэй суудаг тэж шоолж байна, Суух гэж юут хэлж байгаа ӨВӨӨГИЙН ДОМСТ (ӨГҮҮЛЛЭГ) юм бэ? Үргэлж хамт байхыг хэлж байгаа юм. Одоо өвөө, эмээ хоёр нь хадан гэртээ очтолод д хамт байна. Гантулга унь тооно оёод харснаа, -- Хадан гэр чинь хол уу? гэв. Өвгөн уртаар санаа ал- хойш аад -- Их хол оо. гэлээ. - Аан, та хоёрыг тэгвэл аав машинаараа хүргээд өг- чих байлгүй дээ. Би аавыг дуудаадхал. гээд | Гантулга ухасхийв. -- Хэрэггүй ээ, мипий хүү хэрэггүй, Энд суу. Хэн нь ч дуугарсангүй хэ- сэг байлаа. Гантулга мөнөд- хон эмээг харж байснаа «Нүүр нь үрчийчихээд яасан муухай эмээ вэ?» гэж бодов. Харин өвөөгөө харахад их л сайхан аж. Өвгөн, эмгэн хоёрын сэтгэл зовиуртай байв. Инцгэж хүүх- дүүдийн элэг доог болох Ч гэж дээ. Үнэндээ бол залуу- даа хоёр биензэ танихгүй яв- саан. Харин саял өндөр инаст- ны артельд танилцаж, тэгээд иэг гэрт суухаар тохиролцов. Эмгэн, лам ахаасад овлон үлд- сэд улаан орхимжинд ЖЖаа- хан юм боогоод таягаа тул- саар тэднийд ирж суурьш- жээ. Харии өвгөн, эмгэнд ту- сад нь ор дэр бэлтгэж өгөв. Тэд залуу хүмүүс шиг өвөр- төө орж уйнтсангүй, хэн Х9 нийхээ хуруу гарыг барьж илж таалсангүй. Харин өвгөн хэвтэртээ буруу харсан чи. гээр «Алив хо, нуруу хавь- цаа жаахан үрээдхээч» гэхэд эмгэн, ойролцоох таягаараа өвгөний нурууны загатнааг гаргажээ. Тэгээд л өглөө нь сэрж өвгөнтэй жаран жил, зууц жил ингэж л хамт бай- сан мэт өрхөө татан зуухаа галлаж, тогоо тавьж цай үй- жээ. Харин яагаад ингэж суух боловдоо? Өндөр настны ар- телийн өвгөд, эмгэд ч бас зан-адилгүй хүмүүс байлаа. Нэг удаа өргөн ажлаа хойш- луулж ангалзаж буй толгой- гоо барилан” жаахан суутал тэртээ булангаас мань эмгэн, -- Яав? Толгой чинь эргэв үү? гэж асуужээ. - Харин ээ, эвгүй л бай- на гэж өвгөн өгүүлбэл эмгэн тэрүүхэндээ баахан шуухит- иан, туйтганаж байснаа ха- луун савтай цай, аяга авч ирээд, -- Хийцтэй цай жаахан уучих гэв, Тэгээд өовгөр хо- шуугаа цорволзуулан цай оочлохдоо духанд нь холс бурзайх өвгөнийг харж дэр- тэд нь баахап суужээ. Ингээд л дотно танилцсан хэрэг, Үү: нээс хойш хоёул унд цайгаа хуваан уудаг, бас эрт урьдын сонин хачин домог, таних та- нихгүй хүмүүсийн адал яв- дал ааш арайшийг ярилцан инээх үедээ инээлдэн суудаг болжээ, Овгон энэ тухай бодож байв- Тэгээд эмгонээ ажиглавал хөөрхий тэр нулимс цийлэг- нэсэн хэвээр ач хүүгээс нь айсан ч юм шиг дальдчин сууна. Гэтэл овгөний санаанд милээд нүүр гарал угазцгааш хараад айхаа болив -»Ёчи АЙСАН гүүрээр бам- рвгдэлжэй үлээж зуУЛЛНЙД 2 салан “ҮГҮЙ, БИ "аша тэш хэш шизн АЙГААГҮЙ орон доогуур орж хань ай. хойш Г уулын өвөрт зусланд маань хэрхэн зочилж | Тэр орших 4 зусланд шугам жагсаалын талбай, ту- хай слєн нєхдийнїэф ХЗмт амар- гийн өндөрлөгийг үзэж явааг | - єєн билээ Оргэш тойрон ХАД цонхны цаанаас ажиглаж би? (-- вєст8а, Ой модтой сүрлэт уулс ло2э, - хүнхийж, тунгалаг Туул гол баавгай ма- сан. гагурийн юм шит үзэсгэ- “жүүс зөйЧӨЭ ял дээрээ гэсэн Амралтынхаа (хөг 1. гийн аас өгүүлье! дөч Би. "Найз минь! Чи уулын вэр. тав яр бааштайтай | аг цонхны Ч яинлний дАВИАЛс тулан Ян, ! . ВРЭМЭЖ 4 | БИНА! г/ А ДХ -- ярьдаг байсан. Харин одоо өөрөө, ачдаа ярих цаг ирдэг байпа шүү. Ач хүү нь бас үр бас хүүхэддээ ярих өдөрч ириэ. Нїйнхүү бодоод өвгөн мөнөө- хөн домгийг сэтгэлдээ ту гаав... -- Эртээ урьдын цагт энэ ертонц дээр хүнээс өөр амь- тан амьдардаггүй байжээ.Нэг Ч амьтан, шавьж, хорхой, усанд ч газар дээр ч байсан- гүй гэнээ. Тэгээд хүмүүс амьдраад л байж, амьдраад л байж, Гэвч хамтдаа удаан байгаад ирэхээр уйдаад хоо- рондоо хэрэлдэж мууддаг болжээ. Муудалцдаг болоод бас л удлаа гэнэ. Сүүлдээ өширхдөг, бие биепээ огт хайрлахгүй болжээ. Тэгээд хүл бүр ааш зангаа- раа ялгаран, ерөөсөө хүн бай- хаа больб, өөр амьтан больё гэж шийдэв гэнэ. Тэгтэл хам- гийн харгис нэг хүн: -- Аах ха ад та нарыг би иднэ дээ. Ар-р-р гээд архир- сан чинь арслан болчихож гэнэ. Ингэж арслан тэргүү: тэй ирвэс, бар, чоно гээд л олон махчин амьтан хүнээс бий болжээ. Үлдсэн хүмүүс нь айсангүй. Тэдэнтэй тулал- даж амьдраад л байж гэнэ. Тэгсэн чинь жигтэйхэн их айдаг, хулчгар хэдэн хүй байж гэнэ. Тэд нар туулай болчихжээ, Арслан, хүн хоё- роос айж явсаар байгаад турж эцэж жижтэрсээр өвс ИДДЭГ туулай нэмэгдлээ. Гэ- тэл бас ердөө юуч хайхар- дэггүй ямар ч тэмцэлд оролц- доггүй, яавал ч яаж байг гээд санаачлагагүй суудаг хэсэг хүн байжээ. Тэд иар заан болчихлоо гэнэ. Бусдын хэ- рэг надад хамаагүй гэж бо- доод юу л хэлбэл «за» гэнэ. Ямар ч хүнд ачаа үүрүүлэ- хэд «За» Ллгэнэ, Тэгээд «саан» нэр авч хамраа ун- жуулчихаад нойрмоглож Яв- даг амьтан бий болжээ. Бас шийдвэрлэх үед ердөө дуу- гардаггүй олонхцийн ая дДа- гаад л хөвж байдаг хэсэг хүн байж гэнэ, Тэд нар нь загас болчихлоо гэнэ. Ингэж ердөө дуугардаггүй хувийн жарга- лаа хөөсөп загас үүсчээ.Юунд ч оролцдоггүй энд тэнд 1Тэ- нээд л, холд ойрын хүмүүс хэрэлдэхийг хараад л чалчиж явдаг хэсэг хүн байжээ. Тэд нар нь шувуу болчихлоо гэ- нэ. Дэлхий маань хүнээс гад- на олош амьтан, загас шувуу- тай болчихжээ. Энэ бүгд маань хүнээс Л үүссэн юм шүү дээ, Бие бие- нээсээ уйдаад тохирохгүй маргасаар байгаад л амьтан болчихсодц хэрэг. Удахгүй ер нь хүн алга болж дандаа 0мь- тан болох нь ээ? Яавал хүй хэвээрээ байх вэ гэж хүн цөөн хү- Тэгээд ухааныг нээжээ. Гэвч бүгдгэрээ ухаантай болчихоор хэцүү юм гэнэ. Тухайл- бал бие биепээ сэмхэн хорлозф дог хэдэн хүн байж гэнэ.Тэд нар инь могой болов гэнэ, Ин- гэж: хэлнь ганцхан цухал- заад хордуулчихдаг могой үүсчээ. Хүн дүрсээрээ үлд: сэн ногоө хэд маань дахиад л зөвлаж гэнэ. Тэгээд сэтгэ- лийг нээжээ, Хоорондоо Х3- рэлдэхээр л нэг нэгнийгээ хайрлах сэтгэлд нь улам алга болоод байгааг мэдэж гэнэ. Хэрэлдэхээ больж,эвсэг найр- тай харьцаж, бие биелээ хайрладаг болжээ. |. Гэвч дахиад л том гамшиг тулгарлаа, "Улам цөөрсөөр байгаа хүнээ яавал олон бол- гох вэ гэж нөгөө хэд маань зөвлөжээ. Ингээд эрэгтэй эмэгтэйгээрээ гэрлэдэг болж. Дундаас нь хүн төрж гэнэ: Сүүлчийн бүлэг хүмүүс 42Д гуус амьтанд | хувиралгүй үлдээд хоорондоо гэрлэдэг болспоос хойш улам үржсэн юм гэнэ лээ. Хүн гэрлэсэн түүх ийм юм даа. Үүпийг мэдээд нөгөө араа” тан, загас, шувуу болчихсон амьтад чинь бас л эр, змо9Р- рээ хосолжээ, Тэгээд шувуу" наас шувуу, загаснаас загас, арслапгаас арслан төрөх болж гэнэ. Харин тэд хүн дүрсээ- рээ үлдсэн хүмүүстэй олон сая жил өрсөлдсөн боловч сэтгэлийг нээж чадаагүй юм гэнэ лээ. Сэтгэл, ухаан хоё- рын өмнө бууж өгөөд зарим нь ой руу, зарим нь нүх рүү, нөгөө хэсэт нь ус руу зугтсан гэдэг юм. Энэ домгийг Өвгөн бага байхдаа өвөөгөөсөө сонсчээ, Харин одоо ач хүүдээ ярив, Галтулга, өвөөгийнхөө ярьс ныг бяцхан ухаандаа эргэ- цүүлж сууна, Тэгээд, -- Өвөө хүүхдүүд бие бие- нээ хайрлахгүй бол бас амь тан болчих уу? гэв. -- Альнь ч ялгаагүй ээ, хүү минь, Сэтгэл ухаан хоё роо л гээвэл адгуус амьтан болно шүү гэж өвөө минь хэл- дэгсэн, Бие биеэ хайрлахаа, бас ойлгохоо | болчихзол хүн маань эргээд амьтай бо- лох юм гэнэлээ, Ер нь хүн болох багаасаа, хүлэг болох унаганаасаа гэж үг бий дээ,» Гантулга өвөөгийнхөө өвөр дээрзэс ухасхийн босов. -- Хөөе чи хаачих нь вэ? -- Хүүхдүүдэд хэлье, Тэддф бие биепээ шоолсоор байгаад амьтай болчих магадгүй гэж Гантулга хэлээд эмгэн өөд харав. Сая л анзаарвал тийм Ч муухай эмээ биш байв. Өвөөтэй ньл адил сайхан хүн байлаа, С. АЮУРЗАНА (БТМ-ийн 3 дугаар дунд сургууль) 3 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ эь. 14553 (2424) 1989 оны есдүгээр сарын 18. ЛХАГВА Үнэ 10 шөнгө ТООНЫ ХЭЛЭЭР -- ЭНЭ ЖИЛ ҮР ТАРИА 741 МЯНГАН ТОНН 4- ТӨМС 156 МЯНГАН тонн 4- ХҮНСНИЙ НОГОО 54,8 МЯНГАН ТОНН 4- ХАДЛАН 1 САЯ - 260 МЯНГАН ТОНН АВ- -- 1,3 САЯ ТОНН ТЭ- жээлийн нэгжтэй ТЭНЦЭХ МАЛЫН ТЭ. ЖээЛ БЭЛТГЭНЭ. -4-УЛСЫН ХЭМЖЭЭНД ТАРИА НОГООНЫ (47 САНГИЙН АЖ АХУЙ. 17 ТЭЖЭЭЛИЙН АЖ АХУИ БИЙ. “Үр тарианы ямар сор- тууд тарналсан бэ? о АЛБЕДУМ 43--Зоөө- Пионерүүд ээ! Биднийг эх Ориы ургацын талбай Дуу- даж байна. Уламжлалт Х0- долморийн аянд лионер чи, таиай хамт олон бэлэн үү? Төрөлх сангийн аж ахуй, тэжээлийн аж ахуй, сум суу" рингийнхаа ургацын намарт шионерийн хувьд та иар ямар хувь иэмэр оруулахаар 1Тө6- шөвлөж байна? «Пионерийн үнэн» сопни уншигч хүүхдүүдийнхээ хамт уламжлалт ургацын аянд га- рахаар бэлтгэлээ хайнгачи, хаад байна. «Пионерийн ДдеЄ- сант ургацын талбайд» аянаа та нарын хүсэлтээр «Алтан түрүү» гэж нэрлэхээр шийд- ювс, тэжээл, үр тариа, төмс хүнсний ногоог түүж цуглуу- лах буюу илрүүлж зохих гав зарт мэдэгдэнэ, 2. Үр тариа төмс, хүнс- ний ногоо тариналдаггүй сан- гийн аж ахуй, хөдөө аяс ахуйл нэгдэл, тэжээлийн аж ахуйл дэргэдэх сургуулийн пионер сурагчид хадлан, дарш, гар тэжээл бэлтгэхэд оролцоно. 8. Сургуулийн туршлагын талбай, хөдөлмөрийн амрал- тын зуслан, гэрийл хороолол, хашаандаа төмс, хүнсний ногоо, малын тэжээлийн ур- тамал тарьж арчлан ургуулж ондөр ургац авах, (9 лын хэлтэс, пионёрийни зЗөв- лөлүүд шагнаж ургмшуулна. Аймаг, хот, районы комис- сууд тус бүр нэг сургууль бүлгэм, турван пионерийг шалгаруулж материалыг ул- сын комисст ирүүлнэ. Тэр, гүүний сургууль, пионер СУ- тагчдыг улсад шалгаруулж төв комисс дүгнэнэ. Үүнд: 1. Хөдөлмөрийн цувааг сайн зохион байгуулж хам- гийн дээд амжилт гаргасан таван сургуульд, пионер су. рагчдад хөдөлмөрийн чиг ба- римжаа олгох зорилгоор «Хө- дөлмөрийл танхим» байгуу- лахад нь зориулж 800--1500 төгрөг, дөрвөн байгууллагын дөл буудай 4. Пион / 2 Ч лээ. «Алтан түрүү» эпэ бол . Пионер, сурагчид төрөл диплом, 20 хэртэл сургуульд о САРАТОВ жин мал сүрэгтээ арвип их Өвс бүрийп гар тэжээл өөрсдөө тус бүр 500 төгрөг, дөрвөн о АЛМАЗ Рон ууд тэжээл бэлтгэхэд гар бие бие даан бэлтгэнэ. байгууллагын диплом олгоно буудай ЧимишХ-т Худ 1---07 5. Төв суурил газрын |, 2, Хөдөлмөрийн цуваанд о ХАРЬКОВ 48--Ха.- гасап Хүүхдүүд, гэр хороо- хүүхдүүд тариаланч, хад- шалгарч хамгийн дээд ам- буудай пол, сургууль орчиндоо төмс ланчид, ногоочид, тээвэрч- жилт гаргасан 25 пиопнерийг БУРА о БУРЯТСКАЯ 34 -- Зөөлөп буудай Нэг гатаас авах улсын дупдаж хэд вэ? -- 12,7 ЦН ҮР ТАРИА -- 136,9 ЦН ТӨМС 4-146,5 ЦН ХҮНС- НИЙ НОГОО АВНА. Хаана ургац сайн байна голын хүнсний ногоо тарьж ур” туулан өндөр ургац авсан пиолерүүд, ургацын халгдал- тай тэмцэж, тариа ногоо ХУ- таахад амжилт гаргаж мох- дийгөө хошуучлагчид, ХаД- шланч, тариаланч, мсханик- жуулагчдад туслах Ходол- гоонд идэвхтэй оролцсон тї- мурчүүдэд олгодог шагнал-- “Алтан түрүү» медалийн нэр гэдгийг бид мэднэ. «Алтай түрүү» уралдаант хөдөлмөрийн аяныг «Пионе- дийн ар гэрт туслах тумир- чуүдийн хөдөлгөөн өрнүүлж ургацын талбайд суртал ухуулгын ажил (концерт тог- лох, тзргүүний хумүүсийн ходолмөрийнл алдар тэмдэг- лэх, пиопнёрийпй захиа даал- гавар өгөх, баяр хүргэх) ажил зохионо, Уралдаант аяныг хэрхэн дүгнэх вэ? Сургууль, бүлгэм бүхэн «Пионерийн десант-ургацын талбайд» хөдөлмөрийн цуваа- олон улсын «Найрамдал» л2- герьт амрах урилгаар, идэвх- тэй оролцсон 50 хүртэл пио- нерийг диплом, дурсгалын зүйлээр шагнана, Улсын шагнал авсан бүх шиолнерт «Пионерийн үнэн» Сонины “Алтан түрүү» медаль олго- но, Аймаг, хотын хөдөө аж ахуйг удирдах гозар ХЗЭ- ийн хороо, ардын боловсро- лын хэлтэс, пионерийн зЗот- дөлөөс баталсан комисс тийн үнэн» Сонины санаа- шан ҮР ИА АВЧ чилгаар МХЗЭ-ийн Төв ХОо- -- хүвсэггэж жил бүрийн Ээ түрүү» Зсгирээ ч арав, р ын сүүлийн шалгарсан сур- төв ГИЙН ЗА- | роо, Д. Сүхбаатарын нэрэм: їїгаст «Ургацын баяр» хийж ТУУЛЬ. гурван пионерийн то- жит МПБ-ын Тов | Зөвлөл, ХААХҮЯ, АБЯнаас жил бүр зохиоп явуулна. «Алтан түрүү» уралдаант аянаар юу хийх вэ? 1. Тарьсан ургацыг паг алдахгүй хугацаалд нь хаяг- далгүй бүрэл хурааж авахад шдиолер сурагчид тариаланч, хадланчдад туслахын ЗУЛД ардын хяиан шалгах групп, ХЗЭ-ийн хяяах постын удирд: аага, туслалцаа авч гнвонс- рийп эргүүл пост гаргаж, ур” үзцын талбай, тээврийн зам, үтрэмд үзлэг хийж халягдад «Алтан түрүү» уралдаант аянаар хийсэн ажлын үр дүнг харуулсан үзэсгэлэн гаргана. »-- жАлтан түрүү» урал- даант аянд амжилт гаргасан анги хамт олол, пионер су- рзгчид, тэднийг Сайн зохион байгуулсан багш, сургай хү- мүүжүүлэгч, ХЗЭ, шионе- рий ажилтан мЭрэжилтнүү» ДИЙГ Ссапгийн аж ахуй, 19 жээлийн аж ахуй ходоо аж ахуйн нэгдэл, сургууль, ай- мэг, хот, районы хөдөө аж ахуйг удирдах газар, ийн хороо, Ардын боловсро- дорхойлолтыг арван шэгдү- гээр сарын 1-ний дотор 4МХЗЭ-ийн Тов , «Пио- нерийн үнзн» сонины редак- цид» гэсэл хаягаар төв Кко- мисст ирүүлнэ. РЕДАКЦИАС: «Алтай түрүү» уралдаант алн танай бүлэг, бүлгэмд байна? “өэвсшхэснэлсэжс ТЇионерийн танхим Шөнө Төмөр замаар аялана уу? с- Оюунцэцэг багш аа, та тэр дфоооооөооөөдөөөөсоөсөөӨөӨ К.., үед түүхийн хичээл залдаг бай Г5: Жарэ- й 3. н СТЭ сан. Нагаад пионерийн ахлах су ДОГ Би хийхгүй юм бол хэй хийх Еср удирдагч бс! хоор шийдсэн юм бу ЮМ бэ гэдэг үзэл ( юм їг чуул- Буу бэ? Түүхийн багшаар ажиллаж (бу Га! хүүхдүүдэд огсон Туул АНы ЫГ байхад цалин сидор, бас тэгээд О халан, төнайд Сонин Дд (17 их дэл- ь. илүү цагийц гэж нэлээд их мон- 8 га МисүА нийтэлсэн --23-44. 18 22 го авдаг байсан юм биш үү? О мл ыг : : «9 ї БҮҮХЕЙ БАХЬ гоО юлцсон пи үүд ирээ, Суу н 4) өдөр | : хи 1. жу Го1 дэлгэрэнгүй ярьсан. Бараг бүх ст, учран эх сн р Ь ч ча ёс: ЧУүүй тэл 9 бүлэг пионер баатарчуудтай кил хавсарна гэдэг хэцүү лдээ, Ө УУЛЗалт ярилцлага зохион бай. їл: Гэгээд ч ппонерийн ажил хи- О ТУУЛСац, чээл заахаас оор, Эхэидээ мэ- дэхгүй, чадахгүй, хийж үзээгүй Одоогоос гурван жилийн гэлээ. омнөсөн, Нийслэлийн сахын --Байгаа, хороололд орши.. «мнсэ химд идэвхт хиян» гэж бадиай ярьяагб өгч байгаа жилийн ҮИ сургуулийн пио- Арваад х церийц бүлгэмд сурвалжлах доо хоногт ажлаар очиж теловлож юм их л гардаг байсан Энд тэндхийн тэргүүн туршлага, пио- мерийн ажлын холбогдолтой ном үзлээ. Нэг л болмооргүй. Тэгэ- хээр нь ппоперийн идэвхтнүүд тэйгээ ярилцаж хэд хэдэн дор витой ажил хийгээд үзвэл яасан юм 9э гэв, Хүүхдүүд дуртайяа Д0Л06) раадсас жижүүр хоёр охи: луун дотно болов. Тохирсон одорт хүүхдүүд бэлтгэсэн зүйлээ үзүүлсэн (бо- ловч нэг нь ч сэтгэлд нийцсэн гүй. Нөгөө л соцсгол тавих. шү” лэг унших, дуу сурах гээдхуу чин хэлбэрээ өөрчилсөнгүй ир- рагдсангүй гэсэн хариу кийдэг, сонсов, Ирсэн хэрэг маань доод бүлгэмийн зөвлөлийн даргатай уулзмаар Сургуулийн үүдэнд таа- удалгүй бидний дунд зөвшөөрөв, Тэгээд хэц юу бэлт- нөөс ишопсрийн ахлах | --Бүлгэмийн гэхийг хэлж оөогөэд гурав хоно УА8ВДагч байгаа эсэхийг гаргасан ху гийн дараа уулзаж ярилцахаар СУУхад: -- Пяонерүүд шпиопорийн бүтэлгүй болох нь гэж бо ажилд оролцох ДУРГҮЙ. байна дагч л ингэ, О порт оргох, пиоперийл дуу Дуу: 8 дахыг хэлж байна уу? О Шаардлагатай гэж үзвэл ОФ үйлдвэр албан газарт очоод Ч 8 гэсэн хийхийг хэн байг гэх юм О Зовхон үйлдвэр, албан газар О гэхгүйгээр музей, театр, тог" О лоомын талбай хаана ч плопе 8 рийл ашшыг хийж болно, 8 Хамгийн гол иь тухайн ажил ба, Хүүхдэд юу огов гэдэгт үчир нь тшлы-71Шг-.4-ышттїд-илтсо«т-ШЖШшто2:00772122 Л Л-/гшолЛХХ:1АЖЕ-212:-2121-шшШ-шишсүШЖШЛ1 Пионерийн тан- түүдэд ссмнпзар гэв. үүхэд ирэх до- зохиох ажлаа сууна. Төдий хаг ярма өрмов. зөвлөлөөс заарийн дагуу ажилд тТнэн туслаад байдаг хүл сард удирдагч хүүхэд гээд бараг үзэгдсэнгүй, Тэд шигэж дөөгуур үзүүлэлттэй бүлэг бүр төдөрхой сэдвээр сан тус бСүлгэнийн ажил -- Ойрын хэд хоног ха-поэг өдөр бүлгийн дундуур буцлаа. хичээлийн бүрэн хэрэглэлд авч -- Пяоцерийн ахлах удир” .. Түүнээс хойш гурвал ослөэ. Багш нар маш нарийн тэг гэж зааж, жил өнгөрлөө. жээ. Хүүхдүүд маань ч оорсдоо гэж үгүй. Бас тэгээл сүүлийн имонерийн ахадах өвчтэй ярьцгаасан. Пнионерийн ажлаар райен. шош 22 ЛА -- бай, асуудлыг их Гео 10101010101010101010 0101010101010-03 -- Хичээлийн шинэ жил эх Э лээд удаагүй. Гүлгэм, бүлгүүд 0) энэ хичээлийн шилд ямар ажид 9 зохиох вЭ, юу ХИЙХ ВЭ ГЭДГЭЭ толовлож байгаа. Танай бүлгэ. мийн хувьд юу хийхээр толонлож байга вэ? Бүлэг бүр ямар ажил хий- өөрсдөө шийдэж толовлож байгаа. Харин бүлгэмийд хэм жээнд СОол хэд хэдэн ажилд бий Сарын өмнө пионерийн удирдагч- дын улсын зөвлөлгөөн боллоо. Олод чухал асуудал хэлэлцлээ. Зөвлөлгөөний явц хэлэлцсэн асуудлын хувьд «Залгамжлагч» Ү! чуулганаас ч дутахааргүй сайн болсон, Бид юуны өмнө пиоперийн байгууллагын бие даасан үйл ажиллагааг хэгжүүлнэ. Мөн ино- иср баатарчуудын нийгмийн анхаарч ажиллана. Малаа сургуульд д гэхэд хагас ончицд хүүхэд лэлээд Сайна. Хичээлийн шинэ жилийн цээл- тээр хагас өончиц 11 хүүхдэд хээ Ф00900990909060606 судалгаа хийж байгаа. Гэр ор. тоор нь очих түлээ түлший нь бэлтгэж өгөх, УС зөөх, хигчсалд 9"20000С(40060900000Ө0900090Ф9000000ФӨ009 тамшаахгүй байсан. Багшийт ог- 9 -- Ярилцлага зохиох нэг хэ- байгаа юм, Жишээ нь гутлын (Сүл3 : 3 сөн даалгаврыг яаж хийхгүй О) рэг. Чуулганы шийдвэрийг ун- 9 үйлдвэрт очлоо гэхэд гутал яаж Ө зөСлвүүлэфеочЭсжсүт эд ал - ирэх вэ дээ гэж бодсон байх. шиж судлах гэдэг бас нэг хэрэг. бу хийдэг, нэг гутад хийхэд хэд Ө “Бид хүүхдүүдээ ингэж а- 8 Тэглээ гээд пиоперийн ажлыг 8 хичнээн мөнгө зарцуулдгийг мэ- Ө үдээ кнгэ Халт Ма эм бээ. ҮҮХХҮҮД со) ажархад оёрчилчихгүй шүү дээ. Ө дэж авиа, Тэр бүгдийг үзэж 2 хачухсаныыг хяаххлилдан лө туу 9 | --Тэр ч тийм. Гэхдээчуул- Ө.ЗРЛСЭН ХҮҮХЭД хаа таарсан чУ? 0) тэд уролцонд єгүл зэх Томчуул Сидний л буруу 9 2282 14, л Ө ЛУУ болголоо өшиглөж гутлаа б) Бүлгэмийн зөвлөлийн дэргэд байгаа юм. ҮҮүнийг болохгүй, мал сараавнранахэн лаа у-н: ф) Ханзлахгүй. Бас гэртээ очоод б) бүлгийн удирдагчдын иэгдэл байг 8 тэризг ингэхгүй. Энэ зов, тэр с) ХОЛООЛЖ эхэлсэнд л гол нь ф.найз нөхөд, дүү партаа яриа. Ө угаа Эн йя буруу. Энэ муухай тэр сайхан. гаа юм. Багш, сурган хүмүү. ф Илгээд бодоход олон талын ГЭМ байгааг зам мкүтчэлл Бүх юман дээр бид хүүхдэд ин: ф ЖҮҮЛЭГЧ бид хүүхэд хэдий бал- Ө ашигтай. ЗЭ суриэих эн 12 гэж зааж сурган болсоц Ф “МР Ч гэлээ оорсдийн санаа бо- 9 Пио: У12-4-э85хи хнфөн элч үйлт 021, Харыс нисцЭас О8 фродол. зорилго чиглэлтэй хүмүүс Ө Пионерийн ажлыг хийхэд б) бүлгийн удирдагчаар баатарчуу-8 : гэдгийг ойлгодгоосон. Ө аигн удиртсан багш, пнонерүү- Ф дын баг тавтад ажиллана. Өө Хүүхэд сүүлдээ сэтгэж бодо- О дийн хооронд маргаан гардаг. Ө Бүлгийн ажлыг тодорхой цаг хоо больж юм л бол бэлэп юм О . Чуулган дээр пниолерийн улаан Ө Зарим багш шиний үүрэг бол Ө хугацаанд хийхийг больсон 8 өр “шаарддаг болдог. О) бүчийг төрийц далбааны өнгө. Ө хүүхдэд эрдэм олгоход л орши 9 НЯ 3 Өө Пиоперийн ажил ч ялгаагүй. () тэй болгоё. пиоперийн ажлыг Ө но гэж боддог. Зарим нь боло 9 Танд их баярлалаа Ярилц- Өө Ө Пшиюнерийн ахлах удирдагч Онд ОӨ анги танхимаас гаргаж үйлдвэр, 8 хоор бүгдийг өөрөө хийх гэж 8 лагаа өндөрлөхийн урьд мэн Ө дээрээс нь зааварлаад л бүл-ОӨ албан газарт хийє гэсэн сана- ф) Оролдоно. Пионерийн ажлын р) НЭГ 4Суулт тавья. Та дагаад Ө гийцажлыг нэг хэв загварт Ө лыг хэн гаргалаа даа, Пиоше- Ө мэдлэгээр тааруу багш ч нэлээд Ф) "МОШСрийн ахлах удирдагч бол Ө З оруулчихсан юм чинь, хүүхдүүд 8 рүүд шүү дээ. Ө байгаа байх, ф О9н юм бэ? 8 шинэ юм санаачлах гэж толгой- Томчуул би лаац бүчий Ө .-П. ргуу (6) -- Хүүхдүүд маань надад ит 8 гоо «гашилгахгүй» шүү дээ. Том- 8 зарчимөх их Бэилнэ мөнгө 8 Эодб-үрэлэ /эхээн лэх зовж 8 гэсэн учраас л тэр Тэд цамайг 8 Өө Зууд бид хүүхдийн амьдралыг Ө) шаардагдана, үйлдвэр албан га- ф өгсиөөр хүүхдэд үв тэгш боловс: ор Лмоцерийн ахлах удирдагчаар бу 1) гэжшхх ээх плүү | «мэддэг» 9 зарт пиопсрийп ажил зохиоход фрол олгоно гэж хэзээ ч байхгүй. О 2ЖЧАЛ34Ч Гэж хүссэн юм. Бич 5 байулл л нас СоЛДалд хүрсэн 8 залах машины одолд-орно, Э Гоо зүйн хүмүүжил, хамт олонч 9 Эршээрсэн: л лохгүй гээд Ө үзэл санаа төлөвшүүлэхэд пино- Ярилцлага маань ингээд 1 8 -- Танай хүүхдүүд инонерийн 9 бэрхшээл тоочид байсан даг. 8 иерийн ажил их үүрэг гүйцэт- 8 ЗаМЧГуралаан шилийн длтар ҮП1 9 Өө адагынхаа жинхэпэ эзэд Ө ма Пионерийн ажлыг анги О гэдэг юм байна гэдгийг багш пар їс| бүлгэм их өөр ,!, гджээ. Сур- Ф Ө нь гэдгээ хэдийд ойлгосон юм О сайн ойлгосон. Би сургуулийн 5 Со) Ө” 67 ф) Тамхимаас гаргаж үйлдвэр, албан Ө хаа багш, сурган хүнүүнүүвиэн О гууль 8 жил байснаа 10 жил 9 9 -- Залгамжлагч У! чуулганы 8 хүмүүс зугаалга тэмбортэй “эрэх 9 дэд их баярлаж явдаг. Бидинй 5 ажил үлдэг гэвин байса сүх 9 Өө Хараа хаан Энэ чуулган инонер ОӨ иноперийн түсгэолл год шинж 8 ажилд тусалж, санаа зовж явдаг Ө гэмд хот, хоДоогийн ившэрийн 2 ө СУрагчдад их юм өгсөн гэж бод. О алдагдана гэж ярих юм. О хм-1АЭд хэн бэ гэвэл мэнай багш 5 ахлах удирдагчид туршлага суд- 9 эл ӨсӨӨӨӨӨӨӨӨОО Ж. -- Гол шинжийг алдана гэдэгт фУ.» "” ХЭРНУлах байна. ф лахаар ирдэг болсон байна. 3 өӨӨӨбӨӨөӨӨӨӨөӨөсӨ ГОТо101010:010| маан, 2 Пловднв хотын ь шугам агсаал хийх.ра 9өөөөөөсөөөсбөөсөссөс9 Манай сурвалжлагч М. БОЛД О хүүхэд багачуудын Нэвэлвээээээээээнтэ шижин мэгд хүүхдийн томөор зам зүй Ссоор ордог байга. 5) жинкснэ галт тэрэг шиг ажиллана. Гэхдээ кэмжооний хувьд жи- шгг ажээ. Амралтын одор «Ппонер» төв буудалд хүүхдүүд аи- ги, бүлгээрээ, хэд гур- саараа ирсэн иь их. Гаат тэрэг тодорхой цагаар ивдаг болохоор товлосон цагтаа хүүх- дүүд ирээд л суучик- ца. Плов- див хот, түүннй ойр орчхын байгалийн үзэсгэлзиг харах гэ- сэц хэц боловч энд ирэх дуртай. Энэ тө- мор замд пноисер су. йлчилдаг. замд бая- сан, тай күн ажээ. шинист, та» байгаа тухай ам ЗУРАГ ДЭЭР: Чин охнд гүүл. Саалиьчан хүүхдүүд. Сүүгээ хэмжүүлж, хэниЛ үнээ их сүүтэй Үүрийп сүүмгэр ца- ЁС настан буурлуу 3 Уурлууд «Дэ- Гаан гэгээтэй урал- СУЫ лэкт малын ач тус дан босох ажээ. Саа- ЕЗЦо багадах биш дээ» гэж лийн хувингийн «хаш- СЭ) ярьдаг. гир, жингэр» гэх дуу- гА Үнэхээр буянт ма- | тай үхэр тугальш дын ач, нутаг сайтай | мөөрөх хосолж ходөө- НЫ | байсных гэж үү? гийц өглөөг зуны «эр- Жо Ямар чл гэсэн тэч» царнаас урь ЮМ Урьд урьдынхаас ар- туулина. Наран сая ёВ., бин их сүү сааль ав- мандахад, тэд хузин ст Сан Сэлэнгэ аймгийн дүүрэн сүүгээ цал Баруугбүрэн сумын гиудлчихалгүй саалийн “ыВ) дунд сургуулайн зэлнээс аажуухан д ГҮХДүҮ- хүвүэсйй оо саальчин хүүхдүү - с2 сөн яршы. Харин ДАЙН Зургийг татсан минь эцэ. Тэд долоон мянган литр сүү саа- өр- сан гэнэ Т. ДОРЖССҮРЭН- ГИЙН авсан гэрэл ЭЗЭНДЭЭ ХҮРЭЭГҮЙ ЗАХИДАЛ -- Хүүшээ наад захца- гаа өг д доо. Хүннй -4- хиа уншдаг хэц бэ? чигэх Цэцгээгнйн дуу амгиар хадна. Захиаг инь авч зугт- сац Болд, --Хүүхдүүд ээ Манал Цэцгээгийд найзаас захиа иржээ, «Хайр» зарласан захиа байна гээд л хаш- гирч байна, Цэцгээ, Болд хоёр цэ- лээд хөөцөлдлөө Болд ба- ригдсангүй. Цэцгээгнйн арга барагдан «Өөдгүй амьтан, Чамтай би дахиж хэзээч дуугарахгүй» гэж хэлээд гарч одов. Болд нөхдөө тойруулан суулгаад уг захиаг уйць сзиа ць: «Түмэн амгаланг тань айлтгая. Анд чамаар болоод нийслэлд | Улаан- баатар хотоор сониц сай- хан арвин бизээ. Манай үүгээр гойд сонин зүйл- гүй. Тайван сайхан л байц- гаана. Өнгөрсөн жилд та- найд удаан байсан /боло- хоор чамд бүр дасаж ор- хижээ. Үс үе үгүйлэгдээд ихлд санаж байна даа.. Манайх удахгүй хот уруу шилжих байх. Хурд- хан шигл очих юмсан. Яарч байхад цаг хугацаа ер өнгөрч өгөхгүй юм.Өөр харагддаг. Харин бусдын өмс- сөн хувцас хуварыг гоочдон шоолж хаяцуй Лотроо Мнээк муухай. Олон хүний дунд чанга үзү тойргийн урт бүслэхийн тойр- тийн уртад ойролцоогоор хөёр дахин багтаж, өвдөгний доохнуур эрээн булчингийн тойргийн урттай тэцдэж бай- вал бие галбир “чинь зөв хогжиж байгаа болио. Хөдөлгөөний хэм зохицол эзэмшиж Өөрийн биесийн хө- сокдоо, дон буулгаж, нуруугаар хо0- тойн. уртаар ёмьсгаа авч гэдсээ жалхайтад татаж, өвд- гөөр угаралгүй, эгц харж толгойг оргож, газар шж» ХӨДӨЛМӨР ХАМГААЛАЛ БИДЭНД Хүүхдүүд ургацын талбайд ажиллаж байлаа. Хэдхэн са рын дараа сургуулиа төгсгөх гэж аравдугаар ан- гийнхиы хувьд тэр шамар бүр ч онцгой байв. Дуу хуур, үерхэл тохор- дөл, хүсэл мөрөөдөл дүүрэн бяльсан ургацын намар юу: тай сайхан. Гэтэл осол гар яалз- Чиргүүлийн холбоосон дээр сууж байсан охил машин хөд: дохиїц шэдсэнгүй байж амь насаа алдав Нэг амгийн (нө хөд санамсаргүй тохиолдлоор -4 сайн шцөхроө харамсалтай- гаар алдав, Энэ бол ходол- мор хамгааллын дүрэм мэ- дэхгүйгээс. түүнийг зорчсө. нөөс болсон юугаар ч їөхөш- гүй гарз, Тэгэхлээр хөдолмөр хамгаалал гэдэг бидэнд нх хамаатай асуудал. Алхам ту: тамдаа санаж мөрдөж явах ёстой чухал зүйлийн нэг, Хими, физик, үйлчлэх хө- дөлмөрийн хичээлийн тан- хим, барилгын талбар, биеийн тамирын талбай, отор сааль, төл дээр, хаанд Ч юу ч хийж байсан хөдолмор хамгаалал хэрэгтэй. Эх оришхоо ургацын нам- раар «Алтан түрүү» алинд гарсан хүүхдүүд зэ! Тариа, ногоо. хадлангийн тТ Дд ажиллахдаа анхаараад зохих гэр зүйлийн талаар зор. Ф Хамт олны зохион бай- туулалтаас ик зүйл, шалт- гаалиа, Энэ бол хөдөлмөр сонин. зүйлгүй. Чамд аз жаргал сроон бяцхан аа хиагаа үүгээр өндөрлөе. Түр баяртай Хүндэтгэн ёсолсон Раи- цэн» гэж уншаад Болд маг маг инээв. Нөхөд нь ч түүнийг даган ишээнэ. Болд, -- Найзууд минь, энэ Рэнцэн гэгч нэлээд юмтай нөхөр байхаа, Манай Цэц- гээч гажиг юмтай сууж нэг жаргаж дээ, Үгүй мөн таарав азгэзэд амаа ёлЛД ангайж инээхэд Туяа: г-- Хе үе үгүйлэгдээд их санаж Сайна... гэнэ шүү. Мунхаг Цэцгээг ямар амьтац тоодог байна аа гэж тас тас хөхөрлнө. Ай- гиар нэг Цэдгээгийн тухай яриа өрнөв. Удтал дуугүй сууж байсан Ганзориг бо- сож, -« Муул бол хойд та- лын хар овоохой гэгчээр Цэцгээг л дандаа гоочилж байх юм. Рэнцэн гэдэгнь хүү ч юмуу, охинч юмуу бид мэдэхгүй шүү дээ.За- хнандаа «..,Өїгөрсоц жил танайд удаан байсан боло- хоор» гэжээ Тэгэхээр Рэнцэн Цэцгээгийн төрөл садан нь болж таарна. Одоо цөмөөрөө энэ яриа- гайхгүй бод ямар ч хувцас аятайхан зохиво. Биеэ нн- гэж авч нэж зїишихын туяд дагз, дад шөр, Өтзє, өсгий- гөө хапанд тулгаад, толгой дээрээ хүнд ном тавнад өдөрт хэдэн удаа цааш цааш араз нмагт зэрхэмдэлэ. хувцас бисийг чимдэг. Төр- сөв байтлаа зорсон юм шиг бие галбиртай охяд ховор. Хүний биед заавал нэг С0- гог байдаг. барим охиц гяд цал хувцасладаг боловч хөвгүүдэд таалагд- даруухан дээ. Хөвгүүдийц нүдэнд охн- дыг дулаахан харагдуулж, сэтгэлд нь нэ тааламжтай санагдуулдаг чанар бол сэт- тэлийн соёд юм. Ухаалаг харц, цэвэр ичимтгий ариуз цандин чавар, сэтгэлийц на- ХАМААТАЙ. ЮУ? зөвлөмжийг сайн ойлгож аваарай, Ялангуяа машии техийн дээр зохих зааврыг өчүүхэн ч зөрчиж болохгүй. 9Ф Оорсдоо эрүүл чийрэг байх хэрэгтэй, Мэс засал хийлгээд удаагүй байтлаа ангийнхаа нөхөдтэй ажилд ивчихдаг хүүхэд ч бий. Ф Машин дээрээс үсэрч буух. өидөр ачаан дэ/» суух. кабин, чиргүүлийн араас арүухал туйлын аюултай үйлдэл гэдгийг сацаж яв. Ф Төмс, манжин зэрэг хүнсний ногоогоор шидэлцэж тоглож буй хүүхдүүд харагд- даг. Энэ бас л осолтой тог лоом, Нэг нохрийнхөоо нүдийг онож хүйд гэмтээсэн тохиол- дол ч гарч байсан. 9Ө Хүүхдүүд ургацын тал» байн энд тэнд унтаж хоцрох нь бий. Ялангуяа өндөр овсон дунд унтаж ер болохгүй. Ф Тракторын чиргүүл дээр суух аюултай, йцаа манжингийн иш гаа үүгээр цэглэе гэл Охид шивэр авир хийн жуумалзаж байна. Болдч хэсэг зуур хөшсон мэт дуугүй сууж байснаа урь- дын адил эхүүн хөхрөөд -- Манай Ганзориг Ч Цэцгээг их өмөөрч байх шив. Сүүлийн үед энэ хоёр ихлд жоготой хараг- дзад байгаа юм гэв. Ган- зориг хариуд нь хатуухан үг хэлэхийг завдтад үерх- дэг охин нь муухай харж, тарзараа зангасан учир эс чадав. Гадцаас Цэцгээ орж ирлээ. Сурагчид түү- нийг харж инээлдэнэ. ХА- рип Ганзориг л инээсэн- гүй. Цэцгээгийн шүүр чав- га шиг улайсан байз Болд, -- Хүүхдүүд зэ ХЗ- раач, Найзаас НЬ ирсэн захиаг уншихаар ичсэндээ болоод нүүр нь улайж бай на. Чамд ч бас чанга дуу- газр дуудаж өгөх үү? гээд уншихыг завздтал Цэцгээ Болдыг тас хийтэл алгад- чихаад гүйн гарлаа. Цэл- гээ өдрийн хичээлд суусангүй. Маргааш НЬ Ч ирсэнгүй. Тэр ангидаада- хин орж ирэх болов уу... Өсвөрийн сурвалжлагч Э. ЖАРГАЛСАЙХАН бүхэн нийлээд сэтгэлийн соё- амг бүрдүүлшэ. Охид оо, хөвгүүдэд таалагдын, хүнд- лэгдэе гэвэл соёл эзэмшээрэй Инээмсэглэлзэр намба төрх, хэл арианы соё- выг сайжруулах их нооц хүй бүхэнд бий. Үгийг оповчтой хэлж, зөв өчгөөр дуудах 8ч холбогдолтой. Хүмүүжи охидын дуу намуун зөөлөн, тамбалаг, уяигалаг байдаг. Гэтэл ёс р суртахууны хү. мүүжлийн доголдолтой охн- ны дууны өнгө эрдүү, хээ- гүй, үс яриа нь задгай цэгц- гүй, алхаа гишгээ намбагүй тул хөвгүүд түүнтэй үерхэж нмохорлөх боловч охин гэж хүндэтгэж | үздэггүй байна. Ингэхлээр охин цас өөрийгөө ном Ф Ажил хийхэд өөртөө то- хирсон ажлын хувцас, бээ- лий, малгалЛ, амны хаалт зэргээ сайн хэлээрэй Багш . ТУЯА 202:3513 13333: 099, 80180 МОРИЛ! Молголчууд бид найрсаг ёсорхог заншил, зочломтгой өгөөмөр саи төрхтэй билээ. Олон зуун жилийн турш хү- мүүсийн амьдралын хэм хэм- жээ болсон зочноо угтаж дайлах ёс буй, Зочин ирэхэд морий нь цулбуурдаж уяад. үүд барьж (хаалгаа нээж) гэртээ оруу-. лан «дээшээ суу. өөдөө суу» гэж урин суулгана. Зочин гэ? рийн эзнээс ахмад бол гэ рийн баруун хоймор, үе тэн- гийн бод баруун талд. дүү сууна. Зочил эзэгтэйгээс эгчмэд зүүн хоймор, эзэгтэйн , гэр! бол гэрийн дээд талд, дүүмэд бол доод талд нь суудаг. Гийчиндээ пгеэ чанасан сүүтэй халуун цай амсар бүтэн аяганд хэтэрхий дуүргэхгүй, дэндүү яндахгүй аягалаад зүүн гараар барууч гарын тохойг дэмжин баря- на. Цай уугаарай гэж хоосон аяга барьж болохгүй заавал аягалж барина. Зочинд идээ унд барихдаа ахмад настайд нь эхлэн барь- дэг ёстой. Үе насны бол эрэгтэйд нь эхэлж барина. Гийчинд шүүс (мах) барихдаа ямар ч махны толгой талыг өөдөөс нь харуулж өгдөг. Ер нь ямар ч үзүүртийг иш ба- риулаар нь хүнд атгуулж өг- дөг. Бүхэл махиаас гадна банш. бууз, хуушуур гэх мэт на- рийн хоол, бантан, хар шөл, тараг, агшаасан будаа, зари- хоо- тэй хүндтэй айлчин гийчинд өгдөг заншилтай, Зочинд цай, идээ барихдаа заавал хоёр гараараа юм уу түших байдал үзүүлэн «Та болгоогтуй! Зооглогтум!» гэх мэтийн хүндэтгэлийн үг хэл- дэг. Зочинтой үед гэрт хүүх- дүүд шуугих, гүйлдэх, хүний ярна таслах цээртэй, ч- ний дэргэдүүр гарах хэрэг гарвал урдуур Нь явна. Явахдаа зочныг түших буюу биед нь хүрч Зочин хонох бол морий нь бүүргий нь дээр га тас вина. Унтахад нь ор дэрий нь засаж өгөөд, «Сайхан ноёр- соорой, Сайхан зүүд манаж хоноорой» гэж хэлдэг. Зоч- ныг нойрсоод өглөө сэрэхэд «Сайхан нойрсов уу» гэж засуул, дээшлэхэд нь ор дэ на нь хурааж хүндэлдэг ёс- той. Босоо гийчинг зочлоход бэрх (ёс мэддэггүй хүн) Бусгадаг морийг зодоход бэрх Зуд нэг жилийнх Журам мянган жилийнх Олны хүч эзэндээ байдаг Олсны хүч эрчиндээ байдаг Хүнд тус хийвэл Өөрт тус ирнэ, Олны ёс Орчлонгийн жам МУИС-ийн багш Х.НЯМБУУ Б. САРАНТУЯА зохион БИЧЛЭГ Том болоод би эмч бол- /ю. Эмч эмчдээ бүр хүй, малын эмч биш зэрлэг амьтдыг эмчилдэг хүн бо- лох хүсэлтэй, Яагаад гэ- вэл зээр, туулай, оло, баавгай, арслан, зааныг эмчилдэг хүд халнач байх- гүй байна. Хулан, янгир, хун цэн. загас жараахайг ч.инь хайрлаж хамгаалах, асарч сувилах хэрэгтэй биз дээ. Томчуул бол хүүх- дүүдийг томоогүй гэдэг хэр нь өөрснөө бас томоогүй юм. Байгаль орчныг хам- таална гэж ярьдаг мөртөө араатан жигүүртнийг эм- чилдэг эмчтэй болохгүй байла шүү дээ, Тэгэхээр бл бүр вүд, хамар хоолой, дотрын болоод хүүхдийн эмч гэж байдаг шиг 024- тасны эмч болох хүсэлтэй. Болдоо, Цогоо, Энхээ зэ- (рэг бусад шаалууд їШу- тууны юмуу, туулайны эмч болло биз хэмээн Ба- таа хүү зохнон бичлэгээ төгсгөжээ, Уг зохион бич- лэгийн сэдэв Нь «Ирээ- дүйн мэргэжил» гэсэн гар- чигтай байлаа. ЧИХЭР АМТТАЙ ЗҮҮД Том болоод би багш болжээ... Бага ч юм уу, дунд анги ч юмуу олон эр- дэмтэц мэргэдийн Хорог ярайлгаж, цэцгийн сайхан үлэр ханхалсан саруул тан- химд хичээлээ зааж бай. на. Хичээллэх ч гэж дээ өнгө бүрийн цаастай янз бүрийн хэлбэртэй чихэр хүүхдүүдэд тараапа. Бод- логтынхоо хариуг гаргаж чадахгүй суусар шовгор бор хүүд ягаан цаастай чихэр өгсиий дараа удал. гүй бодчихлоо гэв. Ногоон цаастай чихэр он- дөр шар охинд амсуулан- туут тоогоо измж бодох Уу, Түрүүчийнхээ хичээ- жийг ойлгосон гэлээ. Чихэрт “дургүй Хүүхэд байх биш дээ, Мипий хи, чээл тун ойлгомжтой хүүх- дүүд ч их идэвхтэй орол- дож байна. Ха, хичээл Зөэ дургүй хүүхэд бий юу. Нуулгүй хэлэхэд бүгдээрээ дуртай сонирхолтой манай зэнгийп тал хувь нь дунд сурахгүй л байхсап. Хүүхдүүдийг хичээлдээ чихэр шиг дуртай болгох- сон гэж санадаг мипий хү- сал ингэж биелжээ, Ха- рамсалтай нь энэ бол зүүд байлаа. Гэвч чихэр амттай зүүд байв, ҮЛГЭР Ангийпхаа Золбоог би тооны ухааны их эрдэм- тэн юм уу, зохион бүтээгч, сансрын инсэгч болох байх гэж санадаг. Ирээдүйд, магадгүй далайн ёроолыг судлагч, эсвэл туйлыг шин» жээч ч болж магадгүй, Яагаад гэвэл нөхдөөсөө сурлагаар илүүгүй ч 0С0- нирхдог зүйл, бодож (олЛ- соп нээлтүүд нь нэг д С0- пин санагдахаар хүүхэд шүү... Томчуул хүүхэл- дэйн кино «Боролдойн цаг»-ийг сонирхохгүй хэр нь урт яриатай хууль эр- хийн нэвтрүүлгээс салах- түй юм гэхэд «Аргагүй шүү дээ, .Тэд чинь нэгэлт ТОМЧУУАЗ ээ үлгэр тэс. дэнд хэрэггүй. Харий хүүхдүүд бол хүүхдүүд учир үлгэрээс л «үлгэрлэж» том хүн бол- но. Даагруу, торгыг хурцас болгодог, төсөл зургийг ба- рилга болгодог шит үлгэр чинь хүүхдүүдийг хүн бол- годог загвар шүү дээ» гэж ярьсан ть надад их ухазїн тай санагдсан билээ, Нээ- рээ үлгэр чинь «үлгэр» юм байна шүү! ТОГОРУУ Дэрс шиг нарийн урт холоорөо тогоруу зид тэнд зоолол, Зоолон гишгэж явпа. Дэгэн дэрвэж бүжих адил дээр, дээр холоо өр- гөп дэмбэгнэх цэн тТого- рууг хараад. Дэлхий цоморчихвий тэ сэндээ аяар аяархан гипь тэж явдаг юм гэнэ дээ гэж эмээгийн ярьсныг би март- даггүй. Тогоруу чи ухаан, тай шувуу. Газар дэлхий- тээ хүмүүс бид ч гэсэн тд- торуунаас доргүй хайрлах ёстой биз дээ. ряцхАН ӨГҮҮЛЛЭГҮҮД) ЧАНДМАНБ ЭРДЭНЭ Хүслийг биелүүлэх зр- дэнэ хүний хүссэн бүх- нийг үлгэрт «алтан загас» бүтээж зорьсон хэргийг биелүүлдэг. Тэгтэл манай байрны Банзай ах мөнгө байвал юуг ч бүтээж бол- но гэж ярих юм.. Тэгээд ааваас Банзай гуайн ярь даг мөнгө гэгч шидтэй хүслийг бүтээгч чандмань эрдэнэ мөн үү гэж асуу: лаа Аав тэгэхэд мөнгө төг- рог, алтан загас, шидэт хивс аль нь ч хүслийг хан- тагч биш, Харин гагшхүү ажил хөдөлмөрт | бүтээж чадахгүй юм гїэж | Үгүй. Та иар хүнийг Ходолмеор буй болгосон гэж заалгаа биз дээ гэв. Түүнээс хойш би хүслийг биелүүлэх чандмань эрдэнэ бол хо- дөлмөр юм гэж ойлгосон билээ. ЭРЭЛХЭГ ШУВУУ Зуп цаг хөхөон Дуу- таар ирдэг, Хөхөө -хүүхэд багачуудыг эрдмийн хаал- га руу урин жингэнэх хонх шиг Дэлгэр баян,цэ- цэгт сайхал улирлын уриа байдаг. Гэтэл бас урьтаж Дуугарсан хөхөөтий ём хөлдөнө гэж үг байх юм. Элэ муу үгийг хэл хэдийд гаргаа бол..? Өөрөө хохи- рохыг зюман чинээ бодох- гүй яруу дуугаараа 0а?- галь орчныг сэрээж, 3у- ныг авчирдаг хөхөө эрэл- хэг жигүүртэн биш гэж ҮҮ. лын соргог бэлчээрт уул2- жээ. Тэр хоёр адилхан адуу болохоор хангинатал янцгааж амар мэндээ МЭ- дэлцэв. Бэлчээр ус, ХУ. жир шүү, цаг агаар зэр- гийг ярилцсаар төдийл удалгүй дотно андууд бол- лоо, Нэг удаа монгол адууны цоохор шүдлэн хэд хоног ижил сүрэгтээ үзэт- дэхгүй ззгүй яваад вирэ- хэд хонгор үүрсэж угт лза. Тэгээд хазшаа юунд явсныг инь сонирхвол мэ- пай эзэн намайг барьж аваад Хадаа нэртэй хүү- дзэ унуулав. Тэр жаал сургуулийнхаа амралтаар хурга хариулж байгаа юм байна гэв. Чи их ядраз уу. яасан хэцүү ажил вэ? Би бол нуруундаа салхь- наас өөр юм хүргэж үзээ- гүй онгон хүлэг дээ хэмээн онгиров. хор хариуд нь, --Үгүй ээ, Би огт ядар сангүй харин ажилд хийж хол ойр давхиад ирэхээр холс гарч бие хөнгєрөөД их сайхан боллоо. Чамтай адилхан би бас эмнэг хангад явсан удал» тай, эзэн маань харин м- гай үмхүүлж, эмээд тот- сон тэр өдрөөс хойш ча- дэл хурд нэмэгдэж эрдэ- нэт хүлэг морь гэгдэн алдрын замд орлоо. Унаа ачаа үзээгүй дууг ёр ямар хүлэг гэхэвдээ. Тэ- ТЭЭДЧ Эзэн маань МИНИЙ цоохор чсайн морь болио гэж /дайдаа магтдаг гэж ярихыг сонссон хонгорын хор хөдөлж, чи яасанон- гироо тэнэг амьтай бэ? Хүйд эдлүүлэх, бусдад аграгдах юуны сайхан байхаавг Ёхстой дэмий х9- рэг над шиг ззгүй хээр, эзэрэм цолоор Дураараа давхиж явах минь жинхэ- нэ жаргал гэлээ. Харнуд нь цоохор тийм биш. Чи хэдийгээр дураараа ЯВДАГ ч гэсэл аюулт шуурга сал- хи болох ч юм уу, чоно ир" вэс мэтийн Дайсац тулга- рахад өмөөрөх эзэлгүй пүү дээ. Надад бол аюулд гам- шиг ТОХИОЛДЛОО ГЭХЭД Н42- майг хамгаалах хайрлах хүй бай. Бусдын үг сургаалыт хүлээж авахгүй зоргоороо зэрлэг явах бол юундч хүргэж болох аюултай шүү гэв, Энэ мэтзэр цоохор, хонгор Хоёр удтал марга- жээ, Энэ хоёрын алинийх нь зөв бэ? бодоорой. Ж. ТӨМӨРТОГОО | Энэ л дорвон бэрхээр Эрхэмлэн тоглож ӨССӨН Энэ л дөрвөн бэрхээр Эртнээс изадаж ирлээ. Г.МАШБАТ (Завхан, Тэл- жилийн ! ё59 "эр, ЯРУУ НАЛРГИЙН тэмцээнд БЭРХ Янгирын удамт Ямаа изтэн бэрх цэцэг. Өлгө өнгийн цэцэг Өргөн талд алаглана Өнгө овгийн цэцэг Өмгө минь инээмсэглэвэ Улаан, хөх, цагаан Улбар ягаан, шар Өнгийн цэцгүүд Өргөц талаар дүүрэн Харин цэцгүүд дотор Хар өлгө алга. Б.АНДАА (Нийслэлийн 10 жилийн У. сургуулийн су. рагч) зөгнөл Сайсрявс дэлхийгээ ТтолЛьДОХ Сааршгүй мөрөөдөл торнем Морин хүлэгтний нутаг Монголоо ч хармаар санагднам. Алсыг харагчаас буунгуут Аяндза нигэж бодогдсоон! Үзэх харахын хүсэлд Үгэхээр төгсгөд адга аз! БАГШ Багшийн тухай хэний ч Баттай хэлэх үйэц бол Аавын оронд-ааа Ээжийн орондээж Ахын оронд-ах Эгчийн оронд-эгч Ардын слоц хүүхдийг Алаггүй үздэг «Бурхад!» Д.НАСАНЖАРГАЛ (10 жилийн ХП сургуулийн су- рагч) , юоодоооорооооооддоөөөөссөөӨсөсӨсӨөӨӨӨ О090060000000ФӨӨӨ0Ө0Ө000000000000Ө000ӨӨӨ0О0ОоО0О0О0О0ООФоОО 9 ЮМАНД УЧИР БИЙ болдот юм. дүрслэх чадвар улам нэмэгдэнэ, : 9Ф Чи сансарт аялахаар болбол энэ цаг туудаас чухам алийг Нь сонгож авах вэ? Мүй аялалд ямар цаг илүү тохиромж- той Зургийг томруулж эсвэл багасгаж зурах шаардлага тарбал язх вэ? Эхлээд хуулж зурах зураг дээрээ ижил хэмжээний нүд бүхий тор татиа, Дараа нь зураг буулгах талбайц хэмжээндээ тохи. булж уг торыг тетаж дүрсээ байгуулил, үнийг Дүрс буулгах торын арга гэдэс, Ямар ч сургийг энэ аргаар хялбархан зурж Торын зайг хэдийчитээ сий- рэгт болгох тутам чипий баримжаа сайжирч, зургийг зурж тохирох өйгөөр буд Ж ТОМ Дараах ОРХУЯГ гүүгү12::ИНДЕКд--14140 11111171) 212151519101916:019154915Ж21016161215(6(0101510161610161010) Д.Сүхбаатарын дэрэмжит УЛСЫЖ | шгла1г111эааиааиаца!11 1 О98МНЫ ВӨВД Є, 2 1) 9 г) 9 Өө ө 8 )5, Ф о ө 2) о о 8 (0) гс) (010) зОо000000000000000ӨӨ0Ө000000о00000 хосруластсаслрмнт аас эь млжинн ОРОМ Бүл» м М БҮХНИЙ ПҮУОПЬТАРМ НАР нэгдэгтүм" Г ишэгшилула : 5 Ч С,117 ! Ф РЧ 2, 4 Ж 4» 434 2377-4 -9 Ч Ч ё:50.” 2 Ү | э- 7, 77) ч СҮХЬААТАР:Ь ” үлмйн С шинийн г. мин 1 1! р » 4 9 ) | ө Байгаль хамгаалал-хүү- тэд залуучууд, Уламжлалт сарын ажил ийм нэртэй. Дараагийн уламжлалт сар эхэлтэл энэ сэдэв үргэл- жилнэ. Монголын багш иа- рын У их хурлаас «Хүүх- дийг багаас нь экологийн соёл болошсролд сургах, байгаль дэлхийгзэ ДЭЭД- дэн хамгаалсаар ирсэн ард түмнийхээ баялаг уламж- дал, сайхад заншлыг ТЭ- дэнд өвлүүлэх нь сургалт хүмүүжлийн ажлын нэг гол чиглэл байх ёстой» гэж сазсан билээ. Уламж- лалт сарын ажил Ч ҮҮНД д чиглэгдэнэ. онгоп таалахад писнерүүд бид нх үүрэгтэй Пионерийн байгууллагын үйл ажиллагааг шинэчлэн өөрчлөх зорилтыг ШИйЙД- вэрлэхэд пионерийн бүлэг. бүлгэмийн оруулж буй хувь нэмэр, инонер хүний хөгжлийн түвшинг үнэн зөв тодорхойлж пионерийн тамт Олны бүтээлч үйл ажиллагааг улам жүүлэх зорилгоор Д. Сүх- баатарын нэрэмжит МПБ- ын Төв Зөвлөлийн Тэргүү- лэгчдийн шийдвэрээр пно- ажилтан, сонгууль- «лан, багш сурган ХҮМҮҮ- жүүлэгчдийн ДУНД «Пио- иерийн төлавшил ба хамт олиы хөгжлийн түвшин дунд пионер сурч, амьд- рахдаа байгууллагынхаа үйл ажиллагааны хүрээнд шинээр сурч мэдэх, ургуу- лан бодох, сэдэж, санаач- лах, зохион байгуулах, хийж бүтээх ажлынх 1» үндсэн чиглэл, хамт ОЛНЫ оролцуулах, залгамж халааг рийн байгууллага, ЯАЖ ДҮГНЭХ ВЭ? 22 о-эээтчээ(Ө ул РТЧУАТН ИДЭВХ” УРАЛДААНД УРЬЖ БАЙНА олны амьдралд бүтээлчээр МХЗЭ-ийн бэлтгэх үндсэн үүргээ хэрхэн бие- лүүлэн байгаагаар пионс- хамт олны ажлыг дүгнэх шал- гуур, үзүүлэлтийг боловс- тодорхойлох үлгэрчилсэн хөгжлийн түвшинг тОДОр- туурлахад Л уралдааны шалгуур» боловсруулах хойлох баримжаа лох зорилго оршино. Та бүх- уралдааныг 1989 оны ар. юм, нийг мэдлэг 218037) ваниэгдүгээр сарын изгэн Освор үеийнхнийг хувьс- Хаа гад ндэвхтай өс! хүртэл зарлаж байна. галт ёсоор ХҮМүүЖҮҮЛЖ, Чэн Ш.ВЧүУгРЭ: Таны боловсруулсан авьяас чадварыг нь инээн шалгуур Нь Хамт олны хөгжүүлэх, иийгэм, хамт Та бүхнээс ирэх матс- шиугагитээ -длулаль л алнсснаа ПИОНЕР, ПИОНЕРИЙН ХАМТ ОЛНЫГ риалыг 4Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөвлөл, “Уралдааны БКО- мисст» гэсэн хаягаар ХҮ- лээн авиа. 1989 оны 11 сарын 15-ны дотор Дүг- нэж идэвхтэй Оролцсон хүмүүсийг МХЗЭ-ийн Төв Хороо, | Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зовлолийн тусгай шагнал, дурсгалын зүйлээр таж урамшуулиа: УРАЛДААНЫ КОМИСС дүгээр шаг-, 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 3654 (2425) ! 1989 оны есдүгээр сарын 16. БЯМБА ! Үнэ 10 мөнгө ТЭЛЭЭ сэл) /” АР Жаран | жилээг хугилн зохион хэ- рэгдэх болсны учир юу вэ? Сурагч Р. ХУЯГБААТАР (Улгавбаатар) - Монголчууд эрт дээр цагаас арвац Хоёр жилийг амьтны нэрээр нэрлэн х3- рэглэж иржээ. Хулгана, бар, луу, морь, мзч, нохой, зур- гааг эр жил, үхэр туулай, могой, хонь, тахиа, гахай зургааг эм жил хэмээнэ. Мөн ертөнцийн бүх юмс гал, шо- роо, төмөр, ус, мод гэсэн та- ван махбодоос бүрдэнэ гэж үзэх ба тэдгэзрийг улаан, шар, цагаан, хар, хэх Өөв- гөөр төлөөлүүлэн хуанли зохиохдоо хэрэглэдэг бай- жээ. Дээрх таван өнгийг эр өнгө улаагчин, шарагчин, ца- гаагчин, харагчин, хөхөгчин өнгийг эм онгө гэнэ. Зургаан эр жил зургаан вр өнгөтэй, зургаан зм жил зургаан эм өнгөтэй тус бүр тнэг нэг удаа тохиосноор нэ- гэн жаран болно гэж хуанли зохиосоор иржээ. 4ОдДоо би 132 нас” тай. Могой жилтэй. Өвөө минь «Миний ач охины арван гу" равны жил орж бай- на» гэх Жил орно гэдэг юу вэ? Сурагч Ц. ХАЛИУНАА (Улаанбаатар) юм. Монголчууд хүн зхийн хэвлийдээ бойжих хугацааг нэг нас гэж тоолдог. Нэг үгээр хэлбэл, хүн эхийн хэв- лийгээс мэндлэхдээ нэг Нас- тай байна гэсэн үг. Хүй мэн- дэлсэн цагаасаа 12 жилийн чүетэйгээр «жил орксэ» гэж үздэг (13, 25, 37, 49, 61, ТЗ, 85-ны жил орох) Үүнийг нарны толбожилтын үетэй холбон тайлбарлаж | болох юм. Нар дэлхийн энергийн зх булаг бөгөөд ойролцоо- гоор 12 жилийн үетэйгээр толбожилт явагддаг. Янз бү- рийн толбожилтын үед нНар- наас цацрах цацрагийн найр лага, эрчим өөр өөр байна. Үүнтэй уялдан, жил жилд дэлхийн агаар, уур хэм мөн өөр өөр байна. Иймд хүний мэндэлсэн Жилийн агаар, уур хэм 12 жилийн дараа нэг тохиох ба тэр жилдээ хүний махбод төрөлх орчин» доо бадран сэргэдэг, эсвэл зөрчилддөг явдлыг танин мэдсэн өвгод маань «жил орох» гэдэг эр томьёог гаргасан байна. Ш, УЯНГА т---1г1-гг-с-- | Манай инйгмийн амьд- ҮГ, ралын бү х хүрээс хамран хэрэгааж байгаа оорч- лөлт, шинэчлэлийн бодло- гыг имонерийн байгуулла- гын үйл ажиллагаанд хэ- рэгжүүлэх, пионерийн аж- сыг шинэчлэх зорилтыг тэвшүүлсэн монголын пио- нерийц «Залгазэгжлагч» ҮГ! чуулган хуралдсанаас хойш бүтэн жил онгөрлоо. Өнгөрсөн хугацаанд ипно- иерийн хамт олон, пио- иерүүдийн дунд чуулганы- хаа шийдвэрийг хэрэг- жүүлэхийн төлөө бүтээлч эрэд хайгуул, ажил үйлс өрнөж, пионерийн ажлыг хүүхдийн ахуй амьдралд ойртуулах, пионерийн амьдралд ардчиллыг Ххөг- жүүлж, оороо ча ггдах ссонНд тууштай суралцах эхлэд тавигдлаа. /Ппонс- рүүд чЧуулганаараа удир- дах төв байгууллагаа сон- гох, дүрмээ хэлэлцэж бат- дах, пионерийн байгуул- лагын зоөвлөлүүдэд толөө- логчөө нэр дэвшүүлэн сон- гох, бүлгийн зохион бай- гуулалт болон ажлынхаа арга хэлбэрийг өөрсдөө тодорхойлох, бүлэг бүлгэ- мийн туглаанаар удирдах байгууллагаа өөрчлөн сон- гох болсон нь пионерийн апхан шатны байгуулла- гын эрхийг өргөтгөн, үүрэг хариуцлагыг нь өндөр- жүүлж байна. «Залгамж- дагч» УЇ чуулганы шийд- вэр пионерүүдийн ахуй сд- нирхолд нийцсэн нь түү- нийг хэрэгжүүлэх хүсэл со- нирхлыг бадрааж өгсөн билээ. Пиоперийн бүлэг, бүл- гэмд пионерүүдийг шаг- С.ОЕЛТОҮТЭЭТЛЛЛЭБ1-1213257 НЫ ЕГӨОБ””” 6 ҮРҮҮҮТЭР ЕЛ Зетэээээ ЭутүлсСсМШЛЛЖЛЖЖШ2Э -- ЧУУЛГАНААС 80ВЛӨЛГӨӨН ХҮРТЭЛ над урамшилд лох, пионерийн дагерьт амруулах зэрэг тэдний өөрсдийнх нь ажил амьд- ралтай холбоотой асуудлыг цуглаанаараа хэлэлцэн шийдвэрлэдэг болжээ. «Залгамжлагч» У! чуул- ганаас хойш пионерүүд өортөө болоод хүрээлэн байгаа орчин, пионерийн байгууллагадаа дүгнэлттэй хандах болж, үйл ажилла- гаагаа бне дааж явуулах дадал чадварт суралцаж эхэллээ. Хүүхдийн хөдөлмөр бү- тээлч шинж чанартай болж, ходолморийн нохөр- лол хоршооллын хэлбэр өргөжин, «Пионер», гафе, үйлдвэрлэлийн бичил цех, хөдөлмөрийн түр бригад олноор байгуулагдан ажил- лах болов. Пионерийн байгуулла- гаас зохион явуулж ирсэн урлаг, спортын төвлөрсөн арга хэмжээнүүдэд авьяас- тай идэвхтэй гэгдэх хэс- гийг хамарч, их хүч, хө- ренго зарцуулж, сүр ДУУ: лиан, баяр ёслолыг гол- чилдог байсан хуучин ар- тодорхой- га хэлбэрийг өөрчилж, хүүхдийн эрүүл чийрэг өсөлт бойжилтыг хангах, тэдэнд гоо зүй, бие бял- дар, эрүүл ахуйн хүмүү- жил мэдлэг толовшүүлж хүүхэд бүрийн авьяас чад- варыг нээн хөгжүүлэхэд голлон анхаарч байна. Чуулганаас хойш манай пионерүүдийн Дунд ДЗО- ны ХШ их наадам, Хал- хын голын байлдааны ялалтын 50 жилийн ойг угтсан «Ахмад дайчдын алдрыг монхжүүлье» алн, хилийн чанад дахь үе тэн- гийнхнээсээ суралцах, эв нэгдэл, иайрамдал нинөхөр- долөө бэхжүүлэх интер- нацноналч ажил өрнөсөн юм. «Залгамжлагч» чуул- ганыхаа шийдвэрийг хэрэг- жүүлэх үйлсэд ажлын ийм эхлэл, ахиц багагүй байгаа Ч бэршээл дутагдал цоон- гүй бий, Пиоперийн ажлаа шинэчлэн өөрчлөх арга замаа тодорхойлж чадаа- гүй, чуулганы шийдвэрийн мөн чанар, утга агуулгыг пнонер. бүрт хүргээгүй, хэлбэрдэх, бэлэнчлэх сэт- гэлгээ, арга барилаасаа са- лаагүй хамт олоп ч мэр сэр байсаар л байна. Пно- нерийн байгууллагын бие даасан үйл ажиллагаа, пио-” нерүүдийн бүтээлч идэвх санаачилгыг дэмжид ХӨГ- жүүлэхэд багш сурган хү: мүүжүүлэгчид, эцэг эх, байгууллага, хүмүүсийн тусламж, дэмжлэгийг ч тэр бүр авч чадахгүй байна. Нийгмийн улс төрийн амьдралд хүүхдийн хувьс- галт байгууллагын эзлэх байр суурь, нам засгийн бодлого шийдвэрийг хэрэг- жүүлэхэд түүний гүйцэтгэх үүргийг тод томруун бол- гоход пионерийн байгуул- лагын шинэчлэл өөрчлөл- тийн бодлогын мөн чанар оршиж байна. Энэхүү зорилтыг хэрэг- жүүлэх үүднээс энэ оны долдугаар сард болсон пионерийн удирдагчдын ул- сын зовлолгоон «Нийгмийн улс төрийн амьдралд пио- нерийн байгууллагын гүй- цэтгэх үүргийг өндөржүү- лэх зорилтын тухай» асуудлыг хэлэлцэж, иноне- рийн байгууллагын үйл ажиллагаанд Дүн шинжил- гээ хийлээ. Тус зөвлөлгөөнөөс мон- голын пнонерийнц «Зал- гамжлагч» УЇ чуулганы шийдвэрийн хэрэгжилтийн явцыг пионерийн бүх шатны байгууллагад эр- чимжүүлэхийг тэмдэглэж, МПБ-ын үйл ажиллагаа- ны баримтлалыг боловс- руулах нь зүйтэй гэж үз- сэн юм. Зөвлөлгөөний төгсгөлд МПБ-ын Төв Зөв- лөлийн П бүгд хурал ху- ралдаж, «Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын үйл ажиллагааны баримтлал», МПБ-ын дүрэмд оруулах засвар өөрчлөлт, «МПБ- ын бэлгэ тэмдэг, ёслол, хүндэтгэлийн жЖурам»-ыг хэлэлцэж баталлаа, Пионерийн удирдагчдын улсын зөвлөлгөөн, /МПБ- ын Төв Зөвлөлийн П бүгд хурлын шийдвэрийг хэрэт- жүүлэхийн тулд юуны өм- но шнонерийн ажилтан, сонгуультан, пнопер бүр үндсэн баримт бичгүүдийн утга агуулгыг иарийвчлан судалж, байгууллага, хамт олноороо шийдвЭрлэх зо- рилтоо тодорхой үе шат- тай боловсруулах нь зүй- тэй юм. Зөвлөлгөөн, бүгд хурлын шийдвэрквт хзрэг- жүүлэх ажил нь «Зал- гамжлагче У!Ї чуулганы үзэл санааны дагуу ипкпонг- рийн байгууллагын үйл ажиллагаанд ардчиллыг бүх талаар хөгжүүлэх, ил тод байдлыг тууштай нэвт- рүүлэх, инонерүүдийн ний- гэм, улс төрийн идэвхийг өрнүүлэх, тэдэнд улс төр, зохион байгуулах ажлын чадвар, дадал суулгах, өө- рео өөрийгөө удирдаж сур- гах, баатарчууд. пионе- рийн ажлын хөгжүүлэх, хүмүүжүүлэх үйл ажилла- газны нэгдлийг хангах агуулга, хэлбэр, арга ба- рил, зохион байгуулалтыг боловсронгуй болгох, пно- иерийн байгууллагын үйл ажиллдагагны шинжлэх ухааны үндэслэлийг хөг- жүүлэхэд чиглэх болио. Д. Сүхбаатарын нэрэм- жит МПБ-ын Тов Зөв- дөлийн орлогч дарга Н. БОЛОРМАА Монголын шионе- рийн «Залгамжлагч» У1 чуулганаас хойш бүлэг, бүлгэмийн ажилд гарсан өөрч- лөлтийн тухай пино- нерүүдийн ярна, са- нал бодлыг дараагийн дугаараас уншаарай! ДОЛООН НАСТАЙ СУРАГЧДАД ЗОРИУЛСАН БУЛАН Нийслэлийн 10 жилийн нэгдү- гээр сургуулийн 1-ийн «А» ангид анх удаа монгол бичгийн хичээл зааж эхэлсэн НЬ ЭЦЭГ Эх, НИЙТ хөдөлмөрчдийн талархал їхүлээж байна. Улсын багшийн дээд сургуу- лийд багш Л. Дамдинжав бяцхан хүүхдүүдэд монгол бичиг заахаар уригджээ. Долоон настануудтай хамт нэг цаг хичээллэж сурвалжлага бич- лээ. - “Үсэг зүгшрүүлэн таниулах ХИ- чээл эхэллээ. Дамдинжав багш, -- Анхаар! Миний гарын хөдөл- гөөнийг сайн ажиглаж дууриагаа» рай! Зөв хөдөлгөөн сурвал хамгийн гоё бичигтэн болно. Сайн ажиглаад дууриагаарай гээд үсэг бичих даса гал хийлээ. Ангид долоон настай 44 хүүхэд чив чимээгүй, 44 гар багшийн хөдөлгөөнийг давтлаа. Багш, -- Их сайн байна. Та нар дэл- хий дээр хамгийн хурданд 100- дцогддог монгол бичгээ сурах анх- ны сурагчид шүү дээ, Онц сайн сурвал аав, ээж, багш нар чипь ямар их баярлах бол| гэснээ сам- барын өмнө очиж, »-- За. үзсэн үсгийнхээ тэмдгийг нэрлээрэй гэвэл 44 сурагч нэгэн зэрэг, -- Ацаг, шилбэ, нум, нуруу, хаялага гэж алдаагүй сайн хэлэхэд -»« Миний сурагчид Ч. магад онц гэж урам хайрлав. Нэгэн 0: ны үзэгтэй гарыг давхар барьж, -- Ингээд үзгээ хөнгөн... гэж заалаа, Хүүхэд бүр урамтай хөг- жилтэй, охоордмоор хөөрхөн ХаЗ- рагдлаа. Ацгийн багш Ш, Пүрвээ хүүхдүүдээ тойрон. явж үсгийц зурлага хийх хөдөлгөөн зааж шил- бэ ацаг тэмдгийн урт буюу богило болсоныг засаж байв. -- Самбарт хэн гарах вэ? гэвэл :44 сурагч нэгэн зэрэг гар өргөлөө, О. Монхдөлийг самбарт гаргалаа. Мөнхдөл үсгийн зурлагыг багшийн адил гоё зурлаа. Сурагчид анги- даа идэвхтэй сайн суралцаж бай- гаач, бусад цагт тэдэнд туслах хүн ховор нь харамсалтай. Яагаад гЭэ- вэл сурагчдад гэрийн даалгавар өгөхөд эцэг, эхийн 90 гаруй хувь нь тэдэнд тусалж чадахгүй. Харин хүүхдийнхээ дэвтрээс өөрсдөө хуулж монгол бичигт суралцах ажээ. Иймээс долоон настнууд зөвхөн ангид сурах болж байна. Тэтлээ ч Тэд сайн сурч байна. Хоёр багшийн үй зайгүй ажил- лагааг ажиглахад бэрхшээл олон байгаа Ч эрдэм номын мөнхийн түлхүүр монгол бичгээ сургаж байгаад магнай тэнийнэ Монгол бичгийн цагаан толгойп номтой болох л чухал байна. Дэлхийд хам- гийн хурдан монгол бичгээр бичиг- чид гариг ертөнцөд олон бий. Тэд нараас илгээсэн захидлыг уншиж чадахгүй өвгөд, эмгэд рүүгээ “умО Эс -- Та үүнийг дуудаад өгөөч гэж гуйдаг явдлыг арилгаж, хойч үе маань үндэсний соёлоо эзэм- ших сайхан боломж нээгдэж байна. ЗУРАГ ДЭЭР: Сурагч О. Мөнх» дөл -- агч Т. Батгэрэл УБДС-ийн багш Л. Дамдинжав Т. Ариунаа охинд яаж бичдэгийг хичээнгүйлэн заана. С. БОДООШ х 1222» ТҮС Ї 48 ши Ї ! 1 “АРВАН ТАВТАЙ ЛИЗА ч хүний санаа болио. ши ЧГЛЭРЖЛЛЕЭ-2 128Х 208 Манай сонин .«Чи- ний насан дээр» бу- лан изэлээ. Бид энэ булангаараа Оросын яруу найрагч Кузь- минна Каравасва, по- дльшийн эрдэмтэн, Но- цагдорж, | БНМАУ- налт Л. Мөрдорж, ШУА-ийн математи- кийн хүрээлэнгийн захирал Р. Гончиг- дорж нарын зэрэг олон хүний бага нас- ны дурсамж, тэр нь хожиын амьдралд нь хэрхэн нэлоөлж, ямар урам зориг хайрласан тухай, өөрөөр хэлбэл эдгээр хүмүүс 12-- 16 насандаа чухам юу хийж бүтээж, бо- шээж мүчэ эсгэж шонж, Ёрувцаас 16... энэ бол яг л ун- ївэр төрсөн нутаг Хар да- шигч та нарын нас. сайн хэвэевеес Хүүхэд ахуйдаа хнч- хойш ямбат нээн их зүйл бүтээж баядын хоосон цэнгээн, -г-ван2 аж хостой | шахсан | зхүүн хийринэлтэннд ииєзэл, тэрхүү цэнгээн хөө- нарт өгүүлнэ. рэен Дунд Өдөр шөнөгүй ЕЭ оло олж тжиллаж, ЗХНЭр хүүхдэ- ямар омог бардам атлааА Лизагийн сэтгэлд цоо ШиИ- нэ, зурвасхан гэрэл тус- даа. Харанхуй гарт ханын нүд тэмтчин галын гэрэл сүүтэгнэх шиг, эсвэл хаа ниг бөөн зөрчил! Лиза хүний цэвэр ариун оюун ухааны хаал- пининпиизаницицацннцаиицппиннцоцаотеууцсийопттэ ийн ининнилллиццинийнннь рагч Александр сүүдэр байлаа. Гэвч Лиза ердөө л тэр сүүдрийн төлөө биш, гагц- хүү Блокын баатарлаг сэт- гэлд татагдан иржээ, Ха- рин тэр сүүдэр Лизагийн сэтгэлийг гижигдэж бай- лаа. Лиза тэссэнгүй, гүйн орж хаалгы нь тогшлоо. Хаалга нээхэд сэвхїсэн шар царайтай, гэзгээ ш0- дойтол боосон жаахан охин зогсож байсан юм. Хожим Блок бичихлээ: «Тэр жаахан охинтой хоёр цаг сайтар ярьсны дараа би өөрийгөө түүний ха- жууд өчүүхэн хүн боло- хыг мэдэрсэн...» гэжээ, Лизагийн яруу найр- гийн Онгод билэг оргилж, Кузьмина Каравасва гэдэг нэрээр 15 насандаа яруу найргийн Хоёр ном хэв- лүүлж, Сант-Петербургийн уран зохиолынхны дүнд нэр алдар нь түгэв. Гэвч амьдрал түүнийг дардан замаар дагуулсангүй ээ. Цэргийн хүнтэй сууж, хүү охин хоёртой болоод удалгүй түүндээ хаягдаж, хүүхдүүдийнхээ хамт Хар тэнгисийн хөвөөгөө тэмЦц- лээ. Ажилчидтай мөр зэ- рэгцэн туйлдатлаа ажил- лаж, олсон хэдээрээ хүү, охин хоёроо тэжээж эхлэв. 1917 он. Октябрийн хувьсгалын салхинд тууг- дан дүрвэсэн олны хөл” гайхан балмагдсан Лизаг тойроогүй юм. Тэрээр хүү, охин хоёртойгоо дүрвэн цагаачилж явсаар Парис хотиоо иржээ, Гуйлгачнаас Дарь эх Мария гэдэг цол алдар оргөмжлүүлэх хүр- тэд ядуу Олны итгэлийг хүлээсэн «Лиза» дэлхийн П дайны үед «Лурмел- лийн хороо» . хэмээгч алдарт хороог өөрөө 30- хион байгуулж удирдсан байна. Охиц нь өвчиөөр оөд болж, хүү Юра нь фашистын гянданд амь үрэгдлээ. Фашистууд Лур- меллийн хорооны удирдагч Дарь эх Марияг амьдаар нь барихыг улангасан ту- шааж байлаа... Дарь эх Марияг эмэг- тэйчүүдийн хорих лагерьт авчрав. Хоригдлын дугаа- рын нь дуудаж, олон эмэг- тэйг хорт хийгээр алах лайн руу авч явах болов. андаа цэл залуугаараа, сайхан охид! Дарь эхийн нигүүлсэнгүй | сэтгэл ну- лимс шиг бөмбөрлөө? «Охин минь! Би яг л чам Блокын шиг байхдаа амьдралыг ойлгож, таньж эхэлсэн юм. Одоо надад ҮХЭХЭД гомдолгүй! Харин чи амьд- рах хэрэгтэй, чамайг баяр гуниг, уйтгар гэж алдаршсан юм. Өвөр монголын ХЭЭРИЙН ЦЭЦЭГ. 13 цастай Хишигтхүү- Б. .Бичийх, 83. Та- на, 12 настай хоёр жаахан охин энэ на- мар өвөр монгол ба- гачуудын элч толо0- догч болон манай оронд зочлов, Тэд «Өвөр онгод хүүх дүүдийн» уран бүтээ- лийн нэгэн сайхан үзэсгэлэц авчирсан би- лээ. Монголын пионер сурагчдын төв ордонд цээгдсэн «Тал цут- гийн ойгө үзэмж» үзэсгэлэнг лийнхэн, түүний До- тор ишонер сурагчид оргоц социрхон үзэв. ..Малчни айлын гадаа модон тэрэг. Тэрэгний «сүүдэрт хургачин хүү цоор үлээж сууна... Сүргийн бэлчээрт мориныхоо эмээл дээр хэвлүүхэн сууж шил- бүүр барьсан жаахан 34 8 уншина... арууц хатавчинд айргийн хөхүүр, түү- ний дээхнэ монгөц ТО- ногтой эмээл, хазаар, зүүн хатавчинд 10- тооны эргэнэг. Ган тулганд гал дүрэлзэж дээр нь ширмэн 1т0- гоонд сүү хөорпо.Эс- гий үүдээ тотгон дээ- рээ сөхсөн айлын га- даа оодогносоц ту. галууд тонгочин тог- лож байгаа харагда- Энэ бол өовөрмон- гол багачуудын зур- сайн хөдөөгийн амьд- дүр зураг. Тэд бүтээлээ ихэвч- лэн модон бар, чулуун бараар урлажээ. 3 Тапа охины зурсан «Бяцхан хоньчин», 4Гаригийн одор» бу- юу бүтэн сайн өдөр гэдэг хөгжилтэй зураг олиы анхаарлыг т3- гэлэнгээс тодор- хүүхдүүд ! Тал вүтийн Өнгө үзэмж гийн урласан чулуун бар. шаш хүндэтгэлтэйгээр байрлуулсан байлаа. Хамгийн үнэтэй, хүндтэй бэлгэнд хүүх- дийн бүтээл ордог тухай ч ярьцгааж бай- на, Өвөр монголд 3у- рах дуртай, авьяаслаг сонгон өөрсдийгөө дагал- дуулац сургаж залуу халаагаа бэлтгэдэг аж. Аргалын утаа оргилсон Малчны гэрт төрсөн би Атар хээр нутгаа Өлгий минь гэж боддог... З. Тапа охин овөр- лөгч аялгуугаар «Би монгол хүн» шүлгээ уран яруу уншлаа. Бичийх охин «Үү- рийн туяа» дуугаа дуулж үелзэн бүжиг- лэв. Хүүхдүүд Өвөр- монголын авьяаслаг найз нөхдөдөө алга ташин баяр хүр- гэж бас хамт зургаа авахуулцгаав. Зочин охид Монгол найз нартаа «Өвөр- монголын Жирэм айж- гийн монгол сургуу- лийн тавдугаар оны хоёрдугаар бүлгийн Зоа Тана, тавдугаар оны нэгдүгээр бүл- гийн Б. Бичийх» гэж хаягаа монгол үсгээр таталган бичиж огнө. Тэд торөлх гэртээ, сургуульдаа очоод Улаанбаатар хотын Ш сургуулийн 4-ийн «ХА» зигийн сурагч Ц. Энхцэцэг, 81 дүгээр сургуулийн 6-гийн «А» ангийн сурагч Г. Майцэцэг зэрэг олон найздаа захна илгээ- Монголоос найз нөхөд Нь Ч тэдэнд бичнэ. Хүүхдүүд бие биедээ бүтээлээ илгээ- нэ. Монгол хүүхдүүҮ- дийн уран бүтээл,найз гпохрийн папдии хол- боо улам бэхэжиэ. Я, СУМЬЯА ЗАЛУУ С-г” БОЛ ГУА БТ «ЭКОЛОПЕ, ТЭМ ЮУ ВЭ? чЭкологн» хэмээх томьёог Германы алдарт эрлэмтэн, амьтай судлаач Э. Гекксль анх 1866 онд байгалийн тухай шинжлэх ухзаны бүтээл тууривал- даа гаргасан ажээ. Үүнээс хойш олон орны эрдэх- тэд өргөн ашиглах бол- соор эдүгээ экологи нь дэл- хүй нийтийн чанартай нзр нэгдмэл ойлголт ухагда- хүун болж биеэ даасан байгалийн шинжлэх ухаан болол хөгжиж байна. чЭколсги» гэдэг нь грек Үг. «Экос» Орон байр, догос» шинжлэх ухаан нийлмэл үг боловч товчдоо амьд ба амьгүй байгалийн (сав, шим ер- төнц) оршин тогтнохуй, орчин «орон байр»-ны зо- хяцлын харилцан уялдазл- ны түхай шинжлэх ухаан юм, Монгол хэлнзэ «ЭКО- доги» гэдэг үгийг «байга- длийд зохицол» хэмзэн ор- Чуулах боловч дэлхий нийтийн жишээгээр «эко- логи» гэсэн үндсэн үгээр нь ярьж заншиж байна. Бидэнд «экологи» гэдэг үг «байгаль орчныг хамгаалах» гэсэн агуул- гтазр ч ОйЛГОГДох боллоо. Энэ гь зүйн хэрэг. Өнөө үед байгаль орчныг хам- таалах тухай асуудал дэл- ХИЙ кийтийн шинж чанар- тай хурц асуудал болжээ. Нөгөө талаас хүн төрөлх- Төв хүрээлэн байгаа бай- таль орчноо хамгаалах явд- ТОЁГ ирээдүй хойч үеийнхээ аг0яг сонирхол, хумүүжил болсрсролтой холбон авч У оэж ЁДАХААЙН ХАС- ГОРТЕНЗИЯ ү/Сэрдэгийн овгийн энэ Ази тивийн чийглэг ИНДЕНС--14140 Ийм ч учраас «экологийн боловсрол чэкологийн хүмүүжил», «Экологийн соёл» зэрэг хүний ёстой холбогдолтой олон ойл- голт, ухагдахуун цоо ши- нээр яригдах болов, Байгаль хамгааллын асуудал аль нэгэн үндэс- тэн ястай, улс орны Хү- рээнээс хальж, олон улс, дэлхий нийтийн анхаарал татсан хурц асуудал, болж буй нь ч «Экологи» хэмээх шинжлэх ухааныг улам өргөн лэлгэр утга агуулга- тай болгож, байгаа юм. Бас ойрмогхоноос бүх төрлийн шинжлэх ухааныг зкологичлоХ тухай яриа Ч гарч хувь хүн, хамт олон, албал байгууллага, тухайн цэг солбар,Юрон нутгийн эколсгич Данарыг хангах нутаг дэ рийн эколо- гийн гогцолбоо байгуулах, экологийн ” бүхэл бүтэн систем зохиож, программ бологсруулах зэрэг дорви- той ажлууд эхэлж байна. Түүгээр ч барахгүй утга зохиол, урлагт Экологийн баатрууд зохих байраа эзлэр. Орчин үеийн «экологи»- ийн шинжлэх ухааны ту- хай эдгээр олон талтай, баялаг агуулгатай үйл явд- лууд хүн төрөлхтөн (Ө6- рийгвөо болон оршин амь дарч байгаа байгаль дэл- хийгээ бүхэлд нь авран хамгаалахад чиглэж бай- гаа юм. «Экологи» гэдэг ийм л өргөн дэлгэр утга агуул- гатай шинжлэх ухаан юм ААБ ДННАЙнийН, ЦЭЦГИЙН ЧИНЬ ТАВИУРТ нил цэцэг (СЕНПОЛИЯ, УЗАМБАРСКИ ФИАЛК/) Африкийн Узамбарск” уулнаас гаралтай, Өндөг, хэлбэрийн үслэг навчтай. энэ цэцэг маш олон онго, байдаг, Зөв сайн арчил- бал бүтэл жил цэцэглэнэ, Тасалгааны дулаантай усаар, навчинд нь хүргэл- гүй зөөлөн усална, Нав- чаар үржүүлнэ, Үржил шим сайтай хойгон хөр- сөнд тариарай. М. ХИШИГСҮРЭН. титпиалапнантиаийнилилаэтациишииинишнилииинилинаицшинииининийг С: 329 Д, Сүхбаатарын ихынэ | чиглэгдэнэ. «БНМАУ-ын газрын лийн хууль»-ийдн төслийг ходолморчил ол- ноор хэлэлцүүлэн 1989 онд батлан гаргав. Энэ шинэ хууль ямар учиртай, чухам юунд үйлчлэх юм бэ? Одоогийн байдлаар манай улсад нуурс, өнгөт, ховор металл, хайлуур жонш, дазс, барилгын материалын эрдэс түүхий эдийн 200 гаруй орд газрыг найман яам тусгай газрын харьяа 130-аад үйлдвэр, байгуул- лага ашиглаж улс ардын аж ахуйн хэрэг- цэзг хангаж байна, Газрын хэвлийг хамгаалах тухай асуу” дал байгаль, хүрээлэн байгаа орчныг хам- гаалах ойлголтын нэг гол бүрэлдэхүүн Х3- сэг юм. Газрын хэвлийн ашиглалт хамгаа- лалтыг зохицуулах энэ хууль газар дэл- хийн чулуулаг бүрхэвч (литсфер)-ийн эрРдД- сийн сан хөмрөгийг ариглан шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, зүй зохистой ашиглах үндсэн зорилтыг хэрэгжүүлэхэд ЧИНИЙ МЭДЛЭГИЙН САНД ШИНЭ ХУУЛИЙН УЧИР. 1988 онд хэв? хамгаалж, Хүн төрөлхтөн жил бүр газрын хэвлий» тээс 116396 мянган тонн хөнгөн цагаан, 073 мянган тонн зэс, 5489 мянгап тонн тугалга, 792 мянган тонц никель, 6822 мянган тонц цайр, 858817 мянган төмрийн хүдэр, 714970 мянган тонн ган зэрэг бусад төрөл бүрийн байгалийн баял- гийг олборлон ашиглаж байна. Энэ бүхнээс үзэхэд газар, түүний хэВ- лийг хайрлан ашиглах нь нийт хүн төрөлхтний ирээд тонн хамгаалж зүй зохис амин чухал асуудал болох нь зүйн хэрэг. ӨВГӨД ДЭЭДСИЙН улАМЖААЛААС... УС ЧАНДМАНЬ ЭРДЭНЭ (В Гол горхи, булаг шапдын усанд цагаа, улаа оруулж бохирдуулж булипгартуулах- гүй булаг, шанд, урсгал усанд ч юм угаахгүй, цэвэрхэн ша- вагаар утгана. (С Орчмый мод бургасыг хонддоггүй юм. Голын усанд амьтны элдэв сэг халх, хог урсгах цээртэй гэдэг. Голын эргийн зүлгийг их хайрладаг. Мал услахдаа тэр орчмыг бо- хирдуулалгүй зайдуухан зог- соож опгоцоор, опгоцгүй бол сав суулгаар усалдаг байв. Худгаас усалбал заавал таг- ладаг, Нэг газар олоп худаг гаргадаггүй. ХАА САЙГҮЙ МӨГӨӨ ҮЛДЭЭДЭГГҮЙП УЧИР Ой ховчид зулзагап мод ог- толдоггүй, түлээ ургаа модшы мөчир, бургасыг гэмтээлгүй цэвэрлэх зорилгоор хатаж хувхайрсап унанги,омх модыг л авиа. Буцахдаа пэг л ЦАГ. АГААРЫГ Та нарын оршин суу- гаа нутаг дэвсгэрийн цаг. уурын Онцлог шинж тэм- дэг их чухал, Цаг уурчид бүх ажиглагдсан шинж тэмдгүүдийг нэгтгэн Дүг- нэж, харьцуулан шинжи- нэ. Түүнээс гарсай дуг- нэлтээ тодорхой Заасан шинж толовт тохируулж сая цаг агаар ямар. байх тухай магадлалаа гаргадаг юм. Амьтан, шувуу, ургам- лын зан ааш, төлөв байд- лаар ч цаг агаарын өөрч- лөлтийг мэдэж болио. Байгалийн олон амь- тан, ургамал агаарын да- ралт, чийгний өөрчлөлт, аянганы өмнөх цахилгаа- ны хуримтлалыг маш нх мэдрэмтгий байдгийг Хү- мүүс аль эртиэзэс ажигла- жээ. ЦАГ АГААР МУУДАХ ЗАРИМ ШИНЖ -- Тэнгэрт боои, дол- гиолог, сэмжил зэрэг олон төрлийн үүл хамт гарлал, -- Өглөөгүүр боон үүл үүсч хогжоод үлийн алдад уул СУхулдлВдаг хэлбэр- тэй болбол, -» Утаа доош уруудан газарт тархаад байвал, “» А 574 зорог замаар зооворлоло. Хү- мүүс морь тэмээгээр явахдаа нэг л замаар лпдаг байсан нь газар шороо, өвс погоогоо хайрлахын зэрэгцээ малынхаа ул тавгийг гампадаг сайхан зашшилд билээ, ЗУУН МОД, ЭНЭ УЧИРТАЙ... Эмийн ургамал, цэцэг жим- сийг боловсорч гүйцсэний да- рад нь түүхдээ ирэх жил ур- гахыг бодож үндэс мочрий нь гэмтээдэггүй юм. Нялх ногоо, цэцэг иавч зулгаахгүй, сам- рыг заавал боловсорч гүйдсэ- ний дараа түүдэг. Беоц то- гол буюу, зууп мод, удгап модиоос мод авдаггүй. Тэр пь орчныхоо хорс ургамлын ус чийгийг хадгалсац газрын Ч эмзэг хэсэг байдаг. Учир зорилгогүй газар ухаж сэндийлэх, талхалж халцлах зэргээр хөрс, ургамал сүйт- гэхийг эрс цээрлэдэг. Хужир марз, давстай газрыг төл- жүүлж, ургуулахыг хичээдэг. Хад чулуу нураах, дээр пь юм. бичиж сараачихыг зохилго. үздэг. 4:04505 БУУЦААР НЬ шинжинэ Айл бууж путагласап га3- раа цэвэр цэмцгэр байлгаж, үнс хогоо нэгл газар асгана. Хари үнсэн дээгүүр мал бол- чээж, хотлуулахыг цээрлэдэг. Айл түүхдээ хот хороо, гэ- рийц бууриа бүртийх ч хог- гүй болтол нь цэвэрлээд м0- рид аргахмжаагы | гадас, хашаалы шоп зэргийг ховхлон авч пүтийг булдаг бстой. АЯН ЖИНГИЙН ЗАМД Аянчид хээр гал түлэхдээ элсэрхэг буюу сайр, цулгай тазар хагтгай хад чулуун дээр гад түлдэг. Хэрэв ердийн га- зар гал түлэх болбол цогтой үнс, пурмыг унтрааж, шороо- гоор булт, овс тавиад, Чу. луугаар дардаг. Опс тавьдаг нь гал баттай уптарсны гэрч болдог юм. Б. САРАНТУЯА УРЬДЧИЛАН. ЯАЖ МЭДДЭГ. ВЭ? -- Хараацай газраар нисвэл, : ЦАГ АГААР САЙЖРАХ ЗАРИМ ШИНЖ --Утаа эгц дээшээ ол- гойдвол -- Салхины дагуу бөөн үүл нүүвэл -- ООЙд, тал газраас ду- лаан болбол. Цэлмэг тэн- гэрт сар дор харагдвал -- Шөнөдөө шүүдэр их унавал -- Хараацай өндөрт нисвэл -- Нар шаргал туяа- тай шингэвэл тэнгэрийн ааш зөөлөрч тавлаг сай- хан өдөр болно. ЦАГ АГААР ТОГТВОРТОЙ САЙХАН БАЙХ ШИНЖ -- Нар сарны тойронд том цагаан хүрээ үүсч, нарны ойролцоо багана, чих гэж нэрлэдэг хуу- рамч нар харагдвал 2 -- Шөнөдөө явган ма- нан нам дор тогтож, нар хөвөрөхөөр саринвал -- Нар шингэсний хой- но цэлмэг тэнгэрт мөнго- лог туяа татвал нэлээд ху- гацаанд тэнгэр зохирио, УУЛАРХАГ НУТГИЙНХАН э? 123450189101112 сонины зөвлөл САЛХИАР ЯАЖ. шинждэг вэ? -- Салхин хөндийгээс уулын орой, даваа руу, шөнө Эсрэг чиглэлд сал- хилбал цаг агаар сайхан болно. -- Уул хөндийн салхи- ны горим алдагдвал цаг агаар муудахын шинж -- Салхи хөндий уруу- дан мөсөн голоос үлээвэл цаг агаар сайхан байна. О, ЖАРГАЛСАЙХАН Ж Сүхбаатарын р ны 16 дугаар сургуул 8-ын «Г» ангийн с Д. Булнгийн зурсан ” зурганд өөрсдөө нэр башир огүүллэг зохиого рой, м 3 єв “ 123 мин ї08 хоРОО Д ПИОНЕРИЙН УДИРДАГЧД ЗӨВЛӨЛГӨӨНИЙ ШИЙДВЭР ХЭРЭГЖИЖ БАЙНА (ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРА НАР НЭГДЭГТҮН! эс Ү 25 Эмжит мпь-ын төв зөвлөлийн сонин (байгалчдын станцын ҮХЬАА1ТАРЫН Үл” 2 Намар, Тариа жимс, самар. төмс боловсорч гүйцсэн гиант хөдөлмөрийн рал. “Нийслэлийн будаа 110492) ШУУ- ули- залуу ииО- ын улсын АМЬДРАЛД Пионерийн байгууллагын үйл ажиллагааны үйдсэн тэг чиглэл нь байгаль орчин, түүх, соёлын дурсгал. д түмний 8? хайрлан дэвшилт уламжлал оюуны хамгаалж, арвижуулах үзэл санааг баялгийг пиноие- рүүдэд төлөвшүүлэх явдал юм. (Дд. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын үйл үс» ажилагааны баримтлалаас) Авьяаслаг багш, шавь мартаа баяр баясгалан бэлэг- лэж, үлгэр дууриал авах ба- хархал төрүүлдэт. Хүүхдийн зайр талархал хүлээсэн тийм багшийн тооиД пионерийн «Найрамдал» Лагсрийн бүл- тийн удирдагч Б. Болд, зу- раг хөдөлмөрийн багш В. Болдбаатар хоёр зүй ёсоор орнОо «Сэтгэмж» бүлгийн иэг өрөөт дорио дахины уран ба- рилгын хэв затвар, монгол хндэсний хурц өнгөтэй хээ угалзаар чимэн, амрагч нм» яєрүүдийн төв байрын дотор ашина байшин» босгосон нь сэтгэд хөдөлгөм ид СОМИЯ, Ийнхүү шавь араа гэсэн хоёр залуу багшийн сэтгэл, ажилч хичээнгүй ур ухаан, хөдөлмөрөөр бүтсэн Монгол үндэсний тоглоомын танхим пионер багачуудын сэтгэлийг тататл,, нүдийг булаана. Үйлдвэрийн газарт хийсэн болов уу үгэмээр ур хийц сайтай ханын шүүгээ авсаар- хан богөөд зай эзлээгүй аж. Түүнийг уран багш нар маань оорсдоо хийжээ. Өлзий хээ- тэй ханын чимэглэлийг ялим" гүйхэн теөтахад «Буга», «Та- лын жирэг» зэрэг үндэсний тоглоомын хөлөг . болчихно, Уидэсний тоглоомын танхнмд бүх хүүхдийн тэр болгон мэд- Дэггүй байсан зургаан модны зангилаа, ёсон түгжээ, цага- ригт дашимат, үйчуүр олон ар» ваараа, өнгө «өнгөөр будсан нерүүдийн хувьд энэ намар бүр ч онцгой хөл хөөртэй байна. Тэд үхрийн туулайн чих, чимэглэлийн хулуу, цэцэгт байцаа, үрэл, үхрийн нүд гээд олон нэр ЗУ “ ИИ сүүл, ? шагай зуу зуугаараа тоглоомд дуртай бяцхан найз нараа хү. лээнэ. Баатарчуудын ажлыг тог лоом наадамгүйгээр сэтгэнэ гэдэг бэрх. Тэгэхээр баатар- чуудын удирдагч эхлээд ҮЗ! дэсинний тоглоомуудаа өөрөө сураад дараа нь ду” нартаа заах, дэлгэрүүлэх ажлыг 30- хнон байгуулах гэнэ, Гарцаа- гүй зөв бодол. Биднийг ино- нерүүдтэй ярилцаж байтал Б. Болд багш орж ирлээ. Тэ- рээр, -- Энэ танхим шнлэ аж- льн маань эхлэл. Бид ар- дын тоглоом эрж сурвалжилж судалж, бүтээдэг Дарамбазар, Дэмбэрэл, Түмэн-Өлзий зэрэг олоц хүнтэй уулзсан, зовлол- гоо авсан, хийж бүтээснийг нь үзсэн, Лагерьт “ирсэн гадаадын хүүхдүүдэд тоглоомоо зааж төрлийн жимс, ногоо тарьж арвин их ургац хураан авч байна. пионерүүдэд 4000 гаруй төгрөгийн ММ Сурах бичиг, хичээлийн хэ- дй рэглэл авах мөнгөө өөрс- Р доо хөдөлмөрлөж олсондоо Р хүүхэд бүр урамтай. очиход Октябрийн районы 81 гийн Т: сорбарам хурааж намрын дээж цэцэгт байгаа дүүд зунжин сайд тордож ургуулсны ач. маа, Д, Баярмаа, туул нар. Аү71) Станцын н, намар төв цэцэрлэгт ажилласан хөлс олгожээ. -- їКимсний талбайд дүгээр сургуулин 686- «Б» ангийн сурагч Арнун-Ундрахе Н. Со- иар үрэл жимс байлаа. «Алтан түрүү-89» ургацын нэгэн байцаа нэг ирхэг нь 1--1,5 кгболж. нь ногоочин ХҮҮХ- Залуу байгальч 3. Байгал- Д, Арнун- “ огно, тэднийг -тоглуулна. Тог- лоомын нэр төрлөө олшруул- на. Монголын олон үндэстэн ястны тоглоомыг эрэн Сур- валжлахдаа пионерүүдийнхээ туслаллцааг авна, Ард түм- ний ихэд бэлэгшээдэг «Хорол» гэдэг тоглоомыг удахгүй ол- ноор нь хийнэ. Шагай шүү рэх, харвах зэргээр пионерү дийн авхаалж самбааг Шшал- гана. Ер нь пионерийн ажилд монгол ардын сурган хүмүү- жүүлэх олон аргыг нэвтрүүл- нэ гэхэд пионерийн ажлын арга зүйч Х. Баавгай багш, -- Манай хоёр Болд гац төгрөг зарцуулсан бэл олоп мянган төгрөг бол но, Нигэж цаг лаж үр бүтээлтэй зүйл тээснээрээ. эд зарим хүмүү 46 дАХЬ Жилдээ Ё энэ танхимыг байгуулахад ердөө материалын зардалд иэг мян- Хийж бүтээснийг нь мөнгөөр үнэл- завал ашиг- бү- 1М555 (2426) 1989 оны есдүгээр сарын 20 2 ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө Ф өвам Бен, ЄОЛ ШОсы7 ХАРИУ жс.Час өдөр» гэж буурлууд ярьцгаах юм, Ямар өдийг час өдөр гэдэг юм бэ? Сурагч Н. БАЯНБААТАР (Шарын гол) -- Энэ нь одоогийн шинж- лэх ухааны «биохэм» тэдэ? нэр томьёотой ижил юм. Өв- рэөр хэлбэл, хүний бие мас- бодын хувь хүч тамир нь з5 хоногоор, сэрэл мэдрэл мм "98 хоногоор, оюун ухаан 25 хоногийн үетэйгээр өөрчлэг- дөж (өгсөх, уруудах) байдас. Харин хугацааг тоолохдоо хүн эхийн хэвлийд бий бог- сон цагаас эхлэх үү? эсвэл мэндэлсэн цагаас эхлэх Үү: гэдэг нь одоо болтол магр- гаантай байна. Навч ногоон өнгөтэй байснаа намартаа | яа- гаад шар болдог юм бэ? Зарим ургамал яагаад мөнх ногоон байдаг юм бэ? Сурагч Ж, МӨНХЖАРГАЛ Ургамлын навч хлорофилл гэдэг ногоон өнгөтэй бодистой байдаг юм. Намар болж өд- рийн дулаан багасч гэрлийн эрч буурахын хамт тэр но- гоон өнгөтэй гүүгйл каратиниод тэдэг улаан, улаан шарга. шаргал бодис болон хувир- па, Энэ бодис л алтан шар намрын өнгийг бий болгодог. Арц гацуур зэрэг ургах- лын навч олон жил болж байж унадаг учраас мөнх но- гоон өнгөтэй байдаг. Харин улалж, агь, ерхөг зэрэг УО- гамлын хавар ургасан навч намар нь унаад оронд нь шг- нээр бяцхан навч ургаж но- гооноороо өвөлждөг учир жи- лн турш ногоон байдаг. Ж. САНЖИД, : НИШИ сийг «ичээж» хүүхдийн Тө? лөө шинэ юм бодож, сэдэж санаачлах урам зориг өглөө. Үндэсний тоглоом, ардын аман зохиол, ёс заншил ах- мад үеийнхний өв уламжлал гээд пионерийн ажлын агуул- гыг баяжуулахад их бололцоо байгаа юм гэж өгүүллээ, Тийм ээ! Пионерийн таөн- хим, хүүхдийн хүмүүжлийн төв, сурагчдын дотуур байр, хөдөлмөр амралтын зуслан хаана ч гэсэн хүүхдэд тог доом наадам үгүйлэгдэж бай- гааг шийдэхэд бололцоо их бий. Ний нуугүй хэлэхэд зс- рим сумын сургуулийнхан шг- гайгаа гадаадад захиалж аваг юмсан гэх нь холгүй байдаг шүү дээ. Тоглоом, наадамгүй хүүхдийн царай уйтгартай ха- рагддаг билээ : Ц. ТҮВШИНТӨГС өвв оны есдүгээр сарын 16-ид мөн- голын пгоперийн «Залгамжлагч» У! чуужл Заг хуралдсаныг та иар санаж байгаа 1х.. жилт гаргаа гэдгийг хэлэхэд амаргүй са. пагдана, Яагаад гэвэл пионерийн байгуул- дагыг өөрчлөц шниачлэхэд пионер иэг бү рээс хамт олон илүү үүрэг гүйцэтгэдэг. Хамт олны ажил сайжирсан нөхцөлд ино- мерийн байгууллагын ажилд ахиц гарах иь дамжиггүй шүү дээ, «Залгамжлагч» чуул- тан хуралдсан нэг жилийн босгон дээр нийслэлийн гурван сургуулийл иноигрүүд: тэй уулзаж танай бүлгэм, бүлэгт яма өөрчлөлт гарав гэж асуусан юм. Тэд шиг гэж ярилаа. ! "Сүүнзэс хойш яг жилийн хугацаа он- | Төслөө, Нэг жил, Их хугацаа юу эсвэл бага хугацаа юу? Хувь хүн иэг жилийн дотор их зүйл бү- тээж чадах билээ. Харин эгиээндээ 400 шахам мянган пионер, сурагчдыг иогтгэ- сэн хүүхдийн хувьсгалт байгууллагыг бү- хэлд иь яаж оорчлөгдөж, ямар ололт ам- БИДНИЙ АЖИЛ ЧУУЛГАНААС ХЭЛСЭН 48 дугаар сургуулийн ботийн «А» аи- тийн сурагч Ж. АРИУНТУЯА: ажиллах нь бусад баг дараа дараагийн ажилд чанартай бэлтгэх боломжийг олго. дог, Хүүхэд бүр дээр дүгнэлтийн дэвтэр, мээн ажиллуулж байна, Тухайн (сурагч эйэ долоо хоногт юу хийж, бүтээв, ямар ажил санаачлав гэдгээ дэвтэртээ бичиж өөрийгөө дүгнэдэг юм, ь--! «Залгамж үе» ияигүй болсон нь юу хийх,вэ, яаж ажлаа толовлох вэ гэдэг асуултыг бидний омно тапьсан юм, Бүл гээрээ чуулганы материалыг судалж бай- тал асуултын хариу ч олдох нь тэр, Бид урьд нь бүлгийн ажлаа хичээлийн бай. ранд эсвэл пионерийн танхимд хийдэг байлаа, Юуны тухай, ямар сэдвээр ажил Тавдугаар сард бүл: тийн хуримтлалын монгоор автобус холс лоц Хиагт хотын чиг- Хичиээн уйтгартай байсан гээч, Наг жиг лийн дотор бүлгэмд тухайлбал манай бү- лэгт тодорхой өөрчлөлт гарсан гэж бод- дог, Пионерийн ажлыг үйлдвэр, алба га руудад явуулдаг бол- лоо, 4їншээ нь бид циркэд очиж бүлгийн ажил хийсэн юм, Урьд нь ч ангиараа цирк үзэж л ба | Гэхдээ энэ удаагийнх маш сонирх олсон гэж боддог, Бид циркийн удирд: | лагатай урьдчилан уулзаж манай оронд | цирк хэзээ үүссэн тухай, анхны циркийн | сүжигчдийн тухай асу сургуультай амьтдыг яаж сургадаг, тэжээл, хоолыг нь яаж тохируулдаг гээд олон зүйлийг мэ- | дэж авсан. Мацай ангийнхан бүлгийн ажилдаа ямар идэвхтэй оролцсон гээч, Одоо юу үзэх вэ, юу хийх вэ гэдэг бол- сон, Хүүхдүүд та нар ходолгоөнт хэсэг гэж | юу болохыг сайн мэднэ. Өөрсдийн хүсэл сонирхлоороо нэгддэг болохоор пионерүүд | зохиож. байгаа. ажилд оролцох дур сонир- холтой, хамгийн гол иь идэвхтэй оролц: | дог, Бүлэг оорийц гэсэн мөнгөн хуримт- р лалтай болсон, Олон нийтийн ажилд | идэвхтэй оролцдог пнонерүүдийг шагиаж | урамшуулах, анги танхимаа тохижуулахад мөнгөө зарцуулдаг. Энэ хичээлийн жи- лээс «Пиопер» кафе байгуулах гэж бай- гаа, Ї Нэгдүгээр сургуулийн б-ийн «В» ан- тийн сурагч Ш. АЛТАННАВЧ: --с6 Бүлэгтээ таван хэсгээс бүрдсэн жи- | жүүр баг байгуулан ажиллаж байна, Аж- зохиохоо багш юм уу, пионерийн ахлах ЇЗ 8 ЗУВЭг/ мйатДАН | удирдагчаас. асуу: хийнэ, Пиоперүүд 2 3: хан, Эрдэнэт, Сүх- зовхөц орслцогчийн үүрэг л гүйцэтгэнэ. баатар, хотоор орж тэндхийн сургуулийн сурагчидтай уулзалт уралдаан тэмцээн зохиов, Хиагт хотод очиж Д. Сүхбаатарын гэр музей, МАХН- ын анхдугаар их хурал хуралдсан байшип тээд түүх дурсгалын олон газрыг үзэж сонирхсон, Манай бүлэг 2-ын «Г» ан- гийц баатарчуудын багийг шефлэн авлаа. Бүлгийн ажил уралдаан тэмцээн ер нь ямар л ажил зохионо багагангийн дүү иа- раа урьж оролцуулдаг, Энэ жил районы тэргүүний бүлэг боллоо, Долдугаар сургуулийн 7-гийн «А» ан- гийн сурагч С. ОТГОНДЭЛГЭР: Х, МОНХНАСАН: Чуулганы өмнө бүл- гийн ажил хийхдээ ишонерүүдээ 1 хэл- бэрээр зогсоон бүл- тийн дарга товч тай- лан тавьж, пиойерүүд дараа нь дуу дуулж, шүлэг уншиж, тог- доом тоглоод 4 өн- гөрдог байлаа. 0, тийм ажил бүлгийн ажлын төлөвл байхгүй болсон. Бид ямар ажлаа хийхээ хамт олноороо хэлэлцэж төлөвлөөд бүлгэ- мийн зөвлөлөөр батлуулдаг. Олон улсын пнонерийн «Найрамдал» лагерийн туршла- гаар ХОБА- (хамт олиы бүтээлч ажил) бүлгийн ажилдаа нэвтрүүлэн ажиллаж байна. Бүлгийн ажлаа хүүхдэд заавал нэг шинэ юм өгч байхаар хийдэг. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ Танай бүлэг, бүлгэмд сонирхолтой ямар лын арга, хэлбэрийн хувьд хөдөлгөөнт хэ- сэгтэй адил, Жижүүр баг долоо хоно- | гийн ажлыг бүхэлд нь хариуцдаг. Ингэж ажил зохиогдож байна, Пионерийн аж лыг өөрчлөн шинэчлэхэд ямар саад бэрх- шээл тохиолддог вэ? Энэ тухайгаа сонин- доо бичиж үеийн нөхөдтэйгөө. хэлэлцээрэй. (Шог өгүүллэг) -- Нөхөд өө, гарахаа түр хүлээж байхгүй юу! Бүгдээрээ байр байрандаа суух. Бүгд суусан уу? За тэгвэл эхлэе, -- Батаа, юу гэнэ ээ? чанг-хан хэлээч. (За, за ойлголоо. Тэгэжлээр ийм байна, Т гловлөгооний дагуу бїл снеодор хичээлийн са- хил,а батын асуудлыг авч хэрэггүй, энэ вэ? үснээс яах вэ? хэлэ. ёстой х Сариай, чи яах гэж эр- Өлзий, Чимгээ “Та хоёр хэрэгтэй гэж үзэж байна. зад -ЛЛБарҮги гош хараад байгаа юм бэ? їшиниэлдэхээ болиоч зэ! НИЛ, хичээл дээр сахилга Биарэ фГэхсн Багйхээр Битгий шийд сайтуулазД Хэдэн удаа анхааруулах (атыг ойдоржүүлэх ажил Зайлглйл Зэх зэх» амар байгаарай. госэн юм! Ангиараа сахил: манай бүлэгт эрчимтэй ёи ЖР ”Наххай мэдэлд За яриагаа эхлэг, Өн. Га батаа опдөоржүүлэх ту. япагдаж байна. Үйсглл 10 минут байна шүү дээ. торсон сартай харьцуула хай асуудлыг хэлэлцэж Хоёрт, сахил Юу гэнэ 9э? Юм идмээр байна аа! Амжина, амжина. Химийн хичээлээс хоцор- чихож тагадгүй гэж үү? Ямар анх удаагаа хоцрох гэж байгаа юм уу? Айх -- За, тэгэхлээр... Ган- зориг оо, яаж байгаа чинь Юу гэж Туулын чаигаагаад байца за! Чиний үснээс чайгаавал хад манай пгийн сурагч. байхад та хоёр гадиы хүн 14: Д. Амгалан малчин хүний ходолморийг сайн мэднэ. Зуныхаа амралтыг аав, ээж, ах эгч нарын , ажилд тусалж өнгөрүүл ий хувьд өвөрмөц нэгэн хичээл болжээ. ээр анги хамт олондоо малч. м ны хөдөлмори: тухай ярих зүйл арвин- | тай ирэв. Д. Амгалан Баян-Хонгор аймгийн Эрдэнэцогт сумын 8 жилийн сургуулийн 1 дугаар ангид суралцдаг. Д, БАТСУУРИЙН авсан гэрэл зураг УРМЫГ НЬ ХУГАЛАХААР УУЦЫГ НЬ ХУГАЛ Ф Бүтээх ходолморийн явцад хүний оюун ухаан тэлж, бие махбод хогжин чийрэгжинэ, Ф Сургалт хүмүүжлийг үйлдвэрлэлийн бүтээлч хө- дөлмөртэй холбоё,. гэж сонсоход чихэнд чимэгтэй, сэтгэлд нийлэмжтэй үгийг амны уншлага болгож он жил өнгөрсөөр ирлээ, Чу- хам амьдрал дээр хэрэг- жиж байна уу гэвэл огт үгүй гэхэд хилсдэхгүй биз ээ. Ингэж бодохоор урмыг нь хугалахаар, хугал гэдэг үг санагдлаа Чухам энэ үгийг товчуул бид мартчихсан гэж үү? Намар болгон сурагчдыг 14 хоногоор хөдөлмөрт гар- тадаг. Өнөө жил өмнөхөос “ялгаатай нь хүүхэд та нар сайн ажилла, хийсний чинь хэрээр хөлс олгоно гэж ойлгуулжээ. Хүүхэд бүр урамтай, ажилдаа гарцгаалаа, Тэгээд ямар үр дүнтэй болов? -- Нийслэлийц 24 дү- гээр сургуулийн 1У--УП ангийн 16 бүлгийн 600 пионер 20 багшийн хамт УГ хорооллын ахуйн үйл- чилгээний төвийн барилга дээр ажиллаж байна. Су- рагчдаа удирдаж байгаа 5-ын «Гэ, 4-ийн «Б», 4- ийн «Гэ» ангийн багш Б.Гэ- рэлсайхан, М, Жаргалсай: хан, Б, Бадамлянхуа гээд ууцыг иь ” дын сахилга бат мэдэгдэ- хүйц ахилаа. Тэгэхлээр... шиг суухдаа ичихгүй бай. уу? Охид оо! На хийгээд байгаа Оймс нэхэж... Та иар бус- дыгаа хүндэтгэхэд байна аа! Ноөхдөө, дараагийй хи- чээл эхлэхэд гуравхан ми- нут үлдлээ, Би шууд сайа- лаа хэлчихье, Хурлын протоколд да» раахь асуудлыг тэмдэглэх а юу юм. бэ? яадаг улат бэхжүүлэх хэрэгтэйг дуусгая. (Юу? Хэн үг хэлсэн гэж ?7 Юу хэн гэж? Бата Туул, Сариай, Дорвоц хүн, санал шүүмж- лэл гаргасац шүү дээ! Бас охид идэвхтэй оролцсон гэж протоколд тэмдэглэчих, За ингээд хурлаа завсарлая, Өнөөдрийн хурал маш ажил хэрэгч боллоо гэж бүлгийн зовлөл үзэж бай. иа, Гуанзайд очих хүүхэд байвал хурдан ивцгаал, Ганзориг, 21! 2 км Хүн бүхэн Х ямар ажил хийж байгааг | сонирхвол, х -- Газар шорооны гэхээс өөр үг хэлс: Барилгын ахлах даамал | Г. Дашжамцтай уулзаж су- . рагчдын хийсэн ажлын тоо». цоог асуухад, 4 -- Барилгын дотор,гад- | на талбайн овоолсон шороог зөөж, хонхор газрыг дүүр- гэж тэгшилсэи гэнэ, 7 -- Хичнээн хэмжээний . шороог хэдэн метрийн зайд | зоож, хэдэн шоо метр нүх. 4 тэгшилсэн бэ? гэвэд даа- малд хэлэх тооцоо байсан- | РЭЛ эсийг хаав га ал гуүлылгииииийиглсэадаг-ичиилчиичии” үХЭДТЭЙ. Гэтэл... 7аздын нэрэнд дэсэн газар усны нэр олон байдаг, 7Кишээ нь Алтат, Эрдэнэт, Цахиуртай, Ху- жиртай. Төмөртэй, Тугал гатай, Лууны яст, Шувуу- ны чулуут, Нүүрстай нэр- тэй уул, толгод олон, Ийм тэртэй газруудад геологи хайгуул хийхэд өгсөн мэр нь олонхи тохиолдолд бат- лагддаг байна. Нүүрстэй газрыг Хоот, Хар тарвагатай гэх мэтээр нэрлэж заншжээ, Увс аймагт Хар тарва- гатайн нүүрсний уурхайг одоо ашиглаж байна. Нүүрсний энэ орд газрын анхны «геологич» нь тар- вага байсан гэж хэлж бол- но, Хүүхдийн. нийгмийн. асуудлаар гүй, Барагцаалбал 2400 ам метр талбайд эргэлдэн ажилласан гэв. -- Хийсэн ажлын хөл- 1 фсийг лавлавал, -- Би сайн мэдэхгүй, 600 орчим: төгрөг байх бо- лов уу/ гэхэд лун гайхмаар санагдаж, -- Зургааш:зуун хүүхэд дөрвөн өдөр ажиллаад нэг хүүхэд өдөрт 25 монгө- ний ажил хийлээ гэж үү? Ажил хийж хөлсийг нь ав- на гэсэн хүүхдийн урмыг хугалж, итгэлийг эвдэж байгаа хэрэг биш үү? Талбайд өрнөх аждын явцыг ажиглаж, сурагчид- 27772 үй 4400) шаййиалаар Монголчууд эрт дээр үеэс байгаль орчцоо хам гаадж ирсний зэрэгцээ Хамиаийн хаана ямар үнэт баялаг байгааг гярхай ажиглай мэддэг байсан учир манай даан ойон оронд эрдэнэ баялгаар иэр- Африкийл эх газрын өмнөд хэсгийг бүхэлд нь эзлэн орших омиод Афри- кийн бүгд Найрамдах Улс ашигт малтмалаар дэлхийд хамгийн баян орон гэж зүй ёсоор тооцогддог. 84 сая хүнтэй, 1221 мяигац хавтгай дөрвөлжий километр путагтай энэ улс алт, хром, маргансц, Цай» гаан алт, ванади, сурьма олборлолтоор тэргүү!, алмазаар хоёрдугаар, ура. наар гуравдугаарт орж байна. Убуй Уулын чулуулаг газрын хөрсний дөр байгаа усанд уусаж агуй үүсдэг. Агуй тай ярилцвал, хэдэн арван шоо метр сувгийг шороо- гоор дүүргэж олой арван машин шороо гадагш Зо0- сөн байна. Хамгийн багаар бодоход 30 метрийн зай- наас зөөсөн шороогоор 50 шоо метр нүхийг дүүргэж, тэгшилж, 800 шоо метр шороог гадагш гаргаж, олон зуун ширхэг хөйгөй бетон хураалгасиад даамал нуужээ. Даамалтай эргэн уул- заж, хүүхдүүдийн хийсэн бүх ажлыг тооцон, хөлс нь. хэр хэмжээтэй болохыг да- хин тооцож өгөхийг хүсвэл даамал дургүйцэж, бараг уурлаж, -- Үүнийг би мэдэхгүй гэлээ. Ингэж хүүхдийн хийс- нийг пуун дарагдуулж тэд- ний бяцхан биеийнхээ хү- чээр хийсэн ажлын хол- СИЙГ сс Олгочих | сэтгэлгүй ажил хариуцсан хүн байгал нь туйлын харамсмаар са- нагдав, Хүн бүр хүүхэдтэй. байтлаа яаж тэгж зүрхэл- дэг байна аа! Ф Бүтээлч ходолморийн явцад хүүхдийн оюут ухаа- ныг хааш нь тэлж байгаа нь энэ вэ? Фф Сургалтыг үйлдвэр- лэлтэй ингэж холбосноороо, хүүхдэд хөдөлмөрийн хү. мүүжил олгож байна уу, эсвэл залхааж байна уу? ФӨлАхмад иь хүүхдээ чухам юунд үлгэрлэн сур- гаж байна вэ?... бүлгийн пиойгрүүд санал 1 М, БОЛД Баймль. хажиаалах сард БАЙГАЛЬ, ДЭЛХИЙН СОНИНООС ихэнх тохиолдолд дотроо Олон тооны хөндий, хонги- лууд «өрөө тасалгаа»-тай байна, Тэдгээр иь хоорон доо бас оргон, иарийн яна. бүрийн хонгил мэт ицүх- нүүдээр холбогдсон байла. Дэлхий дээр хамгийн алдартай Флийт Ридж агуй нь АНУ-ын Нентукки муж улсад оршдог бөгөөд түү- лий урт иь 232 нм, дотроо 200 гаруй хонгил, хөндий. хуудас тогтоно, ХУ-д байдаг Нуигурын агуйн урт 2,5 нм байна. Манай оронд 3 м-ээс урт 200 гаруй агуй бүрттэгд- сэц байдаг. Монголын ард түмэн эх нутгийнхаа агуйг хайрлаж хамгаалах сайхан уламжлалтай байслы ачаар байгалийн уйагай төрх хэ- вээр хадгалагдан хойч аа- луу үе судлан сонирхох байгалийн дурсгал болон үлджээ, 7а.ши уул Дэлхийн түнд уулын чулуулаг иь халуун хайл. мал байдалтай байдгийг галт уулын оргилолт Ио» толж байна. Далхийн гүн рүү улам гүнзгийрэх тутам чулуул- гийн халууд (температур) цэмэгдэнэ, 33 метр тутамд мэг хэмээр нэмэгддэг гэж үздэг бөгөөд 10 хом-ын гүнд, чулуулгийн температур 330,40 им-ын гүнд 1200 хэм байна гэдгийг хялбар- хай тооцоолж болио, Цельсийн 1200 хэм температурт бүх чулуул- гууд халуун хайлмал бай- далд байна. Галт уулын дэлбэрэлт нь байгалийн хамгийн айм- шигтай үзэгдлийн нэг юм. Нариы аймгийн жижиг гаригуудаас манай дэлхий дээр унасан хэлтэрхийг со. лир гэнэ, Дэлхийц агаар мандалд, жил тутам ойролцоогоор 100 сая шахам ийм хэлтэр- хий нэвтрэн орш ирдэг бо- ловч тун бага хувь иь буюу. 1500 орчим нь газарт унадгийг судлаачид тогтох» жэа. Япа бүрийн солир инь найрлагадаа Төмөр, ца хиур, магим, хүхэр, хөнгөн цагаан, кальци, диц зэрэг химийн язгуур махбодиос тогтоно. Дэлхийд тээгдээ. гүй язгуур махбодь түү- мээс олдоогүй байна. Солирыг төмөр-чулуу, чулуу-шилэц гэж аигилиа. Майалд солир албэг олд- дог. Одоо Мөнгөц дөш (20 т), Аж богд (582,2 иг) зэ- рэг хүнд солир олдоод бай» на, | Эдгээрээс хамгийн хүнд нь Булган аймгийн нутагт байдаг Мөнгөн дөш гэдэг солир юм, П, ХОРЛОО Тус сургуулийн хариуц- сан багш иар ч хүүхдийн хээ төлөө төдийлөн айхаар- сангүй. Багш иарын олон- хи «бн ажлын тооцоо хийж чадахгүй, мэдэхгүй» гэйс хэлж, байлаа. Зуу хүрэхгүй ам метр талбайд ажиллаж байгаа хүүхдүүдийн ажлын тоо цоог гаргаж чадахгүй бай. иа гэдэг мэдлэг хүрэхгүй дээ биш, харим сэтгэл дут- саных болов уу? Хүүхдийн хийж байгаа ажлыг хагас цаг ажиглахад хоёр хүүхэд 8--10 удаа, шуудайгаар шороо дамж- лан 30--50 мєтр зайд зоож байна. Одорт хоёр цаг хагас ажиллалаа гэж бодо- ход нэг хүүхэд дунджаар 42 удаа шороо зөөх юм. Энэ чинь 25 мөнгөний хөлстэй ажил гэж үү? Эцэст иь хэлэхэд хүүх- дийц хүмүүжил муу гэж ярих дуртай болжээ. Хэ- рэв тийм бол яагаад муу- даж байна вэ. Хүүхдээ гэ- сэн сэтгэл дутаж, тэдиийг дээрх байдлаар хуурч ур- мыг хугалснаас болоод байгаа юм биш биз! Хүн бүхэн хүүхэдтэй шүү дээ. : С. БОДООШ ЗУРАГ ДЭЭР: Ингэж ажиллаж байгаа хонгорхон үрсийнхээ бяцхан гар дээр хийснийх нь хэрээр ходсийг нь олгохсон. - Эвий хөөрхий. энхрий янзага минь! Сурагч 1 БОЛДЭРДЭНЭ (Говь-Алтай. Жаргалан) авсилхэилсш-ххаалхлстжгглслижслнжикоэсосожтижЖ кишээ. Эх орондоо хайртай. хүүхдүүд (УРАЛДААНЫ дүн) Батлан хамгаалахад зориулан швопср сурагч” дын дуйд асуулт ха- шионер, сурагч оролцож бичлэгээ ирүүлэв. Урал- дааны шоминсс хүүхэд мэс бүрийн масриалыг уншиж, хэлэлцэн болз- ат дагуу байр эзлүүлж дүгнэв. » Энхтүвшин (Дор- 2 95-53) Ф. Гас- толлогийн нэрэмжит 10 жилийн 1 сургууль. Т- гийц «Г» анги), С. Тэр- гүүнцэцэг (Багануур 10 жилийн сургууль 4-ийн «А» ангид) Ч. Түмэн- дэлгэр (Архангай айм- тийн Цэдэрлэг хот 8 жиилийц 1 дунд сургууль 5ын «А» анги) нарын 8 сурагчийг нэгдүгээр байр эзлүүлж өлөн ул- сын тионгрийн «Най- рамдад» лагерьт амрах урилга, дипломоор. По байр зээлсэн Ц. “НИдавжав (Увс, Улашиг- ом хот, Ш 10 жилийн сургууль 8-ын «В» аш- си), М. Доржханд (Баан- хонгор хотын 1 10 жи. дийн БУГ) Т-гийн В » «Вь анги| Дархан- сургууль 6. «А» ар ЧД Анхбаяр (Октаб- рийн районы 10 кл 39 дугаар сургууль 4 «А» анга), Д. Гэрэл- шаа (Октлбрийц районы 10 жилийн 36 дугаар сургууль 68... «А» ар си) П. Энхжаргал (Ок- табрийн районы 10 жи. лийн 38 дугаар сур гууль 6 «ЛА» анги). Д. Оюугболор (Өжнө- говь аймгийн төвийн 8 алийн Тгийд «Бэ ам- ги), Батхишиг МБХо баатар хотын аа» тарын районы) нарьц долооц сурагчийг дап- лом, 85 төгрөгийц СОфё- “стаан бараагаар шагнав, УРАЛДААНЫ комисс -8 Хэвтээд -удаа.ч үгэ” ал мяу.. мяу.. мну үсби. юунд тэжэах юм. бэ гэх “гуринхалж сульдсан 1 ! 1 -тэж: асуугаад хариуч хү танил дуун гарч биднийг - лээлгүй, сэрээж орхив Аав ороо -- Миний буу ч уг нь 49 шаржигнуулан хөрвөөж Үр- таар эвшээснээ гэрэл асаа- гаад, -- Үгүй мөн ёрын амь- зан аа, Зунжин нойргүй хонуулж чаддаг байна шүү. Одоо орилоод салах- гүй ээ гэсээр босч хувцас- лаад хаалга түлхэн гарав. Хэдэн хором өнгөртөл гэ- рийн ард тар няр гэсэн чимээ гарч аав мөнөөх муурыг шидэн хөөж” хол- дуулаад орж ирэхдээ юу Ч дуугарсангүй. Ээж на- майг унтаагүйг мэдээд, -- Миний Хүү тэр хэ- Дэн зулзагыг чи хэн хэнд ” өгсөн юм 0з? Олж ирээд эхэд нь өгчих, Үхтэл үр гэж амьтны эх болсон хой- “Но зулзагаа л гэнэ шүү дээ. Тэр хүүхдүүд чинь арай алчихаагүй байгаа даа гэв. -- Арай үгүй байх аа. “Би маргааш олж ирье. -- Анх гурван зулзага байсан биз дээ. -- Тийм тийм. Би гийг НЬ... Гэтэл гэрийн ард мяу, мяу гэсэн мөнөөх гурин- нэ- халсан дуун ахин гарах нь- тэр. Эх муур эгэж иржээ. Санаа дагаад тэр үү ДУУ нь амь болсон зулзагуудыг -минь өгөөч дээ гэж гуйж “байх шиг цаанаа л нэг Ч өрөвдөм гаслантай, даа гэмээр сонсогдож сэт- гэл бүр хачин болгож ор... |Ххилоо. Би дэмий л ээжийг «харвал ээж ч санаа зовон өндийж, Тэр би хэлээгүй юу? Үрт амьтан гэдэг ийм л ” байдаг юм даа, гэж хэлээд санаа алдах нь “дуулдав. Аавын нойр бас “, хүрэхгүй байгаа бололтой өндийгөөд, -- Өнөөх чинь шив дээ. Энэ ч манайхаас салахгүй дэгээ гэж хэлээд хичнээн “ч удаа хөөж чулуу шидэх вэ дээ гэсэн шиг ХӨНЖЛӨӨ толгой дээгүүрээ нөмрөн буруу харчихав.. Хаврын. нэг дулаахан “өдөр манайх гэрийнхээ дав- харгыг авсан юм. |Өвөл- жин барьсан эсгий бүрээ- їгсийг авч өдөржин наранд "хатаагаад улмаар эвхэж “пинд хийх болов, Ээж пинд орж энэ тэрхэнийг түжиг- нүүлэн зайчилж байснаа тэнэтхэн уулга алдан гарч ирээд биднийг дуудав. Яав хө тэсээр аав ирж ээжийг 3. тайхан харахад, энд гээд сээж ямар нэгэн юманд баярласан бололтой аанай- "хад инээмсэглэсэн хэвээр ээд ороод уз л дээ гэв. яг шош. цаа 48-34 ДҮГЭЭРТ 2 ГАРСАН ” БОАЛОГЫН ХАРИУ эоЧИтЧЗЭБ 2455: 2- “Энэ бол бидний “өдөр - 47 тутам хэрэглэдэг захианы дугтуйн дээрх шуудангийн 2-3 шүү. Индексийн 35 тус. шлэ мованэал ё., иь тэгш хэмтэйгээр буул- “5-8, ал манай бодлогын дүр- уүснэ. Ийм асуултын . яая! тодхон: Бид завыг дагаж пинд ор- лоо. Тэгэхнээ пингийн модон тавиур дээр хураалттай байсан элдвийн юмсыг зайчлан буланд нь зассан хонхорт нүдээ нээгээгүй муурын гурван зулзата бие- дээ наалдан цагариглан хэвтэж байлаа. Нарийхнаар гийнэн дуугарч бяцхан амаа инэзэдтэйгээр ангайн хөхөө эрэн байгаа тэр бяц- хан амьтдыг хараад дүү тэсэлгүй, -- Яасан хөөрхөн юм бэ! Би нэгийг нь авч тэ- жээг гэхэд ээж, -- Байг. Хөхнөөсөө ч сайн гараагүй нялх амь- тад байна шүү дээ, 2Каа- хан том болж бор хоол иддэг болохоор нь авахгүй юу. Эх на гээд өгсөнгүй. Үнэхээр ч хашаан дээр оцойн суу- таад биднийг нүд салгал- гүй ширтэн байсан харсу- далтай цагаан муур эхнь ажээ. Дүү бид хоёр өдэр хи- чээлээс ирүүтээ пиндээ орж мөнөөх муурын зул-, загуудыг харан удтал зогсдог болов. Эгдүү Хү- рэм тэдгээр амьтад хичээл давтах, .ус авч түлээ ха- талах гээд «бидний хийх ёстой зүйлийг мартуулж орхино. Муурын зулзагып сургаар гудамжны .хүүх- дүүд бараглан манайд цуг- ларч үймж шуугин нэр өгөх гэж удтал маргалддаг байлаа. Хэд хоногийн дараа би нэг. зулзагыг нь Дэлгэр- сайхан Тэр их л баярлан хөөрч бяцхан зулзагыг Өрөртөө хийгээд гэр лүүгээ гүйлээ. Маргааш .өдөр нь хичээ- лээс тарж ирвэл дүү нэг жигтэйхэн хачин буу гар- тан гохыг нь дарвал нүүр рүү ус олгойдон шүршив. Би сүрхий цочсондоо нэ-. рэлхэн, -- Хэн Өгөв гэж асуу- вал дүү жаал хулчигнай байснаа. : -- Ах аа. би Хуягааг гуйгаад байхаар нь нэг зулзагаараа сольсон юм л даа гэв. За яахав. / Одоо ганц зулзагаа хэнд ч өгөхгүй өөрсдөө тэжээнэ шүү гэхэд тэр -- Загэж баярлан хэ- лээд буугаараа шүршчи- хээд гүйгээд явчив. Би үлд- сэн ганц зулзагандаа жаа- хан суу, талхны үйрмэг нь тэр харж бай-. найздаа өгчихлөө. ӨГ ллэг) өглөө. Зулзага сүүг амьсгаагаар долоосон лаа талх идсэнгүй. Орой нэг ат- унтахын өМнө аяга сүү өгөх санаатай пинд ортол эх муур мөнөөх ганц зул- заганыхаа шилэн хүзүүн дээрээс зуугаад хүүе гэ- хийн завдалгүй ганцхан «харайгаад цоорхойгоор зуг- станс гарав. Чухам энэ оройноос эхлэн үрээ авах - тэсэн эх муурын гаслант дуун хадсаар өнөө хүрсэн нь Энэ билээ, - : “Дэлгэрсайхан: намайг ирсэнд нхэд баярлан зул- загаа үзүүлж, г-, Том болж байгаа биз. Би хааяа усанд оруулдаг юм. Ямар инээдтэй сэлдэг гэж санана гээд сэтгэл дүүрэн инээсээр зулзагаа. илж “суув Хүнд юм өгчи« хөөд түүнээ буцааж авна гэдэг эвгүй юм байна. Би нэг хэсэгтээ. яах гэж ирсэн ес учраа хэлж чадахгүй гдэ- мий л элдвийг ярьж удаан. суув Тэгээд яг явахын да- | ваан дээр аргагүй хэллээ. Дэлгэрсайхан томалагнү- дээ эргэлдүүлэн хараад -- Нээрэн үү гэж лас- лав. , г- Нээрэн шүү Дэлгэрээ гээд би бүгдийг нэгд нэгэн- гүй ярьж өгсний эцэст тэ- рээр, ---За яах вэ Тийм бол ав-л даа. Би уг нь 1з- жээе гэсэн юм л даа гээд бөмбөг хөөцөлдөн гүйж яваа зулзагаа барьж авч хэдэнтээ илээд надад өг- лөө. Би тэднийхээс шууд гэр- тээ ирэв. Тэгзэд пин дээр хэвтэж байсан эх муурт зулзагыг нь харуулан дэр- гэдээ тавьчихаад яах бол гэж ээж бид хоёр харж суув. Эх муур өндөр пин- гийн оройгоос сэвхийтэл харайн буугаад зэж бид хоёроос ч айлгүй хүрч ирээд зулзагаа үнэрлэн мөн болохыг танимагц сүү- лээ босгон баярлан гүнсэх мэт хэдэнтээ үнгэлээд да- гуулаад явчих нь тэр, Би Хуягийнд очлоо. Гэ- тэл хяслантай юм шиг тэ- рээр ахындаа хонуутаар явсан тул яаж ч чадсан- гүй. Дүү нар нь муурын бяцхан зулзагаар наадан шуугилдаж байгааг хашаан- ных нь завсраар хараад сэтгэл минь амсхийв. Хуя- гийг ирэхийг хүлээж гэ- рийнх нь үүдээр би хоёр: гурван хоног эргэлдсэний эцэст арайхийж уулзав. Тэр намайг харангуутаа л яах гэж ирснийг минь мэд- чихсэн шиг санагдлаа. Тий- -мээзс би түүнд үнэн учраа шууд хэллээ. -- Би дүүд чинь усаар шүршдэг буугаа өгсөн шүү дээ тэж тэрээр ярнаг минь гэнэт таслан хэлээд зальжин бор нүдээ огтхон оф цавчилгүй өөдөөс минь эгцлэн. харав. -- Харин тийм ээ би мэднэ. Дүү хөдөөнөөс удах- гүй”ирнэ. Ирэхээр нь Чи- ний... д -- "Үгүй. ,Би авахгүй. Миний буугаар “зунжил тоглочихоод.... одоо боло- хоор... гэж урвалзаад яв- чихад нь -сандраад,-- --/Чи оронд /нь дуртайгаа “надаас ав лдаа тэчихлээ, Гэтэл: Хуягийн дүрсхийсэн уур гайхмаар огцомхон алга болж, /? т-,Тэгвэл байнаа... чи надад загаспаасаа эр эм хоёрыг. хэдэн жараахайтай өг гэв. Би юу ч гэсэнгүй эргэж хашааны хаалга зүг- лэн явтал тэрээр, : -- Хөөе гэж хойноос дуудаад, усны ургамал" жаахан авчрахаа өөрөө мэднэ биз дээ гэж хашги- рав. эр Би хэлснийг нь тэр дор нь авчирч өгөв.. Хуяг алгаа тосон авч нүдээ том болгон ихэд сонирхон үзсэнээ, - дэлгүй Санаа алдсаар эр- “юу. гоё, ховор эд дээ гэснээ, -- Би өнөөдөр зулзага- тайгаа эцсийн удаа тогло- но. Чи маргааш ав гэлээ. Маргааш ирвэл Хуяг нёа- майг харуулдан байснаа, өөрөө хүрч ирээд, -- Нөгөө хэдэн загас чинь сав нь багадаад үхэх гээд байна. Чи надад НЭГ аквариумаа өг. Тэгвэл боллоо гэж тулгах юм гэж санаанд огт орсонгүй. ХүС- лэн болж байж олж авсан аквариум надад хайран санагдсан авч нэгэнт 48М алдсан болохоор яая гэх вэ! Би басл гэр лүүгээ эгэж алхав, Хуяг аквариу- мМыг минь бүтэн эсэхийг шалган үс хийж үзэж байс- наа гэнэт. -Өө тэнзгээ гэж Ө0- рийгваө хараагаад би бүр мартчих шахсан байна шүү гэх нь тэр, -- Яасан бэ? гэж гайхан, асуувал. - Би нэг: хүүхэдтэй чиний энүүн шиг-гээд эн- тЭрт минь зүүлттэй байсан гурван өнгийн балын ха- рандааг хуруугаараа Заа- гаад. -- Бас загасны уургаар зулзагаа солино гээд бүр тохиролцсон байсан юм л даа, Тэгсэн нөгөө хүүхэд чинь маргааш ирнэ гэж хэлүүлсэн байна. Би хүнд худлаа хэлчихлээ гэхэд нь би биеэ барьж чадсангүй. Тэгвэл больё гэж хэлчи. хээд аквариумтай загасаа аваад гарлаа. Тийн гэртээ дөхөж явтал үрээ гэсэн мөнөөх өрөвдөм эх муур сэтгэлд гэнэт сэрхийн орж энэлсэн дуу.нь чихэнд сон- согдох шиг болоход би золтой л аквариумаа алд- чихсангүй. Дороо тээнэгэл- зэн зогссоноо өөрөө ч мэ- тэлзэ. Хуяг миний тийн эгэж ирэхийг мэдсэн шиг инээд алдах нь зэвүү хүр- мээр байлаа. Гэсэн ч энэ удаа би тэсвэр заан биеэ барьж аквариумтай зага- саа ширээн дээр нь тавьж энгэрээсээ балаа авч өгөөд, -- Би дараа тэр уургыг чинь олж өгье! гэж хэлээд Хуягийн царай Өөд нэг ч харсангүй. Харах ч хүсэл байсангүй. "Тэгээд бушуу- хан очиж цаасан хайрцагт хийн орон доор нуусан мө-. нөөх зулзагыг олж аваад гарав. 3 Муурын бяцхан зулзага энгэр Өөд минь гасан -ави- рахдаа тижиг хүргээд-бай- сан тул би”тэсэлгүй инээд алдан явлаа. МАНАЙ СОНИНЫ. 88488212) (13-03 1 азаэ08 тэмдгийн | оронд энэ (зу- раг 1) дүрс байна. 2. Доорхи зурагт заас- наар аль нэг талаас нь ту- рав дахь цагаригийг тасал-" на. Ингэж тасалсны да- раа хэлхээ цагариг маань дараахь гурван хэсэгт ху- ваагдана. Уг хүн баян эзэндээ нэг дэх Өдөр тасархай цага- ригийг, хоёр дахь өдөр хэл- й хээ хоёр цагаригийг өгч та- у ““уултч СҮГЭгЭЖТТэ2 53 Охээ дөрвөн цагариг сархай цагаригаа буцааж авна. Гурав дахь өдөр да- хин тасархай” цагаригаа өгнө. Дөрөв дэх өдөр хэл- өгч, тасархай цагаригийг хэл- хээ хоёр цагаригийн хамт эргүүлж авна. Тав дахь өдөр тасархай цагарнгаа өгнө. Зургаа дахь өдөр хэлхээ хоёр цагаригаа өгч, тасархай цагаригаа авна. Энэ мэтчилэн уг хүн баян эзэндээ үнэхээр өдөр бур нэг цагариг өгч бай- сан ба тэдний дунд ганц- хан цагарнг л. тасархай өгснийг та нар мэдлээ, "8. Дараахь” байдлаар шүдэнзний байрыг солино. (зураг 3) | хэвлэВ..06 “.. ТҮГЭЭЛЭЭ . -- Тэгээд эднийг Чинь . Сан ЖАРГАЛСАЙХАН 123456789101112 -- Бид сургуульдаа хамгийн жижиг жаалууд, нэгдүгээр ангийнхан байлаа.Одоо бол хоёрдугаар өнгийн баатарчууд Бүгдвэрээ гоё бичдэг, түргэй ушшдаг, дуу вшгүлэг, үлгэр өлныг мэднэ. Бас ном унших, дуртай хүүхлдүүл- Ангидаа дэг журамтай, хөвгүүд нь охидоо байнга хүндэлдэг. Нэгдүгээр ангийнхан, долоон настай дүҮ нар маань биднийг харж ажиглаж байгаа. Баатарчууд ямар байдгийг тэдэнд бид а харуулах ёстой. Нийслэлийн 383 дугаар сургуулийн 2-ийн | 4А» ангийн баатарчууд ийгэж ярьж байна. Ц. Дэнсмаа багштай баатарчуудын хичээ- лийн нэг цаг. ї -- Багш аа би!. -- Хонх дуугарах болоогүй юм болов уу? -- Ямар ч байсан өөрөө л бодно С. БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 1456 (2421) 1989 оны есдүгээр сарын 22. БЯМБА. Үнэ 10 мөнгө ЦАХИЛГААНААР ИРСЭН МЭДЭЭ Ховд аймгийн |Эрдэнэ- бүрэн сумын 8 жилийн сургуулийн дөрвөөс найм- дугаар ангийн 820 пионер, сурагч сумынхаа сангийн аж ахуйн хүнсний ногоо- ны талбайд ажиллаж 100 тонн төмс, 80 тонн ман- жин, хоёр тонн сонгино хурааж авлаа. Энэ хугацаанд А. Ба- дамдорж, Н. Цэцэгсүрэн багштай ангиуд 80 тонн манжин хураав. Н. 8Зо- ригт, Б. Гэрлээ багштай ангиуд300--420 уут буюу 20-21 тонн ургац Ху. раан авч хамт олноо х0- шуучиллаа. Захирал Я. ДОРЛИГ МАНАЙ НУТАГ ГАНТАЙ Чч.. Баянхонгор аймгийн Баян-Өндөр сум гурван жил дараалан гантай 8Зу- саж байгаа юм. Гэлээ ч тус сумын 8 жилийн сур- гуулийн хамт олон «Бү- тээл" хөдөлмөрийн аян» өрнүүлж дөрвөөс наймду- гаар ангийн: пионер Су- рагчид 3,6 тонн таана түүлээ. «сл Хадлан тэжээл бэлтгэ- хэд 8-ын «А» ангийн Ш. Болормаа сургуулийн хө- дэлмөрийн аварга сурагч болов Энэ ажилд 8-ын «А», 7-гийн «А», б-гийн 4А» ангиуд сайн оролцов. Түүсэн таанаараа зоодой, мушгиа хийж малчид төл» чиддөө хүлээлгэн өглөө. Багш ОЮУНЦЭЦЭГ ӨСВӨРИЙН СУРВАЛЖЛАГЧ ИДЭВХТЭН БИЧИГЧДИЙН АНХААРАЛД: МСХ-ын хорооны ( дэргэдэх. «Өсвөрийн ! сэтгүүлч». дугуйлан 1989 оны аравдугаар сарын таванд хинчээ- лээ эхлэх тул сурал» цах хүсэлтэй хүүЖт дүүд бүртгүүлнэ үү Утас - 23038 МСХ-НЫ ХОРОО, НИЙРАМДАЛ-ФРОИИДШЛОТ БНАГУ-ын залуучуу- дын ажил амьдрал, болон монголын залуучуудын техникийн бүтээлийг ха. руулсан үзэсгэлэнгүүд нээгдлээ. БНАГУ, Монголын за- Монгол, Ардчилсан Гер- луучуудын урлагийн Хэ. маны залуучуудын най- сэгчилсэн хамтарсан тог- рамдлын Ш уулзалт ма- лолт, залуусын найрамдлын най оронд болж байна. баяр цэнгээн зэрэг хоёр Найрамдлын уулзалтын орны залуучуудын олон Үеэр «Залуус» танхимд талт үйл ажиллагааг Ха- нээгдсэн «Найрамдал-- руулсан улс төр, соёлын Фроиндшафт» клуб хоёр арга хэмжээнүүд | Улаан- орны залуусын амьдрал, баатар хот, Төв аймагт үр- үйл ажиллагааг өргөн сурь гэлжилж “байна. талчлах, харилцан санал бодлоо солилцох төв болж байна. чид «БНАГУ-ыг ЗЭ Ногоон гэрэл, цагаан шугам Жолооч ахын яриа Нэлээд хурдтай давхиж явлаа. Замын тойруу дээр хүүхдүүд байгааг харж хурдаа хасав. Тэд улаан зам дээр томоо ууттай юм орхин тал тал тийш гүйв. Өмнөөс хэдэн машин ирж яваа тул нарийн замд нөгөө ууттайг тойрон га: рах хэцүү "байлаа. Юу? байв гэж, хүүхдүүд элс шороогоор л наадаж яв сан биз дайраад өнгөрье гэж бодлоо. Тэгтэл зөн со» вингоор ч юм уу юутай Ч бууж үзмээр санагдав. Та нар, хатсан жимсний бор цаасан хүүдийд чу. хам юу байсан гэж бодно. ХҮҮХЭД! Ойдоо ч Хү- Б в Ё шугам Ногбон гэрэл, цагаан Нэг мэдэхэд би тэр хүүх. дийг тэврэн уйлж зогслоо, Жолооч ахад нь ийм яв- дал тохиолдсон юм. Дүүгээ цаасан хүүдийд суулган үүрч тоглож яв- сан ах нь машины бараа- наар зам дээр орхиод зугт- сан байна шүү дээ! Үгүй би зогсоогүй бол яана аа. Хүүхдүүд минь! Ямар Ч үед зам дээр бүү тогло! Зохицуулагч ахын ү? Ням гаригт их цас унаж манай орны олон хотын гудамж замд хальтиргаа гулгаа үүслээ, Уул, талын замд ч мөн адил, 5 рээгүй жаахан амьтан ц| өмнөөс тараа сарвалзуу- Ё|лан өмөлзөн байв. Дотор «|палхийн нуд бүрэлзээд 8 | явчихлаа. Я8| Дахиад машин жолоо- Ө | домгүй санагдаж билээ, 5 2 1) ралтай зорчих Найрамдлын уулзалтын өмнө манай пионер сураг- хэн сайн Ногоон гэрэл, цагаан. шугам ЗАМ ДЭЭР БҮҮ ТОГЛО! хэрэгтэй. | хүү Хоёр нөхөртэйгөө юм : байв. Тэгтэл ” оролгүй байсаар нас ба- мсалтай » Унаж яваа хүн хэн бэ? ! жолооч: нараас мэдэх вэ?» асуулт ха. риултын уралдаанд орол- цож пионерүүд Ардчилсан Германы үе тэнгийнхэндээ захидал бичих хөдөлгөөн өрнүүлж найз нөхөр олон- той болов, ЗУРАГ ДЭЭР: БНАГУ-ын өсвөр үеийн- хэн бага наснаасаа бнеийн тамир спортоор хичээл- лэж эрүүл саруул өсч бойждог. Гэр хороолол, хүүхдийн цэцэрлэг, сур- гууль соёлын газар хаана л.бол хаана хүүхдийн биеийн тамирын хөгжилтэй хотхон тааралдана. додоо саад болохгүй, тэд- нийг цочоож сандаргахгүйг хичээж жолооны ард Хя- нуур нямбай ажиллана. Зохицуулагч ах нар ч мөн адил. Тэд олноороо зам талбайд очиж өдөр шөнөгүй хөдөлгөөний ая эвийг олж байна. Ялангуяа тэд хүүхдүүд, ахмад буур- луудад онцгой анхаарал тавьдаг хүмүүс. Наал хүү, охин минь! Чи өөрөө замын хөдөлгөө- ний дүрэм хэр мэддэг вэ? Чи ч бас жолооч Наймдугаар ангийн нэг ярин дугуй унаад явж хажуугаар нь хурд ихтэй машин өн- гөрөхөд нөгөө хүү хүчинд нь шидэгдэн ойчжээ. Аав ээж, ах дүү, ан- гийн нөхөд, төрөлх сур- гуулийнхан нь балмагдан сандарч дотно нөхрөө сэх- дэг болов уу хэмээн түг- ШИН Хүлээнэ. Хүү сэхсэнгүй. Ногоон гэрэл, цагаан шугам Ногоон гэрэл, дагаан шугам Ухаан рав, Юутай хара га золгүй явдал болов оо, Дугуй тоглоом, зугаа биш гэдгийн хатуу сур- гамж энэ билээ. Дугуй. Энэ бол ТЭЭВ- РИЙН ХЭРЭГСЭЛ. Нэгэнт тээврийн хэрэгсэл юм бол ЖОЛООЧ. Тэгэхээр ду- гуйтай хүүхэд болгон за- мын хөдөлгөөний дүрмийг дутуугүй мэддэг байх учиртай. Ду- гуйгаар зорчино гэдэг өө Өө өмнө, Хүмүү- сийн өмнө хүлээсэн нх Ногоон гэрэл, цагаан шугам Хүүхдүүд ээ! Ийм үед 9КОлооч ах эгч нар чиньч хариуцлага юм шүү! ийг сайн мэдэж байгаа. юу анхаарах вэ? Үүнвнд сайнмэд Багш Л, ТУЯА Их болгоомжтой, анхаа- Аль болох, явган зорчигч» : | Ногоон гэрэл, цагаан, шугам , Ногоон гэрэл, цагаан шугам «09-33р " ярьдаг! хүүхдүүдийн тухай ! Буудал дээр ний- тийн хөсөг хүлээгээд зогсож байтал, -- Хүүшээ 2Жагаяа ГЭЭД нэг охин мөр- нөөс угзрав. Гайхан харвал хоёр жилийн өмнө зусланд хамт амарч байсан Тунга- лаг байв. Хуучин та- нилтайгаа гэнэт уулз- сандаа баярлан, -- Сонин сайхан юутай вэ? | Сурлага өндөр үү? Чамайг танисангүй шүү гэ- тэл, с- Өсөндөр, өсөн- дөр. Чиси сасайн уу? гэв. Би түүний хэл- СЭНИЙГ -ОЙЛГОСОНГҮЙ, -- Чи чинь ямар хэлээр яриад байна вэ? гэвэл, - «С»-эр ярьж байна. Бидний үеийн охид нууц зүйлээ «С»-ээр ярьдаг бол- сон юм. Бас «Р», «Л»-ээр ч ярьдаг. За, за найз нь яарчбай- на. Дараа уулзамз. Басаяртасай гэж хэ- лээд явчихав. Би тэр үед түүнээс юу ч сонсч амжсангүй. Үү- нээс хойш ХЭД хоног өнгөрсний дараа да- хин уулзлаа. Тэрээр надад ийнхүү ярьсан ЮМ... «Одоогоос нэг жи- лийн өмнө Баярмаа. Ганаа хоёр үл ойл- гогдох хэлээр хоо- рондоо ярилцжээ. Баярмаа, -- Гасанаса! Чиси өсөнөөсөдөр кисоно үсүзэх үү? (Насдад хосоёр бисилет басай- на... -- Хэсэдэн гаас вэ?... Сурагчид тэр хоё- рыг гайхан харна. «Алтан хошуу» Ххо- чит Амраа гэгч, (бас нэгнээ хочилдог) -- За, та хоёр чинь ямар хэлээр яриад байна аа. Нэг лойл- гохгүй байх чинь гэв. Ганаа, -- 4«С»-ээр ярьж байна. Ойлгохгүй бол дуугүй л бай гээд “ширэв татан уурла- хад Тунгалаг, -- Цөмөөрөө энэ хэлийг сурчихвал зү- цаса- тээр юм биш үү? || гэл.нэг л тавгүй бай- Адаглаад аав, Хус Р: с лаа, «С»-ээр ярихгэ- жийнхээ дэргэд хэн- 16 ий тэй Ч, ” ярьж бо: 1 "Тэдний тэрээр, 3 -- Биси хисичэсэлэ усуншасагүй гэв. шэн гэнэ зэ. Үгүй, чи чинь юу гээд байна за гэхэд арын ширээнээс Болд бо- гэж үү? Даанч дээ, хүүхдүүд минь гэхэд Баярмаа, -- Уучлаарай, багш аа. Би сандарсандаа тэгээд ярьчихаж гэв, Багш монгол хэл- ний гайхамшигт сай- хан дуудлага, яриа- НЫ С0ёЛ гээд олон зүйлийг-ярьж, сурагч- дад ойлгуулахыг хи- чээв. Сурагчдын До- тор багшийн ярьж байгааг үл тоомсор- лох хүүхэд олон байв. Зарим нь эвшээж, ширээ тэгнэн хэвтэнэ, Завсарлагааны Хонх жингэнэн дуу- тарч сурагчид ангиас гарлаа. Амраа, Га- наа тэргүүтэй охид хонгилын нэг бу- 1 ланд тойрч зогсоод, -- Баярмаа ч өнөө- дөр багшид муухай баригдлаа даа. Одоо сургуулиар нэг Цоо «Б»-гийнхэн «Су»-эз, ярьж байна гээд шуу гина гэхэд, -- Өө, тэр яах вэ? Ямар ангийн багш биш “дээ. “Эцэг зэх хоёрт л хэлэхгүй бол болоо гэж Баярмаа хэгжүүрхэв. Үүнээс хойш энэ ангийн охид «С»-ээр ярих нь улам газар авчээ. Багш нар тэдний яриаг бүр ойлгохоо больсон гэ- нэ... ...Тунгалаг надад ийнхүү ярив. Тэрээр хэсэг зуур санаа ал- Дан Сууснаа, -- Аав, маав мэд- чихээд сүйд болсон, Өөр сургууль мур- гуульд шилжүүлж милжүүлнэ л гэнэ. Хичээлээс өөр юм му- манд явуулж мовуу- лахгүй л гэнэ, Ий- мэрхүү янзтай гэр мэртээ байж байна гээд, г- За найзынх нь ажил мажил хэцүүд- лээ. Гэр мэртээ Хха- рилгүй горьгүй нь гээд бид салсан билээ. Хоёрхон жилийн өмнө зусланд хамт амарч байхад ,эелдэг даруу! аальтай байсан охин төрөлх хэлээрээ гад- ны хүн шиг ярихгэж дээ гэж бодохоос сэт- ЭЭ, Хаанаас хэн гэгч үүнийг 20- хиов гэж бодлоо. Охи- дахгүй байж «С»-ээр |. ярих гэгчийг аялдан,. -- Та нар төрөлх хэлээ дуурайдаг нь юу! бо 5 5! Өсвөрийн сурвалж лагч Э. ЖАРГАЛСАЙХАН мартчихлаа 7 “53, БКАТАРЧУУД ӨНХРҮҮШ ЯМАР. КҮҮХЭД ВЭ? “(ЯРИЛЦЛАГА) Өсвөрийн сурвалж лагч: (-- Сургуульд сурах ямар байна вэ? Цагаан толгойн ном со- нирхолтой байна уу? Т. Халиунаа: - Их гоё, Юм бичиж, уншиж чаддаг болно, Цагаан толгойн ном гоё зураг тай. Гэхдээ хүүхэлдэйн киноны Зураг байхгүй байсан. Өсвөрийн сурвалж- дагч: -- Хичээл ороод хориод хонож байна. Зуны амралтаа яаж найх зусланд гарсан. Аяга халбагаа угааж аав, ээждээ тусалсан. Дуу, шүлэг шинээр сур» сан, Бас А... Б үсгийг уншиж, бичсэн, Өсвөрийн сурвалж» лагч: -| Танай анги өнөөдөр арав дахь үсгээ үзэж байгаа юм байна? Чи их гоё цэвэрхэн би. чих юм. Сая уншихдаа нэг Ч удаа түгдэрсэнгүй. Зөв уншиж, гоё бичиж чадахгүй байгаа зарим хүүхдүүд яавал чам шиг ингэж уншиж бич дэг болох бол? Т. Халиунаа: -- Хи- чээлээ дахин дахин дав таад уншиж, бичвэл сурна байх... Өсвөрийн сурвалж, лагч: - Чи гэрийн даалгавраа яаж хийдэг вэ? Аав ээжээсээ тус ламж авдаг уу? Т. Халиунаа: -- Гэр, тээ очоод хүүхэлдэйгээ- рээ тоглодог. Дараа нь боролдойн цаг үздэг. Ээжийгээ ирэхээр Хи. ЧгӨлээ давтдаг. Өсвөрийн сурвалж. лагч: -- «Хичээнгүй бичгийн дэвтэрэ-т бич- сэн үг, үсгийг дууриал- гаж бичихэд амархан байна уу? Эсвэл шу: гамтай дэвтэр дээр өд. рөө эхлээд бичвэл үг, үсгээ гоё бичмээр бай- на уу? Т. Халиунаа: «Хи чээнгүй бичгийн . Дэв- тэрэ-тээ эхэлж | бичиж дараа нь шугамтай дэв- тэртээ үзсэн үсгээ ахин ахин давтаж | бичвэл хурдан, гоё бичдэг бол, но. Харин... Өсвөрийн сурвалж, лагч: -- Их бичээд бай. хаар залхуутай байна гэж үү? Т. Халиунаа: --Үгүй л дээ, Харин бүх хүүх. дэд «Хичээнгүй бич- гийн дэвтэр» байхгүй. Тэгээд л муухай .бич- дэг байх, Өсвөрийн сурвалж, дагч, -- Чиний дэвг рийг үзэхэд олон Онц дүнтэй юм байна. Хни- чээл орсноос хойш хэ- дэн онц авсан бэ? Т., Халнунаа, -- Би тоолж үзээгүй, Харин их л гоё, цэвэрхэн би язэд байвал онц авна гэж ээж хэлсэн, Өсвөрийн сурвалж, лагч: -- Чамайг цэвэр- хэн “бичиж чадахгүй байгаа найздаа. тусал- сан гэж сонссон юм... Т. Халиунаа: -- Чу! луунцэцэгт тусалдаг, Тэр хичээлээ давтахгүй байснаас муу бичдэг байсан, Бид хоёр гэр ойролцоо болохоор хам- тарч хичээлээ давтдаг. Чулуунцэцэгийг ОЛОН дахин бичүүлж уншуул- сан. Одоо над шиг Л бичдэг болсон. Өсвөрийн сурвалж, лагч: -- Чамайг олон дуу, шүлэг үлгэр мэд- дэг гэж найзууд чинь ярьж байна лээ, Чиний хамгийн дуртай үл- гэр...? Т. Халиунаа: -- Цэ. цэрлэгт байхдаа «Өнх- рүүш» үлгэрээр Хүү- хэлдэйн жүжиг тогло. дог байсан, Ангидаа бас тоглож үзүүлсэн, Өсвөрийн сурвалж» лагч: -| Өнхрүүш ямар хүүхэд вэ? Т. Халнунаа: -- Тэр их онгироо, Энэ зангаа- саа болж зальт -- «шар»э-д (үнэгэнд) ИДҮҮЛДЭГ. Өсвөрийн сурвалж. лагч: -- Танай ангид өнхрүүш шиг хүүхэд бий юу? Т. Халиунаа:-Ганц, хоёр л байдаг, Өсвөрийн . сурвалж, лагч: -- Тэр хүүхдүүд яагаад онгирдог юм бол? Т. Халиунаа, -- Үй- мүүлдэг, сахилгагүй хүүхдүүдийг дууриадаг байх... Өсвөрийн сурвалж, Лагч: -- Чамайг өвөө, эмээдээ дуу дуулж ӨГ дөг гэсэн,. Тэд ямар АНУА их дуртай байдаг вэ Т, Халиунаа:-»«Хүү- ХЭД нас» гэдэг Дуунд дуртай, Өвөө, эмээ хоёр эргээд хүүхэд бо. лох юмсан гэж боддог юм байлгүй. Энэ дууг дуулахаар намайг үн- сэж чихэр өгдөг. Өсвөрийн сурвалж, лагч:-- ЧИ том болоод ямар хүн больё гэж боддог вэ? Т. Халиунаа: -- П. Пүрэвсүрэн багш шигээ багш болно гэж бод. дог. Өсвөрийн сурвалж, лагч: -- Яагаад? Т, Халиунаа:-- Хүүх- дэд хичээл заана. Юм бичүүлж сургана... гээд их л гоё юм. Өсвөрийн сурвалж: лагч: -- Чамтай адил. хан сургуульд сурч бай- гад үе тэнгийнхэндээ юу гэж хэлмээр байна? Т. Халиунаа: --Үз. сэн үг, үсгээ сайн нү" дэлж, ахин ахин давт- вал, гоё бичдэг, дуул- даг, хурдан уншиж чад- даг болно тэж боддог. Энэ бодлоо хэлмээр бай- на. Охин ийнхүү хэвлүү, хэн нь аргагүй надтай ярилцсан юм. Тэр нийс- лэлийн 49 дүгээр сур, гуулийн 1-ийн «Б» ангид сурдаг. Одоохондоо НЭГДҮ:, гээр ангийн Дүү нар минь уншиж чадахгүй ч багш, аав ээж нь хүү, охиндоо энэ ярилцлагыг сонсгоно гэдэгт ИТГэнэМ. Өсвөрийн сурвалж. лагч Н. ДАВААНЯМ (Үлгэр) Эрт урьд цагт Энэтхэг орны 0! модонд тагтаа шувуу, туулай, сармагчин, заан дөрөв амьдарч байжээ, Нэг өдөр тэр дөрөв уулзаад хэн нь ах болохыгоо тогтооё, Ахаа хүндэлж явья гэж тохирчээ, Тагтаа, туулай, сармагчин, заан дөрөв нэгэн том ургаа модны дэргэд иржээ, Заан, тэр мо- дыг зааж: -- Намайг тугал байхад энэ мод над- тай чацуухан байсан. Би үүнийг шөргөөдөг байлаа гэжээ. Сармагчин тэр модыг заа- гаад, -- Намайг жаахан байхад энэ мод ж Туулай, ногооны талбайн тэртээ захад үлдсэн ганц лууванг олж хар- жээ. Гэвч өмнөө байгаа гурван салаа жимийн алиныг нь сонгож авахаа мэ- дэхгүй дэмий л бухимдана. Хүүхдүүд ээ! Туулайд замыг нь зөв зааж өгөөрэй! Эвтэй дөрвөн амьтан дүүлж тоглох мөчиргүй байсан юм, Сүү- дэр нь намайг арай чамаа халхалдаг бай- сан гэв Туулай бүлтэлзэн харснаа, - Намайг бага байхад энэ мод Дөн- гөж үндэсэлж байв, Би үндэснээс нь мал- таж иддэг байсан гэжээ. Тэр гурвын үгийг сонсоод тагтаа, -- Би энэ модны үрийг зууж ирээд энд унагасан юм. Тэгээд энэ мод ургасан юм гэлээ, Ийм болохоор хамгийн ах нь тагтаа Дүү нь туулай, туулайн дүү сармагчин, отгон дүү нь заан болж таарчээ. Дүү нь ахыгаа хүндлэхээр тохирсон тул заан сармагчныг хүндэлж нуруун дээрээ гаргав, Сармагчин туулайг хүндэлж мөрөн дээрээ суулгав, Туулай тагтааг хүндэлж дээрээ гаргажээ. Ингэж тэр дөрөв эвтэй найртай амар тайвандаа жаргажээ,. 2271 ХХ: ! ХоТОГо101010 01010 01010(01010|0(01010101010(0) өөөӨӨӨӨӨӨддӨӨӨӨӨӨдӨ Зураач таван амьтны зураг зуржээ. Зургаа зурж Дуусаад дахин хартал бүх амьтдынх нь сүүлийг солиод зурчихжээ. Хүүх: дүүд та нар алдаагаа олоход нь туслаарай. ү 3. БААТАРЧУУД Чалчаа жараахай Загас шиг. дуугай байна гэж “ярьдаг, Энэ нь загас Дуугар, даггүй гэж хэлж бай» таа уг Л дээ.-Гэтэл үнэн хэрэгтээ- ТИЙМ биш ажээ, нс Ер нь амьтан, шу" вууд бүгд л «ярьц” гаадаг» гэнэ, |Мэр» ТЭЖЛИЙН, Хүмүүс амьт- ДЫН хэлийг удаан судалсны эцэст ийм ДҮГНЭЛТЭД хүрчээ. Гэхдээ Өөр оронд амьдардаг нэг төр- лийн амьтад өөр өөр Энэ зургийг сайн Г хэлээр ярьдаг гээч. ажигла, ТэгФуд хэдрнэ Жишээ нь манай төрлийн ялгаа ба оронд амьдардаг ”.Хөөндий шувуу, фран- ЦЫыЫН ХӨӨНДИЙ ШУВУУ" г.тай-хаа НЭГТЭЙ 2Таа- ралдлаа гэхэд : бие .. биенээ ОЙЛТОХГҮүй байх явдал их байдаг тэнэ. Тэр . бүгдийг Эрдэмтэд орчин үеийн тооцоолон бодох. ма» шинНнаар мэдэж ав- чээ, Харин загас ямар байдаг бол гэж та гааг нь олоорой, 23 нар сонирхож байж “х, магадгүй. Гэтэл -3а. гаснууд, тэр дундаа жараахай загас -хам- . гийн их чалчаа юм гэнэ. Бусдын яриаг чагнах муухай л даа. Харин эрдэмтэд шинжлэх ухаанд чу. хал шаардлагатайг бодож жараахай за- гасны яриаг судалж байгаа юм. ЦТҮХҮҮҮ12 зураач ахынхаа 1) 4, БААТАРЧУУД БААТАРЧУУД, Өсвө- рийн инонерүүдийн зал- тамж” халаа, багачууд дүү нарын нь ерөнхий 5 А.срээ БААТАРЧУУДЫН ТЭМДЭГ. Беаатарчууд, МАХН, ард хувьсгалт ялалтыг бэлгэдсэн, нар" ны алтан шар цацраг, Д. Сүхбаатарын дүр бүхнд улаан таван .Хо- шуутай: тэмдгийг Зүүн энгэртээ. зүүнэ ПИОНЕРТ ЭЛСҮҮ- Тоглож тоглож «тоогоо 22-42 бодлоо Тооны “хүрд цээжинд , - 4 8. 2 лга Эгчийн” дэвтрийн з “охүрдийг харлаа Эргэж “ирээд бас - бодлоо НЗмлээ хуваалаа. л, хаслаа Нэг л хариу нь ОЁЖ гардаггүй Багшийн заасан хичээлийг уншлаа Бодох: ухаан бүр : самгардав Ааваас очоод тоогоо Е: асуулаа АВТИДВА” тОМООТОЙ сууж ИНДЕКС--14140 залгамж холбоо ЛЭХ. МБП-ын дүрэмд зааснаар шионерт элсэ- хийг хүссэн баатарчуу, дыг БНМАУ-ыг тунхаг ласан өдөр (11 дүгээр сарын 286), Д. Сүхбаа- тарын, мэндэлсэн өдэр (хоёрдугаар сарын. 2), МАХН-ын баяр (гурав. дугаар сарын 1),.Д.Сүх баатарын нэрэмжит МПБ-ын төрсөн. өдөр (Тавдугаар сарын 8) бүл- тийн цуглаанаар хэлэл- цэж л сонгуулнар шийдвэрлэнэ. бай-тэлээ Хувзалаа, хаслаа нэмлээ Хариу бас л Дэвтэр номоо цүнхнээсээ таргаад Дэргэдээ суудаг найзаасаа асуулаа Энийг ингэ, тэрийг тэг гээд Эргэлзэлгүй дор-нь заагаад өглөө Хаслаа, хуваалаа нэмлээ Хариу нь зөв. тарлаа, й,.. Н, ГАНБОЛД Ч (Багануур) Д, Сүхбаатарын нэрэмжит гардаггүй Шийдвэрийг бүлгэ- мийн зөвлөл баталснаар пионерийн шугам, жаг- свал дээр тангараг өөр гөж, бүч, энгэрийн тэмдэг тар даж авна. ї, СҮХБААТАРЫ РЭМЖИТ...МОН- ГОЛЫН , ПИОНЕ., РИЙН БАЙГУУЛ ЛАГЫН ,, БЭЛГЭ ТЭМДЭГ, ОНЦЛОГ. “ХҮНДЭТ- - ЁСЛОЛ, “ЖУР- 4Үн ьї6Є хү їУНҮганух-ууаун ХАХ Чи Үлль4улууч пионерийн дэвтэр, сс Өсвөрийн Сүхбаатарчуудын БААТАРЧУУД НЬГАВ- ХААЛЖТАЙ, БАГАЧУУД Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. СЭРГЭЛЭН сонины зөвлөл 1989 ОНЫ ЕСДҮГЭЭР САР. ме: ӨСВӨРИЙН ПИОНЕРҮҮДИЙН ЗАЛГАМЖ /ХАЛАА, “БАГАЧУУД ЫГ БААТАРЧУУД ГЭЖ НЭРЛЭДЭГ. ЖИЛ БҮРИЙН 11 ДҮ: БААТАРЧУУД нь АЖИЛСАГ, ТУСЧ ҮҮХ. ДҮҮД. ЛАГДЯ БҮЛЭГ ГЗЭР САРД НЭГДҮГЭЭР АНГИЙН СУРАГЧИ ГИШҮҮНД ЭЛСДЭГ ЮМ. БАГ (ТЭР ҮЕД ТЭЭ, БААТ мэлзлээ цээжлэ РАЙ, 1926, ОНД АНХН ГЭДЭГ Н ТҮҮНИЙГЭЭ ҮРГЭЛЖ БИЕЛҮҮЛЖ, ЯВ БААТАРЧУУД Нь ХАМ ТАРЧ СУРЧ, "ТОГЛОДОГ Ь АВЬ- АРИУН БААТАРЧУУД Н ЯАС БИЛЭГТЭЙ, ЦЭВЭРЧ СУРАГЧИД НАЙЗУУД БИ ТАМИРЧИН | НЭРТЭЙ. БАЙВ) Б АРЧУУД ТАВАН ЧИН ЭРМЭЛЗЭЛТЭЙ, ЧИН. ЭР “БААТАРЧУУДЫН БААТАРЧУУДЫН АЙГУУ- ҮРГЭЛЖ “ТУСАЛДАГ. Би сургуульд ороод одоо хоёрдугаар. сурч байна. Ном унших дуртай, Ба э вНГНД ас марк цуг- луулдаг, Цагаан толгойн номоо үзэж Дуусаад хамгийн түрүүнд «Буратиногийн адал. явдал» :о тэдэг ном уншсан, Зовлонд учирсан нөхдөдөө туслах гэж явахдаа олон бэрхшээлтэй учирсан 5 314 зоригтой даван туулсан тухай. энэ мон өгүүлдэг. Би Буратино шиг н үнэнч шударга хүүхэд нартаа лно, Би ту хоёр дүүтэй. Тэд ном үзэх их дуртай, Ялангуяа зурагтай ном байвал яриад өгөөч гэдэг. Би хэ» зээ ч татгалздаггүй, үргэлж тэдэнд ярьж өгдөг. Яагаад гэвэл би баатарчуудын гишүүн, . Д. ХОНГОРЗУЛ (Нийслэлийн 82 дугаар сургууль, ЇЇ анти) “ БААТАРЧУУД БҮХНИИГ /ЧАДДАГ , Он би гуравдугаар “ АНГИЙН Сурагч. Пионе- рийн гишүүн, Гэлээ ч ” баатарчуудын | гишүүн . байсан тар үеэ -үргэлж ” дурсан санадаг. . Сургуулийн . сурагч " болоод их зүйлийг мэд- | дэг. боллоо Уншиж, би. чиж, тоо бодож чадна. Би дөрвөн дүүтэй. А!- , ЛЫН.тТОМ НЬ Дүү-Нар-маань миний / хийж байгаа: дууриах тэж: хичээдэг, " " Би гэртээ хоол хийдэг. ” цэвэрлэдэг, ” талх, будаа, гурил авч ” чадна. Энэ бүгдийг баа» болохоор " бүхнийг Гэрээ дүү нарын хамт Дэлгүүрээс тарчуудын гишүүн байх» даа хийж суссан юм. . Э, МӨ НХГЭРЭЛ (Нийслэлийн 89 хү тээр сургууль, анги)., ОЛНО Би спортын гимнастикаар хичээллэдэг. Насанд хүрэгчдийн ЇЇ зэрэгт тэй, Долоон хоногийн зургаан өдөр бэлтгэл хийдэг. Гэр маань Буянт-Ухаа« гийн ннсэх онгоцны буудлын хажууд байдаг болохоор ээж аав маань мн нийохин ядарч:байгаа юм биш үү, хичээлээ давтаж, амжнхгүй шүү дээ гэж үргэлж санаа зовдог. Би спо Тиймээс ч хичээлийн даалгавраа ” дахгүйг хичээдэг. Би... Орос, монгол хоёр хэл мэднэ. Орос ардын болон монгол ар» ” ДЫН үлгэр унших нх дуртай. Ээж аав ажил- тай байдаг болохоор би дүүгээ хардаг. Хоо- лоо хийж дүүгээ хоол лоод дараа нь гэр орноо ртын гимнастикт Нх дур сонирхолтой. цэвэр нямбай хийж дугуйлангаа тас» Ж. БЯМБАЦЭЦЭГ (Нийслэлийн УП сургууль, П анги) Дүүдээ би хичээл заадаг цэвэрлэнэ. Хичээлээ » давтана. Дараа нь дүү. тэйгээ тоглодог, Дүүдээ орос хэл зааж өгч бай» гаа, Один, два, три гэж намайг дуурнагаад Х9- лэх дуртай. Би дүүгээ сургуульд ороход нь бэлтгэж тө. рел бүрийн дүрс зурах, хайчлах, тоглоом эвлүүч лэх, тоо бодох аргаас зааж өгдөг. Э. БАТЦЭЦЭГ (Нийслэлийн 88 Ду. буд Аа П ав їН ч 48 ЖИЛДЭЭ 14.57 (2428) 1989-оны есдүгээр сарын ,27, ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө тийн сурагч С. Отгондэл- 2 АМ тэр зайгүй байр кортА 5 ТЭ ммтнн БИЗЕДЬ/ БНАГУ- пионерийн ла- 1. шог А герьт ЧЭЛҮ овлгаар шаг- Ёо р С11єл5:7 нуулав. 18 дугаар сургуу- ХАРИУ лийн 5-ын «В» ангийн су- рагч 9. Эрдэнэтулгэ. Ар- хангай аймгийн Цэцэрлэг , хотын 10 жилийн Ї сур- гуулийн 7-гийн «В» ангийн : сурагч Г. Бүрэнжаргал хоёрдугаар байранд, Хэн-:! гол хоёр хэдий үеэс эх- | лэн тусгаарлагдсан юм ! бэ? Нэгтгэж нэгэн Мон- | Өвөр монгол, Ар мон- | ы, к 3 | хол бай 11 тий аймгийн /Өндөрхаан Ё | гүй цэвс хХлӨгйХэг-д хотын 10 жилийн 1 сур- | | Сурагч Х. ЦЭЛМЭГ гуулийн 5-ын «В» ангийн 9 (52 дугаар сургууль, сурагч Д. Мөнхдэлгэр, 4-ийн «Г» анги) Улаанбаатар хотын 81дү- гээр сургуулийн 5-ын «А» ангийн сурагч Я. Солонго, Дундговь аймгийн Дэрэн сумын дунд сургуулийн 6- -- Асуулт хариултын уралдаанд түрүүлсэн пионер тийн «А» ангийн сурагч С. Отгондэлтэр, Э. Эрдэнэтулга, Я. Солонго нар Ард- Х. Нарантуяа нар гуравду- чилсан Герман, Монголын залуучуудын найрамдлын гаар байранд шалгарч, Дор- ЇП уулзалтын төлөөлөгчдийн хамт. нод аймгийн Чойбалсан хо- 18:11! !Э ЧЭ тын дунд сургуулийн 6- гийн «А» ангийн Ч. Индра, БНАГУ байгуулагдсаны Улаанбаатар хотын "5 ду- 40 жилийн ойд зориулж Гаар сургуулийн 4-ийн «В» МПБ-ын Төв Зөвлөл, Мон- ангийн Ө. Сэлэнгэ, Өмнө- гол, Ардчилсан Германы Товь аймгийн Даланзадгад найрамдлын нийгэмлэг, ХОТЫН 10 жилийн дунд БНАГУ-ын Элчин сайдын СУргуулийн Т-гийн «Д» ан- Яамнаас зарласан «БНА ТИЙН А. Ариунаа, Улаан- ГУ-ыг хэн сайн мэдэх вэ?» баатар хотын 47 дугаар асуулт- хариултын урал сургуулийн мини ан- 32: БЭ гийн сурагч Ч. Лодойрав- даанд 400 гаруй пионер сал 8иын 10 “сурагатайс: сурагч оролцлоо. гай байр эзэлж болзлын дагуу шагнуулав. ГЧЗЭ- ийн Төв Зөвлөлийн нарийн АРДЧИЛСАН Монголчууд нэн эрт цагаас их говийн өмнөхөө өвөр Мон- гол, түүнээс хойшихыг Ар монгол, Хангайн нуруунаас баруун тийшихийг баруун монгол буюу ойрд, түүнээс Зүүн тийшихээ зүүн монгол тэж нэрлэдэг байв, "Харин ХУ! зууны эхнээс монголын зүүн талд манж нар хүчжиж, улмаар 1636 онд Өвөр Мон» голын ихэнх хэсгийг байлдан эзлзэд дотоод |Монгол гэж нэрлэн өврийн захиргаанд оруулсан юм. Тэр үед тусгаар байдлаа хадгалан үлдсэн АТ Монголыг манж нар Гадаад Монгол гэх болсон юм. Манж 1691 онд Ар Монголыг 1857--58 онд баруун монгоч лыг эзэлж 200 гаруй жил за» хиран дарангуйлахдаа. тус туз сыг өөрийн жанжин сайд нарт харьяалуулан засаг захиргаач ны байгууллагаа тогтоосон юм. Манжын ноёрхлын үед Монголчуудын Ар, Өвөр Монч гол гэдэг уламжлалт нэр, Гав даад Дотоод Монгол гэдэг нэртэй бараг адил ойлгогдох болсон юм. Хэдүй тийм боловч харийн түрэмгий» лэгчдийн өгсөн Гадаад, До» тоод Монгол гэдэг нэрийг монголчууд хэрэглэхэд дурч гүй байдаг. Иймээс одоо ч «Өвөр Монгол» гэж нэрлэж байгаа билээ. Уралдааныг Монгол, Болозөунүар” ХУЖс БОРЦ бичгийн дарга Петер Вег- Бин Бэр а:гьс-эн дүр НӨР уралдаанд амжилттай Зэ хинӨЭДУуЛСд оролцсон БНАГУ-ыг сайн 4 7 Ё Р мэддэгээ харуулсан пионер -- Уралдааны хоёрдугаар байранд шалгарч унадаг долдугаар сурагчдад шагнал гардуу- дугуйгаар шагнуулсан Э. Эрдэнэтулга, Монгол, Ард- чилсан Германы залуучуудын хамт, Нийслэлийн сургуулийн 7-гийн «А» ан- лав. Дэлхий дээр дан нэг үндэст нээс бүрэлддэг улс байхгүй. Нэг үндэстэн хэдэн улсын бүз рэлдэхүүнд байх нь түгээмэл үзэгдэл юм. Монголчууд гэ» хэд хэзээнээсээ оршин суусаар ирсэн нутгаараа БНМАУ, БНХАУ, ЗСБНХУ-д харьяа» лагдаж байна. Дүрвэж гарсан, цагаачилж явсан монголчууд хэд хэдэн оронд бий. Ар, Өвөр Монголын аль нь ч эрх чөлөөтэй, социализм бай». гуулж байгаа ард түмэн бич, лээ. Ар Монгол буюу БНМАУ, Өвөр Монгол буюу БНХАУ» ын Өвөр Монголын өөртөө" засах орны хооронд найрсаг. харилцаа, хамтын сэргэн хөгжиж байна, Иймд Ар, Өвөр хоёр монгол 8Заа- вал нэгэн улс болон нэгдэх шаардлагагүй юм. Түүхийн ухааны дэд эрдэм тэн Л. ЖАМСРАН. дугуйлангийн БОДООШИЙН Дорно, Хаха Ё С. Дд авсан гэрэл зураг судд хүрээлэнгийн | Монгол, Ардчилсан Германы яалуучуудын ЇЇ уулзалтын төлөөлөгчид МПС-ын Төв Ордны бүжгийн сурагчдын «Ботго» бүжгийг сонирхон үзэв. ЭЭУ ЮУГ АЮУДАРАХ ВЭ? Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ- ын Төв Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн хурлын 42 дугаар тогтоолоор пно- нерийн тэргүүний ба нэрэмжит хамт олон болох журмыг шинэчлэн батал- лаа. Энэхүү шинэ журмын дагуу тэр- гүүний хамт олон болохын тулд пно нерүүд юу хийх, үүрэг амлалт авах” даа юуг анхаарах талаар та бүхэнд товч зөвлөе. Тэргүүний ба нэрэмжит хамт олон төлөвших үндэс нь пионерүүд өөрсдийн ажил үйлстэй холбоотой асуудлыг бие даан ШийД- вэрлэх чадвар эзэмших, хамт олны Дунд байгаа дутагдалтай зүйлийг олж харж засч залруулж Чад- даг байх, сайн сайхан зүйлээ дэмжин хөгжүүлж, бие Сиензэсээ суралцдаг болох, хүрээлэн буй ор” чиндоо ашигтай үйлс бү- тээх эрэл хайгуул хийж нийтийн үйл хэрэгт өөрс- дийн хувь нэмрээ оруул- даг байх явдал юм. Энэ нь хийж бүтээх ажил үйлсээ санаачлагчид нь пионерүүд өөрсдөө бай- на гэсэн үг. Гэтэл өнөөдөр манай зарим пионер, сонгуульт идэвхтнүүд «Манай бүлэг энэ хичээлийн жилд ямар үүрэг авах вэ?» гэж пионе- рийн ахлах удирдагчаасаа асуух нь олонтаа тааралд- даг. Өөрсдөө хийх ёстой атлаа ажлын амрыг бодож бэлэнчлэх гэсэн нь ЗӨВ тэж үү? Үгүй ээ, Пионе- рүүд ямар зорилт дэв- шүүлж, яаж ажиллахаа өөрсдөө ярилцаж шийдвэр лэвэл сая хамт олон болж | чадна. ! Пионерийн удирдагч, бүлэт удирдсан багш нь тагцхүү зөвлөгөө ӨГЧ, "гусяалцаа дэмжлэг үзүүл лэх болно. : Иймд та бүхэн үүрэг амлалт авахдаа дараах үндсэн асуудлуудад ан- | хаарлаа чиглүүлж ажил- лахыг зөвлөе. | Нэгд, хамт олон пионе” рүүдийн дунд байгаа ЛУ- тагдал, доголдол, МУУ зуршлыг арилгах, йл- бал: Найрамдлын районы 27 дугаар бүлгэмийн лид- нерүүд дутагдал, догол- долдоо дүгнэлт хийж там- хичингүй, ариун цэвэрч хамт олон болох Зорилт тавин ажиллаж эхэллээ. Хоёрт, пионерүүд хамт олны авьяас сонирхлыг дэмжин хөгжүүлж, өөрийн тэсэн онцлог, арга барил, туршлагатай болох. їУКишээ нь: Танай бүлэгт мари сонирхдог пионер олон байвал хамт олноо- роо марк цуглуулагч бог лох хөдөлгөөнд хамраг- даж, марк яагаад цуглуул даг болох, яаж хадгалж хамгаалдаг тухай бие бие» дээ зааж сургаж, бусдад сурталчилдаг хамт олон болж болох юм. Гуравт, нөхдөдөө бо- лон. сургууль, ёж төрж буй орчин, нийгэмд ашиг тустай үйлс Ч2аг, ажил амьдралын 20 Яахаар эзэмшсэн байх, Энэ чиглэлээр зорилтоо тодор- хойлохдоо сургууль, орон йнхаа төлөвлөгөөт бололцоо, тай байдаг. Дорнод айм- тийн Сүмбэр сумын дунд сургуулийн пионерүүд та- рнаг хаягдалгүй Хураахад тариаланч ах эгч нартаа туслах зорилт тавид «Гяр- хайчуудын алба» байгуу- лан ажиллаж, олон мянган төгрөгний хэмнэлт гарга- сан туршлага ч бий. Хэрэв танай сургууль цөөхөн цэцэгтэй байвал аль нэг бүлэг нь сургуу” лийнхаа бүх анги танхи- мыг цэцэгжүүлэх, бусад бүлгийн найз нартаа цэц гийн нэр, ач тусын та- лаар танилцуулах ажлыг зохион байгуулах үүрэг авч ажиллаж Ч болох юм. Бүлэг, бүлгэмийн ЗӨВ- лөл пионерүүдээс санал авсны үндсэн дээр Ччиглэ- лүүдийн дагуу хамт олныг хоо зорилтыг тодорхойлж үүргийн төслийг боловс- руулна. Төслөө бүлэг, бүлгэ- мийн цуглаанаар хэлэл- цүүлж пнонерүүдийн санал бодлыг тусгаж батална. Үүргийн агуулга, хуга- цааг пионерийн хамт олон өөрсдөө шийдвэрлэнэ. Бүлгэм, пионерийн бай- тууллагын зөвлөлүүд НЬ өөрсдийн онцлогийн ДЭГУУ пионерийн тэргүүний хамт олныг өөрийн хэмжээнд шалгаруулах болзлоо бо- ловсруулж мөрдөнө. Хамгийн бүтээлч үүрэг авч, түүнийгээ үлгэр ЖиИ- шээ биелүүлсэн пионерийн бүлэгт тухайн хичээлийн жилийн «Бүлгэмийн ТЭр- гүүний бүлэг» цол олгож аймаг, хот, райондоо шал- таруулж байгаарай. Бусад бүлэг, бүлгэмүүд нь авсан гүргийн дагуу амжилт таргасан тухайн чиглэлээр тэргүүний Хамт олны цол олгож болно. (Тухайлбал: аймаг, хот, районы болон бүлгэмийн тэргүүний хөдөлмөрч, цэ- вэр бичигтэн, зураач, та- мирчин, нөхөрсөг, матема- тикч, шинийг санаачлагч, дүү нараа халамжлагч.. бүлэг, бүлгэм тэх мэт). МПБ-ын Төв Зөвлөл аймаг, хот, райондоо ажил үйлсээрээ шалгарсан бү- лэг, бүлгэмүүдийн ажил- тай тазар дээр нь танил- цаж пионерийн тэргүүний бүлэг, бүлгэмийг улсын хэмжээнд шалгаруулан Ул” сын тухайн жилийн тэр- гүүний хамт олны цолыг жил бүрийн тавдугаар С8- рын 8-нд олгож байх юм. Ажлаараа улсад шал» гарсан тэргүүний хамт олон, тэдгээртэй хамтран “ажиллаж амжилт гаргасан багш сурган -хүмүүжүүлэг- чид, сургуулийн удирдах ажилтан, пионерийн удир- дагчдыг олон улсын їПїнО- нерийн лагерьт амруулах, эх орны түүхийн дурсгалт газраар тойрон аялалд оролцуулах, МПБ-ын Төв Зөвлөлийн шагналаар Шаг- нах зэргээр урамшуулна. Б. УРАНБИЛЭГ УРГАЦЫН --Манай сургууль «Дэвшил» сан- гийн аж ахуйтай шефийн холбоо тог- тоож таван га талбайд төмс, хүнс- ний ногоо тарьж арчилж, намрын УР гацаа хурааж байна. «Алтан түрүү” 89» уралдааны эхний 10 хоногт С. Даваадорж, Д.Цэдэв багштай 6-гийн «Б», «В» анги, сурагч Б. Бат-Очир, Б. Жаргалсайхан нар шалгарлаа.Бид сургуулийнхаа туршлагын талбайгаас 2000 гаруй төгрөгийн орлого олох төлөвтэй тэж нийслэлийн 68 дугаар НАМРААР сургуулийн хичээлийн эрхлэгч Сон" гон, инонерийн ахлах удирдагч Нэр- гүй нар ярилаа. ЗУРАГ ДЭЭР: Сурагч М. Чулуун хүү сургуулийнхаа ногооны талбайн шинэ ургацын дээжээр хөнгөн зууш бэлтгэж байна. Сурагчид ээлжээр зоог бэлтгэдэг уламжлал энэ сургуульд тогтжээ. --А. Энхбаатар хадлан авах ажилд нөхдөө хошуучилжээ. 2 МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ Миний сууж явсан ав- тобус их л хөгжилтэй бо: лоод явчихлаа. Үд хэрд Хүн цөөн байдаг хэдий Ч нэг ангийнхан болов уу гэмээр 10-аад хүүхэд орж ирэнгүүт л хөл хөдөлгөөн ихэсчихэв. Уг Нь би авто- бусны цонхоор харж явах дуртай л даа. Гэвч авто- бусанд суусан тэр хүүхХ- дүүдийн яриа яагаад чюмМ сонирхлыг минь татаад байлаа. Хоорондоо хошиг- ноцгоогоод, инээлдээд, ҮЗ” хотын сэн харснаа ярилцаад тэд (97 ё9,л | ИХ хөгжилтэй явцгаана. М.2,2, | ТУЛ, Зарим нь охидын үснээс ЇЇ УЛС (7 чангааж Ч байх шиг..Ха- У”, 0! рин миний өөдөөс харж суусан охин юу ч болоогүй юм шиг автобусны цонхоор харж явав. Харц нь гуниг- тай, нэгл бодолд дарагд- сан нь илт. -- Миний дүү, бие чинь зүгээр биз гэж на- їмайг асуухад, -- Зүгээр гэчихээд Цу- вандаа улам шигдээд СУУ" чихав. -- Чи яагаад найзуул- тайгаа ярьж хөөрөхгүй ганцаараа суугаад байгаа юм бэ? Тэдэнд гомдоо юу? -- Үгүй ээ. Харин ТЭД надад гомдсон юм. юм. АВТОБУСАНД БОЛСОН ЯРИА боловч олоогүй. Арайхийн төвийн Нэг ЭМИЙН сангаас хэрэгтэй эмийг НЬ олсон. Тэгсээр байгаад ХО- цорчихсон юм. Тэгтэл Ма- най ангийн нэг охин өвөө нь өвдсөн Ч гэлээ бүлгийн цуглаандаа ирж байхад чи нэг танихгүй шахам Эмээ- Бүлгээфээ: хэлэлцээрэй “081177 ЇД ТҮ Ё гээс болж таслахдаа яадаг юм гээд л гоочлоод байгаа Охин ингэж яриад цонх --Үнэхээр чиний буруу гэж үү? -- Манай ангийнхан Л тэгж үзэж байгаа юм Чинь... Удалгүй би буух боллоо. Би тэр охинд сайхан уг хэлэх гэсэн боловч юугэж хэлэхээ мэдсэнгүй. (1, 21 - Хэрвээ чи зөвшөөр- вөл танай ангийнхны бо? лон чиний нэрийг тавил» гүйгээр сонинд бичье. руу хараад суучихлаа. Би лох уу? 1 --Юунаас болж тэр вэ? ч гэсэн : Дуугүй Суулаа. г-- Та өөрөө л МЭД. ., --Би бүлгийн цуглаанд Тэгснээ тэссэнгүй, 5 М. БОЛД очоогүй. -- Хэрвээ дахин ИЙМ -- Мартчихсан ЮМ уу? -- Би өөрөө «Пионерийн цуглаан болжээ гэж бодьё. Гэтэл хажуу айлын эмээ Автобусанд тохиолдсон энэ явдлыг яг болсон нэр төр» тэсэн сэдвээр бас өвдөж л дээ. Чи яах байдл нчлээ бүлгийн цуглаан хийх С4: 1 вэ? й бэ, эн хаяг, снд-1 унуүжс, нал гаргасан юм Чинь Яа- -- Мэдэхгүй. Гэхдээ сурдгийг ч асуусангүй. лаа гэж мартах вэ дэЭ. эмээд туслах хүн Манай Хэний зөв хэний буруу Ирэх гээд амжаагүй. Тэгсэн чинь манай ан- гийнхан өөрөө ажил Са- наачилчихаад ирдэггүй, бүлгийн нэр төрийг гутаа- сан гээд яриад байсан.Ха- жуу айлын эмээ өвдөөд, би эм авч өгөх гэж хэд ХЭ" дэн эмийн сангаар орсон сонинд. тэр хавьд надаас Өөр бай- гаагүй. Бас тэр үед эмээ их халуунтай байсан юм чинь гэснээ ах аа та хаа- на ажилладаг юм бэ? гэв. «Пионерийн үнэн» нинд бичиж болох уу? --Нэгэнт миний буруу, юм чинь хэрэггүй ээ. болохыг сонины уншигч та нараар хэлэ. лэх хээр шийдсэн юм, ас най бүлэгт ийм яв, тохиолдож байсан уу? Бүгдээрээ хэлэлцвэл, зөв, буруугаа амархан олж болно гэж боддог. Сониндоо захидал бие чээрэй. Ч Би энэ тухай сог. .. БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ САР уу тээ Пионерүүд ээ! Амьдра- лын эх болсон цэнгэг агївдРал ТЭТГЭГЧ ариун усыг арвилан хэмнэх аянд сониныхоо хамт гарц- гаая! Шинэ аяны нэр ЭРДЭНЭ» Төрөлх нутгийн хан горхи, хаана тааралдах газрын өрх зорьж байна. АЯНД ГАРАХЫН өмнө --Пионер чи усандхэр нө хайр гамтай ханддаг хүү- хэд вэ? Хаа нэгтэй цэвэр ус дусал төдийхнээр ч бол алдагдаж байхад чк яах вэ? --Танайх ЯРИЛЦЬЯ, ХҮҮХДҮҮД ЭЭ! УС, УС, УС... Хүн эхийн хэвлийд «алтан савны» дотор усны дунд үүсэн бий болдог.Хү- ний биеийн 70 хувь нь ус наас бүрддэг, хүн 70 жил амьдрахдаа 70--150 тонн хөлс ялгаруулдаг. АЛЬ НЬ ҮНЭТЭЙ ВЭ! Ус, алт хоёрын аль НЬ илүү үнэтэй вэ? Ахлах ан- гийн сурагчид энэ асуул- таар маргав. - Алтан бөгж ганц грамм хүрдэггүй атлаа мянган төгрөгийн үнэ хүр- нэ. Гэтэл нэг литр буюу 1000 грамм ус ганц мөн- гөний үнэтэй. Ийм их 29- рөөтэй юмыг маргаад байх юу байна гэлцэнэ. Ингээд хүүхдүүд алт үнэтэй гэж тогтов. Гэтэл сурагчид амьдралын үнэ, цэнийн талаар бодсонгүй. Усны үнийг Мөнгөөр биш хэрэгцээгээр нь тунгааж бодох ёстой байсан биш үү. --Хүн, амьтан байгаль орчин, шим ертөнц усгүй бол сөнөж, мөхнө. Уул овоо шиг алт байгаад ч ус гүй бол шим ертөнцийг аварч чадахгүй. Өнөөдөр ХБНГУ, Да- ти, Голланд, Япон... зэрэг олон орон гадаадаас цэвэр усыг «алтаар» Худалдан авч байгаа юм. УС ЮУНААС БИЙ БОЛСОН БЭ! Ус хаанаас, юунаас үүс- сэн бэ? -- Устөрөгч, |хүчилтө- рогчийн атомоос гэж Ха- риулиа. ! .. Дэлхийг шороо, чулууны халуун хайлмал! байхад чулууны хайлмалаас устө- рөгч ялгаран тарч дээш ДЭГДЭЖ, хүчилтөрөгчтэй нэгдэн ус бий болжээ. Тэ- гээд ч усны аав нь чулуу, ээж нь агаар гэдэг юм. УСНЫ ДАВТАГДАШГҮЙ ЧАНАР ЮУ ВЭ! “Ус хатуу, хий, шингэн байдлаар байгальд байна. Ус хамгийн шингэн уус- тагч, Ус нэмэх дөрвөөс тэг хэмд эзэлхүүнээ тэлнэ... тэх зэрэг долоон «онцгой чанар бий. Гэлээ ч хүн тө- рөлхтөн цэвэр усны ганц дуслыг ч зохиомлоор хийж чадаагүй байна. АНХААРАХ ТОО Манай дэлхийн бүх га- даргын 3861 тэрбум ам метр талбайг бүрхсэн 1,5 тэрбум шоо км ус байдаг. Энэ нь Хөвсгөл далайн усыг дөрвөн сая дахинав- сантай тэнцэх ажээ. Тийм их устай байж юу гий нь хайрлах юм бэ гэж тайхмаар, Тэр усны дөнгөж 2,5 хувь нь хүний харэг- цээг хангах цэвэр ус юм. Гэтэл бидний хэрэгцээнд оногдож байгаа өчүүхэн бага усны 70 хувь нь туйг лын мөс, мөнх цас, хор. дил, сарьдаг, хярын мөсөн голд, 30 шахам хувь Нь тазрын гүнд, лдэх 0,00001 хувь нь ын мөр» ний буюу, бидний шууд ашиглаж болох нөхцөлд байдаг ажээ. Ингэж бодо- ход ус дуслаар үнэлэгдэх нь зүйн хэрэг, МАНАЙ УЛСАД Манай улс жилдээ 400 сая шоо метр гаруй литр Уус хэрэглэдэг. Үүний 15 хувийг хүний ундаа, ахуйн хэрэгцээнд 47 хувь нь,хө- дөө аж ахуйн салбарт, 29 хувь нь аж үйлдвэрт,есөн хувийг бусад салбарт хэ- «Амьд- рал тэтгэгч. ЧАНДМАНЬ минь нүдэн булаг, уулын бяц- шуугин урсах гол, тойром бүрдийн шүд хага ташим хүйтэн ус, Хот суурин газрын хаана л бол худаг орон сууц. сургууль, албан гоожуураар өдөр- жин шөнөжин урсах тэр цэнгэг ариун усны нөөцийг ямагт арвин байлгаж айл албан байгууллага бүр усыг хайр гамтай хэ- рэглэхэд л бидний аян өдөрт хэдий хэмжээний ус хэрэглэдэг айл вэ? Усаа голоос барьдаг уу? Худгаас зөөдөг үү? Тээв- рийн ус уудаг уу? Өвөл- дөө цас мөс үүрдэг үү? Эсвэл орон сууцанд бэлэн ус хэрэглэдэг үү? --Та нар ангийнхаа цэ- вэрлэгээнд, цэцэг услахад өдөрт, долоо хоногт ХНЧ- нээн литр ус хэрэглэдэг вэ? -Сургууль, дотуур байр чинь хэдэн гоожуур, хэ- дэн жорлонтой вэ? Түүнээс ус дусал дуслаар гоождог цорго хэд байна. Магадгүй сургуулийг чинь дулаан цэвэрхэн ая тохитой байлгахсан гэж тэрэгч өвөө том андуугаар өдөржин ус зөөдөг ч байж мэднэ. Танай бүлгэмд «Цэнхэр» эргүүл бий юу? --Ус гол хөлдөхөөс өм- пионерийн «Цэнхэрэ эргүүл аялалд гарч хог хаягдлыг илрүүлэн цэвэр- лэж хүч хүрэмгүй бол орон нутгийнхаа удирдах бай- гуулллагад хүсэлт тавьсан ч болох юм. Юутай ч урь- рэглэдэг аж. Усны ихэн- хийг газрын гүнээс авдаг. Газар Доорхи ус туйлын удаан нөхөгддөг учир маш тооцоотой хязгаарлагдмал хүрээнд ашиглах учиртай юм. Иж бүрэн тохижилттой орон сууцанд суудаг нэг хүнд оногдох ус 250 лит- рээс хэтрэхгүй байх тооцоо бий. Гэтэл Улаанбаатар хотод төвлөрсөн усан хан- тамжтай сууцанд суудаг айлын нэг хүн 800--400 литр ус хэрэглэж байгаа нь бид амин тэжээл усаа хичнээн ариг гамгүй зарж байгаагийн гэрч юм. 4 Насанд хүрсэн нэг шүн хоногт гурван литр ундааны ус хэрэглэдэг гэж үзвэл манай гариг дээр ганц хоногт хүмүүс хичнээн хэмжээний ус ХЭ- рэглэж байна. (Зөвхөн ун- даанд) ХАРИУ ШААРДСАН БОДЛОГО 40 Шүдэнэний модны толчтой тэнцэх гоожуураар дусалж байгаа усыг ХЭМ- жихэд хоногт 3860 литр болдог. 27Корлонгийн ус байнга алдагдвал хоногт 12000 литр ус гарздана, Тэгвэл хоногт хичнээн хү: ний хэрэглэх ус алдагдаж байна? 4- Нэт бадарчин чинтой уулзаад, -- Чамд энэ хорвоо дээр ижилхэн хайрлаж Явдаг юм юу вэ? гэхэд -«Би төрүүлсэн эхтэй- гээ усыг адилтган хайрла» даг тэжээ. Хоньчин яагаад тэгж хариулах болов? С. БОДООШ хонь" даас дээрх асуултын Да- гуу үзлэг хийж тооцоо гаргацгаая. Айл өрх, пионерийн бү- лэг бүр «Амьдрал тэтгэгч чандмань эрдэнэ» ая- наар дэвтэр нээж тооцоо хөтөлбөл ямар вэ? Энэ талаар пионер чи гэрийн- хэн. бас бүлгийнхээ нөхөд- тэй заавал ярилцаарай. Нэгэнт үзлэг шалгалт хийж тодорхой дүн гарсан бол «Амьдрал тэтгэгч чандмань эрдэнэ» аянаар хийх та нарын ажлын чиг- лэл товтой болно. Ингээд л бүлгийн ажлын төлөв- лөгөөнд «Бид арвилан хэм” нэлтийн аянаар» гэсэн хэ- сэг зүй ёсоор нэмэгдэнэ. Пионер бүр, сургууль болгон усыг тооцоотой. ариг гамтай хэрэглэж сур- сан, усны алдагдал, мөн ус орчмын байгалийн бо- хирдолтой тэмцэх ажил бүрмөсөн хэвштэл сонин чинь аянаа гүргэлжлүүлэ“ хээр төлөвлөж байна. Ха- рин та нар энэ аяныг сург гууль, бүлгэм, гэртээ, өө- рөө ямар хугацаанд ҮР- ЧСНЫ ТУХАЙ МАНАЙ ГАРИГИЙН УСНЫ ХЭМЖЭЭ Манай гаригийн нийт ус- ны 96,5 хувийг далай эзэл- дэг. Газрын хөрсөн доорхи усны хэмжээг нарийн тог- тоох хэцүү боловч ойрол- цоогоор 23,4 сая шоо ки- лометр ажээ. Харин дэл- хийн бүх гол мөрний ус 2,200 шоо километр богоод гол мөрнөөр дамжин жилд дунджаар 45000 шоо кило» метр ус далай тэнгист цут- гадаг байна. Энэчлэн нууз руудад 176.,4 мянган шоо километр агаар мандалд усны уур маягаар 12900 шоо километр ус байдгийг эрдэмтэд тооцоолжээ. Хү- рзэлэн байгаа байгаль ор- чин, хорс, агаар, мандлыг цэвэр байлгах, хамгаалах иж бүрэн арга хэмжээг зов зохистой шийдвэрлэж, усыг хайрлан ариг гамтай ашиглаж чадваас манай дэлхийн усны нөөц бүрэн хүрэлцээтэй юм, Орчин үед нэг тонн үр тариа ургуу- лахад 500 шоо метр, мэг га усалгаатай талбайг ашиглахад секуийдэд нэг литр, нэг тонн никель гар- гахад 500 шоо метр, нэг тонн копрон хийхэд 500 шоо метр ус тус тус зар- цуулдаг байна. БУЦАЖ УРСДАГ ГОЛ Хэзээ ч бүтэшгүй юмыг хэлэх гэж зарим үндэстэнд «Голын ус буцаж урсдаг болтол өдий» гэсэн зүйр үг байдаг, Гэтэл энэ үг тэр болгон зов байдаггүй бай» гэлжлүүлж усыг арвилан хямгадах ёсыг амьдралын хэвшил болгож болно гэж бодож байна. “Энэ тухай сониндоо бичээрэй, АЯН ЭХЭЛСЭН БОЛ! 263383, 26332. Энэ бол «Пионерийн үнэн» сони- ны чинь харилцах утасны дугаар. --1їнонер чи, танай бүл- тгийнхэн усны алдагдлыг багасгах гталаар ямар ар- га хэмжээ авав? -- Хаана ус алдагдаж байна. --Усанд хэн хайхрамж- гүй хандаж байна. - Ёр нь энэ аянаар ямар амжнлт олж байна? Захидлаар болон, дээрх утсаар мэдээлж байгаарай! Ус аян зарласан сониноо аав, ээж, эмээ, ӨВӨӨ, ДҮҮ нар, айл саахалтынхандаа уншиж өгөөрэй. Тэд та нарт заавал тусална. Малчны нүүдэл, шинэ суурин, пионерийн зуслан, аянчны отог.. Хаана ус байна, амьдрал тийшээ зорьж, тэнд буйраа засна. Ариун тунгалаг усны та- лаар чи юу мэдэх вэ? Сонин ЧИНБ ДЭЛХИЙН цэнгэг усны нөөц, манай орны ус. нуур гол мөрний тухай усыг «Чандмань эрч дэнэ» хэмээн хайрлан дээ- дэлдэг ардынхаа өв уламж« лалаас өргөн нийтлэх бол- но. СОН МЭДЭЭ на, 1 Кишээ нь «Кампучийн Тонгле-сап голоор нутагла- даг хүмүүсийн хувьд энэ нь хавар юм уу намар ир- лээ л гэсэн үг. Тонгле-сап нуураас эх авдаг тэр голын ус жилдээ хоёр удаа ха- вар намар чигээ өөрчилж эсрэг тал руугаа урсдаг байна. Гэвч энэ бол ямар нэг ид шидийн үзэгдэл биш: Ердөө л тэр үед цас хай- лах нь ихсэж Меконг мөр- ний усны төвшин дээшлэ- хийн хамт түүнд цутгадаг Тонгле-сап голын урсгал чигээ өөрчилдөг ажээ. ДОМГИЙН МӨРӨӨР Дундговь аймгийн Баян- жаргалан сумын төвөөс урагш 20 орчим км зайд Дэрт гэдэг газар нэг өнчин хар хад байдаг байлаа. Дөрвөн метр орчим өндөр тэр хадны ижил хад чулуу, тэр хавьд огт үгүй. Нут- гийнхан тэр хадны тухай домоглон ярьдаг нь: Урьд энд Дэртийн худаг гэж байсан. Ходго аварга гэгч цөөн малтай эр худ- гийг сахин амь зууж бай- хад нь догшин отгийн баян Даяа дээрэлхэн хөөсөнд Ходго аварга уурлаж «Ара- гийн чулуу» гэдэг өртөө га» руй хол газраас дээрх ха» дыг үүрч авчраад худгаа Дарчихсан юм гэлцэнэ, Хэ- дэн жилийн өмнө Баян- жаргалан сумын ХЗЭ-ийн гишүүн залуучууд тэр ха» дыг хагачин зайлуулбал үнэхээр чулуун хашлагатай хуучин худаг гарч ирсэн байна, Ийнхүү Дэртийн худаг дахин сэргэж, «Ар- дын жаргал» | нэгдлийн малчдад ач тусаа өгч бай» на. «Ертөнцийн гайхамшигт сонин» номоос льддлгэж ээ тарулсай ХҮҮХЭД, зохиолч Р Х111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 00100111 СУРСАН БҮХЭН ЭРДЭМ Баясгалант зуны амралтаа дуусгаж, Багачууд бүхэн сургуульдаа цугларч Хийж бүтээж сурсан бүхнээ Хичээлийн өмнө өрсөн ярилаа. Амралтаараа хонь хариулж Аавтайгаа оторт Ё нүүдэллэж Б Арвин олзтой ирлээ гэж Ё Алгаа хүү ам нээлээ. їг эээтц8 йгээр Ци шүү Нийгэм олондоо хүчээ өгч ХҮҮХДИЙН 30ХНОЛЧ ТОМИЛОЛТ АВЛАА Уншигчид та бүхэн хүүхдийн зохиолч 1Намбын Дашдондогийн шүлэг, дуу, үлгэ- рүүдийг мэднэ. Тэр «Пионерийн үнэн» со- нины эрхлэгчээр ажиллаж байгаад саяхан МХЗЭ-ийн Төв Хорооны шийдвэрээр уран бүтээлийн томилолт авч та нарт зориулан шинэ зохиол бичихээр ажилдаа урам зо- риг дүүрэн оров. Хүүхдийн зохиолч Ж. Дашдондог хоёр жилийн хугацаанд хүүхэлдэйн жүжиг, хүүхдийн кино зохиол, дуурийн цомнол, багачуудад, зориулсан шинэ шүлэг, дуу, үлгэр зохиохоор төлөвлөж байна. Социа- лист орны хүүхэд багачуудын тухай сэд- вээр шүлгүүд бичиж та нарын хүртээл болгох ажээ. Мөн хүүхдэд зориулж олон жил бичсэн яруу найргийн төрлөөсөө хүүр- нэлт зохиол руу шилжиж, багачуудын үерхэл нөхөрлөл, эв эе, хүний мөс, хүсэл хөдөөгийн сургуулиуд, хүүхдийн цэцэрлэг, пионерийн зуслангаар аялж, бяцхан иргэ- дийн амьдралыг судлан, өнөөгийн хүүх- дийн санаа сэтгэлийн орчлонг нээн ха» руулсан зохиол бичих юм. Сургуулийн өмнөх насны хүүхдэд 380- риулсан богино хэмжээний зохиол бичиж та нарын дүү нарт бэлэглэнэ. Хоёр жилийн дараа уран бүтээлийнхээ тайланг хүүхэд та бүхэнд сониноороо дамжуулан тавина Хүүхдийн утга зохиолын өгөөж баян тал- байгаас уран бүтээлийн өндөр ургац ава- хыг уншигчдынхаа өмнөөс Ж. Дашдондогт хүсье. Хүүхдийн зохиолч 3. Дашдондогийн «Энх тайван уул» ном та нарын гар дээр удахгүй очих гэж байна. Тэр номын баат- рууд нь бодит хүмүүс, үйл явдал нь үнэн амьдрал ажээ. Гэрэл зураг, шүлгээс бүтсэн Мянгач саальчин боллоо гэж Мядаг охин хэллээ. Эмнэг хангал сургаж Эрийн тэнхээ сууж Хүлгийн нуруунд амарснаа Хүрлээ хүү ярилаа. В Нэгдэл сумандаа үнээ | сааж Аавын трактор барьж “Атрын уринш хагалж Энэ зунжин явснаа Элбэгзаяа хуучиллаа. Мөнгөн цагаан зүстэй “Мянган галуу хариулах Мөн ч сонин байлаа гэж Ё Мөнхбаяр инээлээ Б.Ажилчин ахаа дагалдан Ё Алх дөш хангинуулан Дарх хийж сурлаа гэж Ё Дашболд өгүүллээ. Хийж бүтээж сурсан бүхэн (5) Ї ЯЁ Оо 38 52 в5 эв ГД 8 ЕЁФ "8 Эцэг дээдсийн сургаал тэр! Бүтээж хийхийн жаргалыг эдлэ! минь Бүхэнд хэлэх шүлэг : энэ!, апп шипипниниципиипиииинН ТАВ ДАХЬ УЛИРЛЫН ТООНЫ ХИЧЭЭЛ Тооны номтой цүнхээ бид ЧТоосгочны багажаар солилоо Ажиллах, суралцах шаг Арга ухаан хэрэгтэй Торго шиг хөрсөн дээр Тоосго өрсөн минь Толь шиг самбар дээр Тоо бодох шиг санагдлаа ТҮсэрсэн шавар нүүрэнд тусах НБ Уйлдлийн дарааллыг алдуузай гэх шиг Ядарсан үед шавар өргөхөд Язгуураас гардаггүй тоо мэт Ноцолддог зангаа энэ үед Ноорог цаас шиг хаяна Тоо бодож ухаан задрах мэт Тоосго цохиход булчин чангарна Эгнүүлж бичсэн тооны Хүрд 52 Эвлүүлж өрсөн тоосго МИНЬ Танхил бидний хөлд шингэсэн ахь улирлын тооны Тав дахь у ” ӨӨРЧЛӨЛТ Өөрчлөлт, өөрчлөлт гээд Өргөн олноороо ярих юм 4 к ва мөрөөдлийн сэдвээр тууж, өгүүллэг бичих төлөвлөгөөтэй байна. Ё Хүүхдийн зохиолч 7. Дашд ( : чиигллиииниишииинииии ДААГАНЫ УРАЛДААН Давааны цаанаас Дааганууд уралдана Тоос бужигнан Торойж эхэллээ. Тоотой хэд нь Танигдах боллоо. Хамгийн түрүүнд халзан Амай хүзүүнд алаг Удаах даага улаан хээр Айргийн тавд нь ухаа... Баян ходоодын бор даага Барааны газраас алхуулж явна Энэ жилийн баян ходоод Ирэх жилийн түрүү магнай- ДҮҮДЭЭ Дөнгөж суудаг хөөрхөн 11111111 11111111: дүү минь Дүүлэн дүүлэн аав -дээр очлоо Арай гэж явдаг алиахан минь Алхан алхан ээж дээр очлоо Тогтож ядан алхсаар яваад Тоглоом авахаар гараа сарвайна Эндээс нь бариад, тэндээс нь ч бариад Өөрөөсөө эхлэнэ гээд Өвөө хүртэл хэлэх юм «Энхтайван уул» номын хуудаснаас ун- шигчиддаа толилуулья. Хо7277-7/ (01:9:(0). хот иипипинииишиин 1111:11111111111:11111:1111111 ЯРУУ НАЙРГИЙН Цэрэг та амьдралын Е тэмцээнд сургуульд суралцаж БиЛУУСҮШЕТ, 5 байхдаа Эрээд олоогүй энэ намхан р толгойгоо Эрдэнэт биеэ үл хайрлан хамгаалдаг билээ. цининииитинй (ү. Сурагч ГАЛМӨНХ гр ыл (Сэлэнгэ аймаг. Сүхбаа- 8. ЖУ тар хот) Инээд дандаа хүргэж байх юм Б. САЙНБИЛЭГ (Нийс- лэлийн 39 дүгээр сур- тууль) ХӨШӨӨ Хөшөөний өмнө би бөхийж Хөл доор нь цэцэг тавилаа Ирээдүйнхээ төлөө амиа ч ЦЭРЭГ ТА гсн хайрлаагүй Э ба Цэрэг та эх орныхоо төлөө - хээний хАфРсЧ Эс! Амь хайргүй тэмцэгч Энэ л миний зогсох газарт НлЭЭ Эрсдэж тэд унасан биз ээ! Цэрэг та эрх чөлөөний Ингэж би бодож зогсохдоо ТӨЛӨӨ Орой нь гялалзах тэмдгийг Алтан амиа үл хайрлагч энх ТАЙВАН УУА Цав цагаан сахалтай Цал буурал Далантай Өндөр ууланд морьтой Өгсөж явах нь бахтай, Ач хүүгээ дагуулан Ар цармаар алхуулан Хөвч ойгоо таниулан Хөөр баяраар дүүрэн, Азай буурлыг тэнд Амьтан болгон танина Амар мэндийг нь тэд Асуух мэт угтана Өмнөөс тагтаа нисч Өвөр дээр нь буув. Мөчрөөс хэрэм дүүлж Мөрөн дээр нь суув. Булгийн ус сүрчигнэнэ. Буга согоо бүжиглэнэ, Хусны навч сэрчигнэнэ Хур сойр дуулалдана. Туу жалгын эргээр Тур зүр тоглоно Хан уулын хяраар Хандгай сүндэс наадна Бор баавгай бамбарууштайгаа Босон суун эрхлэнэ. Бодон гахай торойтойгоо Боргио усанд булхана. -- Амьтад яагаад айдаггүй вэ? гэж Ач нь замдаа асууна. -- Одоо учрыг нь хэлье! гэж Ой хамгаалагч өгүүлнэ. -- Намуун хөвчийн амьтад Намайг таньдаг билээ. Ямар ч гэмгүй хүнийг Ялгаж мэддэг билээ. Буун дуу сонсоогүй Булт амьтан цочоогүй Энэ сайхан уул Энх тайван уул! Буурал хөвчийн бүжиг Буун дуунаар зогсоно Амгалан уулын Аялгуу эгшиг тасрана Үзэсгэлэнт хөвчид минь буун дуу Үеийн үед бүү гаргаарай! Азай буурал өвөөгийнхээ Амин хүслийг бүү мартаарай! шиш 1 11117)))1111111111111111) “инциции111111111111111111111111311111:5 ТАВДУГААР БОДЛОГО Квадратад багтсан той- рог, тойрогт багтсан квад- рат хоёрын алиных нь талбай их вэ? (Зураг 2) , гс харлаа 724 Ба ЭЭ Алтан нарны шижиртэх Цэрэг та эрдмийн туяанд : сургуульд ол Улаан тэмдэг тод гялалзана. Г. 2А : ДАА Хүзүүндээ зүүсэн улаан 2 Энх монгол орныхоо бүчээ - : хамгийн алтан зах х Р Эх орны минь хамгийн 9ШӨӨНД ЗаНГИДаЖ уухай Элст орвог СаШТУВАГ бар”, Таныг бид хүндэтгэнэ гэж ЗУРГАДУГААР р БОЛГОЙС Гар өргөн бас ёсоллоо. БО ДЛОГО Эх орны газрын зураг Сурагч ДАРХАНЦЭЦЭГ дээрээс (Сэлэнгэ аймаг. Сүхбаа- » Эрээд олоогүй билээ тар хол). Гэ0-Л-0-8х0-Л-0--К-А : ядан гҮЛсЛ УЛ ГГ «Головоломка» | гэдэг ДӨРӨВДҮГЭЭР ЗНЙГ хүүхдүүд 885889 БОДЛОГО сайн Өглөө босоод үзтэл Өвөө маань өөрчлөгдөөд Хүүхэд болчих юм боловуу Хөөрөг, тамхи, таягаа орхиод Хөл бөмбөг өшиглөж гүйвэл Хөгжилтэй сайхан ч юм уу даа Б. НАЦАГДОРЖ Шатрын өргийн өнцгийн цагаан нүдэн дээр байр- ласан морь нүүдэл давтал- гүйгээр 63 нүүдлийн. да- раа таван хошуу бүхний нүдэнд ирж чадах уу? Ча- дахгүй бол яагаад? (Зу- раг 1) мэднэ. Үсгүүдийн оронд дээрхн тэнцэтгэл зөв байх тоонуудыг ол! Гэхдээ ижил үсгүүдэд ижил тоо, өөр үсч гүүдэд өөр өөр тоо оруу- лах ёстойг анхаараарай! ” (Зураг 3) 7 Д. Сүхбаатарын нэрэмжит улсын хэвлэлийн ГЭЛЭГ СЭрЛэрчгэн ИНДЕКС--14140 комбинатад хэвлэв. сонины зөвлөл Шлгр ч ини 1 ” 44 ОРОН БҮХхННИ. ПРОПЛЕТАРМ, МАР НЭГДЭГТҮМ! » Д Сүх БААТАРЫН 1 мП0Б5 ын төв зөвлөлийн сонин УТСААР ИРСЭН МЭДЭЭ 500 км аяллын замд Дархан хотын | Хонгор хорооны 14 дүгээр сургуу- лийн пионерүүд ургацын талбайд 300 нм аялж та- риаланч, ногоочин, ОЮУ- тан ах эгч нартаа урла- гийн тоглолтоо сонирхуу- яав. Хүүхдүүд төмс, вногоо- ны талбайд пионерийн эр- гүүл хийж 5000 кг хаяг- дал илрүүлэн түүлээ. Ургац дэзр ажиллаж байгаа Дархан хотын Ба- рилгын технинум, Усны аж ахуйн техникум, “Эр- чим хүчний ТМС-ийн оюутан, сурагчид пиОо- нерүүдийн ая дууны мэндчилгээг хүлээн авч, эх орны ургацын тал- байд улам сайн ажилла- хаа дүү нартаа илэрхий- лэв, отгонцэнгэл (Пионерийн ахлах удир- дагч) Хөдөлмөрийн хөлсөө “бүмэмийн дансанд: Өвөрхангай аймгийн Зүйл сумын (8 жилийн сургуулийн пионер сураг- чид ХҮНСНИЙ НОГОО арч: лах, цэвэрлэх, хураах, но- тоон тэжээл бухалдах ажилд идэвхтэй оролцож байна. 150 га газрын но- тоон тэжээл хурааж бу- халдлаа. Сургуулийнхаа дотуур байранд хэрэглэх идэшний ногоог хураан авч ялгав. Энэ жаасүрэн, Энэбиш, |Д. Пүрэвдорж, Д. Лхагвасүрэн, О, Цэдэн- ,. 28, Дамдилдорж, Чойжамц багштай ан- тиуд бусдыгаа хошуучилж байна. Пионерүүд хөдөлмөрийн хөлсөө пионерийн бүлгэ- . өт чнэн ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН”БАЙГТУН 48 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ Х558 (2429) 1989 оны есдүгээр сарын 80. БЯМБА Үнэ 10 мөнгө па нилшший хан ургаж вэ гэж охид өг- лөө болгон шуугилдана. Ургамал судлалын багш Гүнжмаа бидэнд байнга тусалдаг. Ангийн маань цонхон дэзр 25 төрлийн 40 шахам цэцэг өнгө алаг- лан ургаж байна. Байгаль хамгаалах С4- раар сургуулийнхаа чимэг- лэлийн бүх цэцгийг арчлан ургуулахаар хариуцаж ав- лаа. Цэцгүүд өдрөөс өдөрт навч нахиа нэмж бидэнд урам хайрласаар. Сурагч А. ДАВААСҮРЭН (36 дугаар сургууль, 8-ын «А» анги) «ПИОНЕРИЙН ҮНЭН» сонинд ИДЭВХТЭН Б. ОТГОН ИРҮҮЛ ЛЭЭ. холсохлэлылылылыллылытытытеттттнт мийнхээ дансанд хийж шагнал урамшилд хэрэг- лэнэ. Пионерийн ахлах удир- дагч П. БҮРНЭЭ өнөтэй өвөлжихөд Таана тачирЧч.. Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын 10 жи- лийн сургуулийн пионер сурагчид амралтын өдрөө таана түүцгээв. Тачир тармаг ургасан Ч ажилсаг хүүхдүүд 2.9 тонн таана түүж нэгдэлдээ тушаалаа. Бэрхийг давахад чимххэн таана ч | тэжээ- лийн их нөөц болдгийг говийн малчид андахгүй ээ. Пионер М. БАТБОЛД (6-гийн «В» анги) Баярлалаа Хэнтий аймгийн Баян- хутаг сумын «Тэмцэл» нэгдлийн тавдугаар ХэЭсС- гийн хоньчин Б, Гантуяа нэгдэлтэйгээ энгийн гэрээ байгуулан 815 хонь ха- риулан маллаж, Йта. Тэрээр ахрын болон уртын ноосыг 107 хувиар бие- лүүлж 100 эхээс 101 хур- га бойжуулан намрын ял- галтаар 80 хувийг нь дээд жинд тушаасан амжилтаар нэгдэлжих хөдөлгөөн ялС- ны 30 жилийн ОйЙгооО уг- таж байна. Нэгдэл гэрээнээс Да- вуулсан 87 төлийг, малчин залууд шагнал болгон өгөв. Гантуяа хичээлийн шинэ жилийн нээлтийн баяраар төрөлх сургуулийнхаа дүү нарт 17 охин хурга бэлэг болгон Өгч пионер сураг- чид, багш сурган хүмүү жүүлэгч, хөдөлмөрчдийн талархлыг хүлээв. (2) ХИШИГЖАРГАЛ сум. дунд (Баянхутаг Хичээлийн сургууль. эрхлэгч), “ХҮСЭЛТ, Миний эзэмшил “ маргэжил Сониндоо «Миний сон» госон мэргэжил», «Би Ямар мэргэжилтэй больё доо» булангаа үргэлжлүү- 775 лын эрэгт ЗАХИДАЛ МЭДЭЭ ИРҮҮЛДЭГ, ИДЭВХТЭН МАНАЙ БИЧИГЧДИЙН НЭГ ӨДӨР СЭДЭВТ ТЭРЭЛ ЗУРГИЙН СУРВАЛЖ ЛАГЫГ лэн өргөн хэлэлцүүлэг 30- хионо уу. Бид ирээдүйн ажил мэргэжлийнхээ тухай бодол, саналаа,бичиж бас найз нөхдийнхөө юу бодож явдгийг Ч мэдмээр байна. Янз бүрийн ажил мэргэж- лийн хүмүүстэй Ч сонины хуудаснаа уулзья. Сурагч С. МӨНХСҮРЭН, Т, ГУАЦЭЦЭГ (Цэцэрлэг хот. ПН сур- гууль, 7-гийн «А») Сонины зввлөлөөс Та нарын хүсэлтийн та- лаар ярилцаж «Би сур- гуулиа дүүргэсний дараа» буланг сонины 62 дахь дугаараас эхлэн нээхээр болов. Энэ. булангаар ажил мэргэжлийн тухай ихийг ярилцах болно. Хий АБЭ ----2-81--- БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ саа алдав. САРД Сайн нөхрийнхөө хүнлэг зэСэнЭй. сэтгэл, ээж П зоригийг хамт олон, на! Цэцгийн нь: нь гүнээ хүний, й ахархан дууриах болио, хорхойтнууд М. ӨЛЗИЙБАЯР Бид цэцэг ургуулах Пионерийн ахлах удид- дуртай, Хэний цэцэг сай» ЭРЭЛХЭГ ПИОНЕР НӨХРИЙНХЭӨ АМИЙГ АВРААД... 1989 оны зургадугаар сарын 26, Тэнгэр цэлмэг зуны дэлгэр сайхан өдөр байв. Хүүхэд хөгшид гГо- зугаалж: хөл хөөртэй байлаа. Тэгтэл: - Хүүхэд усанд жив- лээ гэсэн бачимдуу Дуу хадав. Тоглож байсан хөв- түүд тэр зүг уралдан гүй- лээ. “ Голын усанд хүүхдийн толгой шомболзон нэг ил тарч дахин далд орон урс: гал даган хөвж харагданах Хөвгүүдээс нэг нь ус РУУ үсрэн орж сэлэв. 2Кивсэн жаалыг татаж гаргалаа. Голын эрэгт байсан нөхөд нь тосон авч газрын уруу хэвтүүлэн яаралтай арга хэмжээ авав. Хүүгийн ам хамраас ус гожгодон гарч төдөлгүй ухаан оров. Харин түүний амийг аварсан эрэлхэг хүү уснаас гарах гэтэл голын эргийн Доор ухсан нүхний эргүү” лэгт орж хоёр гар нь сар- валзан далд Оров. Хүү дахин харагдсангүй. Ин- гэж Октябрийн районы 10 жилийн есдүгэзр сургуу лийн пионер агсан Чой- жамцын Амарсанаа нийс- лэлийн 43 дугаар сургуу- лийн 5-ын «Вэ» ангийн су рагч Өсөхбаярыг аварч өөрөө эрэлхэгээр амь на- 722 вх МИНИЙ СУРГУУЛЬ Төрөлх сургууль минь 50 нас хүрлээ. Тавь гэж хэлэхэд гурван авиа, би- чихэд дэрвөн үсэг боловч түүхэн үйл явдлыг тусга- сан зураг шиг хугацаа, зуугийн тал билээ. Би тавдугаар ангид сурдаг. Таван жилийн дараа сур- туулна төгсөнө. Сургуу- лийн босгоны цаана нрээ- дүй биднийг тосон хүлээ- сээр. Иймээс сургууль, өн- гөрсөн, одоо, ирээдүйг хол- босон амьдралын алтан шар зам, ардын хүүхэд бидний дурсан санаж, хайрлан бахархах эх орны мннь эрдэм соёлын УУР- хай. Манай сургуулийг ,15 мянга гаруй ах, эгч нар сурч төгссөн гэдэг. Эрдэм- тэн, багш, малын эмч, хд- дөлмөрийн сайчуул, нам, олон нийтийн ажилтан, инженер, эдийн засагч, жүжигчин, тамирчин, 30- хнолч, жолосч, зоотехникч, агрономч, ажилчин, сэхээ- тэн алдар цуутай олон хүн төржээ. Ууган сураг- чид нь Үр ачаа дагуулсан өвөө, эмээ болоо доо. Одоо 1600 гаруй охид, хөвгүүд суралцаж, олон арван багш хичээл зааж байна. Ах- мад төгсөгчид эх орныхо9 хаа нэгтээ хайрт СУргуу- лна дурсан санаж ажил үйлсээ гүйцэтгэж байгаа. Биднийг алдар нэр, ажил хөдөлмөр, эр зориг, эрдэм боловсролтой холбож өгдөг ачтан сургууль минь би- СУРГУУЛЬ МИНЬ Дэгдээхий насны дүрэмт хувцастангаа Дэрвэн хөөрөх болжмор шиг ижилсээд Хөгжин баясах сэтгэлийн догдлолоор Хүндэт сургуулиа хайрлаж явнам. “Хунгийн дэгдээхий хүүхэд насанд минь Хоёр жигүүр ургуулсан сургууль минь. Хотол эрдмийн оюун ухааныг Хонгор багад минь хайрласан сургууль минь. Өсөж том болоод сургуулна гээхгүй ээ. Өтөлж буйр суугаад сурсандаа гэнэдэхгүй эд. Долоон насандаа таны нвээлд орсон юм. Дал ная хүрсэн ч таныгаа мартахгүй ээ. Насан туршид сүлд хийморь болж Намайг хүмүүжүүлсэн тавдугаар сургууль минь. Ая дуу, найраг шүлгийн дээжээ танд Алд цэнхэр хадаг, аягатай сүүтэй өргөн барьяа. Арван нэгэн настай, пи2- нер Б. АНДАА (Улаан- баатар. 10 жилийн тав- дугаар сургууль. 5-ын «А» анги) : “нт------т-ттгттгтгт БАЙГАЛЬ 9ЭЖ Монголын байгаль орч- хамгаалах нийгэмлэ- | гийн ЇУ их хурлыг угтаж Төв Зөвлөл, радно телеви- зийн улсын Хороо, Д.Сүх- | баатарын нэрэмжит МПБ- ын Төв Зөвлөлөөс хамтран дунд «Байгаль. ээж» сэдэвт ра- хариултын уралдааныг 1989 оны хи ныг МБОХН-ийн Мэдээлэл пионер: сурагчдын до асуулт 2 Уралдаанд аймаг, хотын гуулийн чид оролцоно. рэгт миний оруулах нэмэр» гэсэн бүх мэ 14 ,хуртэл зарлаж дүүд дараах асуултанд анна. хариулна. с 1 асуулт: «Манай сур- тийн хөдөлгөөнд пионер сурагчид та бүхэн оролцож чадах бүхнээ хийгээрэй. Уралдаанд оролцох хүүх- Захиа бичээрэй Их наадмын хөөр баяр- тай өдрүүд одоо ч сэтгэлд тод. Пхеньяны тэнгэр дор олон нөхөдтэй болж тэдэн- тэй хоолой нийлүүлэн дуулж байсан минь саяхан билээ. Их наадмаас дэвтэр дүүрэн найз нөхдийнхөө хаягтай ирлээ. ДЗО-ны ХШ их наа. дамд оролцсон үе тэн- гийн найз нарынхаа хая- гаас Та нарт илгээв. 88- хна бичээрэй! ДЗО-ны ХШ нх наад- мын төлөөлөгч пионер М, АЛТАНГЭРЭЛ (Нийслэлийн 75 дугаар сургууль) ж 15 настай. Японд амьдардаг солонгос үндэсС- тэн, Англи, япон, солон- госоор ярьдаг. ж”14 настай, эрэгтэй. БНЛАУ-ын нийслэл Вьен- тьян хотын хөгжмийн сур- гуульд сурдаг. Орос ХЭ- лээр ярьдаг, ж 15 настай, эрэгтэй. Франц хэлээр ярьдаг. ж 14 настай, эрэгтэй. Орос хэлээр ярьдаг. ж 14 настай эмэгтэй. Дууны дугуйланд хичээл- лэдэг. Орос хэлээр ягоь- даг. (Радио асуулт хариултын уралдаан) ерөнхий боловсролын сур- гурваас наймду- гаар ангийн пионер сураг- «Байгаль орчноо хамгаалах үйл хэ- гуулийн туршлагын тал- бай» сэдвээр зохион бич: дэг хийнэ. Туршлагын аж- лын явцад юу сурав, сур- сан зүйлээ амьдралд яаж хэрэгжүүлж байгаагаа бич- нэ. (Тайлбартай гэрэл зур- гийн цомог, тар зураг байж болно). П асуулт: «Алтан тү- рүү» аянаар зохиосон аж- лын үр дүнгээс бичнэ. Ах эгч нартаа туслан эх ор- ныхоо тагиа, ногооны тал: жимс жимсгэнэ тарих, арч- байд томс, хүнсний НОГОО, . Заван “рромкоко Комоа оуд к«еёүү Хоконсемос5) мМмїп0агагуи Капое от 6-1Ч лал Кїу Бсхуу 14(Кллах Бохох, /0ад) 4.оос лат: АХл55о3 (./МассалХ ) с.МелХомес ,баталжаз 6їссе Ү 112/75-1-2 Саомье. Рїехлсд. Їе. беу Мо 88 2 де, болох 88900 тойн өмөХ Хоалсё ЖЭЛ” НаоїсЬь С.Эрос 777:9772:3) мОус. боло-Өбөєнүе зот 968 01 4 єв, КИМДР город Пхеньян,ройон По Дон Сан ивархал СонФон группд: 888 пояс М2Ф4 44. Єм. Ок ра 4чгмискд бүс! ул - оос Ц5-З50о ул өхальмуст-О. (о)р6 Роїбсход: САРД лах, оршин суугаа байр орчин, гудамж хорооллоо цэцэрлэгжүүлэхэд хэрхэн оролцож, юу мэдэж авснаа бичнэ. ЇШ асуулт: «Миний амь дарч буй орчин ирээдүйд» Чи амьдарч буй район, сум, хороо, хот. суурин, орон сууц, хашаа гудам- жаа ногоон төгөл болгоход ямар зураг төсөл хийх вэ? Мїэцгийн мандал, мод, бут, сөөг нь ямар хэлбэр, өнгө үзэмжтэй байвал та нарт аятайхан санагддаг вэ? гэдгийг зөгнөл, төсөл. Заг- вар зургаар харуулна. БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ Та бүхний материалыг «монголын РАДИОГИЙН СУРГУУЛЬ ХҮҮХДИЙН НЭВТРҮҮЛГИЙН РЕДАКЦ» хүлээн ашна. Уралдаанд шалгарсан СУ- рагчдын хэрхэн шагиаж урам- шуулах вэ? 1 байр 1. Диплом, гадаадын пионерийн зусланд амрах угуслга. 2 байр 2. Диплом, үнэ бү- хий зүйл. 3 байр 8. Диплом, үнэ бү- хий зүйлээр тус тус шагианЗ. Уралдаанд идэвхтэй оролц- сон 20 сурагчийг тусгай шаг- налаар шагнана. УРАЛДААНЫ КОМИСС УРАНДӨШИЙН НАМАР : 1 «Уран дөш» пнонерийн зусланд очсон хүн |бол- гон «Ямар сайхан газар вэ?» гэж дуу алдана. Түү- ний учир, байгалийн сай- ханд автсан буюу. Бидний хувьд бол «Ямар сайн хүүхдүүд вэ?» гэж мөн уулга алда- хад хүрч билээ, Юу гэвэл зуслангийн налгар сайхан дэнж, сүрлэг уулсын ХОО- роцдуур шуугин урсах Чигж голын хөвөөнөө цэн- хэр эргүүлийнхэн ажилла- на. 820 хүүхэд хажууд нь бужигнаж байхад тэр го- лын эрэгт нудэнд бөртийх хоггүй, ширхэг чихрийн цаас үзэгдсэнгүй. Усны цэнхэр эргүүлүүд голоо дагаж, уулын ногоон эргүүлүүд ой хөвчдөө гарч аяллаар яваа пионерүүдийг зохицуулна. Цэцэг, жимс, эмийн гамал яаж түүх, хөрс ургамлыг гэмтээхгүй ” байх талаар тэд ойлгуул- а. Баян байгальд нохойн хошуу, хүмүүл, үхрийн нүд, хад, ганга, аньс, мөөг тэргүүтэн алаглана. Нохойн хошууг хандлан ундаа, жимсээр чанамал хийнэ. Ганга өвсийг арц адил ариутгалд зориулдаг. Хү- мүүл, мөөгөөр хоол амтал- на. . Хүүхдүүд «Дэрвөн бэрх» танхимд шагай тог- лож, сүүдрэвч дор шинэ ном шимтэн уншиж, залуу зохион бүтээгчдийн бү- тээлийг гайхан сонирхоц- гоож «Бага олимп»-д өр- 122-ш--шшшаш-ш-ш-и“Є ,ТГЭ--!" --------1-0 БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ УЛАМЖЛАЛААС Ф Манай өвгөд дээдэс шувууны үүрийг эвдэх, өндгийг гэмтээх нь бүү хэл сүүлрээ хүргэхийг ч цээрлэдэг. |. Ф Ан амьтны үр төлийг алж хөнөөхийг шүгэл хэмээл үздэг байв. Ф.,ХШ зууны үеэс хун, тас зэрэг жигүүртэн, ХУП зууны үед халиу буга зэрэг ан амьтан, Хэнтийхан, Богдхан, От- гонтэнгэр, Дарь-Овоо зэрэг уулсыг дархлан хамгаалж В. ОДСҮРЭН сөлдөн хөгжилдөцгөөж ЧУ- хам л нар нь гарцгаана. Ням гаригт хүүхдүүдээ эргэж ирсэн аав ээжүүд цагаан идээгээр дайлуул- сандаа зуслангаас сэтгэл өег буцна. Энэ бол Уран Дөш зуслангийн зуны ХӨ- рөг, : Бууж мордохын зуур, ороод гарахын хооронд «Уран дөш» зуслангийнхан хүмүүст урам хайрлана. Эрхүү хотын «Ёлочка» зуслангаас пионер, сураг- чид ирж амарцгаав. Тэд нөхдийнхөө байгаль хам- гаалах ажил үйлсээс сурал- цав. «Уран дөш» ийн Төв Зөвлөлийн харьяа пионерийн зуслангуудыг уриалан үүрэг авсан тухай захирал Р, Дамдинсүрэн өгүүлж байж билээ Уран дөш, одоо намрын шар наран Дор чимээ аниргүй дүнсийнэ. Зуслан гийн орчинд хүүхдийн хөлд талхлагдаж хоцорсон (18: зар, гэмтсэн ганц. мөчир Ч байхгүй. Байгаль нь ЯГ л унаган төрхөөрөө. Д. ЧУЛУУНБААТАР 3 5, : (Хөвсгөл, Мөрөн, багш) | Санчир эмнэлгээс гарч ирээд нэг их удалгүй хин- чээлдээ орохоор шийдэв. Эмийн чөлөө дуусаагүй байгаа л даа. Гэвч хоцорс- ноо даруй нөхөж авахыг боджээ. Саяхан маш хүнд хагалгаанд орсон тул аав ээж нь хичээлд явуулах дургүй байлаа. Бүү яар. «Биеэ сайн тэнхрүүлж ава- хыг хичээ» гэж эмч нь Ч хэлжээ. Санчир өвчтэй байх хугацаандаа олон зүйлийг эргэцүүлэн бод- лоо, Аав ээжийнхээ тухай, ангийнхныхаа тухай, өвч- нийг нь анагаасан ачит эм- . чийн тухай, ирээдүйн ту- хай ер бодоогүй зүйл бай- сангүй, Ганц хоёрхон дот- но найздаа шивнэн шив- нэп ярьдаг үерхлийн ту: хай ч бодов, Ид цэцэглэж яваа 16 насандаа бодох зүйл юу эс мундах билээ. ..Зургадугаар ангид орох тэр нэгэн жил Санчи- “рын амгид Сувдаа охин “шилжин иржээ, Санчир арын ширээнд ганцаараа тул шинэ охиныг түүний хажууд суулгав, Тэр мө- чөөс эхлэн Санчир, Сув. даа хоёр дотно үерхэв, Сүүдэр ший үзсэн Ч, Дэл- гүүр хоршоогоор Ч хамт- даа л явна. Тэр хоёрыг ангийнхан нь нэг. үе их л шоолдог байж, «Ооны эвэр», «Хол- боо хоёр» гээд олон нэр авчээ, Гэвч тэд ер ажир- сангүй, «Бидэнд хүртээл- гүй» гэсэн шиг явсаар нэ- гэн жилийн нүүр үзжээ, Хойтон жил нь Сувдаа хөдөө шилжих боллоо, Мэ- дээж сайхан үерхэж бай- сан хоёр сална, гэдэг хэ- цүү л дээ, Тэд бие биеэ мартахгүй гэж тангараг- лав, Санчир: -- Сувдаа минь, бид холдоно гэхэд хэцүү л бай- на, Хэдийгээр хол суугаа ч үргэлж холбоотой байна шүү, Сайхан үерхэж бол- но шүү дээ гэхэд Сувдаа, -- Тийм дээ. Бидний нэг нь хөдөө, нөгөө нь ХО- тод байлаа ч үерхэл маань тасрах учиргүй. Сайхан үерхэлд садаа мундахгүй. Бидний үерхлийг таслах гэж хэн нэг хүн оролдож ч болох юм, Хэрэв тэгвэл хоёул бне биенийхээ нүү- рийг харан байж л учир зүйгээ олно шүү гэж хэл- жээ. Хүү охин хоёр бие бие- нээ мартсангүй. Захид- лаар харилцаж, утас шөр- мөсөөр хааяа боловч ярьж байв. Нэгэн өдөр Санчир хичээл тараад харьж явтал Тунгалаг гүйж ирээд, -- Чамд захна иржээ гзэд нэгэн дугтуй гардуул- жээ. Үзтэл «Сувдаагаас» гэсэн хаяг дурайв. «Сайн байна уу? Сан- чир аа. Чи битгий уурлаа- рай. Би буруу юм хийсэн гэдгээ мэдэж байна. Би өөр хөвгүүнтэй үерхэх бол- лоо. Түүний нэрийг Цэн- гүүн гэдэг. Их сайн хүү- хэд шүү. Би түүнд үнэхээр сайн. Намайг уучлаарай. Одоо чи намайг мартсан нь дээр биз. Хариу хүсэх- гүй Сувдаа» гэжээ. Сан- чир бүр алмайрч орхив.. Сувдаагийн бичигтэй яах аргагүй адил. «Хачин юм даа. Сувдаа ийм охин байсан гэж үү? Би итгэх: гүй байна... Юу ч болсон түүнтэй утсаар ярья» гэж бодоод гэртээ ч харилгүй холбооны газарт очив. Утсаар ярилаа. - Санчир болсон ЯВДЛЫГ НЭГД НЭГЭН- гүй ярихад Сувдаа тийм захиа бичээгүй гэж хэлэв. Яарч тэвдсэн үед тавхан минут юухан байх вэ? Тэр дороо л дуусав. Хэдийгээр бүхнийг ярэж амжаагүй Ч Сувдаа тийм захиа бичээ- гүйг мэдсэн болохоор Сан- чирын дотор жаахан уу: жирчээ. Гэвч хэн захиа бичсэн байх вэ? гэж »бо- дов, Анх захиа өгсөн Тун- галагаас баахан шалгаа- хад, . -- Сургуулийн НОМЫН сангаас Л авсан, Өөр хаа- наас ч аваагүй гээд үл хөдлөв. Түүнээс хойш Санчир, Сувдаа хоёр урьдын адил үерхсээр байв, Гэтэл Сан- чир хүндээр өвчлөөд эмнэ- лэгт хэвтжээ. Түүний өвчин олон жил болсон учир ар- хагшаад анагаахад бэрх- тай байжээ. Сайн эмчийн ачаар эдгэрсэн гэх боловч бие нэг л зовиуртай байв. Хоолонд дургүй учир нэ- лээд туржээ. Сүүлийн үед Санчирын толгойноос «Миний өвчин эдгэхгүй явсаар би бие барахад хүрвэл яана аа. Ер нь эмч нарын гүзэж бай-, гаагаар бол миний өвчин эдгэхгүй юм шиг байна. Тэд падаас нуугаад байна. Яаж надад хэлэх билээ дээ. Хэрэв тийм золгүй явдал тохиолдвол ДОТНО найз Сувдаа минь хэцүүд- нэ. Тэгэхээр одоо яах вэ?...» гэсэн бодол гарсан- гүй. Үнэхээр ярвигтай асуудал. Тэрээр удаан бод: лоо. Бодсоны эцэст нэгэн мэргэн шийд олов. «Сув- даатай ах дүүс шиг явья. Хэн нь ч хэнийгээ гоМм- доохгүй байнга бие биедээ тусалж, жаргал зовлонгоо хуваалцаж, бие биенээ хүндэлж явья» тэж.Ший- дээд энэ тухайгаа бичиж Сувдаад явуулав, Хэдий (М) ! 7 ингэж шийдсэн ч /Санчи- рын сэтгэл нэг л таагүй. Сувдаад ч энэ шийдвэр таалагдсангүй. Захианы хариуд тэр: «Санчир минь, чи ямар гэнэнээр сэтгэнэ вэ? Ташаарч байгаа бус уу. Чи үхэх учиргүй. Би найзыгаа хэзээ ч орхих- гүй. Үүрд хоёул хамт байх болно, Би чамд үнэхээр сайн шүү. Үүнээс өөрөөр чамд юу хэлэх вэ дээ. Сэт- гэлээ чанга барь, Эр хүн урт бодолтой, уужуу До: тортой байх ёстой шүү. Чамайг хүндэтгэсэн (Сув- даа» гэж бичжээ, Сувдаа эмэгтэй хүүх: дийн хиргүй тунгалаг сэт: гэлээр Санчирыг бодон захидал бичсээр, Ингэж түүнд чамд сайн найз бий гэж ойлгуулахыг чармай- жээ. Жинхэнэ үерхэл, сайн нөхөр гэдэг энэ аж. Тэр хоёр одоо ч сайхан үерх- сээр, Өсвөрийн сурвалжлагч Э. ЖАРГАЛСАЙХАН 22:38 Энэтхэгчүүдийн эрхэм нэгэн ёс 2000 гаруй жилийн тэр- тээд цэцэглэн хөгжиж байсан Мохенжидара хотын суурь, мөн үеийн Наландаагийн их сургуулийн ухдас, 1800 жи- лийн өмнө урласан Ажен- таа, Илорагийн 200 гаруй агуй сүм, ХУП зууны үед босгосон Тааз Махил бунха- ныг үзэж, Махабхарата, Ра- маяна зэрэг туульсын суд- руудыг уншиж суухад Энэт- хэг орон үнэхээр л эртний соёл иргэншлийн алтан өл- гий гэдэг нь маргах аргагүй- гээр сэтгэлд бууж бишрэл хүндлэл төрүүлнэ. Энэтхэгт нэг их сайхан юм байдаг нь тэд ахмад үе, өв- ГӨД ХӨГШИДӨӨ ДЭЭДЛЭН ХүнН- дэлдэг эрхэм заншилтай, Энэ нь Европоос ялгагдах Азийн түгээмэл ёс уламжлал 00- лой. Энэтхэгчүүд, ялангуяа хөдөө орон нутагт нэгдсэн гэр бүлийн журмаар амьд- рах ёсыг одоо болтол барьж байгаа нь их сонин, Нэг ай- лын хөвгүүд, тэдний үр хүү- хэд ач гуч нар нь эх эцгээс салж айл өрх тусгаарлаж га- рахгүй: гаднаас эхнэр авчран нэг дороо хамт амьдардаг. Харин бүсгүйчүүл нь эрд гарч төрсөн гэр орноо орхин «хүний хүн» болон явдаг байна. Нэг дор ингэж амьдрахдаа хамгийн ахмад нь залуурдан захирна. Дөрвөлжлөн барьсан байшин хашаан дотор Хүн, мал бүгдээр хамт амьдарна. Нэгдсэн нэг гал зуухтай. Хоолоо хамт хийж иднэ. Айл нэгдсэн төсөв мөнгөтэй, Га- зар тариалан, мал аж ахуй- гаас орох орлого, хүмүүсийн гадуур ажил хөдөлмөр хий- гээд олсон мөнгө тоо ёсоороо тэр айлын нэдсэн санд орно. Энэ сан хөмрөгийг юундаа, хэндээ хэрхэн хуваарилж за- рахыг тэр айлыг тэргүүлж байгаа ахмад л мэднэ. ИХ, бага мөнгө олдог хэн ч бай тэр ахмадын өмнөөс дууга- рах ёсгүй. Хэнийгээ ямар ажил мэргэжилтэй болгох хэнийгээ хаанахын хэнтэй гэр бүл болгох, хэндээ ямар хув- цас хунар, гоёл чимэглэл хийлгэх, хэдийд ямар хоол. унд идэх, унаа хөсөг юу ХЭ- рэглэх зэргийг айлын тэргүүн ахмад л мэднэ. Энд ёстой л «хүн ахтай дээл захтай» гэ- дэг ёс хатуу мөрдөгдөн бай- даг юм. Харин сүүлийн үед сургууль соёл хөөцөлдөж, ажил мэргэжлээс болоод за- рим үр сад нь өөр хот газар тусдаа суурьшиж амьдрах тохиолдол нэлээд гарах бол- лоо, Гэхдээ л тэдэнд ахмад хүний заавар сургамжийг зайлшгүй биелүүлэх. журам байдаг. «Би хэдийд ямар эхнэртэй болохоо мэдэхгүй л. байна. Эпэ бол аав ээжийн мэдэх хэрэг» гэж их дээд сургууль төгсчихөөд. ажил хийж яваа залуу ярих нь олонтаа таа- ралддаг. Хал үзэж, хашир таньж, хүнийг таних таньц:. тай болсон ахмадуудаар на- сан туршийнхаа ханийг заал- гах ч алдаа бага гардаг тал- тай юм уу гэж бодогдоно. Энэтхэгт овог удмаа зал- гамжлан барих ёсыг хатуу сахиж «овгийн модыг» на- рийн хөтөлдөг. Овог удмын Манай сонин «Хамгийн эрхэм ёс» булан нээж ард түмнийхээ уламжлалт зан үйлийн ёс дэгээс өргөн нийтэлдэг билээ. Бид энэ булангийнхаа агуулгыг улам өргөжүүлж дэлхийн олон улс, үндэст- ний ёс заншил, зан үй- лийн онцлог сониноос ний- тэлж эхэллээ. Солонгос, Хятад, Япон, Вьетнам, Афган, Герман, Куба, Англи... Франчуу- дын эрхэмлэн дээдэлдэг уламжлалын тухай та бү- хэн унших болно, нэрийг уламжлал болгон хад- гална. Жишээлбэл, хойд Энэтхэгт Шармаа, Дунд Энэг- хэгт Гунжаа, Бенгальд Му- кержий гэдэг овог их түгээ- мэл байдаг Удам судрыг ийнхүү сахих нь цус ойр- тож, яс муудахаас сэргий- лэх нэг сайн талтай. Тосгон тосгоноороо бараг нэг удмын- хан байдаг. Тэр тосгоныг Панчааят гэдэг тавтын Зөв- лөл захиран шийтгэнэ. Энэ зөвлөл бол дээд газраас то- милсон буюу, сонгууль хүлээс сэн дарга-нар биш юм. Тос- гоны хамгийн ахмад таван хүнээс л бүрэлдэнэ. Энэ зөв- лөл тосгоны алба амины бүх хэргийг шийдвэрлэн заавар- лахын дотор зарга хэрүүлийг хүртэл учир явдлыг нь олж шийдвэрлэдэг. Энэтхэгчүүд ахмад дээдсээ. үнэн сэтгэлээсээ хүлээж хүн- дэлнэ. Уулзахдаа гараа на- манчлан мэндэлж, хөлд нь унаж өлмийд нь гараа хүр» гэж сайх гараараа духаа ар» чина, Энэ нь ахмадын өл, мийн тоосыг магнайдаа залж байгаа дээд хүндлэл мөн, Өвгөд хөгшидөө Хамгийн хүндтэй газраа суулгаж, амттай өөдтэй бүгдээ түүнд барина. Ахмад хүн, хоол унданд гар хүрээгүй цагт хэн ч урьтаж идэх ёсон байх- гүй, Ахмадын Өмнө тамхи татах, архи уухгүй, Тэдний дэргэд элдэв бусын марзан шог юм ярих, худал хэлэх, завхай дуу дуулах, өрнөдийн бүжиг хийх, маргах хэрэлдэх зодолдохыг цээрлэнэ. Ахмад хүнийг ирэхэд гэ- рийнхээ гадна угтан авч үүдэн дээр усаар хөлийг нь угааж өгөөд «амттай хүйтэн ус уугаарай» гэж дайлна. (халуун оронд хүйтэн ус шиг сайхан юм үгүй), Зулын баяр, будгийн наад- мын үеэр манайд цагаан сар болдог шиг аль ахмадындаа нэн тэргүүнд цугларч ёслол хүндлэл үйлдсэний дараа бусад айлаар хэсэж болно. «Хамгаалах зангиа» | гэдэг баяр болдог. Энэ өдөр эмэг- тэйчүүд хөгшин залуугүй өөрөөсөө ахмад насны эрэг- тэйчүүдцйн бугуйнд утас уяж өгнө. Энэ нь «Ах та энэ жил- дээ аливаа нэгэн гай түйт- гэргүй амар мэнд байх бол- но» гэсэн билэг ерөөл ажээ. Ахмад дээдсээ нас бара- хад чадал чинээ нь хүрч гэ- мээж нь цагаан зандан мод, шар тосоор шарилыг нь. ша- тааж чандрыг нь Ганга мө- рөнд аваачиж хийхийг эрхэм- энэ, : Ийнхүү энэтхэг хүн ахмад дээдсээ хүндлэх ёс нь утга төгөлдөр олоц мяпган жи» лийн уламжлалтай билээ, Хэл судлаач мж АХ ДҮҮ (Үлгэр) Эрт урьд цагт ах дүү турван өнчин хүүхэд бай- жээ, Айл хэсэн юм гуйж амь зуудаг байв, |Нэгэн өдөр айлаас юм гуйхаар явцгаав. эгсэй чинь нэг айл хонины хүзүү, бас нэг айл ганц аяга будаа өгөв. Ах дүү гурав хээр тал руу зургаан хүзүү, ая- га будаагаа аваад явжээ. Тэгээд Хоол хийхээр ший- дэж, айлын нутаг дээрээс тогооны тал ширэм олоод нэгэн өндөр уулын энгэр өөд ЯВЖ ОЧИВ. «Хүний бага хөдөл- дөг, шувууны бага жиргэ- дэг юм. Хоёр ах нь сууж байя. Миний дүү аргал хоргол түүгээд ир» гэж дүүгээ явуулжээ. Явчихсан хойгуур нь хүзүүгээ чанаад нэгийг нь дүүдээ тавнад тавыг нь хо- ёулаа хуваагаад идэж гэ- нэ. Дүү нЬ аргал түүгээд ирэхэд ах нь, --. Таван хүзүүтэй хонь юмаа, Хоёр ах нь ахма- 1 : Эрт цагт би аялан явах зуур нэг айлд хонох 0о- лов, Тэгээд шөнө морио аргамжиж гэрт ирээд ун- тахыг завдаж усаа нийх тэсэн хамар минь үгүйд тайхаж толгойгоо тэмтэр- вэл бас толгой байхгүй, бүр их гайхаж тэр даруй тээгдсэн толгойгоо эрж га- рав, Эрсээр (морь аргамж- Түрүүч нь 2857 дугаарт 1-2 25 эргэ дэмшй ил хх ййихл2 той төрөл болох үлгэр, .сан газраа очвол ГУРАВ даараа хоёр хоёр хүзүү идлээ. Дүүдээ нэг хүзүүг нь тавилаа гэжээ. їШөлөнд нь будаагаа буцалгаж байсан чинь өнөөх ширэм нь хагараад асгачихаж гэнэ. Тэгэхэд дүү нь, -- Одоо гурвуулаагур- ван тийшээ явья, Ах дүү гурвуулаа сан, аман хү- зүү зургуулаа сан, Амны хишиг дутахад бас нэг нь алга бандаг байжээ, Шө- лөнд нь аяга будаа орхиод О0чих гэсэн чинь ТОГОО Х8- Гараад үнсэн буун дайн болж бас байхгүй боллоо, Ингэхлээр гурвуулаа ха- рангадаж үхэлтэй биш, барьж байгаа гурван мо- доо ЭНД хатгаад гурван тийшээ явья, Гурван жил болоод энэ модоо эргэж үзье, Сайн сайхан өнгөтэй байвал. амьд байна гэж бодьё. Ойчиж гэмтсэнийг нь үхэж гэж бодьё гэжээ, "Тэгээд гурвуулаа гур- Бан тийшээ явжээ. Явсаар байгаад хамгийн бага дүү нь нэгэн газрын хаан бо- лоод суужээ, Дундах нь айлд зарагдан- зарцлаг- даж орох оронгүй, оочих аягагүй дөнгөн данган шар наран бор хоногийг өнгө- рүүлэн байжээ. Их ах нь энд тэнд явж байгаад турж үхсэн байж. Нэг өдөр дунд ах нь нө- төө гурван модоо үзэхээр явжээ. Явсаар байгаад очиж гэнэ, Тэгсэн - чинь хамгийн бага дүүгийн мод их сайхан ургасан байв. Их ахын нь мод хугарч унаад хувхайрсан байна гэнэ, Өөрийн нь мод муу- хан, өнгөгүй байж гэнэ. Тэгээд, - Ер нь их ах минь үхжээ. Дүү минь амьд ОО 117127) 997ба дэ харин тэнд миний толгой наран тал нь намайг харж наг наг инээж, сүүдэр тал нь шазав татав болж) байлаа. и Бас иэг өдөр явж бай- тал давааны цаанш нэг юм дав тав, гүвээний цаана нэг юм гүв тэв гэж бай- санд би эна уулын цаана ямар нэгэн баян айл эсгий- гө авах болжээ, Есөн уут- иаас нэг нь хуурамч мөн- төөр дүүрэн байжээ. -- Үлгэр гэж юу вэ? гэж нэг хүүхдээс асуулаа. гоо хэсэг илснээ, -- Ардын аман зохиол гэж хэлэв. -- Тэгвэл домог үлгэр гэж юу вэ? гэж бас асуулаа. Энэ хоёрын ялгааг хэлнэ байх гэж бодсон. Тэгтэл домогтой үл- гэрийг домог үлгэр гэж билээ. Бид энэ дугаарт ардын аман зохиолын нэгэн сонирхол- домог үлгэр, шог үлгэрийг ин тэллээ. Уншигчид та иар тэдгээрийг уншаад ялгааг мэднэ. ДОЛДУГААР БОДЛОГО 6 ширхэг шүдэнзээр тэнцүү талт гурвалжин дөрвийг байгуул. Шүдэнз хугалахгүй ба гурвалжны аль нэг талд бүрэн хамаа- рахгүй нэг ч шүдэнз байж болохгүй. Худалдаачин нэгэн та- ЯВ хүнээс 9 уут мөн- Иймд жигнүүр ашиглан, хоёрхой хэмжилт хийсний дараа худалдаачин хуу. рамч мөнгөтэй уутыг ил- рүүлжээ, Хуурамч мөнгө жингээ- рээ Жинхэнэ мөнгөнөөс хөнгөн болно, Яаж хэмж- сэн бэ? ЕСДҮГЭЭР БОДЛОГО Нэгэн математикч найз- ИНДЕКС--14140 байгаа юм байна, Дүүгээ сураглаж, чадвал уулзь гэж бодоод явжээ. Баруун урд хязгаар очоод сураглаж гэнээ, Тэг сэн нэг хүн «Манай хаа. гурван өнчин хүүхдийй. нэг юм гэнэ билээ. Ам зуулга тасрахдаа хүр гурван тийшээ гарсан гэж ярьдаг юм гэнэ билээ» г жээ. Ах нь тэр дүү минь! мөн байж магад гэж.- доод хаантай уулзахаар явж гэнэ. Уулзах гээд очсон чин үүднийх нь харуул оруу лахгүй байжээ, Тэгээд г рав, дөрөв хонов, - лээр ухаан зарж нэг өдөр тэр хааны няравт «Урды бэрх цагт, өндөр уулый өвөрт ах дүү | гурвуулаа байхад аман хүзүү байж билээ, Будаан цэрэв бужигнаж, үнсэн буун тийш гарч билээ» : хаандаа хэлж өгөөч х мээн гуйж. гэнэ, Нярав хаандаа, хэлүүлсэн үгийг дамжуулжээ, Хаан бодож, байгаад «Тэр хүнийг оруут лаад ир» гэжээ. Ингээд ах дүү хоёр уулзаад амар, сайхнаар жаргаж гэнэ, ) гээ хийхээр ноосоо савж байгаа байжээ гээд очтол харин тарвага ноохо: савж байлаа гэжээ ш ! Нөгөө нэг өдөр нэг айлд очтол тэр айлын эхнэр то» гоогоо толгой дээрээ хө мөрч гэрт орох гэж ява- хын зуур «За далан хуг далч гуай юу байна. Та нэг сайхан худал хэлж орт хиоч» гэхэд «Би чамд хуг дал хэлэх байтугай тэн» гэрт түймэр гараад яах ар» нөгөө эхнэр «Хаа?» гэ? тэнгэрийг харах гээд гоогоо газар алдан хагалж, билээ. ТЭНГЭРИЙН - ї 1 ЗАМЫН! (Домог үлгэр) Урд-уу дэ-эр цагт үй тү- мэн хүн, цэрэг, мал, ба- руун зүг аян дайн их нүү- дэл хийж яваад нэг хэсэг нь дээд тивд гараад явчих- сан юм гэдэг, Тэгээд тэр олон хүн малын зам нь ог- торгуйд шөнө тодрон ха- ! рагддаг гэдэг, Тэр цэрэг- тэй явсан Хөхдэй мэргэн хаан арын гөрөөсийг ар- тал (хоргол) болтол, өв- рийн гөрөөсийг өтөг шо- роо болтол намнаж, гур- ван марлыг хөөж дунда- хыг нь нэвг харвасан сум нь улайж харагддаг, їур- ван марлын гурван янза- та нь эхийгээ дагаж дав- хиад хойноос нь Хөхдэй мэргэний Асар Басар хоёр “нохой нь хөөж явдаг гэж -өвгөд яриад Хөхдэй мэр- гэн. од, гурван марал од, турван янзага од, Асар Ба- сар хоёр-нохой гэж од руу заадаг, Алтан гадас гэж Хөх- ДЭЙ мэргэн аян дайнд уна- Даг хоёр шарга морий нь аргамжсан гадас байдаг юм гэдэг, Тэр хоёр шар- тыг долоон өвгөн сахиж манаж, шөнөд нь хоёр могжоохон УЧИР шаргыг дагаж, алтан Г дас эргэж явдаг гэж Х. лэлцдэг. Тэр долоон өвга4 нийг бас долоон бурхан гэж хэлэлцдэг ёс бий, Ал дээр цагт. тэнгэрт дэвши дээд тивд гарсан өвгөди хойчийн хүн бурхан гэ? гүй яах вэ? Тэнгэрт халн сан хүнийг Бурхан 0о:р лоо гэж хэлдэг ёс бийг зар! ДААГАТАЙ ЖОГЖОоОХоОНн ХҮҮ (Шог үлгэр) : Эрт урьд цагт манжийн хааны үед нэг хаан нут- тийн ардыг хэл амаараа даван дарлаж байж гэнэ. Тэр нутагт Могжоохон даагатай 2Когжоохон хүү байж гэнэ. Нэгэн өдөр Жогжоохон хүү Могжоохон даагаа унаад дарданхан замаар шавхранхан гуя- даад давхиж явтал шулуу- хан нүх рүү, шулданхан зурам гулданхан гээд ор- чиж гэнэ, Гүүний нүхийг уханхан утанхан сууж бай- тал хар азарга унасан, хар дахтай хааны адуучин хүн ирээд «Чи юу хийж бай- гаа эцгийеэ түрүү вэ?» тэж асууж гэнэ, Хүү «Шу- луухан нүх рүү шулдан- хан зурам гулданхан гээд орчихоор нь уханхан утан- хан сууж байна» гэж ха- риулсанд адуучин «Яасан цэцэн үгтэй гайхал вэ? Тэнгэр ниргэг чамайг» гэв. Хүү «Дахтайгаар нь та- ныг ниргэг, далантайгаар нь азаргыг тань ниргэг. Уртаар нь уургыг тань ниргэг, өнөрөөр нь хааныг тань ниргэг, өнчнөөр нь намайг өршөө!» гэв, Гэ- тэл адуучин уурлаж, хаан- даа очиж мэдүүлэх гэтэл хаан эзгүй байв. Тэгээд хааны хатанд мэдүүлжээ, Хатан нь хүүг дуудуулж авчраад байцаах гэтэл хүү: «Ямаан толгой ямбанд ор- доггүй, янтгар хатан хуу. жишиж-с даа дөрвөн оронтой дурын тоо бичихийг санал болго- жээ, Найз нь цаасан дээр санасан тоогоо бичиж дуус- магц, нөгөө математикч өөр цаасан дээр бас нэгэн тоо бичээд, найзынхаа хармаанд хийв. Тэгээд найздаа дахин дурын дөр- вөн оронтой тоо бичихийг санал болгов, Найз нь са- насан тоогоо бичсэний да- раа математикч өөрөө бас нэг дөрвд оронтой тоо үхбаатарын нэрэмжит улсын хэвлэлийн Дао 5 комбинатад хэвлэв. линд ордоггүй, тэмээн тол гой тэвшинд ордоггүй тэнтгэр хатан зарга шүү дэггүй, хонины й хоймроо домбойдог, хотгор сайхан. ноёноо гаа хийж байгаа вэ?» гэж. Хүү: ний эрхий хуруу, домч хү» ний долоовор хуруу, хув раг хүний хувхай толгой! мөлжиж сууна» гэв. Гэг тэл хаан ирээд хэрхэн учир уяулсныг асуужээ! Хүү хатан, адуучин хоёр той хэрэлдсэнээ бүрэн хэлт бэл: хаан «Хүү чиний зөв» гээд шан хүртээж явуу лав. нэмж бичээд, нийлбэрийг 84 » . найзаасаа | олохыг хүс» чээ. Хэдэн хормын дараа найз нь нийлбэрийг хэлэ- хэд математикч «Уучлаа» .4 рай! Би аль хэдийнэ хє рнугий нь гаргаад ха) маанд чинь хийчихсэ шүү дээ!» гэжээ, Найз н ган үзвэл, хариу нь таарч байлаа, Яаж мэдсэн бэ? х ОЯГ| 27 9 Дөрөвдүгээр сарын нэгнээс аравдугаар сарын | нэгний хооронд 800 тшио- нер, сурагч хөдөлмөр зус- 15112:1:2)19 К НАЙРЛМДЛЫН САРД Хоёрхон хонсгийн дараа й хоёр орны уламжлалт найрамдлын сар эхэлнэ. Энэ зөвлөлт социалист бүгд найрамдах “Таджик улсын найрамдлын й сшөх юм. “2 Мөнгол пионерүүд Таджик нөхдөдөө захидал бич “зиж тэдний дуу бүжгээс сурч, түүх соёл уламжлалаас 1 олноороо уншина, ЗУРАГ ДЭЭР: 10-ын «А», «Б» Ш. Мөнхбаяр нар төмс ялгаж байна. ХОЛ 20 - ХОО-2и, ОО Лал лллулчл уул ллуалүллалоошллшлшлОүллжлэлгэгллулс лу ланд амарч Батсүмбэрийн сангийн аж ахуйгаас 90 га талбайг түрээсээр авч төмс хүнсний 20 төрлийн но- гоо тарьж 600 шахам тони ургац хурааж байна. : » Төмс 120 тонн, ногоон сонгино 64 тонн, бөөрөн- хий сонгино 44 тонныг гэ- рээнээс илүү хураалаа: 5 Найман зуун .мянган төгрөгний төмс, хүнсний ногоо борлуулахаас нэг сая төгрөгийн бүтээгдэхүүн борлуулаад байна. 9 Сурагчдын хөдөлмөрийн хөлсөнд 60 мянган төгрөг олгож, үлдсэн цэвэр ашгаа- -фаа гинжит трактор авч төмсний тариалангийн тал- байг нэмэгдүүлнэ. 9 Хорь гаруй жил ашиг- лагдаагүй байсан ДТ-54 трактор, /ЛД-10 Сборнойг засварлан ажиллуулав. 5 Гурван зуун наян мян- ангийн сурагчД. Баяраа, тэг-уттэүнэлээалллтерктогтрав тал лс тэрттуүтээгэээиэиртт-тттэрчлвэгсэг- хань 4 46 3 5 8 23 ЖИЛДЭЭ Р. Олонбаяр, 00 ган төгрөгийн төсөвт төгтэй 120 хүүхдийн байр: барьж 250 мянган төгрө-ї гийн тоног төхөөрөмж ши-, нээр авлаа. 42) Ийм товчхон мэдээ нийс-г лэлийн УЇ сургуулийн Хө” дөлмөр зуслангийн өдрийн мэдээ, ханын сонинд гар-! чээ, “Товчхон мэдээний дэлгэрэнгүй агуулгыг сур- р валжилсан- тэмдэглэлийг 11 нүүрээс уншаарай. Ї (| Ё Ё! ї р 1 ! 1 Ї | бн ЗУРАГ ДРОР- Таджинийн Яхч хэмээх тосгоны вгод, хогшид хүүхэд Эс залуучууд хамгийн идэвхтэй уншигчид билээ. Тос тоны гудамж талбай нийтийн хөсөг, цоцэрлэгт хүрээлэн, сууц орчмын сүүдрэвч хаана д бод хаана дом шимтэн уншигчид тааралдана, АШН-ээс ирүүлсэн гэрэлд зурар 0... ДАХЬ 1 М59 (2480) | 1989 оны аравдугаар її сарын 4, ї ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө Ї НОГООН ГЭРЭЛ, ЦАГААН ШУГАМ 9 Замын хөдөлгөөний дү- рэм ямар зорилготой юм 1 бэ? Т настай сурагч Х.ХҮДЭРЧУЛ (Улаанбаатар хот) Одоо үед бичиг үсэ үл мэдэх явдал байж болшг Їгүй нь ойлгомжтой. Бас хүмүүст заавал мэдэж бай- вал зохих өөр нэгэн зүйл “бий, Тэр нь замын цагаан толгой-замын хөдөлгөөний дүрэм юм. Хөдөлгөөний гдүрэм нь зам дээр хэв журмыг сахиулж бэхжүүз лэх, жолооч зорчигчдын аюулгүй байдлыг ханга- схын тулд үйлчилдэг хүч бүр ягштал биелүүлэх ёс- той хууль юм. » Замд яагаад олон ЯН- зын тэмдэг тавьдаг юм бэ? 8 настай сурагч Д. БОЛОРЧИМЭГ, (Улаагбаатар хот) Янз бүрийн тэмдэг нь зам дээрх болзошгүй аюуз лын тухай жолооч нарт анхааруулах зорилготой юм. Бас зүг бүрийн ХӨ- дөлгөөнд тодорхой хязгаар тогтоож өгнө, Колооч нарт хөдөлгөөний журам» онцлогийг урьдчилан мэ- дэгдэх зорилгсор тэмдэг тавьдаг юм. “ Явж байгаа авто ма- шин тэр дороо зогсож чаддаггүйн учир юу вэ? ! Сурагч Д.БАТГЭРЭЛ (Хөвсгөл) | Автомашин тоормослосч “ны дараа явж байсан хү, чээрээ (инерцээрээ) хэсэс хугацаанд тодорхой зам туулна. Тэгэхээр хэдий чич нээ хүнд жинтэй машин Їбай-х3 төдий чинээ урт замд зогсож чадахгүй явах нь байна шүү дээ. Ер нь хурдтай хөдөлж буй ямар ч биет огцом зогсоно гэ- дэг их түвэгтэй. Шөнийн цагт дугуйгагд зорчихдоо ямар тоноглол хийх вэ? Сурагч Ц..БАЯРБОЛД - (Цэцэрлэг хот) вю-е Шөнийн цагт дугуйчх гаар зорчихдоо урд талдаа цагаан өнгийл гэрэл, хойд талдаа улаан өнгийн гэрэл ойлгогч хийх ёстой, Тийм гэрэл ойлгогч ямар ч Хач ранхуйд дугуйтай хүн явж байгааг жолооч нарт анхаа- руулна. " Хүүхдэд хэдэн наснаас эхлэн гудамж замаар уна- даг дугуй жолоодохыг зөв- шөөрдөг вэ? Сурагч Г.ЗАНАБАЗАР (Дархан хот) Хотын гудамж замд 14-өөс дээш насны хүн Дугуй унахыг зөвшөөрнө Хошууч СЭСЭЭР. соус сэнитилвиитишэиит эжээтэттээээтэээттсггэгооо 000 Рэнцэн гуайг хүүхдүүл «Аав багш» гэлцэнэ. НЭ- гэн хүү. - Бид энд 4-5 жил амарч ажиллахдаа Рэнцэп багшийн ачаар төмс. сон- гино тарьж арчилж ур гуулж сурлаа гэхэд сур- туулийн ня-бо Цолмон. - Зөвхөн хүүхдийнх ч биш, бүх багш ажилчдын аав байш. Өнгөрсөн хавар энд бөө- рэнхий сонгино. төмс та- рина гэхэд сангийн аж ахуйн мэргэжилтэй. ногоо- чид гайхаж. -- Огт ургахгүй, лаг шавартай, намар эрт хүй- тэрч хяруу цохидог газар гэлцэж байсан. Тэгтэл ма- най Рэнцэн багш. -- Ургана. ургахгүй тэ- дэг чинь эзэн хүнээс шалт- гаална гэж хэлээд л тарь сан юм. Нэгэнтээ түрээ- сийн гэрсэтай болохоор миний хувьд айж л байлаа. Гэтэл бид нэг га-аас 22 тонн бөөрөнхий сонгино. 23--25 тонн төмс хурааж байна. Хүний мэргэжил, хүчин зүтгэл тэдэг сайхан ЗУРАГ ДЭЭР: НЯ ТВГВВГТЗҮ юм даа гэв. Аав багшийг сурагласаар ногооны тал- байд олж уулзав. - Сангийн аж ахуйн мэргэжлийн ногоочид НЭГ га-гаас 6--7 тонн төмс, Т--8 тонн сонгино Ху. рааж байгаа гэнэ. Танай сурагчид нэг га талбай- разс 23--25 тонн төмс. 10--14 тонн ногоон сОН- гино хураажээ, ургахгүй гэсэн газраас бөөрөнхий сонгино 22 тонныг авсан аж. Мэргэжлийн ногооч- доос сурагчдын тарьсан ургац илүү байгаагийн уч- рыг тайлбарлаж өгнө үү? гэв. -- Манай сурагчид 1У сарын нэгнээс тарих үрээ наранд хатааж цэвэрлээд сайн соёолуулсан. Тэр үед ногоочид үрэндээ гар хү- рээгүй л байв. Бид соёо- луулсан үрээ тарих газрыг горимын дагуу хагалж, бор- доогоо сайн хийсэн, Харин ногоочид тарих үрээ гүй- цэд соёолуулж амжаагүй Юройтуулж бараг шавар- тай нь суулгасан. Манай сурагчид зэрлэгийн Ццэ- вэрлэгээ усалгааг яг жур- маар нь хийсэн. Тэгээд Ч талбайн хөрсөнд зөвхөн төмс, сонгино л ургасан, Үүнд л учир нь байгаа болов уу. 4 -- Танайх түрээсийн гэрээ хийсэн анхны нам- раа бүх төрлийн ногоог гэрээнд зааснаас хэд да- хин давуулан ургац авчээ. Энэ нь түрээсийн гэрээ- ний давуу талыг нотолж байна. Чухам сурагчдын хувьд ямар ач холбогдсл өгч байна вэ? -- Ахлах ангийн сураг- чид 4--5 жил ажилласан. үндсэндээ мэргэжиж бай- гаа хүүхэд гэж хэлж бол- но. Тэглээ ч гэсэн тэрээгүй. өмнөх жилүүдэд үр с0ёо- луулахаас эхлээд эцсийн ургац авах хугацааны дамжлага ажиллагаан дээр хүүхдүүд маань дагнах байдлаар ажиллаж байсан. “Годруулбал бид эзэлжин- дээ хийх ажлаа хийвэл Пйоллоо. Бид үрээ соёо- луулбал боллоо, Эсвэл газраа хагалж дуусгаваАл гүйцээ, бусад ажил бид нарт хамаагүй гэсэн ойл- голттой байсан юм. Түрээ- сийн гэрээ хийснээр ма- най сургуулийнхан, | бид Ургац алдвал төлбөр төл- нө, өндөр ургац авбал ашиг елно гэдгийг сайн ойлгосон. Бид га-гаас авах ашиг хэр болохыг эдийн засгийн тооцоо хийж хүү- хэд бүр ухамсарлан мэдсэн юм. Ийм л нийгэмч сэт- тэлгээгээр хамтач үйл ажиллагаанд нэгдсэн нө ач холбогдолтой боллоо. -- Эвдэрсэн трактор, борнойг урьд жилүүдэд яагаад засварлан ашиглаж байгаагүй юм бэ? - Тиймээ. Энэ тухай олон хүн сонирхож байгаа юм. Чухамдаа түрээсийн тэрээний заалтыг давуулан биелүүлэхэд нөөц болол- цоогоо дайчлан ажиллах хэрэгтэйг багш. сурагчид. ажилчид сайн ойлгож, хэн юу санаж, сэдэж чаддагаа гаргасан хамтын чармайл- тын үр дүн юм даа. -- Сурагчдад хөдөлмө- рийн хөлсөнд 60 мянган төгрөг олгосныг мэдэзэл- жээ. Өмнөх жилүүдтай харь- цуулбал хэр их өссөн тоо вэ? -- Урьд жилүүдэд нэг хоногт нэг хүүхдэд дунд: жаар дөрвөн төгрөг олго- дог байсан. Өнөө жил хоолны зардлаа хасаад нэг сурагчид 7--8 төгрөгний хөлс оногдож байна. Нэгэнт бидний үйл ажил ашигтай болохоо харуул- лаа. Манай сурагчид тэр машин техникийг зөв эзэм- шиж чадаж байгаа тул сангийн аж ахуй трактор, комбайн өгөхеөр тохирч байна. Юуны өмнө сурагчдаа болгож. телевизор, тохилог байртай тасаг бүрийг хүлээн авагч, хөгжим тог- луулагчаар хангалаа. Ирэх зунаас бие султай хүүхХ- дийн сувилал, багш на- рын амралт нээж ажил- луулна. Цаашид | сурагч- дын чөлөөт цагт зориул- сан соёл ахуйн иж бүрэн хангамж бий болгоно. Зуслангийн ойролцоо туслах аж ахуй байгуулж. сурагч багш нарыг сүү. айраг, хүнсний ногоогоор хангаж илүү гарсан хүнс- ний бүтээгдэхүүнээ багш ажилчиддаа зориулах бол- но. Хүүхэд бол шинэ юманд их сонирхолтой байдаг. Дандаа төмс, сонгино тарьж уйдаахгүйн тулд чинжүү, гоньд, улаан лооль, өргөст хэмх зэрэг нарийн ногооны талбайг өргөтгөж туршлагын журмаар тарь- сан. Энэ бол хүүхдийн со- нирхлыг илүү их татах тө9- лөвтэй. Ирэх жил талбай- гаа нэмэгдүүлнэ. Б. Энхтуяа, Д. Янжич- лхам. Ц, Чулуунцэцэг. багштай 10-ын «А» 8-ын «А», «В» ангийн хамт олон, сурагчдаас -Төмөр- баатар, Олонбаяр, Болор- маа. Мөнхбаяр, Баяраа. Пүрэвсүрэн гээд хөдөлмөрч. алтан гартай хүүхэд олон бий. Захирал Лхамцэрэн. ня-бо Цолмон хоёр залуу хүн гэхэд ямар ч туршла- гатай хүнээс дутахгүй тү- рээсийн гэрээг эдийн зас- гїйн тоодоон дээр сайн рохион байгуулж байгааг хэлэх учиртай гэв. УЇ! сургуулийн багш ажилчид, сурагчид хөдөл- мөрийн явцад улам бүр нэгдсэн хамтач ажилсаг, санаачлагч хамт олон бол» жээ. Урьдчилсан тсоцоо- гоор тус хамт олон нэг сая төгрөгийн бүтээгдэхүүн борлуулаад байна. Энэ бол нэг сургуулийн хувьд их тоо. Үлгэр туурзалтгй үйлс. со БОДООШ 10:ын «А» ангийн сурагч Х. Пүрэвсүрэн төмсний хаягдал шалгаж байла. -- Сурагчид түрээсийн гэрээгээр авсан комбайнаараа томс-.Ххурааж байна. ЁО. ашилг”, Гайгаль хамаалах сард сурагчид оролцөж загасчдаас 27, 54 дүгээр «сургуулийн У! ангийн сурагч Г. Ганхөлөг, Д. ЗВЭлс түрүүлж, 54, 1, 39, , 2) Дүүрэнбаяр, Баясгалан, Батна«чф. сац, Нямбаатар, Сайнбаяр, Жар», галтөгс нар П, Ш байранд шал» гарлаа. , гарав. , “ГЭМ ЗУРАГ ДЭЭР: Тэмцээний үзэсч Арвижих гуайтай саяхан нийслЭлийн 19 дүтээр хо- рооллын 18, 22 дугаар бай- рын хоорон дахь сагсан бөмбөгийн талбайд таа- ралдлаа. Арвижих гуай тарган сайхан намаржихын зэрэгцээ сэтгэл зовсон юм ч бий гэнэ. -- За энэ дээ гээд Ар- вижих гуай зүлгэн дээр овоолсон хот руу заав. -- Монгол хүн угаасаа цэвэр цэмцгэр удамтай улс шүү дзэ. Малчин хү үх- дээ гэрийн буурь, хот хо- росгоо цэмцийтэл цавэр- лэж, гол усаа ариутгадаг уламжлал бий. Уул. ус ой модноос хэ- рэгцээт зүйлээ Сонгон авахдаа орчны нэгт Ч Чу- лууг хөндөж, танц ч мө- чир гэмтээж байгаагүй, Номыг эрдмийн эх ун- дарга, гэгээн багш. цаасыг эрдмийн эх далай, соён тэгээрүүлэх эрдэнэ гэж хүндэлдэт байлаа. Эцэг өв- гэдийн” нандин сайхан уламжлалыг мартах шїах- сан хүмүүсийн телөө Са- наа зовж байна. Өчигдөр Орой цэвэрхэн байсан энэ талбайг хар- даа. Эргэн тойрон Хот... БНХАУ-ЫГ ТУНХАГЛАСНЫ 40 ЖИЛЧГН ОЙД УРАН ГАРЫН "ГАЙХАМШИГ даж тар Хог зөөдөг машин өглөө орой бүр ирсээр байтал шөнө дөлөөр хүмүүсийн цэвэрлэсэн талбайд хогоо гаргаж хаядаг байна шүү! Тэо овоолготой номыг үз дээ. Сурах бичиг, сэт- гүүл уран зохиолын ховор нандин ном байна гээд Б. Ренчин гуайн «Үүрий туяа», Д. Нацагдорж гуай орчуулсаг « Алтан цох» зэрэг олон номыг хогон с аргалаа. Дунд тийн УНЇ--Х ан- төрөл гийн сурах бичиг бүрээрээ байв. Сургуулиа дүүргээд л сурах бичгээ хог мэт хаядаг байх нь ээ. Номын завсраас мотоцикл хэрэглэгчийн үнэмлэх ду- з 501, Цэрэндэндэвийн жирбаатар М--12-ЯВ улсын дугаар 3895 гэсэн баримт байлаа. Сурах бич- тийн хавт дээр 10-ын 4В» С..Бурмаа, 10-ын «Б» Б. Мэнгэнцэцэг гэх буюу номын нугасан дээр Дагий зэрэг олон сураг- чийн хаяг байгааг Арви- жих гуай уншаад даанч дээ гзж толгой сэгсрэв. Эдгээр номын дундаж үнэ 5 төгрөг. Нэг сурах бичиг хэвлэхэд зохиогч, өрөгч, хэв бэлтгэгч, Ххэв- хавтас- лэгч, дэвтэрлэгч, лагч.. гээд ОЛОН хү- ний хөдөлмөр шингэдэг. Номыг хийдэг цаас буд- гийг бид гадаадаас хонь, малаараа худалдаж авдаг. Номоо дамжуулан хэрэг- лэсэн бол хичнээн хонь х3мнэх байсныг энэ байр- ны хүүхдүүд мэддэггүй аж. Цаас хийдэг модны нөөц хс д дэлхий да- хины ас л болж, бидэнд цаас худ яс ховор- дож бай Ядахдаа гу- дамж талбайд хог болгож хаяхын оронд хоёрдогч түүхий эд авдаг газарт өг- дөг ч болоосой, Бид алтаа авдраар нь хаяж байгаа хэрэг биш үү гэж. ярьж зогстол хэдэн хүүхэд гүйж ирээд, - Ах аа ямар сайхан ном бэ, хаяж байгаа юм бол бид нарт өгчих. гэхэд Арвижих гуайн нүд сэр- гэж, -- Зүйтэй учиртай, авцгаа гэснээ, -- За хүүхдүүд минь эрдмийн ундраа, эрдэнийн дээж ном, цаасаа хайрлан хүндэлдэг эцэг өвгөдийн уламжлалаа мартаж огт болохгүй шүү гэв. Ярилцлагыг тэмдэглэсэн ингэх л авцгаа! МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ ЗУРАГ ДЭЭР: Ц, Шижирбаатар, Дагий, С. Бо- дороо, Б. Мөнгөнцэцэг хэмээх хүүхдүүдийн хаясан номууд. Миангй хоёр оршл соёлын харилцааны дагуу Улаан- баатар хотод дэлгэгдэж байгаа үзэсгэлэнд хятадын орчин урлалын зарим төрөл зүйл тол шинж, євөрмөл харуулсан байна. Хятад тайхамийнг болсон үзэсгэлэид 80 гаруй бүтээл тавигдсаньи манай пиопер, сурагчид сонирх хүний уран гарын Ои үзэж байна. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ юунд тэмүүлж явсан бол? 8! Р, Гончигдорж унасан газар, угаасан ус нь багшийн Архангай аймгийн Тариат хуучин Цахир сум. Малд нүдтэй, ой сайтай. Гончиг- дорж хүү зун гэртээ амарч буй ах нарынхаа сурах бич- гийг амтархан үзэж, асууж шалгаана. Сургуулийн на- санд хүрээгүй ч Дөрвөн ар- гын тоо бодож, ном унших- тай болжээ. Намрын тэр нэг өдөр сур- гуулийн сурагчид цүнхээ үүрч, мориндоо сундалдан сумын төвийг зорилоо,.Найм- тай ах нь ч нэгдүгээр ангид орохоор мордов. Тэднийг да- тан хичнээн уйлаад хүү са- насандаа хүрсэнгүй. (Намар орой, цас унасан хойно тэд- нийх сумын төвд нүүж 0ч- лоо. «Одоо сургуулийн хаяанд ирлээ шүү дээ. Би сургуульд орьё, ааваа!» гэж хүү дахин дахин гуйна. Ар- та мухардсан аав нь хүүгээ дагуулж сургууль руу алхав. Захирал жаал хүүгээр тоо бодуулж, ном уншуулж үзэв. Анхныхаа шалгалтыг ам- жилттай давсан Гончигдорж хүү зургаан насандаа сурагч болж, ахтайгаа нэг ангид орлоо. Багын элдэв явдал санаа- наас гарах нь үгүй. Дөрөвдүгээр ангийн мате- матикийн шалгалтын бодло- гыг тэдний ангийнхан урал- даж бодохоор тогтжээ. Гон- чигдорж хүү долоон минутад бүх бодлогоо бүрэн зөв 0о- дож хамгйин түрүүнд гараа өргөлөө. Тэрээр тал бүрийн авьяас- тай хүү байжээ. Чиний насан дээр Гончиг- дорж сургуулийн найрал Дуунд гоцлон дуулж, «Манай сургуулийнхан» туужаар хий- сэн жүжгийн гол баатрын ДҮрд ТОГЛОЖ ЯВЖЭЭ. Урла- гаар хоолоо олж идэх хүү байна даа гэж сумынхан нь магтана, Жаал хүү байсхий- гээд л нэг зүйл сэдчихсэн, түүнийгээ сумын хөДөлмөрч- дийн өдөрлөг дээр үзүүлж, бөөн инээд -хөөр болно, Фи- зикийпн хичээлэЭр хүндийн хүчний тухай үзсэний дараа- хан мод хөндийлөн зорж ёроолд нь тугалга суулгаад «унтдаггүй хүүхэлдэй» хүр- тэл хийж байв. Бас сайн гэ- рэл зурагчин байлаа. Ом юм руу гүйлээ тэж аав нь уцаар- лана, Үндсэн хичээлээ цал- тардуулаагүй хойно зүгээр, зүгээр гэй? багш нар нь өмөөрнө. Жаал хүү зургадугаар ангид орлоо, Бага ангид хял- бар аргаар боддог байсан өгүүлбэртэй бодлогиг тэг- шитгэл Зохион, жинхэнэ алгебрийн аргаар бодох яв- дал түүнд гойд сонип санаг- дав, Хойтон жил нь долду- гаар ангийн сурагч хүү су- маас шалгарч, математикийн Олимпиадад оролцохоор шуу- дангийн тэрэг хологлож, Цэ- цэрлэг хотыг зорилоо. Тэр Шїйнжлэх Ухааны Академийн Математикийн хүрээлэн- гийн захирал, математикийн ухааны дэд эрдэмтэн Р. Гон- чигдорж багш одоо гучин таван настай, цэд залуухан хүн. Тун удахгүй шинэ оны босгон дээр БНУАУ-д «Цагирагийн онол»-оөр математикийн ухааны докторын зэрэг хамгаална. Энэ хүн уншигч чиний насац дээр чухам юу хийж: бүтээж, жил улсын математикийн олимпиадад түрүүлсэн нь сонгосон замаараа эргэлт бу- цалтгүй замнах урам зориг түүнд хайрлажээ, Ингэж бү- хий л бие, оюун, амьдралаа математикийн шинжлэх ухаанд зориулах сэтгэлийн тэнхээ, юугаар ч солишгүй сонирхол тэмүүллийг Гончиг- дорж багш «чиний насан дээр» олж авчээ. Гурван жилийн дараа 16-тай хүү МУИС-ын физик математи- кийн салбарын оюутан бол- сон юм. Тэрээр өөрийн багш Намс- рай, Б. Банзрагч, А. Ням- рэнцэн, ангийнхныхаа тухай дурсан ярих дуртай, Тэд ар- ван найман хөвгүүн, нэг Ч охингүй өвөрмөц анги бай- жээ. Их мөрөн дөлгөөн, эрдэм- тэй хүн даруу гэж үг бий. Энэ даруухан хүний амнаас өөрийн нь тухай үг сонсоно гэдэг хэцүү. Харин ангийн- хан, нутгийнхан нь түүний тухай ярихыг олонтаа сонс- сонсон. «Гончигдорж хэнтэй ч найрсаг харьцдаг, уриал- гахан, тусч хүүхэд байсан. Магадгүй манай ангийхан охидыг хүндэтгэх, тэдэнтэй элэгсэг дотно харьцах харь- цааг Гончигдоржоос сурсан ч байж болох юм, Гудамжинд түүнтэй таарахад туйлын урамтай. Хүүхэд багачуудаас аваад хөгшид өтгөсийн хэ- нийг ч мартаагүй, | үргэлж асууж сураглаж, чадлын хэ- рээр туслахыг хичээнэ» гэж тэд өгүүлнэ. Одоо ч гэсэн багш минь хүүхэд Зантай хэвээрээ, хэнийг ч ялгалгүй инээмсэглэн уулзаж, сэтгэ- лийн угаас яриа | дэлгэнэ. Зөв хүмүүжихийн бодит жи- шээ энэ. Хүн болох багаасаа гэдэг. Гончигдорж байн та нарын насан дээр өөрөө зов хүмүүжилтэй байгаад зогсоо- гүй үлгэр дуурналлаараа үе тэнгийнхнзэ хүмүүжүүлж яв- жээ. Пионер сурагчдадаа хан- даж юу гэж зөвлөмөөр байна. гэхэд Гончигдорж багш «Бүх юм өөрөөс шалтгаална. Өө- рийн гэсэн ертөнцийг нээж, түүндээ хүсч мөрөөдөж, хи- чээнгүй хөдөлмөрлөж байж сая хүрнэ. Математикийн хувьд гэвэл хүүхдийг | сур- гуульд элсэх пагаас нь л тод хэцүү тэсэн ойлголтыг оюун тархинд нь чихэж өгдөг. Өөрөөр хэлбэл, тэр хүүхдийг насан турш нь тооны хичээл чхэцүү» гэсэн бодол дагаж явах болно. Үнэн хэрэгтээ тоо гэдэг маань энгийн амьд- рал дээр байдаг л зүйл шуү дээ, Хэд тоог амьдралд ойр» туулж, энгийн нүдээр харж чадна, тэр хүн суурьтай ма- тематикч болж чадна» хэмээн өгүүлэв, Хүүхдүүд та нар Гончиг- дорж багшийн хэлснийг эргэ- цүүлэн бодно гэдэгт итгэж байна, , ТЦ, УЛНГА АРВАН ХОЁР БЭРХ Хэдэн ч хүүхэд 12 ша- тайгаар наадаж | болно.!. (Тусад нь морьд тавьсан” байна. Наадагч 12 шагай орхих бүрдээ буусан мори ны тоогоор морьдоос авч” дэргэдээ тавина. Харин тэмээ буувал буусны тоо АРВАН ХОЁР ЖИЛ Хүүхдүүд нар зөв той- роц ээлжлэн 13 шагай 12 удаа орхиж наадна. Орхих 12 шагайнаас тусад нь морьд тавьдаг, Наадагч шагай орхих бүрдээ 12 жилийн нэр (хулгана, үхэр, бар, туулай, луу, могой, Э. 2 морь, хонь, мич, тахиа, ДӨРВӨН ХОШУУ эргархэр ын НА нохой, гахай) дараалуулан МАЛ ӨРӨХ : хэлж, буусан морины тоо- Морь 90 лан, тэмээ 80: гоор морьдоос авна. Хэдэн ч хүүхэд наадаж лан, хонь 0 лан, ямаа: Ингэж наадсаар 12-оос болно. Олон шагайг бодоо 10 лан болно, 3 “Үгийг Ц. ЧИМИДДОРЖ ДЕЛВЕН БЭЕХ,| | ШАГАЙН НААДАМ олон морь авсан нь түрүүл- урьд нь, богоо хойно нь? дөрвөлжлөн өрж тавьдаг, Наадагчид нар зөв тойрон? ээлжээр 4 шагай орхияр ямар мал буусны тоогоой дөрвөн хошуу . малаасад авна, Өрсөн мал дуусахаад: наадагч бүрийн малыг лан Хөгжмийг Л. ГАЛМАНДА гоор морьдоосоо буцаа 4 Ч 5 й тавьдаг. : Д.Б Э91-52-2--4 5 нисэн Э155 сан Эцэст хамгийн олон/ | (20-24 ЯНТ ГЭ ЛЫЭ5( 2 сс тэй БэвэлвшлєЄШжЄ 3 8 : хасан болсон Нь Тү ! Нар шиг бу-тэн той- руу- ла-га дээР ? вал «арван хоёр буулаа» гэж «арван хоё бэрх» буулгасан хүн шууд" түрүүлдэг. | ТАА НЭМЭХ Хоёр хүүхэд наадна Наадагчид тэнцүү тоотой. шагай аван нийлүүлж нэ нь эхлэн орхино. Орхисо шагайнд мориноос «буса мал буусан бол ямаа: тэ мээ 2-ыг түүж авдаг. Мор буусан байвал өөрийн ша тайнаас морины шаалддаг. Ингэж наадсаар шагай Ы гүй буюу цөөн шагайтай Үлдсэн нь ХОЖИГДОНО. АНДГАЙЦАХ ” Хэдэн ч хүүхэд наада болно. Бөөн шагай бэлдэ тавиад, наадагчид Н удаа хэдэн шагайгаар наа дахаа ярилцдаг. |Хүүхэ, тогтсон тоотой. шагай алган дээрээ тавиад дээ шидэж, бууж ирэхэд Н тарынхаа ар дээр тод во. Дараа нь гарынхаа а дээр буй шагайг да дээш шидэж бууж ирэхэ нь атгаж авах ёстой. Атга: шагайтай нь түрүүлдэг. “НЭГ ЗҮС БУУЛГАХ Наадагчид дөрвөн шага ээлжлэн орхино, Хэдэн зү: сээр хожилцохоо хэлцэ: тохирдог. Хэн эхэлж тоосон тоонд ХҮРСЭН дожно. Дөрвөн морь, дөрвөн зээ, дөрвөн хонь, дөрв: ямааг нэг зүс гэдэг. Наад-гайн 2-22253 хө (Шагай асган хүүхдүүд 2 ай, зээ болцгооно) 4 Бүгдээрээ дуулах нь: : -- Нар шиг бүтэн тойруулга дээр Од шиг шагайгаа асгалаа Наадгайн нандин учир гэмээнэ Намайг чамайг дуудлаа хө... Ай хө, зээ хөө... Нэгдэх хүүхэд: - Морь оо! Бүгд: - Морь буулаа! (Морин хуур тодорно) Нэгдүгээр хүүхэд: -- Гал шиг өөдөө дүрэлзсэн дэлтэй Хэт шиг цахисан уран туурайтай Нум шиг тэвхийсэн ажнай Сум шиг хурдлаад ирлээ хө Бүгд: -- Ирлээ.... ир- лээ.. ирлээ.. (Шагайгаа ахин орхиход хонь бууна) “Хоёрдугаар хүүхэд: Хонь оо! Бүгд: -- Хонь буулаа! (Ятга тодорно) Хоёрдугаар хүүхэд: -- Сүү шимийн баян далай Сүүдрээр сүлэх цагаан гэгээ чүж Энэ наадмаар хоёр хүү- хэд, дөрвөн сумаар эзэлж- лэн наадна, Томчуул ч бас нааддаг газар буй. Долоон тохой газар найман шагайг халз хэмээн морь босгон өөдөөсөө харуулж тавиад яг дунд нь «бөг» тэж нэг хонь тавьдаг, Хам- (тийн турүүнд бөгийг оно- | вол хожил түргэснэ. Зээр | оноод байвал наадам удаа- ” ширна. Бөгийг эхлээд хар- ИНДЕКС--14140 нан- дин БЭЭ БҮХ-Баргир Ёо Н | | у- чиР гэ ЕТТ, 4 1-1 с даж :6) / Эрэ 20 НЭВ, за Г зээ хө Манхан халзан хонины түрүүч Майлан шуугин ирлээ хө Бүгд: - Ирлээ... ир- лээ.. ирлээ... (Хоолбой... “хоолбой... хоолбой гэх малчны дуу) (Дахин орхиход ямаа бууна) Ё Гуравдугаар -- Ямаа! Бүгд: -- Ямаа буулаа! (Ёочин тодорно) Гуравдугаар хүүхэд: -- Цуурай төөрөх асгат ууландаа Цэцэг даган өгсөж бэлчих Үүлэн цэнхэр ямааны түрүүч Өндрөөс буугаад ирлээ хө (Ямааны чимээ) Бүгд: - Ирлээ... ир- “лээ... ирлээ... - (Зуу--зуу--зуу,. 2 ЗУУ-- зуу--зуу... гэх малчны дуу) (Дөрөвдэх шагай дэээ! бууна) сэ “Дөрөвдүгээр хүүхэд: -- Тэмээ! Хүүхэд: Бүгд: - Тэмээ буулаа! : (Лимбэ тодорно) : Дөрөвдүгээр хүүхэд: -- Хайлан хайрлам: уяхан буйлаа . Хайрга хөглөм торгон жонжоо “Тэмээн олоп бүргийн түрүүч ЕСӨН ЗЭЭР ХАРВАХ . вачихвал найман зээрийн долоог онолоо гээд авна. Богийг дахин ховд цохиод хажууд үлдсэн ганц Зээ- рийг аваад бөгийг морь болгож хөндлөн тавьж ха- жуугаас нь харваад уна- гавал тэр хүүхэд хожно. Зээр оносоор байгаад ганц бөг үлдээвэл, бөгийг 3 ян- Д. Сүхбаатарын нэрэмжит улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. ГБЕх...-22:::125.233 1 Б.ГРтҮЭтЭЖОТ”Э-Хот дүЕсорауэса УБЬЭ 7БЬЛЫГТОҮЙЛТ,(215:11У БОЛЛЖИРЖОИДЭЫЭЛ | Тэшин хайван ирлээ хөг. (Тэмээний шуугиан) Бүгд: -- Ирлээ... ирт лээ.. ирлээ... (Тоор,,, тоор,., тоор... тэх малчны дуу. Дөрвө. хөгжим жигдэрнэ) Бүгд: -- Морь буусан мэргэн. шагай Хонь буусан. чэулы 179 Тэмээ буусан тайж агар шагай. Ямаа буусан чамин шагай Ай хө, зээ хө... Үгээр: -- Дөрвөн их утга билээ Дөрвөн их хүсэл билэз Дөрвөн бэрх... Дөрвөн бэрх буулаа... Тоонон хээтэй нараа тойроод. Тойруулгаараа шагай сс, ДҮҮргэлээ Наадгайн нандин учир гэмээнэ. Намайг чамайг баясгалаа хө. Морьдын тоосоор тэнгэр / мялаа Монгол наадам шингэрэхгүй ээ Магад дүүрэн өнөд дэлгэ Малын буян дундрахгүй заар тавьж харвуулдаг (Халз, тавнна, цааш Ь харуулж хонгоор нь та на, хїжуулдуулж м болгож тавина). Харвасан сум газрь АРВАН ХОЁР МОРЬ БОСГОХ 12 шагайгаар 8-4 хүн наадна. Нар зөв той- рон зэлжилж .орхихдоо хамгийн олон морь босго“ хыг хүсч нааддаг. Нэг наадагч эхлээд 12 шагай“ гаа 12 удаа орхино. 132 орхиход 12 морь буувал сайн. 12 орхиж хүрээгүй байхад 12 морь буувал илүү сайн, Бүх наадагчид шагайгаа орхисны дараа, хэн хам- гийн хурдан 12 морь бос- госон нь түрүүлнэ. ТЭМЭЭ УРАЛДУУЛАХ Хэдэн ч хүүхэд наадаж болдог. Наадмын арга хэл- бэр морь уралдуулахта адил. Замыг "тэмээгээр хийж, барианд тэмээд зуу” зай холбон ороход аль та- лын тзмзэ түрүүлэхийг хэлцэж тохирно. Наадагчид нар зөв тойз рон 4 шагай ээлжлэн ор” хиж тэмээ буусны тоогоор өөрийн тэмээг урагш” луулж хурдлуулна. Хэний тэмээ сайн хурдалж бас рианд эхэлж Орсон НЬ түрүүлдэг. МАЛ ҮНЭЛЭХ Энэ наадмаар хэдэн ч хүүс| хэд наадах (болно. (Тэмээ, адуу, ямаа, хонь дөрдөн хо- шуу малаа тэндүү тоотой чөрвөєлжил өрнө. Бод нь адуу, тэмээ, бог нь ямаа, хонь болцо. Ниадагчид дөрввц шаа гай ээлжлэн орхиж авч дэр- гэдээ төрол төрлөөр нь өрнө. Ингэж шцаадсаар, цаадагч . дөрвөц шагай орхиход түүнд буусан малын зарим нь өрөөстой буй шагайн дотор дууссан байвал тэр хүүхэд өөрийц шагайнаас малын тоо, төрлөөр нь эргүүлэн төлж тавина. Малгасаа авсаар байгаад бүх малаа үнэлж тоолно. Тэ- мээ 4 бог буюу 2 бодын үнэч тэй, адуу, 2 богийн үнэ- тэй тэнцэнэ. Наадмын явцад оор өөрсдийн малаасаа ижил тоогоор буцааж өрдөг. Тавих адил малгүй (бол доорхи ди. үнээр бодож өөр мад тавьж болно. Жишээ нь бол 2 бод буюу 4 бог, адууч гүй бол 2 бог мад өгнө.. “Хамгийн түрүүнд малгүй . малтай Үттэг- төлнө. Ийнхүү наадам үргэл» жилдэг. Өртэй хүн дараагийн тоглолтонд урьд авсан малаа буцааж өгнө., л Ингэж наадсаар хамгийн | хүнээс . олон бод (үнэ бүхий шагай)-. авсан нь түрүүлдэг. Шагайн тоглоомыг бэлте | . САРАНТУЯА | тэсэн :й Эс . дундаас өвгөрөөгүй унава эргүүлж аваад, дахин хар вана. Ингэж наадсаар, хэн эхэлж есөн зээр харва! нь хожно. 1 Ы и Х сарын 5. Энэ өдөр хот хөдөөгийн сургууль, пцоне- рийн Сүлгэмд орос хэлгий Саяр,Зөвлөлтийн пиоперүүд, багш шартай уулзалт, зов- лелтийн хүүхдийн дуу ДУУ- лаачдын үзлэг, хэвлэл, ном- той. мөхөрлөгчдийн өдөр, анд нехдийн хаягаар захи- дал бичих хөдөлгөөн зэрэг слон арга хэмжээ эхэллээ. Нийслэлийн 57 дугаар сургуулийнхан 4Русский чай,. нөхөрсөг уулзалт ярилцлага зохиолоо. Най- рамдлын сарын өдрүүдэд пионерүүд Зөвлөлт Тажи- кийн үзэсгэлэн, урлагийн тоглолт үзнэ. ЗУРАГ ДЭЭР: ЗСБН Та- жик улсын пионерүүд 1 Улаанбаатараас 1200 км зайд орших олон ястны өлгий Ховд аймгийг зорин ниссэн аяллын маань анх- ны ярилцлага онгоцон до- тор эхэлсэн юм. /Миний хажууд суусан өвөо ямар ажлаар явааг минь сонирх- соноо, -- Хүү минь хөдөөгийн хүүхдүүд гэдэг чинь буян- тай улс, Ялангуяа хавар, намрын их ажлын үеэр бид чинь тэдний хүчээр л бүх юмаа амжуулдаг юм. Болдогсон бол нам, зас- тийн шагналаар ч шагна- хад гэмгүй ээ гэж буурал болсон тэргүүнээ илж би- лээ. Ховд аймагт өнгөрүүл- сэн дөрөв хоногт уулзаж учирсан хүн бүхний яриа энэ буурлын хэлсэн үгийг давтаад байх шиг санаг- дав. - Цаг агаарын цочир хүйтэрсэн тэр өдрүүдэд тэжээлийн аж ахуй, сан- гийн аж ахуйн дарга нар ирж хүүхдүүдийн туслама! хэрэгтэй байна. Тэгэхгүй бол ургацаа бүгдийг алдах нь гэцгээв. Манай хүүхдүүд хэдхэн хоногт Л бүх ажлыг амжуулсан даа. (Эрдэнэбүрэн сумын 8 жилийн сургуулийн за- хирлын ярнанаас) -о Манай сумыг той- роод жимс ногооны их талбай бий. Энэ намар сайхан ургац авлаа, Гэх- дээ хүүхдүүдгүй бол дөн- гөхгүй байсан. (Буянт сумын 8 жилийн сургуулийн захирлын ярианаас) Сурвалжлагч миний хувьд томнлолтын өдөр бүхэн олз омог ДҮҮРЭН байлаа. Ховдын ажилсаг, багачуудын тухай сурвалж- лагыг П нүүрнНээс уншаа- рай! 1 ї | ЗУРАГ ДЭЭР: - Ховд сумын дунд сургуулийн Сурагч Ш. Хамшыбай --Эрдэнэбүрэн су- мын дунд сургуулийн сурагч Б. Батхишиг «Алаг» даагатайгаа гггтлгүгтлрГгБтттГү,тҮ БалсАЯЖТЫОЧСҮЛЛ УГҮНХ мын фехсьха эмн ё 486 ДАХЬ жилдээ 1660 (2481) 1989 оны аравдугаар сарын 7. 1БЯМБА Үнэ 10 мөнгө а! 2 2 4 аянд зарлаа Чандмань эрдэнэ усыг хэмнэн, зүй ашиглаж амьдрал ухаалаг хэрэглээг хэвшүүлэ- болсон зохистой ахуйдаа. хээр арвилан хэмнэлтийн аянд | гарсан «Пионерийн Үнэн» сонин, түүний уншигч, пионер, сурагчид та бүхэнд Улаанбаатар хотын ус сув- тийн ашиглалтыг удирдах тазрынхан талархаж байна. Бид ч бас та. нарын аянд алхаагаа нэгтгэлээ. Өнөөдөр нийслэл хотын ус хангалтын байдал ямар бай» на вэ? ж Улаанбаатар хотод төв- лөрсөн усан хангамжаар хо- ногт 150 мянган куб метр усыг олборлон түгээж байна, Гэтэл үйлдвэр албан бай» тууллага, орон сууцны ай» лууд 12 мянган куб метр усыг үр ашиггүй алдаж байна. аа Бодоод үзээч хааш"хаашаа 12 мянган метр шоо дөрвөл» жин аварга том байшинд багтах цэвэр усыг огт ашиг- лахгүй асгачихлаа гэсэн үг шүү дээ! Ж Жил бүрийн хавар газ рын гүний усны түвшин доо» їиилход Олборлон түгээх усны хэмжээ хоногт 49,5 мянган куб метрээр багасдагл Энэ үед ус хангамжинд ихээхэн бэрхшээл учирдаг, 1990 оны хавар хүн | бүр, айл-өрх болгон бүх болол» єцоогоо ашиглан усыг арвилан” хэмнэхгүй бол хэрэглэгчдийн тоо өдрөөс өдөрт өсөж бай» таатай холбогдон хоногт 70-аад мянган куб метр ус дутагдана. Ийм онцгой үед манай аян үр дүнгээ өгнө. Иймд «Ус чандмань эр« дэнэ» аянаар дараах гурван асуудлыг шийдье! 1, .Хотын төвлөрсөн ус хангамжийн хүчин чадлыг бүрэн дүүрэн ашиглана Энэ бол манай байгууллагын үү? рэг. Ус хангамж, борлуулала тын албаны 570 гаруй ажил» тан ажилчин ах эгч нар чинь үүнд бүх анхаарал, хүч бо“ лолцоогоо дайчлана. 2, Ус түгээгүүрийн тоног” лолын гэмтлээс болж буй усны алдагдлыг арилгах З. Гэр орон, анги танхим» даа усыг ухаалаг зүй зохио” той хэрэглэж сурах. Бусдад Ч ийм шаардлага тавьж хэрэг” жүүлэх, Үүнд л та. нарын ажил чиглэнэ, Та нарт ямар нэг тусламж дэмжлэг хэрэгтэй бол 62075 утсаар лриарай, ф Н, УРАНЦОГ (Ус хангамж . анин ангийн дар» та ТАРВАСТАЙ, Тарвас: яаж ургадаг бол... Захирлын ширээн дээр тар васны үр овоодоостой байх юм. -- Үүгээр юу хийдэг юм бэ. Хотод бол халчихдаг шүү дээ гэж сонирхон асуувал, -- Үүний цэг ширхэг нь ирэх жил изг тарвас болно гэ- сан үг гэлээ... -» Юун сайн юм. Тэгвэл хотын “бид ч тарцас тарьж болох нэд. -- Тэ амархан бүтдэг ажил биш эз. Хэрвээ хүсвэл манай сургуулийн ходолморийн аварга болох хүүхэдтэй уул- зуульл, Тэр хүү сайн мэдэх учиртай гэлээ, Хичээл завсарлах болоогүй байдаг, Хотод олддоггүй, амт шанм сайтай энэ жимсийг гэртээ тарьчихлал дэлгүүр хоршоогоор эрж хайж явахгүй амар байх- сан гэж бодож суутал аварга ань ороод ирлээ. --За энэ хүү дээ Нэр Ш, Хамшыбай, тавдугаар ан- гид сурдаг. Энэ жил иогоочиц аав ээж дээрээ очиж ажилласан, Тэд- нийх шэг га талбайгаас 26 орчим тонн тарвас авсан юм гэж захирал танилцууллаа. -- За Хамшыбай, манай со-. инны уншигчид тарвас яаж тариалдаг тухай мэдэхийг хүсч байгаа нь лавтай, Чи цэг сайн хичээл заагаад өгөөч. -- Ямар хичээл! -- Яахав, ийгэж тарьж, тэгж рчилдаг гээд л, Би чилий ярьсныг бугдийг тэмдэглэж аваад соннид тавьчихна. Тэгвэл ороп даяар хүүхдүүд тарвас тарьж эхэлнэ. Оо, яриад байвал «Пио- нерийп үнэн» сонины бүх хууд, санд багтахгүй шүү дээ. ” - Тийм ихо ажилтай юм уу? -- Тэгэлгүй яахав. Үрээ та- рихаас эхлээд хурааж | авах хүрт: гурван Сар уйгагүй ажиллах хэрэгтэй. Үрийг нь идэвхжүүлэх зорилгоор бордоо цациа, одон салаа гарсан мөч- рийг самнана, тогтмол усална зэрлэг зудгаана гээд ажил их гардаг. -- Хотын байшинд тарьж болох уу? -- Дулаан уур амьсгалтай элсэрхэг шороотой газар тарвас тарьдаг, Хотын байшинд ургах- гүй байх аа. -- Тэгвэд | тарвас тарьдаг тухай зөвлөгөө өгч | чадахгүй нь ээ. -- Би сургуулийн. нийт хүүхдүүдийц омпоос ирэх жил өнөө жилээс илүү ургац хурааж хотын найз нартаа илгэвнэ рэж амлаж болох уу? -» Бололгүй яахав, Чи аап, зомийн хамт энэ шилийп төлов- лагөөг 210 хувь биелүүлбэл. Ирэх жил бүр ч сайт ажиллана. гэдэгт Їгэж байна... Ингэхэд танай иогооны талбайд хоёр гараараа тэврээд Ч тэтэрт багт. тахгүй том тарвас ургасан гэж сонссон, Хэдэн иг байсан бэ? --08.3 нг. АДуучин аавын хүү билээ -- Батхишигийн моринд хор- хойтойг лана. Морь үгүйд эмээ- лээ эвхэж, хураагаад л зүгээр сууна гэж үгүй. Э.Балжинням гуай ийнхүү хүүрналэ. Бидэнтэй хамт давын- даа ирсэн Батхишиг аль хэдий- нэ гараад явсан байлаа, Бодвол аЛлаг» даага руугаа Очсол байх... Эрдэнэбүрэн сумын «Социа- лизм» нэгдлийн захиргаа су- рагчдын зуны амралтын үеэр уралдаан зарлав. аас Дээш даага сургасан сурагчид цэг даага огцо» гэсэн болзол гаргасан гэнэ. Батхишиг уралдааны | болз- дыг сонсоод их л баярлажээ. Тэртээ тэргүй зуны амралтын саруудыг ааш, илгээлтээр гар- сан адуучин ахын хамт морин дэл дээр өнгөрөөдөг хойно амархан бисдүүлж болохоор санагдаж, Өдөр хоног онгарсөар нос мэдэхэд хичээл эхлэх өдөр хаяанд ирсэн байв. -- Миннй хүү ч овоо хэдэн даагатай даа гэж адуучин аавын нь хэлсэн үг Батхишитт малд нүдтэй хүн боллоо шүү ЧИ гЭ- сэн үг байжээ. Сумын хошой аварга адуучин ааваасаа ийм үг сонсох шиг Жаргал хаа байх билээ. Нэгдлийн Зөвлөл хэлсэн ёсоор дүйтээ гарсаж |(10-аас дээш даага сургасан сурагчийг шагналаа. --Б. Батхишиг 25 даага сургаж сургуулийн аварга эм- нэг сургагчаар шалгарлаа. Ирж шагналаа аваарай гэв. Батхишиг унахад хөнгөп гэж сагаг цагаан зээрд даагыг сон- гож авав. Тэгсэд түүндээ «Алаг» гэж нэр өгчээ. Гэртээ ирүүт «Алаг»-аа Ха. рахаар гүйн гарчээ. Б. Батхи шиг Эрдэнэбүрэн сумын 8 жи дийн сургуулийн долдугаар ан ГИД СУРДАг. Зиз жил сумын дувд |сур туулийн сурагчид 281. дааа сургаж, зургаан хүүхэд даагаар шагнуулжээ. Сонинд бичих нь юу Л бол -- Лодоохүү, Серегжайн хоёр уу? Аа, мэдэхгүй. Сонкид бичих нь юу л бол доо -- Тэр хоёр сургуулийн хө- дөлмөрийн аваргаар шалгарах юм гэж сонссон. -- Хөдөлмөр хийх тухайд гэ вэл сайн л ажилладаг хүүхлүүд, Сурлагадаа тааруухан, бас тэ- гээд дэсгүйтэх гээд даг улс (Сургуулийн хоёвилд болсон ярна) Харин пнонерийн ахлах удар- дагч Долгор өөр бодолтой бай- лаа. -- Манай хоёр нх ажилсаг, ажилд үнэн сэтгэлээсээ оролц- дог. Сонинд бичиж болно гэлзэ. Хөделмөрийн үеэ цэнийт айл- годог, ажил хийхээс айдаггүй хүүхэд яавч муу хүн болохгүй гэж би боддог. Тэгээд л нөгөө «дэггүй» гэгдэх хойр | хүүтэй уулзлаа. Лодосхүүгийн гар нь халцраад зарим | хэсэгтээ цус шүүрчээ. -- Хаана гараа ингэтэл хол- гуулаа вз? -- Ногоон дээр ажиллаад л -- Өвддөг үү? -- Хошины сүүл түрхэдд гайгүй болж байгаа. -- Ажилд хийх хэцүү юм УУ? -- Хоёр дахь жилдээ ажил- лаж байгаа болохоор дассан. -- Хэдий хэмжэений тад- байд ажилласан юм бэ? -- 80 сот газрын сонгино, мон тийм хэмжээний талбайн төмс хураасан. -- Хэдий хэрийн ургац авсан бэ? -- Бидний тооцоогоор (10 тонн сонгино | хураахаас 14 тонныг авсан. Лодоохүү, Серегжан хоёр асуултанд товч хариулна. Илүү Дутуу юу Ч ярихгүй юм. Хоёул харнуцаж авсан тал- байнхаа ургацыг бусдаас тү- рүүдж хурааж авчихаад веөхдө- доо тусалсан тухайгаа ярьсан- гүй. Ховд сумын Улаанбураа Оригадын ногоочин Авдарсоль та хоёр дараа жил дахин ирж ажиллаарай. Ах нь хүлээж бай- Бя тэр хоёртой уулзахдАА амар сурдаг тухай е асуусан гүй. Ямар ч ажлаа айж эмэ? дэггүй шитээ хичээлдээ ШЭРИЙ гээд амжилттай сурчихна | гэж на. Уншигч хҮҮХЛҮҮД Д ХОТЫН зозийн 8 жлг үгээр сургуулийн 0- гийн «Н» ангийн сурагч 18. ЛО- доохүү. А. Серегжа: рийг сайн тогтоож авэарай. МЗ- гадгүй жилийн дар аийж тэргүүний сурагчил ГЭЭД «Пизэперийн үнэцэ соличд БЭР нь гарах ч юм бид үү. Ви т” дэнд итгаж байха. Бид Хүүхдүүддээ Л НайДСАН Хэрэг Эрдэнэбүрэн сумын тэжээ- лийц аж ахуйд тракторчин М. Даваадал гуай цэг өдөр дхнэр Ц, Цэцгээгийн хамт: шовө дөл болтол суужээ, Аж ахуйгайгаа ногоо тарихаар загийн гэрээ хийх болсиоо зовших наж ажил- захаа ярилцаж суусан нь тэр аж, Удалгүй Ххзд хоногоос М. Даваадаа аж ахуйн удирд- дагуудтай уулзаж эггийн гэрээ байгуулахаар шийдсэцээ хэлж газраа авсан байна. Сангийн аж ахуйдаа хамгийн анхны гэрээт айд болохоор ла- даг бол гэж сэтгэд түгшиж ер иь бардаг болов уу гэсэн бодол үргэлж зовоож байсан гэдэг. -- Цэцгээ гуай та хоёр ханд ингэж найдан: газар авах бол- Сон юм бэ? -- Энэ хэддээ л гэж гадаа суугаа хүүхдүүдээ заангад хэл- дээ. -- Гэрээ байгуулиа гэдэг чинь үр суулгахаас эхлээд ур- гац хураах хүртлээ бүх ажлаа өөрсдийн хүчээр хийнэ гэсэн үг биз дээ. Ийм том талбайд хүн хүч дутагдах юм биш үү? -- Хэцүүгнь хэцүү. КГэхдээ бид чинь ам бул наймуул. Хам- гийн том хүү маань цогоочин Сургуулийн насны 4 хүүхэдтай. Бид гэрээ хийхийн өмнө хүүх- дүүдтэйгээ зөвшиж ярилдсан. Бүгд л хэр хэмжээгээр ажил- лахаар тохирс юх-ф Тэжээлийн “чи Хуйнхан Даваадаагийн багачуудыг маг- таж ярьж байхыг би сонсож билээ. Аав нь насны ялгаагаар газар хувнарлажээ. Хамгийн том хүү Энхжаргал 50 сот, удаахь хүү Энхтөр 30 сот, Эах- туяа 10 сот, 1, Шаалгид сурдаг Энхбаяр, Эйхтайван хоёр най- лэзд 10 сот газарт сонгино тарьжээ. Талбайн иог захаас зэрлэгийг нь түүсээр нөгөө зах хүрэх хооронд дахид ургачах- иа. Гурван сйр ингэж ажилла- жээ. Биднийг очиход талбайн- хаа бүх ургацыг Хурааж авчн- хаад үрийн Сонгилсо -ялтаж суусан нь энэ аж. -- Ургац хэр ихийг азсай бо? “ --55 сот талбайгаас 4 тойн төмс авах байсныг тонлоор давууллаа. Үр сОйгило манай авч толгой. модны маачис, шил- шүүс мамнайд (бойжигй бүхай шүүдэр. шагшуурга дэрсэнд хэцалсэн цайвар олгийн шүүдэр Өв. ловон парлаар маш үзэсгэлэн. тэй харагдаж нүд баястадаг, дэр нь иамрын дунд сараас хойш буудаг. Гичирт улатай морь хүйтэн шүү бой бөн чичрэх НЬ | ”” “Сайн байт ДОЛДУГААР. ХИЧЭЭЛ “эншэүрэн 1 3ЦЫ.. уу? Хүүхдүүд ээ? Та иарын шаань хячлаа хэдэн сараар завсарлаад эрджийн аяндаа (ахин шуудараав. ийв тигүүр ургаж эх цїїхээ. нарийн нэвтрэхийн морайс болсон цоои бус «Үгийн утгын гүйд цэртрэх торийн Шүүдэр хяруу тэвгэрээс буудаг маш нарийн жижит ширхэгт усан дусал, їїүүдэр нь саяжит (бороо дундуур бог мэт сэржиглэй ордоггүй, мөн- Дэр мэт хонхойдогүүй, задар мэт цутгадаггүй. (Гагихүү (8 шөнийн цагаар үл ажитлаг” (шүү! зүсэрдэг, Шүүдрийн дусал - тундаснаас шавч ХИАВД ТОГТСОН Молцог мөжлөг, Одны нулимс Орчлойд бонжийх Тэр юу вэ! гэн ал, чинь таалгавал дусал» үз таагаарай! Шүүдрийн улбаа гвла! цүүрээр бод Харныг шүүж Бямн боохой үнэг нүх ичэдгээ до шүүдэр буух нь зун зугатаж намар паашилсны шинж. Молцог шүүдэр -- Өвсний рын Сувдан шүүдэр -- | Оос Цагаан шүүдэр -- Сэрүүн Үүлгүй байтал Бороо оров гэнэ. дОтол тусах шүүдэр нө сүргээ бэлчээдэг риход өглөө эртийн дундуур мөр нь Нар өадарлүүт замхрах тэр» хүү шимийг шүүдрийн улбаа Өвөл биш атал ямцааалв, ё- Цаа дрор “Шүүдэр буух -- Том дус- Тэр юу вэ? гэдэг бол цас “8ар биелэн бороо болж ча- гаан шүүдрийн тухай оньсого мон, даагүй, ширхэг иарийн болон царцаагүй, усан дусал Хүйтэн шүүдэр -- Нүцгэн аардахыг хөлөөр гишгэмгүй цойтон жи» 4, хүүн шүүдэр, Хүйтэн шүү Говийн агаар хуурай учир шүүдэр буух иь иэп ховор, Шүүдэр сагсах буусан шүүдэрт уул мэт, Тал хондий аагссан ором ний дохио. Хүйтэн шүүдэр мэт үзэгдэхийг ийнхүү ПМАГУ БЛИГУУЛАГДСАНЫ 40 ЖИЛИЙН ОЙД гомтлоц өгүүлдэг, Энэ бол талбаг найруулгын хэллэг болой, Энгийд хэдлэгт (бой шүүддр тогтох гэдэг Цол говийц корс халуун хуурай учир хэр барагтай бол шүү, Дар хагсдаггүй, Шүүллртах -- Мод, бут, өвс иногооцд Шүүдэр бариж, дах, Шүүдэр нэн хэврэг, «Битгий Шамайр ходөлгөө рай! Бид минь биц, үсэрн9 шүү» гэж, шүүдэр гуйдаг гэсэн шо) т бий. үүдрийц чийр -- Нар хоөрүүт ДэгДдэр | өнгөцхөн чийг, Мацай ухаайт маачий өтгөс «Цагаад хонь балч л. одлоо. Цоговц торго шарлаад улддаа» гээ Арьдаг, Энэ нь намар болж шүүдэр хөөрч овсе гайдаж байгаа ту. хай ёгтлол яриа юм. Тэгээд ч өвлөөс Өргөх эх захгүй их ажилдаа шамддаг билээ. Хяруу Уазарт бууж царцсан шүүдрийн иап Үр тариа хяруунд цохиулг бал гутаж мууддаг. Цан хяруу -- Ширхэг нь цас мэт изрийн бөгөөд цай- хичээдө-ээ ЦАйШ нь шайдий нууцад)! өгөхийг хүсчээ. Одоо цомоороо алтай нимрын монгой молцаг їшүүдэр хи, ,.Рурдь духай хичлэлээ. өр үрг! вар өнгөт хяруу. Цан хируу. намар орой үнадаг. Мац хїс руу нь тамын г Шүүдэр хяруу -»« Овсөнд, буусан молцог ив. Хуршц дусад мэг цойгон ХАруу. » Сүраэг өйдөр Алтайн |" уулаад НЬ. Шүүдэр хяруу унаа даа тош дүу!д өгүүлдэг, ш-30р хяруу нь сувдын. ушар Цан хаярууг амин адиа с: на үздэг байгалийн үзэгдлийг замихдаа гярхай болж байгаае гийц шинж, 1 Шурүүгэ ДААЛГАВАР: э аг хамгаалдаг вэ? (Соншидоо бичиж ирүүлбэл 0 өвөө) 19-аас дээш өшөө авсан «ЮГЕНДВАЙЕд» БУЮУ ЗАЛУУ НАСАА МЯЛААХ сухахтийн нэ удаа уншигч та бү. д БНАГУ-ын үе тэн гийнхиий чинь хувьд уламжлал болсон нэгэн томоохон баярт үйл яздлын талаар сгүүлье. Ардчилсан Германд 14 нас хүрсэн охид Хөвгүү- дийг иасамд | хүрэгчдийн этнзэд ёслал төгөлдөр эд- сүүлэх баярт үйл явдлыг «Югендвайсэ» гэж нэрлэ- дэг. Этэ нь «Югтенд» - «Залуучууд, залуу |иас, «Вайсэ» --«млдад»х гэ3- сэн утгатай (үг, өөрөөр хэлбод «Залуу насаа мя- ааах баар» гэж орчуулж болох юм. Герман оройд бүр ХЇХ зууны сүүлчээр ажилчин ангийн хөдөл- гоонд эвнэ баярыг тэмдэг- лэдэг байв, БНАГУ-д энэ уламжлалыг 1954 онсос Өвлөн авч албан ёсоор тэмдэглэх болжээ. «Залуу насаа мялаах баяр» бүтэн жил үргэлжилж, олон үе шаттай болдог. Та бүхэхд илүү ойлгомжтой... болгох үүднээс эвэ жилийн бая- рын арга хэмжаоний жї- шиээн дээр зайдбарлаа. Энэ сарын долоонд БНАГУ байгуулагдсаны 40 жилийл ой болж бай- газтай холбогдуулан өнөө жилийн «Югейдсайеэ» бая- шинийн шишинийнийинийнииииинин таггана. Изалтийн ялагааны дараа 1990 оны хавар. хүртэл «Югтейдагдундгл» буюу «Залуусын цаг» хд- мээх цупрал арга хэмжээг тусгай төлөвлөгөөгөөр зо- хиопо, Этэ үеэр охид хөв» ӨС, гүүд янз бүрийн пас, мэр» гэжлийн хүмүүстэй залт хийж, аялалд гарч үйлдвэр ахуйн газартай танилцана. Тэр ч байтугай гадаад ор- циигиицшишшииииншинииииин е 2 Н Ї нуудаар аялдаг юм. Үү ний зэрэгцээ үдэшлэг. со- инрхолтой яриа ярилцлага, хогжоонт тоглоом болой бусад арга хэмжээнд өр- гөп оролцоно Этэ бүхэл нь бие даасан амьдралд Орж байгаа охид ховгүү- дийг ахмад үеийнхний ажил хэдэлмөр, амьдрал тай танилцуулж, улб орь уэмзоо шийгмяйй амьдрал тай биечлэн танилцах сёйе хад боломж өсродог аж Ирээдүйл шэргэжил, аисил хэдэөлмөрийнхөд талаар алчхны төсөвлөл олж авч ЭХ оршоо хайрлан хажгаалж, шинишинийнийнийнийшинш”. бУСдын хөдалжэрийг хүйс дэчгэх үзэл бодитой тус дөхөм болдог юм. Эдгээр цуврад | агта хэмжээ жил орчим үргэл- жилж дараа нь цээх оны гуравдугаав сарын зисээс тавдугаар сарын эхэд хүр- тэл хугацаанд энзхүү бинрт үйл явдлын төгсгөлийн ёслол болж, арван дэрэр томгүүд оцналист ЭХ Фрон, ард түмэндээ үнэнч байхаа илэрхийлэн тавга- раг өргөнө. Тангараг өргөх. ёслолын үеэр тэдтийг иа- сайд хүрэгчдийн ЗЭгиэВиД, хүндэттэлтэй элсүүлж, цаашдын сурлага хөдөл мөр, амьдралд нь ннйгэм, насанд хүрэгчдийн «зүгээс ямагт дэмжлэг үзүүлж байхыг нотлох битилгад бичиг гардуу? Энэ нь нэн “бэлэг дэмбэрэлтэй 8 ёслол бөгөөд харин тэдний. Ё иргэний раслортыт 14 иас 85 хүрсэн одс нь зохих 8 ёсоор гарду з Үүний дараа гэр бү Ё лийвхний баяр зхзлнэ. 5 Нөхөд, садан төрлөө гэр- 8 тааз, зарим вь гуала. зо0- 8 гийцгазарт урьж хөорол Ё Н Ё байрлана. Тэдэнд бэлэг, цэцэг ёсч, баяр хүргэнэ. Үүгээр «Задуу насаа мя- даах баяр» ондэрдож, охид, хөвгүүдийн амьдралд цэгэн: шинэ үе эхэлнэ. 8 «Залуу насаа мялаах Ё балр» нь хүүхэд ахуй цаг 8 шэгэнт өнгөрч, зийгэм, ард 8 түмэл, эдэг эхийнхээ өмнө. 8 тодорхой хариуцлага ХҮ- 38 лэвж, ирээдүйн үйлсийн Ё төлөө хүчин зүтгэх чухал Ё үе ахалж байгааг | заджу 5 уеайхаад ойлгуулах Чу 3 хал ач холбогдолтой үйл явдал ажээ. Б. БАЯРСАЙХАН шил (ГЯЯ-ны ажилтан) Яруу найрагч үргэлжилсэн үгийн зохиолч Ирина Токмакова хүүхдэд зориулж зохиол бичдэг юм. Түүний уншигчид гэвэл дөр- вөөс арав хүртэлх насны хүүхэд. Тэрээр чухам энэ насан дээр хам- таас тод сонсогддог сэтгэлийн чавхдасыг олж хөндөн хүүхэд бүр- тэй үг хэлээ ололцдог юм. Нрина Токмакова 1929 онд төржээ. Түүний ээж эцэг, эхгүй хоцорсон өнчин хүүхдүүдийг ас- рах газарт хуваарилдаг товчооны эрхлэгчээр ажилладаг байв. Ий- мээс ч Ирина Токмакова бүр багаасаа тийм хүүхдийн хүнд байд- лыг ойлгож, тэднийг жаахан ч бо- лов аз жаргалтай байлгахын тулд ямар нэг сайн юм хийхийг ямагт хүсдэг байжээ. Хожмоо тэр хүүхдэд зориулж шүлэг, үлгэр, тууж, өгүүллэг би- чиж эхэлсэн нь яваандаа түүний тол ажил болж хувирсан “байна. 1958 онд «Мурзилка» сэтгүүлд анхны бүтээл нь нийтлэгдэж, да- таа нь анхны ном нь гарсан бө- төөд энэ нь хүүхдийн сэтгэлийг мэдэж, тэдний сонирхлыг ойлгодог бяцхан уншигчдын сэтгэлийг Та- таад зогсохгүй томчуулыг хүүхэд, ач нартайгаа ухаалаг зөв, тэгсэн атлаа хөгжөөнтэй ярилцахад сур- таж чаддаг жинхэнэ хүүхдийн зохиолч гарч ирсэнийг тодорхой ИРИНА ТОКМАКОВА ТАРАСОВТ УУР ХҮРНЭМ Лайгын хандгайг буудсан Тарасовт уур хүрнэм “ХОРИГ НЭЭХИЙН БАЯР Тэгж ярихыг нь дуулсаан, би харуулсан юм. Энэ бол ховорхон чадвар, Ири- на Токмаковагийн ахмад нөхөр зөвлөлтийн хүүхдийн томоохон яруу найрагч Сергей Михалков хүүхдийн зохиолч хүнд байвал зохих чанарыг тодорхойлохдоо: «Ертөнцийг жинхэнэ хүүхдийн нү- дээр, бүр балчир хүүхдийн гайхах сэтгэлээр хардаг, хүүхдийн ит- гэмтгий зан хурц, ойтой байх хэ- рэгтэй. Үүний сацуу сурган Ххү- мүүжүүлэх арга ухаан, сэтгэл судлалын «мэдлэг», хэлний маш нарийн мэдрэмжтэй байх хэрэг- тэй» гэж бичсэн байдаг, Энэ бүх чанар Ирина Токмако- вад бий. Тэрээр бяцхан хүнд хорвоогийн бүх юмны тухай, өөрөөр хэлбэл Ой мод, жигүүртэн шувууд, нохой муурын тухай, хүний яльгүй сул тал, түүнийг давж. туулах аргын тухай («Модод» ном) өгүүлэхэд бэлэн байдаг. Харин юуны Ч ту- хай өгүүлж, ямар Ч хүүхэдтэй ярилцлаа гэсэн түүний үг заавал нэг утга учир, ач холбогдол бү- хий дүгнэлт агуулсан | байна. Яагаад гэвэл тэр зугаацуулахын хамт сургаж, хүмүүжүүлэх гэсэн зөвлөлтийн хүүхдийн утга зохио- лын гол үзэл санаанд үнэнч бай- даг юм. Ирина Токмакова ганцхан шү- Ойд үлдсэн тугалыг нь ОДоо хэн тэжээх Вэ Тарасовт уур хүрнэм Тайгаас түүнийг хөөх сөн! ЗАГАС ХААНА УНТДАГ ВЭ? Харанхуй шөнө, чимээгүй шөнө Хаахна унтдаг юм бэ, . загас минь? Үнэгний мөр нүх рүү хөтөлнө “Үнэрч нохой хэЭвтэртээ дөтөлнө Хөөрхөн хэрэм модны хонгилд Хөгжилтэй хулгана шалны ангалд Харин чиний мөр уснаа Харамсалтай нь огт үзэгдэхгүй юм Харанхуй шөнө, чимээгүй шөнө Хаахна унтдаг юм бэ, загас лэг биш бас үлгэрээрээ, яг хэлбэл үлгэрчилсэн туужаараа нэрд гар- 2 цыг бэлэгдэх гол зорилт тавьж, сан хүн, Түүний үлгэрийг уншихад түүнийгээ амжилттай шийдвэрлэ- ид шидийн ертөнцөд очно гэсэн дэг юм. Иймээс ч түүний номыг үг. Тэгээд эцсийнх нь хуудсыг . хүүхдүүд ихэд сонирхон дуртайяа рийнхээ үлгэрийн ойд очсон түүнд ер бу- сын адал явдал олон тохиолдоно. Мөн гэдэг туужийнх нь баатар Полина нэг өглөө босоход минь аав, ээж, эмээ минь бие биеэ хараад баярла- даг болчихсон байгаасай мөрөөднө. ойртуулахын тулд орохоор Сүүлийн үед бичсэн «Маруся буцаж ирнэ» гэдэг үлгэрт нь Ч НЭГ охин муу санаат Барнабас Элиний нуусан шидэт үгийг олж, хүрээлж байгаа ертөнцөө өөрчилж руулахаар бас л аянд Тэгээд өнөөх шидэт үгээ олоход нь тунгалаг цэнхэр урсаж, загас барьдаг болно. Зөвлөлтийн хүүхдийн зохиолч Ирина Токмакова уран бүтээлдээ хүүхдэд хорвоог баясгалан, аз жаргал, бүрэн төгс мэдрэмж, сэтгэлээ эзэмдэхийн нуу- эргүүлэхээс нааш тэндээс гарах- - уншдаг. гүй, «Баяртай, Ивушкин!» гэдэг -нэг тийм үлгэрт нь ан амьтан, Утга мод ургамал, салхины, өөрөөр БАЯРЫН ӨДӨР Баярын өдөр С Баярын өдөр Хөгжилтэй баярын өдөр Хөнгөн бөмбөлөг хөөрнө Хүүхдүүд гоёлоо өмсөнө Хөөрхөн далбаагаа хийсгэнэ Бахдалтай баярын өдөр - Байшингаа улаанаар чимэглэнэ Агаарт бөмбөлөг дүүлнэ Аав ээж дуулна Ард олон баясана! хэлбэл байгалийн хэл мэддэг Л0 лоон настай жаал хүү гардаг. Сур- гуульд орох нас нь болсон тэрээр Өцөг өх минь намайг руу аваад явна гэж айхдаа учир хо1 үлгэ- ОЙ руу зугтана, Ийнхүү «Баясгалант өглөө болно» хэмээн өглөөг үе Ингээд тийм өнгөрсөн холын замд гардаг... сайж- мордоно. гол нь дахин хүмүүс түүнд шумбан, нээхийн баяр зохиолын шүүм:лэгч Э. БРАНДЕС ю. сальников УЦ АШГҮЙ ЗҮРХ (Өгүүллэг) Тэр хичнээн нуусан ч С.ЕСЕНИН ШӨНӨ Гол намуухан зүүрмэглэж Гургалдай дуугаа хураажээ 1Пугуй чимээгүйхэн бараантаж Шувууд жиргэхээ зогсчээ Шөнө, Орчинд чимээ Ч үгүй (ШШүрчигнэх горхи намуухан . урсана Эаэлт тэрлээрээ саран Эргэн тойрныг мөенгөлнө Өргөн гал ч өнгөлөгдөж Өчүүхэн горхи ч мөнгөлөгдөж Норсон талд ургасан Ногоо ч бас мөнгөлөгджээ. 1їШөнө, Орчинд чимээ ч. үгүй їШїүлэг нойронд цөм дарагдаж Ээлт гэрлээрээ саран Эргэн тойрныг мөнгөлнө. 8:175К187) ЙН ҮЛГЭР » “Өвлийн үдэш хашааны , цаахантай. ИНДЕКС--14140 . Өргөн олон хөл хөгжөөнтэй Цасан хунгар, толгодыг дамжиж Мацан явсаар бид ирэв Ингээд чаргануудаа хойш тавьж Иван-тэнэг хүүгийн тухай Эмээгийн ярих үлгэрийг сонсохоор Эгнэж зэрэгцээд томоотой- 25 сууцгаав. Ахих цаг шөнө дөл -ДөхөвЧч “Амьсгал даран чимээгүй чагнав Оронд унтуулахаар ээжийг дуудахад Огтхон ч сонсоогүй дүр үзүүлэв. Үлгэр дуусаад хэвтэх боллоо... Үнэндээ одоо яаж унтахав дээ? Ахиад л бид дуржигнан шуугиж Асууж шалгаан гуйж эхэллээ. «Ингээд л үүр цайлгачих 5 ” уу?» гэж Эмээ тэрүүхэндээ шантрангуй асуув. Яах вэ, бид ердөө ч 3 тоохгүй Ярь л даа, эмээ минь, ҮНЭЭ Эвэр дээрээ олон цагирагтай Ї1Пїүд нь унасан хогшин . үнээг ерээ минь? г- тишвшсшлшжилгүлтгтюишгоиллгэглттуиштэтүйо202ШШлатэгтэнктэлвэтчоМОЖХШЭМГИЛНҮҮЛНЧИЛЭХЭЭЭ МОНГОЛ-ЗӨВЛӨЛТИЙН НАЙРАМДЛЫН САРД Эзэн болох ширүүн эр Нүдэн хөөсөөр бэлчээрт авчрав. Чимээ шуугианд зүрх нь тавгүй Оготно хулгана нүхээ ухна| Шийр цагаан тугалынхаа тухай Уйтгарт бодолд үнээ ! автана Учирсан баярыг нь анзаарч хайхран Алаг үрийг эхэд нь өгсөнгүй Улиасан дор гадсанд тохсон Арьс нь салхинд хийсэн байлаа. Хөөрхий түүнийг будааны . Ч хог дээр Хүүгийнхтэй нь адил тавилан хүлээнэ Хүзүүний нь уяагаар хүлж баглаад| Хөтөлж аваачаад нядлах 5 болно. Эвий тэр уйтгар гунигтай Эврээрээ газарт хатган унана... Ногоон өвстэй тэнүүн нуга Цагаан төглөө үзэж зүүдэлнэ. Орчуулсан Д. ДАВАА Ах дүү хоёр амьдарч байжээ. Тэр хоёр хоорондоо ялгаж та. них аргагүй адилхан, нүд,үсний өнгө нь мөн адил, хоёулаа ха- цар дээрээ мэнгэтэй юм. Гэвч тэр хоёрт ялгагдах онцлог бий. Дүү нь хэн нэгэн хүнд баяр хөөр, тэрчлэн гаслан зовлон то- хиолдоход ямагт хамт баярлан хөөрч, эсвээс сэтгэл зовдог ажээ. Үэтэл ах нь юуг Ч Эс тоох аж. -Чи сонсооч! гэж дүү нь тэсэж чадсангүй ахдаа хэлэв. -- Хүнд баярт явдад тохиол- доход хамт баяр хөөрийг нь хуваалцах хүсэл чамд төрөхгүй байна гэж үү дээ? Хүнд учир- сан зовлон чиний сэтгэлийг ер хөндөж шаналгахгүй байна уу? тэж гайхан лавлажээ. --Заримдаа ч баярлаж, сэтгэл зовмоор санагддаг л даа. Ний нуугүй хэлэхэд би зүрхээ хайр- лан гамнаж байна гэж ах нь аминчилжээ. с-- Юу? Яаж хайрлан гамнах тэж? -- За ойлгохгүй байгаа бол бие биеийнхээ зүрхийг харцгаая л даа гэж дээ. Тэгээд хобул өөд өөдөөсөө харж мэлзэн ширтэц- тээж, зүрхээ харлаа. За чн одоо ухаарав уу? ах нь хэлээд «аливаа баяр хоор, гаслац зовлон зүрхэнд лэвтрэн ороод эгнэгт тэнд үлддэг юм. Одоо чиний зүрх чинь элдэв хү- ний-баяр, зовлонгоор дүүрэх їза- ха»ж, бид залуу улс, амьдрал дөнгөж эхэлж байна. Тэхдээ би удтал жаргалтай амь- дармаар байна. Тийм учраас зүр- хээ дандаа чагнаж, хайрлан гам- надаг. Чи тэгсэн чинь зүрхээ бөөц баяр, зовлонгоор дүүргэчих юм» хэмээн зэмлэн сургамлав. Төдөлгүй ах дүү хоёр салан оджээ. Ах нь зүрхээ хайрлан ал- туур тайван амь зууж байв. Өн- дөр ч насалж гэнэ. Зүрх нь юунд энд тэндгүй тэнэсээр их ажил хийгээд хөдөлмөрийн өндөр ам- жилт гаргаж, хийсэн ажил бол- гондоо зүрхнийхээ халуун илч чийг өгч байгаа тухай сонин, радиогоор ярихыг ах нь сонсчээ. -- Мунхаг золиг! Тэнэглзэд л! Зүрх нь өнгөрсөн двө! Одоо ямар болсныг нь харах юмсан! хаа нэгтээ л дэвхцэж яваа даа! гэж ах нь бодож суулаа. Тэвч ах дүү хоёр уулзах хувь- тай байжээ. Суудаг хотод нь нэ- тэн баатар зочлон ирэх тухай ах нь дуулаад, -- За тэр “шагшин бишрээд Эф байгаа баатрыг очиж харьл! гэж боджээ. 4 Тэрээсээ гарч хотын төв тал- бай руу очлоо. Талбайд хөл та», вих зайгүй хүмүүс цуглажээ, Хөгжим хангинан, эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн тэвэрсэн цэцэг алаг- лах ажээ. Талбайд цугласан ол» Е ны дундуур хүдэр биетэй, нүдэнд, дулаахан эр ннээмсэглэн хий- морлог алхаж харагдав, Дүүтэй маань адилхан ч юм уу даа? Нүд, үснь мөн шүү. Хацар дээрээ. бас мэнгэтэй юм гэж ах нь тайхав. Өнөөг хүртэл зүрхээ хамгадан хайрласаар ирсэн бо- ловч өөрөө хөгширснөө мэдээд тайхан харамсжээ. Ах дүү хоёр нүүр учран уул- заад өөд өөдөөсөө ширтэлцэн бие биенийхээ зүрхийг чагнаж гэнэ, Өөрийн болон өрөөл бусдын балр хөөр, зовлон зүдгүүр дүүрэн яв- даг дүүгийнх нь зүрх улам ч эрчимтэй хунх цохилохыг ах нь мэдээд гайхаш тасарчээ. ч”Ч гийнх нь зүрх хүний Эцафлал лонг хичнээнийг ч болов багтаан ч хөндөгдөлгүй нэгэн хэмнэлттэй ФЖэЭ. цохилох ажээ. Тэтэл дүү вь Сүхбаатарын нэрэмжит улсын хэвлэлийн 1 комбинатад хэвлэв. - инонер сурагчид Төв: аймгийн 2Каргалан- тын сангийн. аж ахуйн Ч: жилийн сургуулийн намрын ургац хураалтын уламж- лалт «Алтан түрүү» ая- наар амжилттай аялж байна. Энэ ажлыг нарийн ногоо, төмс хураах гэсэн хоёр хэсэг болгон зохион байгууллаа. Төмс ялгасан тээс 7-гийн «Вэ» анги 41 тонн, 7-гийн «Г» анги 40,8 тонн, 6-гийн «Вэ» анги 39,5 тонн, 9-ийн «В» анги 38,3 тонн төмс ялгав. 13 бүл- Нарийн ногоо хураах ажилд 11 бүлгээс 8-ын «Б» анги 306 шуудай, 4-ийн «В» анги 299 шуу- дай, 4-ийн «Гэ» анги 303 шуудай манжин (4-ийн 4Г» анги 1345 кг сонгино хураан авч бусдыгаа хо- шуучиллаа. Өсөхбаяр багштай 8-ийн «Бэ анги цаг агаарын саа- тал тарахыг урьдчилан мэдэж богино Хугацаанд хамт олны саналаар нэг га талбайн манжинг хураан авч бусдад үлгэр жишээ үзүүлэн сайхан амжилт таргалаа. Ч, ТҮМЭНЖАРГАЛ, Д. ЭНХБАЯР им тиииииилиииилиииий Аравдугаар сарын дө- ревний оройн найман ца- гийн үед Батчимэг ажлаа- саа тараад явж байв. Энэ эмэгтэй хотын хүнсний 64 дүгээр дэлгүүрт Эрхлэгч аж. Батчимзгийг 18 ду- таар гуанзны ар талд явж байтал үл таних залуу чиглэн ирж яах ийхийн зууртгүй цүнхий нь булаан зугтаав. Батчимэг чухам юУ болсныг сая Л мэдэж тусС- ламж гуйн хашгирав, Гэ- 5 4 Бид шинэ булангаа Хэзээ? Хаана? Юу? гэж нэрлэхээр” ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕҮАРИ: НАР ВЭГДЭГТҮН! шээшэвхжүүлЭВлүХүНБЫЛЖВЖ1211 0-2 б ГО) Ф б О О ) ГО! 0) О Оо | ХБААТАРЫН тийн энын тэл хаанаас ч юм таван хүү гарч ирлээ. Сандарсан эмэгтэйг харж учрыг, мэд- сэн хүүхдүүд нөгөө 3а- луугийн араас хөөлөө. Хүүхдүүд гүйцэн Очиж гэмтнийг яаж ийгээд барьж авлаа. Тавын таван хүүд ба- ригдсан залуу яаж Ч Ча- шийдлээ. Та нарын сурч хүмүүждэг анги танхим, сургууль бүлгэмээс эхлээд дэлхий ертөнц, агаар мандал, тазрын гүн, далайн ёроолд болж байгаа үйл явдлын тухай шинэ сонин мэдээ, сонирхолтой ажил бүхнийг энэ буланд шуур- хай нийтэлж байх юм. Ясыг гадаадад худалдаж оронд нь улс ардын аж ахуйд чухал шаардла- гатай тоног цус афисг 25 материалын зүйлс худал- даж авдаг. Нийслэлийн 10 жилийн есдүгээр сургуу” лийн сурагчид . хоёрдогч түүхий эд цуглуулснаар улс орныхоо эдийн засагт ямар тус хүргэдгийг сайн мэддэг болжээ, Тэд нам- рын ажлаар хагас тонн орчим яс, 22 кг хөнгөн цагаан цуглуулсан байна. 20ид Убоушийн мэндэлсний 130 жи- лийи ойг түүний нэрэмжит Ховд аймгийн Цэцэг Су- мын 8 жилийн сургуулийн АХ. АА, ҮЛГЭР УНШИЖ ӨГӨӨЧ! (51010151516191510,010101510:9Д о1010101015151610101010151510101010151010101510) Туслаарай, далгүй газар ширтэн зог- соно. Төдхөн сэргийлэгч ирэв, Зоригтой, самбаатай хөвгүүдийн нэрийг асууж талархал илэрхийлэв. Цүн- хээ булаалгасан Батчимэг эгч, -- Ямар сайн хүүхдүүд вэ? хэмээн баярлана. Гэмтэн этгээд хзн байв. пионерийн бүлгэм тэмдэг- лэлээ. Түүхт ойг угтаж ардын хөдөлгөөнийг тол- гойлогчҮ Ард | Аюушийн амьдрал, тэмцэлтэй хол- богдсон баримт бичиг, түүх соёлын дурсгалт зүйлсийг цуглуулсан нь бүхэл бүтэн музей байгуулах боломж бүрдүүлсэн байна. Сумын орон нутгийг судлах му: 53 1с10101010(010(01010(0110(010) Т. МӨНХТӨРИЙН авсан гэрэл зураг ГЭЛ: 1-151510101010(9 219 001010 91016101616610161610 610169, 01016 о|о(оо10010101016101010101010 01010103 Нийслэлийн .18 дугаар сургуулийн нэ- гийн «Б »ангийн сурагч Т. Золжаргал дүү их сонин зүйл байдгийг түүнтэй нөхөрлөж Золзаяатайгаа номын санд, байж л мэднэ дээ. Тиймээ, Хүү удахгүй шуудхан сайн уншиж сурна. Тэр цагт Зол- заяа охины ах дүүдээ хичнээн слон үлгэр ярьж өгөх бол! өгөөч, Т. Золжаргал хүү энэ жил нэгдүгээр ан- гийн сурагч болжээ, Одоогоор цагаан тол- мэдэхгүй ч гэлээ дүүдээ үлгэртэй ном дууг даж өгөх гэж мэрийнэ, Номонд хичнээн тэрийг ярьж өгөөч гэж үргэлж шалгаана. чадна гэж ойлгодог биз. Хэдий бүх үсгээ гойгоо үзэж байна. Дүү Золзаяа нь сур- Бодвол сургуулийн сурагч юм чинь уншиж гуульд орсон ахаа үүнийг уншиж ТУСЛААРАЙ! Төмөр замын соёлын орд- ны «Найрамдал» хамтла- тийн ахлагч Гунгаагийн Мөнгөнцоож гэгч аж, Та- нихгүй эгчид тусалж, 80- риг самбаа гаргасан хөв- гүүд нийслэлийн 10 жи- лийн хоёрдугаар сургуу- лийн 7-гийн «А» ангийн «сурагч Мөнхбайгаль, Амар- зейд пионер сурагчид түүх соёлын дурсгалт 130 зүйл өгөв. 7боён Якодс 88 настайдаа ХБНГУ- ын Гетёгийн нэрэмжит нх сургуулийн номын санд ажилд оржээ. Тун удалгүй номын хорхойтон болж немцийн сонгодог уран зохиолын төлөөлөгч Шил- лер, Гёте нарын бүтээлийг амьдралынхаа үлдсэн ху- гацаанд судлахаар 5 сэн гэнэ. Тэгээд Оюутан болж өөрийн ач .гучтай чацуу оюутнуудтай нэг өөөөөөөөөөӨөӨс, 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 4461 (2432) 1989 оны аравдугаар сарын 11. УТСААР ИРСЭН МЭДЭЭ 26333 БАЙНА УУ? БАЙНА УУ? Нийслэлийн 24 дүгээр бүлгэмийн пионерүүд «Пионерийн үнэн» сони- ноос зарласан «Ус чанд- мань эрдэнэ» арвилан хэмнэлтийн аяныг хүлээн авч анги танхим угаалгын өрөө, бие засах газарт үзлэг хийв. Усны 13 цоргоны хоёр нь эвдэрхий байлаа. Өдөр шөнөгүй ус алддаг нэг гоожуурыг тэр дор нь за- суулав. Бага ангийнхан хичээ- лийн завсарлагаанаар усаар тоглож, их хэмжээ- ний цэвэр ус үргүй зарж байгааг илрүүлж тэдний дунд ярилцлага зохиов. Пионерийн бүлгүүд арвич лан хэмнэх аян зарласан сониноо уншиж гэр орон, анги танхимдаа усыг ариг гамтай зарах тухай санал бодлоо солилцов. С. ДАВААСҮРЭН (Бүлгэмийн зөвлөлийн дарга) , буян, 6-гийн «Дэ» Болд» баатар, 4-ийн «Бэ» ангийн Батгэрэл, ХУ! сургуулийн Т-гийн «А» ангийн Баяраа нар байлаа. Авхаалжтай, хүнлэг сайн хөвгүүдийг / Сүхбаатарын районы цагдан сэргийлэх хэлтсийн дэргэдэх Хүүх- дийн тасгаас урамшуулан шагнав. ад Т, ПҮРЭВСҮРЭН Багш Л, ТУЯА ширээнд суудаг болж, Нэг курсийнхэн эхлээд аль нэг профессор лекц сонсохоор нрсэн биз гэж боддог бай- жээ. Якобс хэдий нас өндөр ч оюутнуудаас ялгарахгүйг хичээн оройн цэнгээн, хоолонд хамт яв- даг байв. Якобс энэ жил 93 насандаа Дээд сургуу лна амжилттай төгсгөжээ. с-- Одоо надад Докто- рын зэрэг хамгаалах хуга- цаа үлдлээ гэж Якобс ярь- сан гэнэ, Хэзээ? Хаана? Юу? бу- Ё-3 Монголын багш нарын нх хурал ардын боловсролын салбарт хийх шинэчлэл өөрч- лөлтийн зарчмыг тодорхойл- сон билээ. Тус нх хурал дээр . Батмөнх дарга хэлсэн Үгэндээ гүн мэдлэг эзэмших, хичээлийн болон хөдөлмөрийн сахилгыг сахихад сурагчдын өөрсдийнх нь үүрэг харнуц- лагыг дээшлүүлэх явдал чу- хал болж (байгааг онцлон тэмдэглэсэн юм. Энэ бол хур- лын шїдвэрийг хэрэгжүүлэх зүйлсэд сурагчид багш нарын нэгэн адил өндөр ндэвх са- наачилга, уйгагүй хөдөлмөр зүтгэл гаргах хэрэгтэй гэсэн ҮГ. Манай орны ерөнхий бо- ловсролын сургуулийн бүтцэд өөрчлөлт гарч хүүхдийг До- лоон наснаас нь эхлэн сур- гаж 11 дүгээр ангнар төгс- төх системд шилжин орлоо. Дунд сургуулийн програм- мын агуулга нь ерөнхий бо- ловсролын эрдмийг орчин үеийн түвшинд олгохын хамт төгсөгчид түгээмэл мэргэжил эзэмшиж, улс ардын аж ахуйд ажиллах, богино хуга- цаанд тодорхой мэргэжил өлгөх, тусгай дунд болон дээд боловсрол эзэмших бо- лолцоо олгоход л бүрэн чиг- лэх боллоо. Манай өрны иргэн бүр бүрэн болон бүрэн бус дунд боловсролыг чамбай эзэмш- сэн байх ёстой, Ингэж байж улс орондоо үр бүтээлтэй СУРГУУЛЬД ЯМАР ӨӨРЧЛӨЛТ ГАРЧ БАЙНА? Улаанбаатар хотын С. БАТМАГНАЙ хөдөлмөрлөж, сайн сайхан амьдрах бололцоогоор хан- гагдана. Ийм ч учраас ерөн- хий боловсролын сургуульд нийтээр ихээхэн анхаарал тавьдаг, хүүхэд нэг бүрт чамбай мэдлэг эзэмшүүлэх, заавал суралцуулах өндөр шгардлага гарч ирдэг. Су- рагчдын сурах боломжийг аль болох сайжруулах чиглэлээр энэ хнчээлийн жилээс анги дүүргэлтийг 35 хүртэл багас- гаж, сурагчдын долоо хоногт танхимд хнчээллэх цагийг бага ангид 22, дунд, ахлах ангид 30 цагаас илүүгүй бай- хаар шийдвэрлэлээ. Энэ бол хүүхдийг оюуны хэт ачааллаас чөлөөлж, эрүүл мэндийг нь ихээхэн ан- хаарч, энэрэнгүй хандаж байгаагийн дээр тэдний чө- лөөт цагийг нэмэгдүүлж биеэ дзан суралцах, авьяас билгээ хөгжүүлэх бололцоог ханган өгч байгаа хэрэг юм. Үр хүүхдийн нь өнгө зүс, Үзэл хүмүүжил, ажил үйлсээр тухайн улс орны хөгжил дэвшил, өнгө төрхийг тодор- хойлдог нь нх л учиртай хэ- рэг юм шүү хүүхдүүд ээ. Их хурлын шийдвэр амжилттай Ардын хэрэгжиж, ардын боловсрол хөгжин хүн амын соёл бо- ловсролын түвшин дээшлэх нь сурагчдаас ихээхэн хамаа- рах нь мэдээж хэрэг, Сургалтыг ялгавартай явуулах, хүүхдийн хүч бо- лолцоо, сонирхолд нь тул- гуурлах, эрүүл мэндийг нь харгалзах гээд сурагчийн сурах бүх бололцоог хангах нь боловсролын системд хийх шинэчлэлийн бас нэг боллоо. Тоо, техник, хэл, урлаг, спортын авьяастай, ирээдүйн сайн мэргэжилтэй ажилчин, малчин болох хүүхдийг ба- таас нь үнэн зөв тодруулан гүнзгийрүүлсэн болон сонгон суралцах ангнудад сургах чиглэл тогтов. Зөвхөн энэ хичээлийн жилд л гэхэд нийс- лэлийн дөрвөн районд англи хэлний сонгон суралцах ан- тнуд, тусгай программаар хичээллэж эхэллээ. Мөн за- рим сургууль дээр япон, хя- тад, англи хэлний сонгон суралцах хичээл хийж байна. 10 жилийн 23, 18 дугаар сургууль дээр англи хэлний гүнзгийрүүлсэн сургалттай анги нээв. Их дээд сургуу- лнудын дэргэд математик, МАНАЙ СОНИНЫ «ДОЛООН НАС» БУЛАНГ АМТАРХАН УНШДАГ ХЭНТИЙ АЙМГИЙН ХЭР- ЛЭНБАЯН-УЛААН СУМЫН ДУНД СУРГУУЛИЙН БАГА АНГИЙНХАНД АМЖИЛТ ХҮСЬЕ! ЗУРААЧ АХЫН ЗУРГААС АЛДААГ ОЛЖ ХЭ- РЭМ, САРМАГЧИН, АРСЛАН, БАР, тивээвиээниирмэг ҮНЭГЭНД ӨӨРИЙНХ НЬ СҮҮЛИЙГ ОЛЖ ӨГСӨН 2-ЫН «Б» АНГИЙН СУРАГЧ Б, ХЭРЛЭНЧИМЭГ, Н. ЭРДЭ- НЭЖАРГАЛ НАРТ БАЯР ХҮРГЭЕ! .. эчнээ хичээл ММ: АВХААЛЖ САМБААГ АА Боловсролын Удирдах газрын дарга физик, химн, орос хэлний хи- чээлээр сонгон суралцах ан- гн хичээллүүлж байна. Мөн Политехникийн дээд сургуу- лийн дэргэд техникийн авь- яастай сурагчдыг шалгаруу- лан тусгай анги нээлээ. За- рим сургуульд мал аж ахуйн гүнзгийрүүлсэн сургалттай анги хичээлүүлж эхлэв. Нэгдүгээр ангиас монгол бичиг заах, урлаг, спортын авьяастай сурагчдыг нэгдү- гээр ангиас нь тусгай сургал- тад хамруулан туршилт явуулж байна. Нөгөө талаар сурагчийн сурах боломжийг улам нэ- мэгдүүлэх зорилгоор авьяас сонирхолтой, оюуны чадавх сайтай сурагчдыг хувийн программаар хичээллэх, ан- ти алгасан суралцах эрхээр хангав. Энэ бүхэн Сурагч хүнд хүлээлгэж байгаа их итгэл найдвар, хүндтэй үүрэг юм. Сурагчдын өөрөө удирдах ёсыг хөгжүүлэн, та олон байгууллагын зорил- тыг шийдвэрлэхэл чиглүүлэх болоод байна. Цаг нөгцөөсөн, хэлбэр хөөцөлдсөн, хүүхдийн хүсэл сонирхол гэдгээр мон- гол хүний ёс заншил, ардын сайхан уламжлалд харш, хэт хуулбарлан дуурнасан аж- лаас сурагчид, сурагчд байгууллагууд ангижрах ёс- той. Чөлөөт цаг өнгөрөөх гэдгийг зөвхөн бүжиг наадам хийх, кино ший үзэхээр яв- цуухан ухаарч хэрхэвч (о- лохгүй. Чөлөөт цаг гэдэг чинь су- рах, бүтээх, эзэмших, эрүүл- жин чийрэгжих л цаг юм. Чө- лөөт цагаараа оролдсоор бай» гаад сайн мужаан, оёдолчин, зураач, сийлбэрчин, гэрэл зу- рагчин болсон хүн олон бай- даг. Ихийг мэдэхийн төлөө хөдөлмөрлөж, сайн хүн бо- лсхын тулд мэрийж, аав ээж, ачит багш нар, эх орныхоо ачийг харнулж чадах тийм хүн болж хүмүүжих нь эрд- мийн нх далайгаас шим хүр- тэж яваа багачууд та нарын эрхэм үүрэг гэдгийг ямагт санаж яваарай, Улс орны хөгжил дэв ч, хүмүүсийн амьдрал аху Ч өдөр бүр шинэчлэл өөрч- лөлт бий болж, юм бүр шинэ сэтгэлгээ, шинэ арга барй- лаар хандах болж байг. та нар багш нараасаа а ээжээсээ, хэвлэл мэдээ хэрэгслээс бодитой мэдэрч байгаа байх. Сурагчид ч ши- нэчлэл өөрчлөлтөд оролцож, сурах хөдөлмөртөөв илүү ндэвхтэй, зориг тэмүүлэлтэй хандваас зохино. Долоон насандаа сургуульд орж сурагч гэсэн эрхэм нэ- рийн эзэд болсон бяцхан дүү нартаа «Инонерийн үнэн» сонин чинь энэ дугаараас эхлэн эчнээ хнчээл явуулахаар БНМАУ-ын гавьяат багш А. 0! настнуудад хнчээл зааж өгнө үү гэсэн бидний хүсэлтийг дуртайяа хүлээн авч хүүхдүүд та нарын хнчээлээрээ үзсэн сэдвээ гэртээ бататгахад чинь зориулж хялбар Дасгалуу- ДЫгГ жээ. Энэ дасгалуудыг хийхэд аав, нарын гэрийн багшаар ажиллах юм шүү. Түнэхийг долоо хоногт нэг удаа хийнэ. За ингээд хн- чээлзэ эхлэе. Анхааралтай сонсож, хичээнгүйлэн үзэзрэй! СОРЬЦГОО Оюунханд гуай долоон ээж, ах, эгч нар чинь та сонины зөвлөл Хүүхдүүд ээ, энэ удаагийн хичээл «Ав- хаалж самбаагаа сорьцгоо» гэсэн сэд- вээр болно. Хичээл эхлэхийн өмнө өнгө өнгийн цаас, хайч, шзгай бэлтгээрэй. За хичээлдээ орьё. НЭГДҮГЭЭР ДАС- ТАЛ. Уутанд байсан улаан, шар өнгийн шоо, улаан шар өн- гийн шагайнууд дот- роос аль нэгийг нь нуулаа. а) Нуусан юм нь улаан өнгийн ч биш, шагай ч биш. Юу нуусан бэ? 0) Нуусан юм шар өнгийн юм Ч биш. Алий нь нуусан бэ? в) Нуусан юм нь шоо биш. Алий нь нуусан бэ? ХОЁРДУГААР ДАСГАЛ. Дугтуйнд байсан улаан, хөх, шар өнгийн амдэөр) вөлжин, улаан, хөх, шар өнгийн дүрснүүд дотроос нэ. гийг нь нуулаа. Дугуй а) Нуусан дүрс нь улаан ч биш, хөх ч биш, дугуй ч биш Ямар дүрсийг нуу- сан бэ? 6) Нуусан дүрс нь хөх дүрс ч биш, ам дөрвөлжин ч биш. Ямар дүрсийг нуусан бэ: в) Нуусан дүрс нь улаан ч биш, шар ч биш, Ямар Дүрсийг нуусан бэ? ГУРАВДУГААР ДАСГАЛ, Ногоон ба улаан шагайтай уутан Өнгөөр ялгаж үлгэрийн Сёатар бүтзэгээрэй! є ЭГЛНар 2. Улаан шар 8. Хүрэн бор 4. Цагаан цэн хэр-5. Хар ногоон 8. Цэнхэр дотроос харахгүйгээр хоёр хоёроор нь ат- гаад байхад гарт ямар ямар өнгийн шагай тазоах вэ? Энэ удаа хүүхдүүд та нарт гурван дас- гал өглөө. Дасгалын асуулт бүрийг яарч тэвдэлгүй анхаарал- тай сонсоод дараа нь хийгээрэй. Эхний удаад ойлгохгүй, мэ- дэхгүй зүйл гарна. Оролдвол бүтнэ гэд- гийг битгий мартаа- рай. (БАЙГАЛЬ АЖИГЛАГЧИНЙН ТЭМДЭГЛЭЛЭЭС -АМЫбЫГНЫ Хэвлэл радиогоос Хөвс- төлд амьтны хүрээлэн байгуулсан тухай, удахгүй нийслэл Улаанбаатар хот, Зуун мод хотод амьтны хүрээлэнтэй болох гэж байгаа тухай мэдээ сонсоо- гүй хүүхэд лав байхгүй биз ээ. Ингэхэд монголд анх удаа амьтны хүрээлэн байгуулах гэж байгаа хэ- рэг үү. Үгүй тийм бшн ээ, Хубалай хааны амьтны хүрээлэн даян дэлхийд нэрд гарч байсан. Тэр нэн эртний хамгийн үлгэр жи- шээч хүрээлэнгийн нэг байжээ. Тийм ч | учраас алдарт жуулчин Марк По- ло энэ хүрээлэнг үзээд «Их хаанд маш олон чо- но, бар, арслан буй» гэ- жээ. Монголчууд ан амьт- ныг хайрладаг, хамгаалж арвижуулдаг сайхан занш- лыг эртнээс эрхэмлэж ир- жээ. 1921 онд хувьсгал яла- хад Богдхааны амьтны хүрээлэн Егүзэр хутагт Галсандашийн цөөхөн ч гэсэн ан амьтадтай хүрээ- лэн монголд байлаа. Ёгү- зэр хутагт 28 зүйлийн ур- гамал мод тарьж, тагтаа, тас, ёл, хөлгөн адуу, буга, бор гөрөөс зэрэг олон амь- тад тэжээгээд зогсоогүй амьтан нутагшуулж байсан нь өнөө хүртэл байна. Ху- рангийн тарвага, Лхачин- вадад хэмээк модгүй уу- лын буга нь энэ хүний үйлс юм. Ой модгүй газар анх удаа буга гэрэөс ну- тагшуулсан нь тэр бүр ХУРЭЭЛЭНД өнөө ч Хурангийн ууланд ургаж байна. Нугалааны жилүүдэд олон зүйлийг нь устгасан хэдий ч түүний дурсгал эх нутагт нь бай- саар байна. Тэр монголд чулуу, хивс, цаасны үйлд- вэрийн эхлэлийг санаа- чилж гэрэл зургийн газар байгуулж, монгол хоолны зоогийн газрыг үүсгэж байжээ. Эх нутгаасаа эмийн ургамал түүхийг цаазлан хориглож, хэрвээ хэрэглэх болбол жич нэг газар тарьж ашиглахыг эрхэмлэж байжээ. Тийм ч учраас Эмт гэдэг газар эмийн ургамал тариалж байсны ул мөр Чоно го- лын хөвөөнд үлджээ. Олон жилийн бэрх» шээлтэй тулгарч явсаар Монгол улсад амьтны хү- рээлэн байгуулах эхлэл тавигдаж байна. Муу бай- туулбал ан амьтныг тарч- лаан зовооно. Үлгэр жи- шээч амьтны хүрээлэн бол үнэхээр олон талын ач холбогдолтой юм. Танин мэдүүлэхээс гадна ховор амьтдыг авардаг юм. «Магадгүй, устан одох х0- вор амьтдыг сайн зохион байгуулагдсан амьтны хү- рээлэн л аварч чадна» гэж английн байгаль судлаач, зохиолч 2Керальд Даррел хэлж байна. Түүний Жерс арал дээрх хүрээлэн нь зэрлэг амьтад яг л хээр байгаа юм шиг тав тух- тай амьдрах төдийгүй ус- тах гэж байсан ховор ЛОДОЙДАМБА ЗОХИОЛЧИЙН ЗӨВЛӨГӨӨ Нэг удаа тэр гадаадад явж ирээд л кино зураг- чин Уртнасан гуайг Дуу- даж, - Ми уран сайхны кино дажгүй хийж байна. Гадаад орнуудад ан амьт- наараа их сайхан кино хийсэн байна. Чи монго- лынхоо ан амьтдын тухай кино хийхэд амьдралаа зориулбал яасан юм бэ? Огтхон ч алдахгүй шүү тэж зөвлөжээ. Тэр зөвлө- төөг залуу кино зурагчин баяртай хүлээн авч Мон- голын ан амьтдын тухай тайхалтай кинонууд хийс- нийг бид андахгүй. Залуу биологич Балдан- доржид «Чи гэртээ амь- тан тэжээн байна. Нийслэл хотдоо амьтны хүрээлэнтэй болбол яасан юм бэ?» гэж, бас зохиолч маань зөвлө- сөн байна. Тэр энэ зөвлө- гөөг бас мартсангүй. Амьтны хүрээлэн байгуу- лах гэж хорин жил бу- цалтгүй тэмцэж дөнгөж л сая төслийг нь батлуулан ажилдаа ороод байна. АРСЛАН ТЭТГЭВЭРТ ГАРСАН НЬ Олон жил циркт үр бү- тээлтэй тоглож, үзэгч ол- ныгоо баясгасан ямар ч гавьяатнаас дутуугүй хоёр арслантай байлаа. Түүн- дээ амьтан сургагч ЦЭ- рэндорж гуай маш хайртай байдаг байв. Цагийн ая- саар гайхамшигт хоёр арс- лан хөгширч нэг мэдэхнээ «тэтгэвэрт» гарах болжээ. Хэрвээ тэр хоёр гавьяат жүжигчин байсан бол тгавьяаныхаа амралтанд гарч улсаас тэтгэврээ аван нар нь тэжээж үрлэг гар- гахгүйн тулд алж. устга гэсэн тушаал гаргажээ. Тэр тусмаа өнөөдрөөс хэт- рүүлэлгүй.. . Цэрэндорж туай тэр хоёрыгоо харж сууснаа ерөөсөө Улаанбаа- тар хотдоо амьтны хүрээ- лэн, ан амьтдын жижигхэн цирк байгуулья гэж ший- дэж зураг төслийг нь шө- нөжин зурж, тэндээ хоёр арслангаа аваачиж амий нь аварья гэж боджээ. Гэвч бүтсэнгүй. Хоёр арс» лан амь хороолгожээ. | БҮЛ ШААЗГАЙ Шаазгай тун ховдог амьтан юм. Тийм ч учраас амьтны хүрээлэнгийн анх- ны зочин болжээ. Дөрвөл- жин торонд яг шаазгай орохоор нь татаж хаахаар мах хийгээд л холгүйхэн тавьчихав. Шаазгай дууга” ран ирж хажууд нь суув. Тэгснзэ биеэ барьж |ча- далгүй нүдээ гялалзуулан давхиад орчихлоо, Ингэж хоромхон зуур таван шааз- гай барив, Нөгөө талаар их ховдог амьтан учир Хүнд тун амархан дасаж байв. 80 жил хүүхдэд амьтан судлал зааж, 35 жил амьтны тухай ном уншсан хүн. Гэтэл мэдээ- амьтан судлаачийн зүр- хэлж хийгээгүй ажил юм. Тэр хүний тарьсан Сиби- рийн цагаан гандигаар мод 95 САЯТӨЛ ӨВӨЛЖҮҮЛЭХЭД МАЛ ХАРИУЛАХ Хөдөө нутагт хүүхдүүд хичээлийн- хээ чөлөө заваар мад хариулах, өвөл- жөө. хороо засах ажилд уйгагүй ту- салсаарг Хүүхдүүд та нар хөдөөгийн хар бор ажлыг ёссор сайн хийж сурсан ч мал хариулах ардынхаа өв уламжлалаас хэр мэдэх вэ? Юутай ч илүүдэхгүй байх. Энэ талаар тогтож хэдэн зүйл хэлье гэж бодлоо, ХОНИНЫ НОМХОН БОР Хонины морь яаж ч ноолж байсан үргэдэггүй бол сайн. Үргэж бусгак- гүй, унасан эзэндээ зэлтэй хонины «номхон бор» малчин айл болгонд байдаг сая. Хүүхдийг элдэв осол энд- лээс хамгаалах үүднээс хонинд уна- даг морь тийнхүү номхон байдаг ажээ, Унаа чинь өшиглөдөг, хазаж хайр- даг, ам бфёлзан давхидаг зэрэг МУУ ааш зантай бол хариулганд тохиромж- гүй, Дашийн морийг хариулганд уна- даггүй юм. зүгээ хэл Мал бэлчээх зүгээ сайн мэдэж аль зүгт хариулахаа үлдэж хоцорсон хҮ- згүүст заавал хэлж бай, Энэ нь ширүүн салхи шуурга болох Үед мал уруудах, бэлчээр холдож срэй- тох зэрэгт очиж туслахад амар байх болло, Амь насаа алдах аюул ч то- хиож мэдэх шүү ЗЭ. Цаг агаар тааламжгүй муу үед малд япахдаа нэг, хоёр өдрийн хүнс авч гар, Түүнчлэн газар орныхоо нэр Уснаас эхлээд нөмөр нөөлөг газар зэ- рэт орон нутгийнхаа онцлогийг сэйн мэдэх нь чухал. ЦАГ АГААР ШИНЖИЖ СУР Салхи шуургатай үед малаа аль зүгт тууж, хаана тогтоож болох вэ? гэдгийг урьдаас мэдэж ёвбад зүгээр. явдлаас ажиглаж сонссоноо өгүүлье. сонсоод АМАРГҮЙ Мөргөдөг, өшиглөдөг зэрэг ааш муу- тай малаа сайн нүдэлсэн байхад илүү- дэхгүй. Мал хариулахдаа хувцас хунараа сайн базааж цаг агаарыг шинжиж амар болохыг гадарлж сур. Малаа тогтуун Чүвсох цуйнад ЫГ “эвий Тэнэг 2-1 хаврыг байдлааа шалтгаална, Цаг агаарын тааламжгүй нөхцөлд дулаан хувцас чамд пөхөр болно. Мал хариулж явахдаа гал түлэх, түүдэг асаах зэргээр болчимгүй загнаж бо- дохгүй. Гал алдаж болзошгүй юм. УС ХУДГИЙН ЗҮГ ОЧВОЛ Малаа услахдаа худаг руу өнгийх, тонгойк осолтой, Малыг ус руу ши- рүүн тууж болохгүй, тогтуун тайван алхуулж оч. Усан дээр догшин ши- 4 үүн зантай малыг онцгой анхаарах хэрэгтэй, ХАШАА БУУЦНЫХАА ОРЧИНД Өвөлжөө бууцандаа гэрэл гаргахдаа болгоомжтой бай, Үдэш орой малаа эргэхдээ элдэв зүйл мөргөхөөс сэрэм- жил. Хашаа хороон дээрээс үсэрч буух, тоглох, өвөлжөөний дээвэр дгэгүүр ха- маагүй гарч явах нь унаж бэртэж мэ- дэх учир зохисгүй болно, Мал хариулж, өсгөж зэс үр хө- дөлмөр амаргүй гэдгийг мал- чид тун ч андахгүй билээ. Иймд малч олноосоо үргэлж асууж лавлаж бай. Мал хариулахдаа ямар ч юмыг жи- жиг зүйл гэж үзэж хайхрамжгүй хан- даж болдоггүй юм. Бага юмнаас том учир ургадгийг, сана,,.....:. Багш Л.ТУЯА (10 жилийн 02 ду- гаар сургууль). тоглохоо байлаа дарга, амьтдыг өсгөн эх нутагт жаргах байсан. Зэрлэг гүй юм их байх юм. Ямар нь эргүүлэн тавьж байна. амьтны хувьд өөр хэрэг ч амьтан ах дүүсээрээ юм Ингээд л манай амьтны байжээ. Мөнгө оруулж уу нэгэн гэр бүлээрээ хүрээлэнд болсон сонин байсан хоёр арслан циркт байдаг юм. байна гэдгийг нягтлан ТАВАН БАЯН Нийслэл хотод цээгдсэн шилдэг ом- гийн таван хошуу малын үгэсгэлэнд эх орны өнцөг булан бүрээс ирсэн баян сүргийн тухай товчхон өгүүлье. Хонь, Монгол «халх», хонины хуц 60-65 иг жинтэй, 1,4-41,6 кг ноос өгдөг. Харин торгууд хонины хуц 80-- 85 кг, эм хонь 60--70 кг жин татаж 27--, иг ноос өгдөг аж. Үзэсгэлэнд 20 гаруй үүлдэр, омгийн хочин сүр- тийн төлөөлөгч байна. Үхэр, Сэлэнгэ үүлдрийн бух 660-- 1750 кг, үнээ 400--500 кг жин татна. Алатау үүлдрийн бух 850 кг-д хүрч үнээнээс нь 8,8 хувийн тослогтой 4460 литр сүү саадаг. Үхрийн үр хөврөл шилжүүлэн суулгах аргаар гаргаж ав- сан анхны тугал үзэсгэлэнд (ир- сэн байна. Тэр тугал эхээс 87 кг жин- тэй гарсан бол 17 сарын дараа 840 кг болсон нь үзэгчдийн сонирхол их татлаа, Ямаа, Ямаан сүргийг хангай, говь, алтайн нөхцөлд тохируулан хэдэн төр- лийн омог үүлдрээр үржүүлж “бай- гаа юм байна, Зуун эх ямаанаас 1960 онд 52 ишиг бойжуулж байсан бол 1988 онд 173 ишиг авах болжээ. «Өн- жүүл» үүлдрийн ухиаас 1-4 кг иоо- луур, эм ямаанаас 0,8--1,0 кг ноолуур авч «Говье комбипатын үйлдвэрлэ- лийн түүхий эдийг хангадаг аж, Адуу. Гал шаргал хурдан удмын адуу, Тэсийн голын согооц төрлийн 183 см өндөр 435 кг азарга, 425 кг жинтэй 135 см өндөр гүү байна. Тэмээ, Нутгийн монгол тэмээнээс эх- лээд Ханын хэцийн хүрэн буур хүр- тэл «Говийн заан» гэгддэг улаан хүрэн тэмээнүүдийг бураптаглан зэллэжээ, Зайсан толгойн амны эхэнд өглөөнөөс, орой болтол ажиллаж байна, Үүнийг би аль ч амьтан дээр баттайяа хэлж чадна. Яагаад гэвэл би амьтан бүрийнхээ амьдралыг их л анхааралтай ажиглан харж байна, Таван шаазгайгаа бариад л хамтад нь нэг то- рон дотор хийсэн юм. Гэ- тэл нэг шаазгайгаа элдэн хөөж байгаа нь харагдсан юм. Ихл таарамжгүй байв. Гэхдээ хөөцөлдөж наадаж байгаа биз дээ гээд л нэг их анхаарсан- гүй, Өглөө нь ажилд ирэ- хэд нэг нь аль. хэдийнэ гамьсгалаа хураасан байна. Учрыг нь мэдвэл хоёр бүл хоорондоо ердөө таардаг- гүй, Шаазгай ч бас 6бү- лээрээ амьдардаг ажээ. Үлдсэн дөрвөөс гурав нь хамт хоол идэж байхад нө- гөө нэг нь бас л тойрч дав- хиад байв. Тэгэхлээр нь бид түүнийг дахин алаг- дахаас нь өмнө өөр торонд хийсэн юм. Ингэж шааз- тайн хэрүүл маргааныг та- салсан юм. Гэтэл хоёр өдрийн дараа ганц шаазЗ- тайн торон дээр хоёр шааз- тай ирж суудаг | болов. Маргааш нь бас л нөгөө хоёр ирлээ, Энэ нь торонд байгаа шаазгайн хань нө- хөр байжээ. "Тэднийг үззэд сүйд болно. Барьж авах гэж нэлээд оролдсон боловч чадсангүй. “Тийм болохоор хань нөхдөөс нь салгаж ганцааранг НЬ "байлгаад яахав гэж бодоод суллан тавьсан юм. с 22 ТӨВД 72ёс6-. шш2РЛД Эрдэнэт сүргийн Хошуу нь тав Эзэн түмний нь Зүтгэл нь тав Өргөө гэрий нь їШирдэг тав Өргөн дэлхийн Тив нь тав Энэ тоо Миний хайртай дүнгийн тав Энэ. тоо Багшийн тавьдаг дуртай дүн. СЖ.. СЭ6бА Хөөрхөн дүү минь Сүү уудаг юм. Хөөрүүлсэн сүүнээсээ Ээж өгдөг юм Хөх тэнгэр Сүү уудаг юм. уу Хөрүүлсэн сүүнээсээ Ээж өргөх юм Тэнгэр, хүү хоёртоо ЧТэнцүүхэн өглөгтэй ээж минь Хүүгээ энгэртээ Бүүвэйлдэг шигээ Тэнгэрээ сэтгэлдээ Таалдаг байна. ай Намайг Ирээрэй гэж урьсан Найзаа дагуулаад Ирээрэй гэж үдсэн Цэцэрлэг зуслан Миний хүслэн Цэцэг бүрхсэн Уулын хотхон “Эндээс Эв найрамдал жигүүрлэнэ Эндээс Энх тайван жигүүрлэнэ. Энд ОдДмаа ирнэ Тэнд Ольга ирнэ Олуул Энд амарна Олон олон Найзтай болно. Тив тивээс Энд ирнэ Тэнд Ирээдүй амарна. “дэн, 472 Хөөрхөн ботго Эхээ хөхнө Хөөстэй хошуугаараа Сүүгээ би Хуваахгүй гэх шиг Сүүлээ хөдөлгөн Хөхнө Өдөржин гадаа Буйлахад нь би Өөрийнхөө хоолноос Өгөөгүй юм чинь Сүүгээ надаас 5 Харамлалгүй яах вэ Сүүнээсээ өөрийг Уудаггүй юм. чинь - Намрын бороо Өнжин орно Нарны бороо Үл орно Навч цэцэг Өнжин норно Нар харин Үл эзэнэ Эрвээхэй, зөгий Өл алдана Эмээ өвөө 5 Гал алдана Чан Бороо Бороа биш болно Завхан аймгийн Усны аж" ахуйн барилга конторын ажилчин галуу яруу найрагч Х.Лхаасүрэн «Салхи» анхны- хаа номыг хэвлэлд шилжүүл- жээ. Тэрээр усны судал олж малчин түмнийхээ хэрэгцээг хангадаг их ажлын хажуу- гаар хүүхдийн зохиол сонир- хон оролддог юм байна. Удах- гүй болох залуу уран бүтээлч- дийн улсын зөвлөлгөөнд 30-- риулсан энэ нүүрэндэа түү. ний хүүхдүүд та нартаа бич- сэн шинэ шүлгээс нь ний- тэллээ. х. Лхаасүрэн зөвхөн усны : 7272 ув салдаг (буҮСССУСдС гАХ- Ургахын. улаан нарнаар Тугалын бэлчээрт явахад Улаахан дэлбээндээ нулимстай Уйлсан цэцэг үзлээ Нарны охин цэцэг Намрын шөнө даараа юу Ээж нараа санахдаа Энхрий цэцэг уйлаа юу Уйлж байхыг нь сонссон. : бол- Уйлуулж хөөрхийг 1 : хонуулахгүй Өвөртөлж- би унтана | : Өхөөрдеж түүнийг аргадна. Аавынхаа өгсөн . Алаг бөмбөгийг ЗАЛУУ УРАН БҮТЭЭЛЧДИЙН УЛСын ЗӨВЛӨЛГӨӨНИЙ ӨМНӨ Айлын жаал Амраахгүй юм Аавынх нь өгсөн Алаг бөмбөг Айлын жаалыг ч Амраахгүй юм Бөмбөг хүүхэд хоёр Бие биенээ Амраадаггүйдээ жаргалтай. эгч : (78, «2 ! СУУ 897/2) 772228777723 Хүрэн хүрэн тэмээд нь Хүйсийн говьд ширээлэн Хүрэн хүрэн тэмээдээ Хүйсийн говьдоо хариулан Тэнгэрийн хаяаны "Тэртээ Тэмээчин өвөө минь тэшүүлнэ Өөр шиг минь жаал Өвөөгөө над шиг Харуулддаг Өвөө минь Өөдөсхөн намайгаа Өглөө оройгүй | Санаж л яваадаа Өсөх сүргээ Баавгайтайтаа би барилдаж ” явлаа гэж Баруун зүүнгүй тонгорч лаа гэж чихийг халууцтал Харсан хүний нүдийг- чилтэл Хажуугийн хүни Өнөрөө. дүүдээ Өөгүй ярьж суулаа Өвөөгийн ярьсан үлгэрийг Өөрөө барилдсан шиг ярьж суулаа. Хуруун чинээ жаал чи Худал ярилаа гэв, Хүүхдээс том хуруу үзсэн Хүн гуайн үнэн нь харин : аль вэ? чу 717268) Адуу малаа хар гэж байхдаа. 5 ) Я7 177 2-э-27 727 Айлын ах Хүрлээ Аймаг яваад ирнэ Хүрлээ ахыг ирэхэд Хүүхэд -бид орно Алаг цаастай чихэр Хоёр хоёрыг өгнө Хорлоо эмээ хэлнэ Хол ойрын сонинг Биднээс дандаа нуудаг Томчуул ер нь хачин Хүүхэд байгаагүй юм шиг Хойно хойноосоо орсоор Нууцыг нь дандаа мэдчихдэг Хүүхэд гэдэг хэцүү : Том хүн шиг... " Өглөө би " Сүүдрээ ажлаа “7. Өөрөөс минь харин Салхилуулсаар ирлээ дээ. . Өндөр байлаа, Өглөөний. сүүдэр шигээ Том болох гэж Өлмий дээрээ Зогслоо. Том болох Хүслийг минь таасан шиг Тоодгор биенээс минь Намхан байлаа Үд болжээ. ) Од гэж Гал юм уу Орой болоход Тэнгэрт асах юм Тэнгэр тэгэхээр Даардаг ч юм уу Тэр галдаа Дулаацдаг болов уу? мМАЛ АЖ АХУЙГ ХЭН САЙН МмЭДЭХ ВЭ?. (ҮГИЙН СҮЛЖЭЭ) Бссоогоор: 5 1. Амаар мэдрэх чанар 2. Хээлтэгч мал (3. | Бидний амьдардаг тив 4. Морины уяа 5. Малын халдварт өвчин 6. Сүүн бүтээгдэхүүнээр бэлтгэдэг ундаа 7, Тэмээнд ялангуяа говийн тэмээнд илүү ургасан байдаг эвэр- лэг эд 8. Хамраар мэдрэх чанар 10. Аливаа арга хэмжээг хэтрүүлсэн хэлбэр 12. Нас гүйцсэн эр тэмээ 14. Бод малын им 15. Бодын їширийг элдэж . бэлтгэсэн зүйл 17. 999 999-ын дараа хэд болох вэ? 18. Малын тэ- жээлд өргөн хэрэглэдэг давс 21. Голын нэр 22, Малд тарга хүч авахуулах хэлбэр 23. Зарим төрлийн хээлтэй бод мал 24, Цайны сав 28. “Хоёр эхтэй нэг төл 29. Мал аж ахуйн нэгж 81. Малын тэжээл 34. Хээлтэгч мал 87. “Төлийн сахлаг үстэй арьс "88. Нас гүйцсэн эр хонь 89. "Алдагдсан мал эрж сур- валжлах нэр 40, Говь нут- тийнхны малд тавьдаг нэгэн тэмдэг 41. Хээлтүүлэгч ма- Лф Индекс--14140 лаас ялгардаг хурц үнэртэй зүйл 43. Эмээлийн хэрэглэл 46. Хайр найргүй ашиглас-: наас болж говийн: нуурууд ширгэхэд нөлөөлсөн. малын тэжээлийн ургамал 48. Адуу- ны хялгас 50. Хүнд, ялангуяа бага насны хүүхдэд хэт дас- сан малыг... 51. Зөвхөн бог малд байх хагас эрхтнийг нэрлэ 53. Адуунд тусгайлан үлдээсэн дэл. 56. | Газрын хэмжээ 59, Мал ноослоход хэрэглэдэг багаж 60. Ноолуу- рын чанарт нөлөөлдөг зүйл 61. Тэмээ хомноход хэрэг- лэгддэг зүйлийн жижиг хэсэг 62, Малын им 63. Бог ма- лын хэвлийн нимгэн хэсэг 64. Өргөн хэрэглэдэг шороон будаг, Хоөндлөнгөөр: 7. Гурамсан хуйв тасрахад залгадаг уяа 9. Догшин ааш- тай бод малд оноох нэр 11. Есөн эрдэнийн нэг 12. Аг- наж ашигладаг зэрлэг амьтан 13. Байгалийн бэрхшээл 14. Эрт гарсан богийн төл 16. Зарим бод малыг агтлахад ялгаж үлдээдэг судас 17. Малын дотор өөх 19. Нас Д. түйцсэн эр үхэр 20. Намар, хониноос хяргасан ноос 21. Ойлж цойлдог, барихад бэрх мал 23. Хонины шилмэл омог 25. Гуяны мах 26. | Мөнх ногоон ургамал 27. Хээлтүү- лэгч мал 28. Гарын алгаар эрчлэх үйлдэл ЗО. Тэмээ хом- ноход хэрэглэх зүйл. 33. Нэг эхийн хоёр төл 33. Нас гүйц- сэн эр ямаа 35. Малын ид- сэн тэжээлийн нөөцөлсөн хЭ- сэг 36. Идэш уушны зүйлийн ерөнхий нэр 38. Арьс шир боловсруулах тусгай бэлдмэл 40. 2Килд Дахин төллөсөн малын төл 42, Хонь ямааны нийтлэг нэр 44. Төллөдөггүй эх мал 45. Тусгайлан бэлт- гэсэн олон адуу буюу шил- дэг морьд 46. Охин дүүгийн хүүхэд 47, Шимийн архинаас гаргаж авдаг архи, 48. Хүн, мал, амьтдад байдаг эрхтэн 49. Тэмээ хомноход: хэрэг- лэгддэг зүйлийн жижиг хэсэг 52. Үслэг ан 54. Удаан ху- гацаагаар хэрэглэхээр тус- гайлан бэлтгэсэн хоол 55. Мал амьтдын нурууны төгсС- төл хэсэг 56. Хайнагийг яс чанараар тодорхойлох нэр 57. Уурганд уядаг зүйл 58. Эр ноос ихтэй тэмээг ялгах нэр. 61. Тариалангийн га- зарт татсан анхны зурвас 64. Үхэж хорогдсон малын сэг- 3 ИЙ! ТЛЕ ИЙН: 5, 5: 2 85) 83! 21 22) гт 2 Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. ний үлдэгдэл 65. Эмээлийн суран хэрэглэл 66. -Эр хонинд үлдээдэг ноос. Зохиосон С. ӨСОРЖИН (Өвөрхангай. (Богд сум). 2, | Н | ГАЛЧ -9 зөвлөл бэлтгэлээ шүү дээ. Тал хөндий шаргалтаж гу- дамж, цэцэрлэг ой хөвчийн модод навчаа гүвж нүцгэр- сээр. Уулсын оройд цас цайрч өглөө орой цаанаа жиндүү. Намар орой болжээ. Уулын цаанаас уу, үүл: сийн дундаас уу, усны гүнээс ч юм уу өвөл өдөр өдрөөр айсуйг амьтан болгон мэ- дэрч өвөлжөөнд бэлтгэн гүйлдэнэ. Намрын энэ л өдрүүдэд төрөлх нутгийн минь уул толгод, ус ургамал хичнээн амархан өөрчлөгдөнө Вэ? Зуны араас намар, намрын дараа өвөл, өвлийг залгаж хавар. Байгаль дэлхийг өөрч” лөгч ёр бусын энэ хүч Чу- хам хаана оршдот юм бол доо, Байгаль хамгаалах уламж- лалт сар намрыг үдэж, өв- лийг угтах чухам энэ л зааг | дээр ажлаа өндөрлөж байгаа яь учиртай санагдана, Нэг үгээр хэлэхэд бид ” уламжлалт сарын турш бай- таль дэлхийгээ | Өвөлжихөд .. Пионерүүд ээ! намрын энэ. л өдрүүдэд уламжлалт сарын п оцгол, 21 шиг. наиуамолы! ҮЗЭСГЭЛЭНГИЙН ТАНХИМААС Улаанбаатар хот дахь Зөвлөлтийн шинжлэх ухаан соё- лын ордонд нээгдсэн Зөвлөлт танхим хөл ихтэй байлаа. Өдөр бүр олон арваараа үзэгчдийн олонхи нь хүүхдүүд аж. Зөвлөлт Тажикийн Леннабад хотын хорин нэгдүгээр Тажикийн үзэсгэлэнгийн ирэх дунд сургуулийн тав, зургадугаар ангийнхан Душанбе хотын арван хоёрдугаар сургуулийн зургадугаар ангийн Ї 1 ї төгсгөлд бүлэг «Байгаль ээж» сэдэвт ӨДӨР- лөг зохиовол ямар вэ! Өдөрлөгөөр хүрээлэн бай- гаа орчноо хамгаалах талаар бид юу.хийж, юу бүтээв гэд: бүлгэмдээ тээ ярилцаж дүгнэн, байга- лийн сэдэвт Зураг зурж, яруу найраг уншиж, зохионо. Төрөлх хот, суурин орч- мынхоо гол горхи, бут сөөг, уул толгодоор аялалд гарч дахин нэг эргэж тойрч хог хаягдлыг нь цэвэрлэе! Биологич, байгаль судлаач- дыг урьж уулзалт, ярилцлага зохиож байгалийн сэдвээр зо: хион бичлэгийн уралдаан зарласан ч болно, Бүлгэм бүр «Байгаль ээж» Сонин гаргаж «Залуу байгальчдын бүлгэм, дугуйлантай болбол бүр ч зүгээрсэн, «Пионерийн үнэн» Ссони- ноос зарласан «Ус--чандмань эрдэнэ» аянаа үргэлжлүүлж уг аяныг сургууль, бүлгэм: дээ улам эрчимжүүлэх Та: лаар санал бодлоо солилцож ч болох шүү дээ, Юутай ч «Байгаль ээж» (баяр, өдөр- лөгийг байгаль хамгаалах уламжлалт сараа үдэж, Да- раагийн иям гаригт бүх сур- 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 3462 | 1989 оны аравдугаар сарын 14. БЯМБА Үнэ 10 мөнгө охид хөвгүүдийн урласан тажик үндэсний хувцас, алчуур, тоорцог... зөөлөн тоглоомыг нийслэлийн шионерүүд Со- нирхон үзсээр байна. (П нүүрэнд) нийтэлсэн зөвлөлтийн үе хаягаар захидал бичээрэй! үмзэн хоёр пионер засвар- засварчин гууль, бүлгэмд зохион явуулцгаая. ! Цаашдаа энэ. өдөрлөгийгї манай пионерийн. амьдралд, уламжлал болгон зохиож байх болно. Танай бүлэг, бүлгэмд «Байгаль зэжэ-ийн | баяр! (өдөрлөг) ямар болов. Та)| нар яаж тэмдэглэв. Юу хийж | бүтээв? Энэ тухай Сониндоо бичээрэй! МАНАЙ БҮЛГЭМД ӨДӨРЛӨГ БОЛНО ї Октябрийн районы 10 жилийн| 83 дугаар сургууль Туул голын) дагуу хагас км газрыг нүдлэн хамгаалж, сургуулийнхаа ойрол-| цоох хөрсөнд хоёр км урт ма- шин замыг хөрсжүүлж, олон мастү ургамал тарих, төрөлх районы- хоо цэцэрлэгт хүрээлэнгийн 4В»( хэсгийг хариуцан ажлаа эхэл- лээ. 83 дугаар сургуулийн пионер сурагчдын уриалгыг районых нь сургууль пионерийн бүлгэмүүд дэмжин хүлээж авлаа. ! Сургууль бүлгэмдээ «Байгаль зож» баяр хийж пионерийн бүл» гэм бүр ногоон бүс хариуцан ав-| ЭЭ багш М.ДАНГГОГОО (83 ду-| гаар сургууль) | сургуулийн б-гийн үл ЗУРАГ ДЭЭР: Найзууд. Улаанбаатар хот дахь зөвлөл- тийн УШ, нийслэлийн нэгдүгээр сургуулийн хүүхдүүд үзэсгэлэн үзсэний дараа. ж Уншигч хүүхдүүдийн хүсэлтээр «ТанилЛцья» буланд тэнгийнхнийхээ - хэчриэлтарт өвэхүллэалглэииллслэцэслтасссаэлүуүлэлтт 222 чимэг нь түүх газар зүйн 12-21 - багш тул сурагчиддаа дэл- хийн болон өөрийн орны усны нөөц ямар байгаа талаар тодорхой ярьж өг- 1 сөн байна. Энэ аянаар пнонерүүд сургуулийнхаа бүх усны цоргоны тоог гаргажээ. Улмаар эвдрэлтэй байгааг | нь илрүүлж засуулах ажил зохиов. Мөн бие засах 421 6,277 2 ) 127 -- Баярхүү ах аа, та газрын усны алдагдал Тл | "хурдан засаад өгөөрэй! хэ- байгааг тогтоов. Ингээд Ё ах нартайгаа чин залуутай ярьж зогсо- хамтран «эмчлэх» ажилдаа но, Юун тухай ярьж бай- орж эвдэрхий долоон цор- гаа юм бол гэж бодон тэ- гыг засав. ! дэнтэй уулзлаа. Тус сургуулийн У,. У! -- Манай сурагчид ангийн пионерүүд ч аяны ё аливаа ажлын эцсийгүзэж хугацаанд гар хумхин суу- | байж л салах юм. «УсС-- сангүй. Сургуулийн ойрол- чандмань эрдэнэ» аян 30- цоох Сэлбэ голын орчмыг Їхногдож байгаа юм байна. цэвэрлэн Хог | хаягдлыг | Энэ хэд хоногт надаар арилган зайлууллаа. | эвдэрсэн усны дөрвөн цор- -- Ямар ч гэсэн бид то хэд хэдэн. ГооОЖуурыг өөрийнхөө сургуулийн ус" | засууллаа гэсээр Баярхүү ны алдагдлыг бүрэн арил- ажлын багажаа барин УС галаа. Гэвч байр Орой “дуслаад байгаа нэгдүгээр сууц, гудамж талбай хаа давхрын бие засах газар цэгтээ ус «дуссаар» Л руу явлаа, байна. Хоёр сурагчтай уулзаж : БӨ | ярилцлаа. Тэд 48 дугаар Бинх Та аШиалл” нв-8 уа сан санаа тавих болно гэж 9 ангийнХан ажээ. Энэ ан- 1 с - 48. дугаар сургуулийн сУ- тийнхан усыг арвилан хэм АГЧИД “ЯРИЛАА. ! нэх аян зарласыг Сониноос Пионерүүд, хэлсэндээ уншаад бүлгийн цуглаа- 1 ” «хүрнэ. Тэдний энэ ажил) сл Хазуучад, гаг «Далайд дусал НЭМЭР? | . хошуучлан “гийн түрүүнд аянд гарчээ, “ангийн багш Ю. Эрдэнэ- болог. ! Ч, СҮХБААТАР | ПИМНЕЙ ӨӨРЧЛӨГЧ ШИНЭЧЛЭГЧ ӨӨРСДӨӨ СЭТГЭЭД ХИЙВЭЛ... Тэд 24-үүлзэ. Шинэ хичээлийн жилд Ховд хо- тын 10 жилийн нэгдүгээр сургуульд алгебрийн гүнз- гийрүүлсэн сургалттай ан- ги нээгдэхэд анд тэндхийн сургуулиудаас хэсэг ХҮҮ- хэд цугларч 8-ын «В» гэ- сэн нэгэн ангийг бүрдүүл: жээ. Зүс царай, ааш зан, алхаа гишгээ, ярьж хөө- төх нь хүртэл янз | янз. Пионерийн гишүүнд олон жил байсныг эс тооцвол тэд бие биенээ төдийлөн сайн мэдэхгүй байлаа. Хичээл сурлага ч яахав тэртээ тэргүй тэргүүний хүүхдүүд цугларсан нь мэдээж. Харин эзсэг хамт олон болох л хамгийн хэ- цүү байдаг... - Бие биенийхээ тө- лөө санаа зовдог, халуунд халж, хүйтэнд хөрч явдаг найз нөхөд болох тийм Ч амаргүй. Удахгүй бид эв- лэлийн гишүүн болно. Нэг ангид орчихоод тодорхой ажил хийж амжил эв- лэлийн гишүүн болчихвол ямар хэрэг байх вэ. ТЭ- тээд л бид хэд хэдэн ажил хийгээд үзье. Хэн юунд авьяастай болохыг нь Ч мэдэж авья гэж шийдсэн юм гэж Б. Цэвээндарь ярилаа. Шинээр бүлгийн зөвлөл байгуулж «Танил- цья» бүлгийн “ Нэг л сайн болсонгүй гэнэ. Одоо дахин нэг ажил хийнэ. Хүүхдүүд ч өөрс- дөө хийх санал гаргасан шүү дээ тэж. Б. Цэвээн- дарь бодоод идэвхтнүүдтэй- гэз хэдэн өдөр ямар ажил хийхээ зөвшилдөж чөлөө- тэй сэдвээр бүлгийн ажил зохиохооо тохирчээ. Нэг. Хэсэг байгуулсан нь -- За, хүүхэд болгон энэ дугтуйнаас нэг НЭГ дүрс аваарай. Тэгзэд ав- сан дүрсээ эвлүүлнэ. Хэн хэний дүрс эвлэсэн нь нэг хэсэг болох юм шүү гэж Б. Цэвээндарь хэллээ. Ээлж дараалан боссон хүүхдүүд нэг нэг Дүрс авна. Чинийх ямар Вэ, минийх ийм гзэд ДҮРСЭЭ эвлүүлсээр сая нзг хэС- гүүдэд хуваагдлаа. -- За одоо хэсэг бол- гоноос нэг нэг сурагч гарч ирээд энэ өрөөний голд тавьсан лонхноос нэг га- раараа тулж эргэнэ. Эр- гэх тоолонд Хоёр Оноо багтаа авчрах юм гэлээ. Хэсэг бүр доо бүрнээ хэлэлцэж хамгийн овсгоо- той хүүхдээ гаргалаа. - Нэг. Хоёр,, ту рав,,, арванЗургаа... Дөрөв- дүгээр хэсгийн хүүхэд 16 тойрч толгой нь эргэв бололтой суучихав. Харин нэгдүгээр хэсгийн ХҮҮХЭД 85 тойрч багтаа 70 оноо авчирлаа. -- Нэгдүгээр хэсэг 70 оноогоор эхний уралдаанд түрүүллээ гэхэд хүүхдүүд баярлаж байгаа гэж жиг- тэйхэн. Хоёр. Хүчээ сорив - Хоёрдахь тэмцээн хүчээ сорих тэмцээн. ХЭ- сзт бүрээс нэг нэг сурагч оролцоно гэхэд дан 945): 0 гүүд гарч ирлээ. (Нэг... хоёр... Бүгд л хүчээ сорьж байгаа нөхдөө Дэмжинэ. Энэ удаа ЇУ хэсгээс гарч ирсэн сурагч 40 суниаж аварга боллоо. Гурав. Хэл зүгшрүүлэх уралдаан Энэ тэмцээнд оролцсон хүүхэд «Би нэг сайн эр болж 32 цагаан лонхыг нэг амьсгаагаар хэлье. Нэг цагаан лонх... хоёр цагаан лонх... 32 цагаан лонх г3ж хэлэх ёстой байлаа. Би хүүхдүүдийг хээс өмнөө өөрөө Орол- доод үзэхээр шийдэв. Найман цагаан лонх гээд амьсгаа авчихлаа. | Хам- гийн гол нь амьсгалаа зөв авч, бусдад ОЙйЛГОГДО- хоор тод хэлэх ёстой гэнэ. Нэгдүгээр хэсгээс тэмцээнд оролцсон сурагч 27 ца- таан лонх хүртэл «нэг амьсгаагаар хэлээд тэсч чадсангүй амьсгаа авав. Тэдний баг тэргүүн бай- ранд шалгарлаа. Дөрөв. Тэнцвэрээ Зөв олох тэмцээн Хэсэг болгоноос Нэг нэг сурагч гарч ирээд тол- той дээрээ варений шил тавьж уралдав. Хэн олон тойрсон нь түрүүлэх юм гэнэ. Нэг хүүхэд хоёр той- роод шилээ унагачихлаа. Түүний араас дагаж явсан нөхөд нь мөн л тэсч чадал- гүй шилээ алдчихав. Ан- ти дүүрэн инээд. Хөгжил- тэй гэж жигтэйхэн. Харин хэлэ- гуравдугаар хэсгээс оролц" сон охин долоо тойрч аварга болох нь тэр. Дөрвөн төрлийн тэмцээ- нээс авсан оноог Б. Цэ. вээндарь хэлж өгөөд, -- За, одоо тэмцээний хоёрдахь үе эхлэх гэж байна. Та нар өөрийн хэ- сэгтээ энд суугаа хүүхдүү: ДЭЭС дуртайг НЬ авч болно. Гэхдээ өөртөө байгаа онооноос. хэтрүүлж хэлж болохгүй шүү гэВ. Эхний сурагч гарч ирэв. Түүнийг нөхдөд нь товч танилцууллаа. 30 Оноо, 31 оноо, 36 оноо, 60 оноо, хэсэг бүр тэр сураг- чийг авах гэж оролдоно. Нэгдүгээр Хэсэг хам: гийн их оноо хэлж тэр сурагчийг өөрийн багийн гишүүнээр авлаа. Дараагийн сурагчийг мөн л танилцуулав. Бас л авах гэж уралдадгаана. Тэгж тэгсээр хэсэг тус бүр 1--2 сурагчийг багтаа авцгаав. Удалгүй гол тэмцээн эхэллээ. Хэсэг бүр ардын уламжлал, ёс заншилтай холбогдсон асуулт тавина. хариулж байх юм. хариулсан нөхрийнхөө ха- риултыг нэг хэсэг нь тэм- дэглэлийн дэвтэртээ бичиж авна. Тэмцэзн үргэлжил- Би 8-ын «В» бүлгийн нэг ажлаас юу мэдэж авав аа? Их зүй- лийг ойлгож авсан. Хүүх- дүүд өөрсдөө сэтгээд хий- вэл юуг ч бүтээж чадахыг харлаа. Хүүхэд бүрт өчүү- хэн ч гэсэн ямар Нэгэн авьяас заавал байдгийг мэдсэн. Бүлгийн ажил бүр нь ийм өгөөжтэй бай- таасай гэж хүсэх байна. Манай сурвалжлагч М. БОЛД ангийн ЗУРАГ ДЭЭР, «Алтан түрүү” Гавшгай ногоочид Баян-Өлгий аймгийн Баяннуур сум, сангийн аж ахуйн 10 жилийн сургуулийн пионерийн ахлах удир, дагч С. Хуанартай уулзаж, пионерүүд «Алтан түрүү» аянаар тарналанч ах эгч нартаа хэрхэн тусалж байгаатай танилцсан юм. -- Ноднингийн аянаар манай сур- руулийн пионерүүд улсад байр эзлэн дөрвөн байгууллагын Диплом, 500 төгрөгөөр шагнагдсан. --| Энэ жил амжилтаа яаж батат- таж байна вэ? « -- Сургалтыг үйлдвэрлэлтэй хол: бох,” зорилтот хөтөлбөрийг лэхэд туслах өсвөрийн тариа- ланч бэлтгэх үүднээс манай сургууль турван га-д төмс, нэг га-Д хүнсний ногоо тариалан шавлээл туршла- тын ц) хавар, зҮН. Намрын туршид 14 , бие дааж чагмны ГЭоХ 2 төмс, хүнсний ногоо- үрээ СУУ2а, арч дуустал ажилласан. “Жэйд Ц. Амангельд, Н. Мөнтэй, М. Баятхан багштай 5-ын «В», 8-ын «ВБ», 9-ийн «А» ангийн сурагчид илүү чармайлттай хөдөл- мөрлөв, Гурван га талбайгаас 56. тонн төмс, нэг га талбайгаас долоон тонн төрөл бүрийн хүнсний ногдо хурааж авахад манай сургуулийн 920 сурагч ажиллав, Га талбайгаас 18,7 тойи төмс (ул: сын дундаж 13,7 тонн, сангийн аж ахуйн дундаж 14,5) авлаа. -- Тариаланч аав ээждээ хүүх Дүүд их тусалсан биз дээ? -- Туслалгүй яахав. Сангийн аж ахуйн 89 га талбайд тариаланч эцэг эхээ дагаж манай сургуулийн 12 пионер ажилласан, 24 сурагч пиопе- рийн эргүүл хийж талбайн хаягдлаас 15 уут төмс хурааж ашиглажээ. Өсвөрийн саальчид Тус сургууль туслах аж ахуйг мал аж ахуй, газар тариалан чиглэлээр хөгжүүлж багагүй амжил: тад хүрчээ, Сургуулийн мал аж “залуу халааг бэлтгэхэд туслах ахуйн хашаанд 25 үнээний байр, тугалын хашаа, өвс хадлангийн тал- байг бий болгосон байна. Гурван том бухал дүнхийж, хүчит тэжээл хураал- таастай харагдана. Энэ сургууль мал аж ахуйн сургалтын баазтай болох зорилгоор 80 үхрийг өсгөн үржүүлж байна. Тус сургуулийн ахлах ангийн су- рагчид хоёр зэлжээр мал аж ахуйн дадлагын хичээл хийж, мал зүйн анхны мэдэгдэхүүн эзэмшиж, өөрс- дөө үхэр сүргээ маллаж, өвс тэжээ- лийг нь өгч, сүү Саалийг НЬ авч ашигладаг юм байна. : 9-ийн «Б» ангийн хөвгүүд тугал татаж, охид нь «саалийн үнээгээ ивэлгэн сааж байхад нь бид таарал- дав. - Сүү ихтэй юу? -- Их. Нэг үнээнээс 1--3 л сүү саадаг. -- Хөвгүүд үнээ сааж чаддаг уу? --Зарим нь сурч байгаа. 2- Цагаан идээгээ боловсруулж сурсан уу? ! --Сурсан, Аарц, тараг, ээдэм, “ааруул, хурууд, айраг, тос, цөцгий хийж чаддаг болсон. Бид хүүхдүүдтэй ингэж ярилцлаа. -- Туслах аж ахуйн өгөөж тус их шүү! Жил бүр туслах аж ахуйгаас манай сургууль 12-26 мянган төгрөгийн ашиг олдог. Зөвхөн Энэ жил төмс хүнсний ногооноос 60 мян- ган төгрөгийн цэвэр ашигтай ажил- лав. Туслах аж. ахуйн хөрөнгөөр манай сургуулийн зарны тэргүүний багш, сурагчид Улаанбаатар, ЗХУ- ын Горный--Алтайд жуулчлаад ир- сэн. Сургуулийн дотуур байрны СУ: рагчдын жилийн хүнсэнд хэрэглэх төмс, ногооны 100 хувь. мах сүүний 10--15 хувийг сургуулийнхаа тус- лах аж ахуйгаас хангадаг гэж сур- гуулийн захирал Х. Житвай ярьсан юм. Миний бодоход хамгийн гол нь хөрөнгө, мөнгө, ашиг юм: Сурагчдыг амьдрал үйлдвэрлэлд ойртуулж, газар тариалан, мал аж ахуйн” мэдлэг дадлага чадвартай болгож, ахмад малчид, тариаланчдын аж йн тус хэмжээлшгүй их ЭЭ. 44 4 Ч, СОДНОМДОРЖ олохдоо биш | Танилцья, ж Намайг Ира гэдэг. 183 настай. Миний үеийн насны эрэгтэй эсвэл эмэгтэй хүү хэдтэй захидлаар харилцахыг хүсч байна. 182200. СССР. Песковс- область, г. НовосӨ- ж Би БНАГУ, Польшийн хүүхдүүдтэй захидлаар ха- рилцдаг. Танай орны нэг хүүхэдтэй үерхэн нөхөрлө- хийг хүсч байна. Одоо зур- гадугаар ангид сурдаг. 186420. КАССР. т, Сеге- жа, ул. Антиканена дом 8, квартира 54. Меньшн- ков Виталий ж Сайн байна уу, үл та- них Монгол найз минь. Мин- ний хаягийг аваад надад за- хиа бичнэ гэдэгт нтгэнэм. Би Тамбов хотод амьдардаг. Хот маань байгуулагдаад 350 жил боллоо. Түүх дурсгалын олон сайхан барилгатай. Би турван дүүтэй. Муур, тоть тэжээдэг. 2 з92022. СССР. г. Тамбов, ул. Ного-Леаггрная дом 72, квартира 81. Сучкова Светлана ул. зева дом 9З. квартира 12 Иванова Людмила ж Би тавДугаар ангид сурдаг. Ном уншиж, гимнас- тикаар хнчээллэдэг. 676730. СССР. Амурская область, н. Прогресс, ул. дом 1, квартира 40. Краснльникова Лена ж Би Караганда гэдэг Том хотод амьдардаг. 13 настай. Марк, хуанли цуглуулах дур- тай. 470033. СССР. г. Кара- ганда, ул, Киевская, дом 141, квартира 65. БКусто- ва Татьяна сурдаг жирийн нэг. охин. Дэлхий дээр бат энхтайван төгтоохыг чин сэт- тэлээсэ хүсч явдаг. Тиймээс ч олон орны хүүхдүүдтэй за- хндяаар харилцах хүсэлтэй байна. 384882. СССР. Крым, г. Судак, ул. ябрьская дом 34, квартира 108. Сурикова Рада ж Би 12 настай. Монго- лын үе тэнгийн найз охинтой захидлаар харилцахыг хүсч байна. Спортоср хичээллэдэг. Ан амьтад, шувуудын тухай марк цуглуулдаг. 443096. СССР. г. Куйбы- шев, ул. Пензенская дом Бан квартира 14 Шаяина. ж Миний Ольга гэдэг. 16 настай, Монгол уншиж болсон. Өнөөгийн монгол ор- ны тухай үе найз нар минь хэлж өгвөл би нх 613630. СССР. Кировская область, г. Котельнич, ул. Советская, дом 18, квар- тира 25. ШШаболина Ольга. найзүүд аа! . БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ САРД АМЬГНЫ ХУРЭЭЛЭНД БАЙГАЛЬ АЖИГЛАГЧИЙН ТЭМДЭГЛЭЛЭЭС Түрүүч нь 2861рт ГҮРВЭЛ Ч БАС Манай нэг мэргэжилтэн | Их говийн дархан газраас | дөрвөн замСа, таван хонин гүрвэл барьж ирсэн юм. Нэг зүйлийн амьтан эвтэй байх ёстой гэдэг амьтан судлалын ном ёсоор нэг | байранд хийсэн юм. Амрах болохоор гурван хонин гүрвэл нэг буланд хоёр гүрвэл нэг буланд бие | биенээ налан хэвтэцгээдэг байв, Хоол өгөх үед нөгөө гурав нь хоёр гүрвэлзэ эл- | дэн хөеж эхэллээ. Энэ нь өөр бүлгийн гүрвэл бай- жээ. Тийм учраас бас тус- гаарлах хэрэгтэй болов. тэүБШэ-э-а Харин дөрвөн замба гүр- вэлийг гурван хонин гүр- | вэлтэй нэг байранд хийхэд хоорондоо дайсагнасангүй, Н бие биетэйгээ ч нэхөрлө- сөнгүй. Тийм болохоор хо- | Жим амьтан барихдаа нэг бүлийн амьтдыг хамт барьж авчирч тэжээх НЬ маш чухал гэдгийг энзЗ хэдхэн ХОНОгт | ОЙЛГОЛОО гэж Балдандорж гуай на- дад ярьсан юм. өлсгөлөн ЗАРЛАСАН НЬ.. Хөвсгөлийн амьтны Хү- рээлэн хоёр дахь жил. дээ- трээ болж байтал нэгэн шархтай тасыг малчин өв- төн олж авчирч өгчээ. Өв- чин нь эдгэх аястай байв. Гэвч маш ик зөрүүд амь- тан байв. Хүний гараас хоол идэхийг үнэхээр хү- сэхгүй байв. Тэр торныхоо завсраар алсыг ширтэн нэг суудал дээрээ сууж хэдэн хоног өлсгөлөн зарлаад л хүний гарт дасалгүй бай- саар орчлонгоос нэг мөсөн Уг амьтны хүрэглэнд хоёр баавгай байсан юм. 1988 оны зун нэгэн бам- барууш нэмэгджээ. Түү- нийгээ бүгд л өхөөрдөж энхрийлдэг байв. Гэтэл нэг шөнө торныхоо дээд цоор- хойгоор гарч хашаа даван алга болсон байв. Сургийг нь гаргаж хойноос нь мэрдвэл Мөрөн хотын дундуур явж цааш гараад Дэлгэр мөрөнг гатлан Эр- чимийн модтой нурууг да- ван их хөвч рүү одсон нь амьтны хүрээлэнгийнхэнд азгүй явдал хэдийгээр болсон ч сэргэлэн бамба- руушийн хувьд ёстой аз: тай хэрэг болжээ. Хөөрхий тЭр одоо их хөвчдөө очсон. Зарим үед өлсдөг хэдий ч хээрийн онгон жимс ногоо идаж самар цөмөн их л таатай эрх дураараа амь- дарч байгаа. Өдөржин хЭ- дэн цаг дэмий тэнэж Шшө- нөжин сайхан хурхирч байгаа. Амьтанд ад үзэг- дэхээргүйгээр том болсон болохоороо тун дажгүй л яваа. Харин ичих үедээ яах бол, Эх нь турван нас хүртэл зааж сургадаг. Эс тэгвэл толгой дааж амьд- рахдаа маш муу гэж нэ- тэн номд бичсэн байдаг шүү дээ. Ямар ч болсон тэр гэмгүй бамбарууш ор- тон зайлж чадсан л юм даа. ХЯРСАНД ЭРХ ЧӨЛӨӨ ” ОЛГОСОН НЬ Амьтны хүрээлэнгийн амьтан бүхэн өөрийн түүх- тэй, амьтан бүхэн өөрийн зан араншинтай. Нэгэн ангийн 35 сурагч бүхэнд ангийн багш нь 35 то. дорхойлолт бичиж, 35 ху: вийн хэрэг хөтөлдөг. Яа- гаад гэвэл 35 сурагч, 35 янзын Зан араншинтай ажээ. Улаанбаатарт бай- гуулагдах гэж буй амьтны хүрээлэнд Хөвсгөл айм- гаас өнгө муутай нэг хярс тортойгоо хамт иржээ. Хичнээн ч сайхан хоол өг- лөө гэсэн үс нь СЭргэсэн- гүй харин унах аястай байв. ээ - Хярст эрк чөлөө олгоё! 5 -- Хэр зэрэг? -- Зургаан метр ор- - За тэгье гэзд Л ажилдаа орцгоов. Амьтан гэдэг сайн ажиг- лаж, харж зүрх сэтгэлээ- сээ хайрлавал өөрийн төрж өсгөсөн хүүхэд лугаа адил хөөрхөн нгүү. Бяцхан зул- заганаасаа аваад гурван нас хүртлээ амьдарсан 1 м 60 см төмөр торыг нь долоон метр урт, гурван метр өргөн болгоход нааш цааш баярлан давхиж 6с- той л нэг сэтгэл нЬ сэргэж нар нь гарчээ. 15 хоно- тийн дотор үс зүс орж сор нь гялалзаад л явчих- лаа. Амьтан зөвхөн амьтан гэж бодолгүй ажиглан харж, яг л өөртэйгөө адил санах нь чухал юм байна шүү гэж бодсон гэж Бал- дандорж гуай өөрийнхөө ажиглалтаас ярив. Ё) ЦАА БУГЫГ БОР ГӨРӨӨС 1А4С ардын Амьтан зан аашаараа адил байдаггүй тухай дээр өгүүлсэн. Анх Хөвсгөлийн амьтны хүрээлэнд цаа бу- - Мария Склодовская! -- Би байна. -0- Отанислав | Авгус- тын тухай юу мэдэх вэ? -- Станислав Август Понятовский 1764 онд тполышийн хаан | болсон. Тэр боловсролтой, ухаа- лаг. хэдий ч эр зоритоор дутмаг хүн байв, Тийм ч учраас Август хаант ёсыг «сулруулж байсан алдаа дутагдлыг засаж залруулж чадаагүй юм... “эвГэнэт хаалганы цаанаас хоёр удаа урт, хоёр удаа богиноор хонх дууга! : сонсогдлоо, Хүүхдүүд цөм польшийн түүхийн ном шалавхан далд хийв. шийн өмнөх польш ном Ч аль хэдийнэ «ЕКрыловын ёгт үлгэрүүд» ХхЭмээх но- моор солигдсон байв. Хн” тид “Сургуулиудын. бай- - Багш та сурагчдад ямар ном уншиж өгч бай- сан бэ? - Крыловын ёгт үлгэ- рүүд, Сэжиг авсан ноён су- рагчдаас хэн нэгий нь бос- тохыг хүслээ. Маня дотроо «Бурхан минь! Намайг л битгий дуудаасай, намайг битгий...» гэж залбирав. Гэвч тэр өөрийг нь Дуу” дахыг зөнгөөрөө мэдэрч байлаа. Хаант засгийн хамгийн доромжилсон ар- га хэмжээний нэг нь цолын хүүхдүүдийг өөрийн католик шашны уншлагыг шиж дуусан. -- Манай ариун гэтээн “Орос гаас хойш ям4р ҮН ДУУД байсан бэ? -- Павел 1, Александр Ь Николай 1 Александр Л. -- Хүндэт дээс гадна цолтой билээ? - «Өндөр Дээд 90 рөлт» -- Тэгвэл минийх ямар хэргэмүү- хаан ямар вэ? -- Эрхэм дээд... Байцаагч ноён сэтгэл ханамжтай гарч одов. Багш нь Маняг дуудаж, духан Дээр нь үнслээ. Өдий жаахан охин эх ор- ноо хайрлах, дарлалыг эсэргүүцэх үзэл санааг нэгэнт сэтгэлдээ шингээ- жээ. Маня багын ой сайтай, . хэрсүү хүүхэд, Түүний эгч Броня иь дөнгөж (Л ном уншиж сурч байлаа. Нэг өдөр Броня аав, ээж дээ нүдэлсэн үсгээ холбон | үзүүлж байтал Маня но- мыг нь шүүрэн авч, дур, “житпатал: 2 11 ТЯВЧ Гонойхсон царайт з3- аад Маня «Уучлаарай! га айлчилж ирэхэд цаст тайгын цагаан бугыг хэр- хэн хооллох вэ гэдэг асуу- дал үнэхээр хүнд байв. Эхний үед тайгаас хөвд түүж ирж өгч байлаа. Гэх- дээ энэ нь тийм ч амар- хан зүйл биш ээ. - Хорголжин тэжээл өгвөл яасан юм бэ? - Ай мэдэхгүй, идэх болов уу даа гэж эргэлзэх хүмүүс ч байв, Яагаад гэ- вэл цаа буга гарын 1э жээл авахдаа тийм Ч ОЛИГ- той амьтан биш дээ. -- Зүгээр суухаар тур- шья л даа гэжээ. -- Харин зэ.. тэж гай- хаж байснаа хорголжин тэжээл өгч эхлэв. Эхлээд нэг сайн идэхгүй байлаа. Удалтүй өвс ногоо ӨВС хөвдөө голж хорголжин тэ- жээл амтархан иддэг бо- лов. Анхлаад бор гөрөөс тун дургүй байснаа бас хорхойтон иддэг боллоо. ХАНДГАЙН ХОДОЛ Хандгайн нялх тугалыг монголчууд ходол гэдэг би- лээ. Биднийг Идэр голоор аялж яваад нэгэн айлд буухад шинэ сонин ирлээ. Сонирхон эргүүлбэл Хөвс- гөлийн «Эрх чөлөө» СО. нинд «Хандгайн ходол» амьтны хүрээлэнгийн зочин болсон тухай бичсэн байв. Тэгээд л би хэдэн сарын дараа очиж, -- Хандгайн ходол хаа байна? гэхэд -- Байхгүй. -- Яагаад? -- Үхчихсэн. - Ямар учраас? -- Бид чинь ан амьтны амьдралыг сайн мэдэхгүй байна шүү дээ. Бидний хэн нь ч ялгаагүй чонын бэлтрэг, хандгайн хбдол тардаж тэжээж үзээгүй байна. Тэр ходлыг сүүгээр цадтал угжиж байтал нэг өдөр татаж унаад Л тэр чигтзэ үхсэн. Задалж үзэ- хэд сархинаг нь агччихсан байв. Хээрийн энэ амьтан эхээ гурван хоног хөхөөд л өвсөнд ордог ёстой бай- жээ. Гэтэл өвсий нь өгөл- гүй сар болчихсон учраас л гэнэт үхдэг байна шүү дээ гэлээ. Харин энэ хөөр- хөн амьтныг цаатан Баян- далай тайгын эхнээс олж аймгийнхаа амьтны хүрээ- лэнд илгээжээ. Гааг--гааг, гааг--гааг дуугаран галууг амьтны хүрээлэнгээр тун чөлөөтэй- еэ тэнэхэд шилүүс харан үсрэхэд бэлтгэж «За хө, яасан сайхан амтат мах вэ? Өөрийн гараар шөл гаргая» гэж байгаа болол- той хэлзэ гарган шүлсээ залгиж байв. Гэвч тэрээр зүсрэхгүй, яагаад гэвэл хөвч тайгадаа биш хүний өмгөөлөлд байна гэдгээ мэдсэн саарал галуу ши- лүүсний өмнүүр ихэмсэг алхлан өнгөрнө. Тэр бүр л шилүүс шүлсээ хий зал- тиж амаа долооно. Зарим- даа бүр яая даа гэж дотор НЬ цухалдаж байгаа болол- той. Мярааж үсэрч амьтан барьдаг-удамшлаа бас мар- таагүй бололтой. 4///(28 агуу их АМЬДРАЛЫН БОСГО 1 4увулий” Броня ч буруугүй, би ч буруугүй. Зөвшөөрөлгүй уншиж сурсныг минь ууч- лаарай» гэв. Маня ээждээ. үнсүүлж байснаа ер санадаггүй. Ээж нь уушигны сүрьеэ- тэй хүн байжээ. Тэр аюулт өвчний Хор урш- гийг Маня яахин мэдэх билээ Гимназийн 0ба- га ангид суралцаж бай- хад нь түүний ээж ертөн- цийн мөнх бусыг үзүүл- жээ. Багаасаа зовлон үзэж. дарлалыг амссан хэдий ч Маня сурч бо- ловсрох үйл хэргээс алхам Ч ухарсангүй. Шинжлэх ухааны ном ЗоХнол нНуу- цаар уншихын . зэрэгцээ сөхрөн сууж, залбирал үйл: Дэх дуртай байв. 1883 оны зургадугаар сарын 12-нд Маня гимна- сзиа алтан медальтай төгс» чээ. Хүүхэд ахуйдаа т9- рүүлсэн эхээ, төрсөн Эгчээ алдсан ч тэр ийн У сөн шгүй сэтгэлийн хүч Р” мшилоЭ лдаа. Энэ тэн- хээ түүнийг бүхий л амьд: ралын НЬ туршид нэзж байсан юм. Тоглосон. ч, ном уншсан ч, хүнтэй ярьсан ч, чин сэтгэлээсээ ханддаг хандлага НЬ түү. нийг ийм Хүн болгон ХҮ: мүүжүүлжээ. Мария Жюри өөрийн нөхрийн хамт эрдэмтдийн бүтээлийн олон улсын дээд хэмжээний үнэлэлт болсон Нобелийн шагналыг хүрт, жээ. Мөн тэдний Охин Ирен нөхрийнхөө хамт 1935 онд знэхүү шагна. лыг хүртсэн юм, ми Кюри шиг Д: нэрд тарсан, Нобелийн шагналыг хоёр удаа хүрт- сэн хүн өнөө хэр эг Ч үгүй. Тэрээр өөрийн нээ- сэн цацраг идэвхт болисон доо хордож, 1934 онд нас нөгчжээ, Мария уншигч- чиний насан дээр олж авсан Ёс. суурьтай хү- мүүж: ээ» ИНГЭЖ их амьдралыг бүтээн . тосон байна. Хүүхэд нас гэдэг жинхэнэ драл руу алхан орох то ажээ. Ш, УЯНГА, хРЭГЭР-2“ АНГИЙН ДАТГА вь.-- Гуравдугаар улирал эхэлс- ний дараахан ангийн хурал болов. Түүгээр хөдөө шил- жиж явсан Цэсмаагийн оронд шинэ дарга сонгох боллоо. г-- Хэнийг даргаар сонгох саналтай байна гэж тэдний ангийг хариуцдаг сурагчдын зөвлөлийн гишүүн ахлах ан- тийн сурагчийг асуухад хүүх- дүүд хэсэгхэн хугацаанд ДУУ: тарсангүй, «Тэрийг сонгодог юм бил үү? Энийг сонгодог юм бил үү?» гэсэн янзтай ийш тийш харна. Зарим хүү" хэд бас «намайг сонгох бог лов уу, Яах бол?» гэж горьд: сон байдалтай байх ажээ. Цогоо л харин өөрийгөө сонгоно гэж даанч нэг бо- доогүй байлаа. Учир нь тэр дөнгөж Дунд сурдаг, бас хувцсаа хайш яайш өмсдөг тэж зэмлүүлдэг, хааяа охи- дыг шоолохоор зодчихоод загнуулдаг билээ. “Тиймээс хэн сонгогдох бол гэж ийш тийш харж . байтал шооч аманцар Догсмаа ,харагдахад «Энэ марзан амьтныг ангийн дарга болгочихвол яах бол?» тэж инээд нь хүрлээ. Гэтэл тэр ч бас нэгийг санасан бололтой, -- Цогоог ангийн дарга болгоё тэж доогтойхон хэлтэл Үзмээ, тэргүүтэй хэсэг охид бас ганц нэг хөвгүүд түсхийн инээлдэж хөгжөөн | боллоо, Цогоогийн царай мэнчийтлээ улайж «Догсмаа чамайг даа» тэж цухалдан байтал Саран бослоо. Ашгүй Ондоо нэр хэлэх нь гэж баярлатал, -- Би ч бас Цогоог ан- тийн дарга болгох саналтай байна гэтэл энэ удаа хэн ч инээсэнгүй. Харин Догсмаа- гийн нүд гайхсандаа тэг ДУ. гуй болоод, -- Паах үүгээр ангийн дарга сонгоод байхдаа яадаг юм бэ? Энэ чинь... гээд нэг юм хэлэх гэснээ болилоо, Гэтэл ахлах ангийн Сурагч, -- Чи тэгвэл яах гэж эх- лээд санал гаргасан юм бэ? Хурал гэдэг чинь тоглоом юм уу тэснээ -- Цогоо яагаад ангийн дарга болж болдоггүй юм бэ? Сурлагаар сайжирч байгаа. Саяын улирлаар ганц- хан дундтай гарсан. хувцсаа ч цэвэр өмсөх янзтай бай- таа. Ангийн дарга болбол бүүр сайн сурагч болно биз тээд сонгох саналтай нь га: таа өргө гэхэд Чимгээ, Са- тан, Баатар турав хамгийн эхлээд дараа нь бусад хүүх- ДҮүҮД уван цуван өргөлөө. Хамгийн сүүлд Догсмаа., Үз- мээ хоёр гар өргөв, Өөрөөр хэлбэл учрыг сайн ухаарч амжаагүй байтал жирийн нэг сурагч байснаа ангийн дарга болчих нь тэр ээ. Ха- - маг бие нь халуу оргиж хув: цас нь бие бариад байгаа юм шиг санагдана. Юу хийхээ мэдэхгүй балмагдаж суутал ахлах ангийн сурагч дуудаж багшийн ширээний .дэргэд авчраад баяр хүргэж, -- Нөхөд чинь итгэл хү. лээлгэж чамайг ангийн даг, таар сонголоо. Чи үлгэр жи- шээ үзүүлж ангиа сайн з0- хион байгуулна биз дээ. Одоо “цаашдын ажлынхаа талаар ангийнхантайгаа ярь гээд үз. раад явчихлаа. Цогоо мэгдэж толгойгоо илэхээр гараа дээш нь явуулсан боловч авгийн “дарга хүнд тун зохихгүй са-. магдаад буулгав.. болно Ийм явдал ТЭДГИЙг ХЭД ХОНОГИЙН өмнө мэдсэн бол ядахдаа хэ- Индекс--14140 ээ лэх үгээ бэлдэх байж. Даанч гэнэг болсон болохоор яах Ч арга олдсонгүй. Цэсмаа ан гийн даргаар сонгогдсоныхоО дараа ямархуу байдалтай байсныг саная гэж оролдтол харамсалтай нь тэр хурлыг тасалчихсан байлаа. Гэтэл кинон дээр нэг албан газрын дарга «Нөхөд өө» гэж бү. ДҮҮүнН дуугаар үгээ эхэлж байсан нь бүүр түүрхэн са, нагдаж «хм» хэмээн хоолой. гоо засаад, -- Нөхөд өө. Та нар бол гээд дараагийнх нь үг олдож өгөхгүй ээрч байтал хүүх, дүүд инээлдлээ, Цогоо дух, ныхаа чийхарсан хөлсийг нэ. гэнтээ илээд, -- Миний яриа дууслаа. Та нөхдөд асуух юм байна уу? тэвэл Догсмаа гараа өр- гөлөө. «За» гэж зөвшөөртөл, -- Дарга аа та яагаад үг хэлж чадахгүй эзэрдэг бол- “чихсон юм бэ гэвэл хүүхдүүд нирхийтэл ннээлдэв. Цогоо: гийн царай улайж ширээн дээр байсан шохойгоор шидэ- хээр шүүрч авсан боловч «Би чинь ангийн дарга шүү дээ» гэж бодоод биеэ барилаа. АнН- гийн дарга байгаад шоолуу. лах жирийн сурагч байгаад шоолуулснаас арван хэд да: хин илүү ичгүүртэй ажээ. . «Ёр нь ангийн дарга байх чинь хэцүү юм байна. Би юунд Цэсмаагийн үгэнд ор- доггүй байв -аа» гэж энэхэн зуур бодоод авав. Тэгээд «Догсмааг яах вэ?» гэж эр- тэлзэж байтал Энэ чинь би дарга шүү дээ, тиймээс яаж шийтгэсэн ч өөрийнх нь дур санагдсанд гараа өргөж чи- мээгүй байхыг анхааруулаад, -- Догсмаа бусдыг дандаа шоолж дооглодог учир арга хэмжээ авна гэж мэдэгдлээ. Догсмаад байнга шоолуулдаг хүүхдийн нэг Тэрбиш, -- Ёстой зүйтэй гэж дэм- жив. Өөрийг нь дэмжих хүн гарсанд зоригжсон Цогоо шуудхан л, -- Түүнийг ангиас хөөнө гэвэл Саран, -о Ийм амархан хөөж яаж болдог юм бэ? гэж Дуу алдлаа. -- Хөөсөн ч багшаас асуух хэрэгтэй тэж нэг хүү: хэд дуугарлаа, Цогоо «яах вэ?» тэж эртэлзсэн боловч хэлсэндээ хүрэхгүй бол доог» лох байх гэж бодоод, ., -- Нэгэнт ангийн дарга юм чинь би мэднэ гэвэл Догсмаа. эхлээд «энэ яав Л тэжэ» гэсэн Янзтай. байснаа “Д.Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. сислллн сүүлдээ их эмээсэн байдал- тай болов. -- Маргаашнаас эхлээд чи манай ангид сууж болох- гүй. Одоо яв гэхэд суусаар байсанд дэргэд нь очиж мөр- нөөс нь татвал, -- Чамайг ёстой багшид хэлнэ дээ гэж уйлсаар гарч одлоо. Тэгэхэд нь Цогоо бус- дад нь хүн дооглосон хүнийг «Догсмаа шиг хөөнө» гэж анхааруулж байтал Догсмаа багшийг дагуулсаар орж ир- лээ. -- Та нар яагаад нэгий- гээ уйлуулчихсан . байдаг билээ гэхэд нь, өөрийн эрх- гүй хулчийсан Ч энэ байд- лаа бусдад мэдэгдэхгүй са: наатай -- Энэ чинь бусдыг дан- даа доромжилж дооглож бай- дэг юм. Сая хүртэл намайг шоолсон гэвэл багш, -- Дооглож шоолдог бол Догсмаагийн буруу | байна. Гэвч нэг нөхрөө засч хүмүү. жүүлж авахын оронд шууд хөөчихдөг зөв үү? Буруу юу? Энэ удаа хэлж сануулж ангидаа үлдээвэл яасан юм бэ? гэвэл хүүхдүүд зөвшөөрч гараа ергөсөнд Цогоо ч бас дагалаа, Гэвч сурагчдыг ан- гнас гарсны дараа, -- Ангийн дарга хүн бус- дыг хөөнө гэж айлгаж болох- гүй. Хөөхийг чинь багш на- рын зөвлөлгөөний хурлаар орж байж шийддэг юм. АнН- гийн дарга хүн юманд хү- лээцтэй Хамт олондоо элэг- сэг халамжтай байх ёстой юм шүү гэсэнд -- Ангийн даргад хөөх эрх байдаггүй юм уу? гэсэн хэрэгт дурласан Дуу гарав. Багш тэр хоёр ярнандаа бо- лоод- ширээний араар цаас түүж явсан түүнийг анзаа- раагүй ажээ, Цогоо сургуулиас гарч гэ- рийн зүг гэлдэрч - явахдаа «Гайтай Догсмаагаас болж сонгогдсон дороо огцрох шах- лаа. Хэрвээ огцорвол бүүр элэг-доог болно биз. Тийм учраас ангийн даргаа сайн хийх юм шүү» гэж бодлоо. Гэртээ орж дөнгөж цүнхээ тавиад номын санд 0члоо. Тэнд янз бүрийн удирдах хү- мүүст зориулсан олон ном байх боловч харамсалтай нь «ангийн даргын гарын авла- га» гэж Огт байхгүй байлаа. Гэвч «Удирдлагын ухаан» гэ. сэн нэг ном байхаар нь хи- чээнгүйлэн уншив. Хүмүүстэй танцаарчлан ярилцаж хүмүү: сийн аль сайн тал дээр тү: “шитлэн ажиллахыг зөвлөсөн 2ссїВЫД байсанд маргаашнаас эхлээд тэгж ажиллахаар шийдэв. Мөн удалгүй ээжийнхээ аж- лын газар байдаг шиг социа- лист хөдөлмөрийн бригад байгуулахаар шөнөжин бодож хонолоо. Өглөө хичээлдээ ирэхэд Догсмаа түүнээс их эмээсэн янзтай байв. /Нэг охинтой ямар нэг юм булаа- цалдсан янзтай байснаа ном- хон болж ширээний ард очиж суув. Гэвч Үзмээ ирж ямар нэг юм шивнэлдсэнээсээ хойш хуруугаараа зааж жиг жуг хөхрөн болохоо байлаа. Хи- чээлийн завсарлагаа болоход удирдлагын ухааныхаа ёсоор ганцаарчлан ярьж сануулж өгөхөөр дуудтал, -- Бас тэгэх үү? Ахиад хөөх нь үү? Чамд хүн хөөх эрх байхгүй юм чинь, Гайгүй байлгүй гэж дамшиглалаа. Орой «хичээл тарсны дараа Цогоо багшид ирцийн бүрт- гэл өгчихөөд ангидаа ортол Догсмаа ганцаараа үлдчих- сэн самбар дээр юм зурж байлаа. Үе үе инээд алда- хыг үзвэл тун ч хөгжилтэй байгаа бололтой. Юу зурсныг нь харвал томоос том чихтэй амьтан зураад «Энэ бол дэл- дэн туулай биш, манай ан- тийн Дарга» гэжээ. Цогоо уурандаа ухасхийтэл Догсмаа чимээнээр эргэж хараад ай- сандаа царай нь цайж хойш ухарлаа. Гэвч тэрхэн агшинд Цогоо ухаарч 3-ын «Гэ» ан- гийн дарга ангийнхаа охиныг зодож байна гэсэн ярина гар- вал яана» гэж бодоод, -- Бусдыг элдвээр шоолж байдгаа болиорой гээд ал- чуураар самбарт зурсныг ар- чаад явлаа. Догсмаа өөрийг нь зодолгүй Орхисонд нэг Л итгэхгүй янзтай гайхан хоц- ров. Ангийн дарга бүхнээс илүү шооОч охиныг яаж Хү. мүүжүүлж авах вэл гэж бодох болжээ. Маргааш вь хичээлдээ ирж явахдаа Өө- рийгөө шоолж “болохооргүй сайн хүүхэд гэдгийг |Догс- маад ойлгуулах хэрэгтэй гэж бодсоноос болоод сонин ха: чин үйл явдал нүдний өмнүүр кино зургийн хальс шиг хө- "вөрч эхлэв. 3 Эргэн тойрныг түнэр ха- ранхуй шөнө нөмөрчээ. Цогоо хаашаа ч юм бэ явж байтал туслахыг гуйн эмэгтэй хүний хашгирах сонсогдлоо, Гүйн очтол жад, хутга. барьсан хоёр дээрэмчин Догсмаагийн .. замыг хаан зөгсчээ. Цогоо тэдэн рүү дайран орж дээ-- рэмчдийн хутга, жадыг бу- лаан авч хугачин хаявал тэд айсандаа санд мэнд зугтлаа» Тэр даруй Догсмаа, -- Чи намайг аварлаа. Чи ямар сайн хүүхэд Вэ? Яа гаад би дооглодог байсал бол гэж эвлэрэхээр гараа сарвайтал дух руу НЬ НЭГ юм дэлсээд авлаа. Нөгөө дээрэмчин нь цохиж байгаа юм болов уу бүү мэд. Өмнө нь нэг өндөр нарийхан хүн зогсож байх шиг, Нэг хэсэг“ тээ учрыг нь ойлгосонгүй» Нүд эрээлжлэхээ болихоор нь харвал нөгөө хүн шиг юм маань шонгийн мод байлаа. Тэрээр бодол болж | яваад шонгийн мод мөргөчихжээ» Духаа хөндүүрлэхэд нь дарж үзвэл алга дарам газар том” бойчихсон байлаа. Гэтэл Ха” жууханд нь доог ХИЙСЭН инээд сонсогдлоо. Гайхан харвал Догсмаа, Үзмээ хоёр унан тусан инээж байв. - Өмнөө байгаа модыг харалгүй өлийж яваад мөр" төдөг еэ еэ бөө вө гэж ДООГ" лоод зугатлаа. Цогоо «энэ нээс дандаа болох юм. ТүүҮ" ний тухай бодоогүй бол шонг тийн мод мөргөхгүй байсан даа» гэж бодсоор сургууль дээр ирж ангийнхаа хаалгыг таттал, -- Багш аа энийг хараач ээ гэсэн танил дуу «“рдаж Тэрбиш, Догсмагаг зодохоор, -- Би тэгээд чамд доог- луулчихаад зүгээр байх уУУ гээд-тараа далайхад нь тааг ралдсан болгоноо шоолбол ин“ гэдэг юм, болж гэмээр байвч ангийн даргын хувьд хараад зогсож байж таарахгүй С4г нагдсанд Догсмаа өөрийг нь элдвээр шоолсныг ч мартан Тэрбишийн гарыг барьж ав- лаа. Цаадахь нь цочин эргэн - харснаа Цогоо байхаар нь санаа амарч, -- Энэ намайг доромжилж самбар дээр дугуй тэг зурсан гээд гараа угз татан авахад нь дахин барьж авлаа. -- Чи тэг гэж хэлүүлэх- тҮЙН-тулд муу сурахаа болих хэрэгтэй гэж хэлбэл, -- Үгүй ёр Догсмаатай нийлж хүн доромжлоод байх- даа яадаг юм бэ? гээд нөгөө гараараа эрүү рүү Нь цохиод авлаа. Өвдсөндөө Цогоо өө- рийнхөө ангийн даргыг ч мар- таж хариу өгтөл, -- Та минь юу болж бай. на гэсэн ширүүн дуу гарч тэр хоёр харвал багш зогсож байлаа. Орой нь ангийн ху- рал болов. Тэр хурлаар ЦОо- гоо, Тэрбиш хоёр дээр арга хэмжээ авлаа. Ялангуяа Цо- гоог үлгэр жишээ үзүүлсхийн оронд үл бүтэх байдал фар- тасан гэж ангийн даргаас огцруулж, Саранг сонголоо, Гуравхан хоног ангийн дарга байгаад өөрчлөгдсөндөө Цогоо маш их ичиж байлаа. Тэгээд толгойгоо унжуулан гэлдэр- сээр нэг булан тойртол Догс- маа зогсож байв. «Энэ муу одоо миний хорыг хусаж дооглох гэж байгаа биз» хэ- мээн бодтол, -- Би их буруу юм хий- жээ, Эртээр намайг шооло- ход чи зодоогүй. Бас намайг Тэрбишээс хамгаалж а болоод арга хэмжээ ава. хууллаа. Одоо би ахиж нийг Ч дооглоХхгүй гээд өглөө. Зодоод ч хашр ангийн дарга байхдаа «хє нө» гээд Ч Засраагүй Дог хувирсан Р сур Пионер ХИЛИЙН ЗАСТАВАА ИРСЭН ТАЛАРХАЛ 5 ж-----.... .- - -э т гээ 4В-. Нийслэлийн 83 дугаар 3 сургуулийн 8-ын «Гэ» ан. тийн сурагч Тогообаатар овогтой Ганжаргал 1989 оны зун манай заставт ирж амрахдаа эх орныхоо Урд хилийн багахан зас, тавт буй хүүхдүүдийн дунд «Тимурчүүдийн бү. лэг» байгуулж санаачилга- тай ажиллаа, Т.Ганжаргал үе тэнгийн нөхөд, дүү нарынхаа зуны амралтыг хөгжөөнтэй, бү- тээлч өнгөрүүлж, тэдний авьяас билэг, сонирхол, техник сэтгэлгээг хөгжүү- лэхэд гол ажлаа чиглүүлэв, Байгаль орчноо хайрлах, хамгаалах, ард түмний зан заншил, түүнийг хүн- дэтгэн дээдлэх зорилгоор аялал, зугаалга зохиож, концерт тоглож, нийгмийн тустай хөдөлмөрт оролцож «үлгэр домгийн цаг» өдөр- лөг олон удаа зохиов. Хүүхдүүд түүхийн сэдэвт зохиол уншихад нийт 140 цаг зориулсан байна. Ар- дын хувьсгалын 68 жи- лийн ойн баяр наадмаар хүүхдийн дунд хүчит бөх, даам, шатар, 100 метр, 60 метрийн гүйлт, буухиа тэмцээн явуулсан нь их сонирхолтой болсон билээ. Т.Ганжаргалаа, чамайг хилийн заставын нийт офи- цєр, ахлагч, ажилчид, үе тэнгийн нөхөд, түүний до- тор бяцхан дүү нар чинь ирэх зун ирээрэй хэмээн хүлээж байтча, Тимурчүүдийн ахлагч аа! Чамайг бид үргэлж дурсан ярьцгаадаг. Чиний тимурчүүд энд сайн ажил- лаж байна. Өмнөговь аймаг, Хилийн «,.дугаар ангийн улс тө- рийн хэлтсийн дарга, хурандаа “чАВВАЛ С.ТОГООХҮҮ ПИОНЕРИЙН ТАНХИМД а уламжлалт тоглоо- Биш. булан байгуулжээ. сурагчид чөлөөт аа морь уралдуулах, ингэ ботголуулах, хумба- хаях, дөрвөн бэрх 89- тоглоомуудыг чадвар- лаг тоглож сурсан байна. Жаланзадгад хотын бата сургуулийн пионерийн бүл тэмээс санаачлан зохиосон энэ ажил пионерүүдийн санаанд их нийцжээ, Пио» ЕТ-. Бие биенээ танихгүй байсан гүүх- ДҮҮД нэг ангийнхан болов. Энэ хүүх- дүүд Улаанбаатар хот дахь зөглөл- тийн 164 дүгээр сургуулийн 1-ийн «Г» ангийнхан, Жаргалын Буяннэ- мэх оросоор сайн ярьдаг учир анхны Манай анги ээлжээр жи- жүүр хийж анги танхимаа байнга угааж цэвэрлэдэг. Гэхдээ олон хувин ус зарж асгаж, цутгадаг байлаа. «Ус чандмань эрдэнэ» аян өрнүүлж дусал усыг ч ар- вилан хэмнэх аянд гарлаа. Бүлгээрээ хэлэлцэж ар- вилан хэмнэлтийн дэвтэр- тэй боллоо. Бид хувин ус ч дэмий асгахгүй гэж нийслэлийн 838 дугаар сур- туулийн 8-ын «Б» ариун цэврийн салааны дарга Э.Туяа ярилаа. ЗУРАГ ДЭЭР: Тус ан- гийн сурагч О.Болор-Эрдэ- нэ, Ц.Сэлэнгэ, Тэд жЖи- жүүрт томилогджээ. нерийн танхимийн | байн- гын зочин нь баатарчуу- дын гишүүд болсон гэнэ. 15 НАСАНДАА Франц улсын Настр хотын хүүхдийн зовлолийн дар- гаар Мюрей Матье сон- гогджээ. Хотын хүүхдийн зөвлөл байгуулсан нь хүүх- дүүд бага наснаасаа хамт олноороо зөвлөн аливаа асуудлыг бие даан Зөв шийдвэр гаргахад сургах зорилготой ажээ, Франц улсад анхны хүүхдийн зөвлөл 1985 онд байгуулагдсан байна. өдрөө л Максим, Игорь нилцжээ. Тэр өдөр найзууд энэ дурс- галын зургийг авахуулсан юм. Сурагч Ж. ХҮСЛЭНЧИМЭГИЙН авсан гэрэл зураг нартай та- БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХ уламжлалт сарыг Ховд аймгийн Цэцэг сумын дунд сургуулийн пионерийн бүл- гэм «Миний төрсөн Ну. таг» сэдвээр зохиожээ. Уул усныхаа түүх домгийг судлах зорилгоор пионе- 46 ДАХЬ-ЖИЛДЭЭ 81:77 (2434) 1989 оны аравдугаар сарын 21, БЯМБА Үнэ 10 мөнгө Октябрийн районы ОСГ- ны 831 дүгээр хорооны ир- тэн Д.Амаржаргал СОТ-2.т ажилтай, Тэрээр үдийн цайндаа ирж, цалин буу- сан тул 400 төгрөг эхнэр» тээ авчирч өгөөд явав, Тэгтэл хаалганы хонх дуугарав. Гэрийн эзэнтэй хэдэн жилийн өмнө хамт ажиллаж байсан Гантөмөр гэгч орж ирэв. Эзэгтэй зо- чиндоо цай аягалж тани- лын ёсоор идээ будаа та- вив, Гэтэл гал тогооны өрөөндөө ороод ирэх хоо- ронд зочин цай амссан бо- лоод хурдан гэгч тарав. Тэр үед жаахан Дүүгээ тэврээд сууж байсан 6 нас- тай Батзаяа охин, -- Ээжээ, саяын ах ши- рээн дээр байсан мөнгийг атгаад гарчихлаа гэв. ТГунгалаг, хулгайчийн араас гэрийнхээ хувцастай гүйн гарав. Хичээлээсээ ир сэн гуравдугаар ангийн су- рагч хүү Чинзориг ч ээ жийнхээ хажуугаар майк, богино өмдтэйгээ шурт- хийн өнгөрөв, Хулгайчийн араас хөөцөлдббөр 10 ду- гаар хорооллын арын да- ланг уруудав. -- Та тэр авсан мөнгөө өг. Миний араас ээж сэр- гийлэгч дагуулаад ирж яваа шүү гэж хүү ухаан заран хашгирав. Тэгтэл нөгөө хүн гэнэт зогсож, - Май чи энэ мөнгөө ав! гээд шидчихэв, Алас үрсээ тэжээх гэж ажил хийж олсоч аавынхаа ц4- линг охин Батзаяа, 11 настай хүү Чинзориг нар нь сонор соргог байж ав- хаалж самбаа гарган олж авлаа. Энэ бол манай хүүхдүүд аав зэжийнхээ хөдөлмөрийг хичнээн ИХ үнэлдгийн сайхан жишээ. Бүтэлгүй хүний араас хөө- цөлдөн нүцгэн шахуу гүй- сэн хүү чухам юу бодож явсан нь бидэнд тодорхой. А.Чинзориг хүү НИЙС- лэлийн 54 дүгээр сургуу- лийн 8-ын «А» ангийн су- агч билээ. и О.ВАНЯ рүүд нутгийн ахмадууд: тай уулзалт зохиож, Су” мын төвийн цэцэрлэгт ХҮ- рээлэнгүүдийг шефлэн авч байнгын эргүүл гарган ажиллав. Мөн пионер сУ- рагчид газарзүй, хими, биологийн кабинетаа ТО- хижуулж ургамал, ашигт малтмал, амьтны 30 гаруй төрлийн цуглуулга хий- жээ. «Хэзээ? Хаана? Юу?» буланд жижүүрлэсэн Эрч М.БОЛД хэнгчэнгт! шэнэгэиэтэлыл п ТЭ, талжшлжжт стшиптсгэ| 0гшелтэ хү тешижатгтош: шшишлгуоаї тишгэшшошиы| Опшвшшлитшилг3 (8Лхжхокилшилыэү Силигагтэкжє| Үтссттт Момол, зоёлолтийн чайфамдлын сард У7оц абьяастан , ЛЕНИНИЙ НЭРЭМЖИТ БХПБ-ыЫН АЖИЛ, АМЬДРАЛААС ни тараав... Та бүхэн энэ үгийг сонсоод Ш., Уалихановын нэ- рэмжит найман жилийн 249 Дүгээр казах дунд сур- гуулийн пионерийн байгууллага ажил хэргээ идэвхтэй явуулж чадалгүй бүлгэмээ тарааж, пионерийн аж- лыг сургуулийн амьдралаас гадуур үлдээсэн мэт ойлгож болохгүй. Үнэндээ өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард тайлан сонгуулийн цуглаанаар бүлгэмээ тараажээ... Гэвч бүлгэм шинээр зохион байгуулагдаж одоо янз бүрийн насны бүлгүүдээс бүрддэг боллоо, Энэ бол Казаны тойргийн пионерийн байгууллагын амьдрал дахь анхны өөрчлөлтүүдийн нэг юм. Энэ нь пионе- рийн ЇХ чуулганы шийдвэрийн дагуу хийгдсэн анх- ны алхам, анхны эхлэл байв. Янз бүрийн насны бүлгэм яаж байгуулагдав? Энэ тухай пионерийн ахлах удирдагч Нагима Ёс- босынова: -- Бид ийм алхам хийхийн тулд нэлээд эртнээс бэлтгэж эхэлсэн юм. Нуулгүй хэлэхэд аливаа аж- лыг эхэлнэ, санаачилна гэдэг тийм ч амаргүй са- нагдсан, Пионерүүдээс судалгаа авлаа. Тэд энэ эх- лэлийг баяртайгаар дэмжив. Санал авах хайрцганд - олон сайхан санал хүсэлт ирсэн байв. Янз бүрийн насны бүлгийн (төрлүүдийг) зохион байгуулалтыг сурагчид өөрсдөө шийдсэн билээ. «Би загасчдын бүлгийн гишүүн болмоор байна», «Өсвөрийн сэргийлэгчдийн бүлэг хэрэгтэй», («Нөхөрлөл» бүлэг нээх нь зүйтэй) «Уран сайханчдын бүлэг байхыг хүснэ»... гэсэн санал хүсэлтүүдээр нотлогдож байна. Эдгээр саналуудыг үндсэндээ баримталж байв. Гэвч энэ ажилд итгэхгүй байгаа сурагчид ч тааралд- сан. хэн бүтэшгүй зүйл биш үү?» гэсэн үг бидэнд нэлээд юм бодогдууллаа. Бидний бодлоор бүтэшгүй зүйл биш санагдана. Өөрийн хүсэлтээр элсэж, өөрсдийн саналаар байгуулагдсан бүлгийн ажил амьд, сонир- холтой, нөлөөтэй, байх нь дамжиггүй гэж үзэж бай- на гэж ярнв. Одоохондоо ийм. тийм байна гэж Халэхэд бэрх юм. Янз бүрийн насны пконерийн бүлгэм шинэ арга барилаар ажиллаж, амьдрах үедээ орлоо. Бэрхшээл Ч тохиолдож, баярлах ч үе олон болох байх. Энэ бүхнийг цаг хугацаа шийднэ. Эцсийн үр дүн нь пио- нерүүдийн өөрсдийн идэвхээс шалтгаална. Зөвлөлт Казахстаны Х. ДОМАН орчуулав. Эх орны дайны дараах хүндхэн үе. 1947 онд Та- жикийн хөдөө аж ахуйн үндэс болсон хөвөнгийн талбайд амьдралын ширүүн тэмцэл эхэллээ. Фрунзийн нэрэмжит хамтралын сур- туульд хэнээс ч үл ялгаг- дах жирийн нэг хүү нио- нер Турсунали | Маткази- лив сурдаг байлаа. Хүү нэг удаа салааныхандаа цөмөө рөө хөвөн тарьж хамтрал- даа туслая гэж санал гар- гажээ, Хүүхдүүд ч нэгэн дуугаар зөвшөөрөв, Хамт- ралын удирдлага дэмжиж, тэдэнд гурван га газар та- салж өглөө. Хүүхдүүд дар, таараа Турсуналиг санал нэгтэй сонгожээ. Хүүхдүүд чөлөө цагаа- раа газар дээрээ ээлжлэн очиж ажиллана, Суулга. цаа тарьж, ээлжлэн жи- жүүрлэх болжээ. Нэг удаа радиогоор хөрсөн дээр цоч- рол хүйтрэлтэй гэж зар. лалаа. Хүүхдүүд бүхл өдөржин талбай руугаа түүдэг асаах -мөчир зөөв. їїишээлдбэл: Хуудас цаасанд бичигдсэн «Энэ бү- «Пионер» сэтгүүлээс Хуучин сонингоор бут. бү- рийг хучлаа, Гэвч амжсан- гүй шөнө болжээ. Мөс шиг хүйтэн жавар хайрч салхи үлзэнэ. Пионерүүд шөнө- жин түүдэг гал асаав. Өг- 04 Ч лөө боллоо, Харамсмаар зүйл болжээ. Хөвөнгийн турьхан нахианууд толгой- гоо бөхийлгөн унжсан бай- лаа. Хайран хөвөн тэж хүүхдүүд дуу алдана. Гэвч цөм хөлдсөн биш байжээ. Цаасаар хучсан, түүдгийн утаа бүрхсэн хэсгүүд нь бүтэн үлдсэн байв, Хөлд- сөн бутны оронд хүүхдүүд --Манай ангид 6 нас- тай «жаал» суралцах юм. гэнэ. - Их л гоц авьяас- тай хүүхэд гэсэн. Саша Батюшковыг Душанбе хотын 8 жи. лийн сургуулийн дөрөв- дүгээр ангид ороход шинэ найз нөхөд нь ин- гэж угтжээ. Энэ бол дөрвөн жилийн өмнө болсон хэрэг. Саша одоо 11 настай, наймдугаар ангид сур- даг. -- Манай ангийнхан надад их сайн шүү гэж тэр ярих дуртай, Түүний ээж ЗСБН Тажин Улсын шинжлэх ухааны академийн одон өөр бут дахин суулгалаа. Хөвөн тариаланчаас асар их тэвчээр, хөдөлмөр шаарддаг ажээ. Зуны эхээр талбай дээр нь өт хорхой бий болжээ. Хүүхдүүд хор цацаж, хөр- сий нь сийрэгжүүлнэ. Ин- гэж зунжингаа ажиллав. Тэдний нөр их зүтгэл. хөдөлмөр талаар өнгөрсөн- гүй. Тэд, намар ньнэг г43- гаас 89,2 центнер хөвөн тушаасан нь туршлагатай тарналанчдынхаас хэд да- хин нлүү гарчээ. Тэдний хөдөлмөрийн цуурай дорх- ц32 ВЯАТЯР Ш ЕР” орны физикийн хүрээ- лэнгийн эрдэм шинжил- гээний туслах ажилтан Б. Н. Батюшкова хүү- гийнхээ тухай, - Саша маань .,ой хагастайдаа цагаан тол- гойн бүх үсгийг нүдэлж, гурван настайдаа сайн уншдаг болж билээ, Түүнийг зургаан нас хүрэхэд нэгдүгээр ан- гид орууллаа. Зургаан сарын дараа хоёрду- гаар ангид.тун удалгүй гуравдугаар ангийн су- рагч болчихов. Хагас жилийн дараа дөрөвдүгээр ангид су- рах болсон юм гэж ярыж билээ. ноо түглээ. 1948 оны гуравдугаар сарын нэгэнд ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн зарлигаар олон пионерүүд шагнагдлаа. Мухарима Юл дашева Лениний одонгоор, Рачно Тургунбаев, Мех- ринессо Умирзанов хоёр Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор, са- лааны дарга 14 настай пионер Турсунали Матка- зимов ЗХУ-ын социалист хөдөлмөрийн баатар цол хүртэж Леннний одон, баатрын таван хошуу тэмд Саша физик, мате- матнкт гоц авьяастай, чөлөөт цагаараа шатар, хөл бөмбөг тоглох дур- тай. Түүний сурлагын дэвтэрт үргэлж «тав» гэсэн дүн бичээстэй байдаг. Хүүгий чинь багаа- саа авьяасаа хөгжүүлэ- хэд чинь юу нөлөөлсөн юм бэ гэсэн асуултад Сашагийн ээж, - Гэрт телевизор байгаагүй нь нөлөөлсөн гэж хариулжээ. ЗУРАГ ДЭЭР: - Саша Батюшков най- сын хамт ТАСС-ын гэрэл зураг гээр шагнагдлаа. Эх орон нь үнэнч хүүхдүүдийнхээ хөдөлмөрийг ийнхүү өндөр үнэлсэн юм. Шагнал хүртээд хүүх- дүүд тайвширсангүй. Илүү өндөр үүрэг аван ажилла- лаа. Тэдний хариуцсан талбай хоёр дахин өссөн боловч намар нь га бүрээс Т2 центнер хөвөн хураа- лаа. Ийм өндөр амжил- тын улмаас 1949 оны дол- дугаар сарын удаагаа Лениний одонгоор шагнагджээ. 1958 онд Матказимов Тажикийн хөдөө аж ахуйн дээд сургууль төгсөн Геги- рийн районы «Москва» хамтралд ерөнхий агроно- моор. томилогдсон ажээ. Амьдралд гавьяа байгуу-. лах газар хааяагүй байд- гийг энэ хүүгийн эр зориг, хатан тэвчээр, шар- туу хөдөлмөр харуулж байна. Багш Ц.НАЦАГНЯМ Дотуур байрын хэрэгцээнд Байгаль хамгаалах Са- рын ажлын үеэр манай сургуулийн сурагчид ДоО- туур байрын «сурагчдын хүнсэнд хэрэглэхэд 30 риулж 128 кг мойл түү- лээ. Мөн 5-ын «А» ан- гтийдц сурагчид 500 грамм цэцгийн үр түүж, ирэх жи лийн хуваарьт туршлагын талбайдаа тарих суулгацаа “ЯР? Сурагч Д.БОЛОРТУН- | ГАЛАГ (Булган. Ра- Сургуулийн аварга. Баянхонгор аймгийн тө- вийн 8 жилийн сургуулийн хөдөлмөр соёлын чуулган болов. Анги бүр. хүүхэд бүхэн хийсэн ажлаа Дүг- нүүллээ, Хүүхдүүд ходөлмөрийн тавдугаар улирал, нам- рын нийгмийн тустай хө» | дөлмөрөөр хичнээн их ажил хийгээ вэ? 7-гийн «А» ангийн сурагч ОМ. Идэрзаяа гэхэд л 20 ша- хам эмнэг даага эдэлгээнд сургахын зэрэгцээ унага та3- тах, айраг, цагаан идээ боловсруулахад сайн оролц жээ. Хамт олон НЬ түү: нийг энэ жилийн сургуу: лийн хөдөлмөрийн авар- таар шалгаруулсан байна. Д.БАТЖАРГАЛ 800 төгрөгөөр шагнав Намрын ургац хураах их ажлын үеэр пионер сурагч чид бид ч гар хумхин суу- сангүй, 95 га-гийн төмсийг 4-8 дугаар ангийн пио- нер сурагчид хаягдалгүй хурааж авахаар шамдан ажиллаж 200 тонн төмс тушаалаа. Сум, нэгдлийн захиргаа бидний оруулсан хувь нэмрийг өндрөөр үнэлж 800 гаруй төгрө- гөөр шагнасан юм. Сурагч М.ОТГОНТУЯА, ЭНЭБИШ (Хангад сум. 8 жил) 9 тонн сүү, 9 тонн ноос Манай сургуулийн хүүх- найманд Турсунали хүү хоёр дахь 4 дүүд зуны амралтын ху гацаанд 9000 кг сүү, 9000 кг ноос бэлтгэж аж ахуй- даа тушаалаа. Ямар их тоо бэ? Үнэхээр хүүхдүүд хийлээ гэж үү? Тийм ээ. Хөдөөгийн хүүхэд бага- чууд их ажилсаг гэж даг. Манай хүүхдүүд бид- ний ажлыг их «нугалж» өгдөг шүү гэж томчууд ярих дуртай, Түүний ба. талгаа дээр өгүүлсэн тоо билээ. А.УРГАЦ (Хэнтий. Хэр- лэнбаян-Улаан хороо) вь Сэргэлэн нүдтэй, бие өсгөлүүн бяртай байрын нэг хүүг би сайн мэднэ. Түүний нэрийг Очирбат гэдэг юм. Очирбат хичээл тарж ирээд л тоглохоор гэрээс гарна. Цүнхтэй но- моо орон дээр чулуудчи- хаад хэрчим талх, хэдэн боорцог идчихээд л гарна. Эцэг эх хоёр нь ээлжийн амралтаа авч хөдөө явсан байлаа, Очирбат эмэг эх- тэйгээ гэр сахиж үлдсэн юм. Эмэг эх нь нас сүү дэр ная ДөхсСөн хөгшин. Ач хүүдээ амь шигээ хайр тай. айл, ах Дүүс амттай- хан чихэр, зөөлөн боов өгөхөд талы нь ачдаа л та- вина. Үрийн үрд улам нх хайртай байдаг хүний ёс санжээ. Харин эцэг эхэз эзгүй хойгуур Очирбат яаз- сан гээч: Үдэш болтол тоглож, үүгээр түүгээр дэмий сэл- гүүцээд үүрэндээ ирдэг шувуу шиг л гэртээ ирнэ. Ганц хувин ус авсангүй. Хэрчим мод хагалсангүй. Хичээлээ ч олигтой давт- сзчгүй. Тэр бүхнийг ная вийхээрээ хийж байлаа. Сүхээ даахгүй хэрнээ тоншиж. байхыг айлын хөгшчүүл харжээ. Бүл ча- дал суларсан гар нь мод онолгүй газар -хий бууж, зарнмдаа хальт цохиод өө- рөө сүхнийхээ эрчийг да- Тегєгөл. Түрүүч нь 2863л Цаа бугын туурайд мэс засал хийсэн нь Цаа буга өдөрт наад зах нь 20-20 км газар хад бартаанд явдаг билээ. Гэтэл амьтны хү- рззлэзгийн хөдөлгөөнгүй амьд- ралд орсноос хойш туурай нь маш томрон ургаж эхлэв, Нэг үгээр хэдбэл тайгад зохицсон хүчирхэт гоёл нь хот газар илүүдэж эхэлсэн хорэг биз ээ. -- Яах вэ гэдэг асуулт тТул- гарав. -- Ер нь мэс засал хийе г2 лээ, Ингээд л (15 хоногт нэг удаа цаа бугынхаа туурайны илүү гарсныг нь хайчилж ав- даг болов, Нөхөрлєл бий бслов Хоёр чоно, хоёр төрөөс төдий- гүй бусад амьтад ч хоорондоо нөхөрлөж эхлэв. Гэвч бусад дотроос цаа буга, галуу хоёр тун дотно үерхэж эхэллээ, Хамт- даа ус ууж Хөх Өвс дэвссэн задгай хашаанд орж нарлаж хамт хэвтэнэ, Баавгайг шилүүстэй ендуурсан нь Анх би энд ирээд л ан амьтанг нь гайхан бараг цаг шахам нааш цааш алхахад хөгтэй инээдэмтэй явдал ч гарч байв. Хотоос ч, хөдөвнөөс ч ирсэн хү- мүүс, -- Амьтан чинь хаа байна тээд л заавал энэ амьтны хүрээ- лэнгийн босго алхаж байв, Хүү- тээ дагуулсан нэг Өвгөн орж ирлээ, Юм үзэж хэсэг явснаа торонд дөхөж, -- Энэ чичь байвгай юу даа тэхэд, » -- Арай л биш байна. -- Тэгээд энэ чинь, амьтан гээч вэ гэхэд (|, -- За байз гэж үсээ илэн нө- төө хүүхэд ч гайхаж орхилоо. - Та хэд хүрч байна вэ? -- Жаран тав,. Баавгай айм- шигтай гэдгийг Өчнөөн удга ямар дөхсөн эмээ л эрвийх дэр- эмзэ хөрөөдсөн хэрчим мод | ОРОЙЯГОЖ | ТЭМЧИСЭГЭЭС, тан өнхрөх нь түүдэг шиг харагдсан гэнэ. Арван литрийн баг- таамжтай хоёр хувин ус барьсаар арав алхаад амарч гэлдэрсээр гэртээ орохыг ч адил насны хөг- шид нүдээрээ үзжээ, Тэг- тэд дахнн хоёр хувин ба- рнад гарахыг харж хүүхэд гүйлгэжээ. Эмгэн энэ ту- хай хэнд ч хэлсэнгүй, Ач хүү Очирбатынхаа нэрийг л хайрласан хэрэг байжээ. Гэтэл Очирбат гэртээ ийм өндөр настныг орхиод өөр айлын эмгэн өвгөн хоёрт тус болж мод хагал сан гэж ярив. Би хувьдаа түүний үгэнд итгэсэнгүй. Дэргэдээ байгаа эмэг эхий- гээ энэрч чадаагүй хүн тэртсэ хол байгаа хүнд тус болно гэж үү дээ. Эсвэл бид хажуудах хүндээ хайр энэрэлээ хүртээлгүй харин түүнээс чэлээд зайтайд нь эчэрэд нигүүслээ хүртээж тэр зь нэр төртэй хэрэг Мэдэхгүй юм даа. Нэг ширээнд суудаг найз охин нь ар гэрийн га- чигдалтай авдаг цалин пүнлүү бага (өрхийн ам бүлд сард 15 төгрөг ногд- гаж үзлэг болсон гэж үү.: ДОГ) ээж нь өвчний учир ажил хийх чадваргүй болс- ныг мэдсээр байж сонин сэтгүүл, телевизороор гар- сан өөр нэгэн тийм хүний төлөө анги бүлгээрээ сүйд болдог явдал ч бас гарсан. Яахаараа бид хажуу ха- виргандаа яваа ядарсан зүдэрснээ анхааралгүй их «хол» хардаг болов оо! Надад нэг охин нэр хаяггүй захидал ирүүлжээ. Түүнд «Миний ээж өвчтэй учир тахир дутуугийн груп пэд Ороод дөрвөн жил боллоо. Энэ хугацаанд зуун хорин төгрөгөөр ам бүл тавуул амь зууж «ирлээ. Бид орон сууцгүй. Орон сууцны «О» өрөөнд байдаг. Өдөртөө дөрвөн төгрөгт багтааж хоол ундаа бэлд- дэг. Гэтэл машай бүлгийн- хэн амьдрал гачигдалтай нэг өвөөд туслах болж хүн бүр З.төгрөг гарга гэлээ. Надад илүүчлэх мөнгө байсангүй. Ингээд би ан- гийнхандаа ад шоо үзэг- дэх боллоо» гэсэн байв. Захидлын тамга, тэмдгийг шалгаж үзээд Октябрийн районы ПЇ, ЇУ хорооллын аль нэгд байна гэдгийг л би гадарлаад үлдлээ. АМЬГНЫ ХУРЭЭЛЭНД сонссон мөртлөө яг нүдээр үзэл- гүй жар гарсан монгол байсанд амьтны чонын ходоод жинхэнэ ёсоор хүн ажилласангүй. Тэр ч байтугай хүрээлэнгийн улам агчиж жаахан мах идчи- дарга Аюурсэд гуай бид хоёр хээд л сунаад унадаг болов. үнэхээр гайхаж билээ. Энэ ту- Чоно зөвхөн махаар хсоллодог- хай хүнд яривал худлаа гэж гүй ажээ, Нэг хэсэг цадтад ид- хэлэх байхдаа гэж ярьж суулаа, Нөгөө хүү нь шилүүсийг үзэх нь байтугай нэрийг нь сонсол- гүй явжээ, Ингэхлээр амьтны хүрээлэн хүн, байгаль рыг ойртуулж байна, Нөгөө даар!манай хүмүүс ан амлан Хоног махаар, 10 хоног өвсөөр, тухай мэдлэгээр тун байгааг харуулж байв. Чонын ходоод агчсан нь Амьтны хүрээлэнгийн ядуух дын хоолыг тогтмол цагаар ба- чихээд нэг хэсэг Өлсгөлөн яв- даг байна. Салхи ч түүний хоол юм, хөдөлгөөн ч тэжээл, дэмий тэнэх нь ч түүний хоол. Энэ хоё. ОЛон-хоол тэжээл нь чононд ду- та- Таж эхэлсэн учраас өлсч эхэл- лээ, Манай ард түхэн «чоно 10 10 хоног «салхиар хооллодог амьтан» гэж ярьдаг нь бас са- намсаргүй зүйл биш | байжээ, Бидний их сайн мэддэг чоныг амьт- хүртэл хооллоход бэрхшээлтэй болов, Ингэхэд бид чинь хий та “хэмжээгээр өгөх нь тэдний холоос амьтныг хайрлах юм уу, эрүүл мэндэд зүйтэй гэж үзжээ, үзэн ядаж явж иржээ. Ан амь- Тэжээхэд хамгийн амархан амь. танг олж цуглуулж болио, то- тан бол ердөө л чоно гэж үзэж өдөрт гурван удаа жаахан мах ронд хашиж болно. харин тэ жээх үржүүлэх арчлах нь бас л хаяж өгөх нь тэр, Хүний гар инярай хүүхэд өсгөх адил чимх- татсан хатуу журам чонын хо- лүүр нарийн ажил бололтой. доодонд даан ч зохицсонгүй. Жаахан хоол идсээр байгаад . л Чоно ульсан нь Зургадугаар сард чоно учир “зүггүй ульж заримдаа хоолоо идэлгүй газар унаж мэгшин нулимс асгаруулдаг байв, Яагаад чоно үүрээр улих болов гэдэг асуултанд манай 4мьтан суд- лаачдын хэн нь ч хариулж чадсангүй, Харин Аюурсэд гуай бодохдсо залуу чонын ороо оройтож орохоороо ульдаг гэсэн тэр нь болж байгаа юм болов уу тэж тэрээр боджээ. Хоёр чоно уралцсан нь Хээрийн амьтан хамт | байг, бие биенийхээ уйдааг гаргаг гэж хоёр чоныг нэг торонд хамт хийжээ. Гэтэл яг хоолыг нь өгөхөд уралцаж, бүр цус О200 дХ-44РЭ4Л Тэр охин захидалдаа «амьдралынхаа ийм байд- лыг би анги хамт олондоо ярьдаггүй, Ярих юм бол ялимгүй юман дээр марга- вал түүгээр минь дуудаж ядуу зүдүүд минь хүрнэ» гэсэн байв. Тэр охиныг олж уулзах гэж нэлээд хөөцөлдөөд би мухардлаа. Бид иймэрхүү л «хол» хардаг болсны нотолгоо энэ бус уу? Бяцхан охин уйлж бай- лаа. Түүний цаана хэсэг хөвгүүд тоглож харагдав. 17Каал охин зүдээ хавдтал уйлаад сүүлдээ газар суув- Түүнийг хэн ч анхаарсан- гүй, Хэсэг хөвгүүд тоглож тоглож шавиагаа хангаад юу нь болов нэг хүү охи- ны дэргэд очлоо. Уйлж суусан охин гараа сунга- хад нөгөөх хүү харин ал- гадаж эхэллээ. Хүчтэй Нь хүчгүйгээ, бяртай нь бяргүйгээ гээч л энэ боллоо. Тэдэн дээр очоод хүүгээс асуувал ах нь «сургаж» байгаа нь энэ гэнээ. Жаал охин ээ- рэн ээрэн уйлж, эрхийн чинээ нулимс дуслуулсаар л байв. Ингэж л дүүдээ. нөжөө гоожтол зодолдох явдал гарч байв, Нарийн учрыг нь хэн ч олсонгүй, Чоно чонодоо хүртэл муу байдаг ажээ. Хярс тємөр мэрсэн нь Энэ нь бас л учир нь тайлаг- даагүй хэвээрээ үлдлээ. Аюур. сэд гуайг нэг өглөө ажилдаа ирэхэд дэлдэн гурван хярс нь учир зүггүй төмөр долоох мэрж байна. -- Хөөрхий эд чинь яаж бай- гаа нь энэ вэ? - Хужирсаж байгаа юм болов уу гээд л хужир давс тавьж өглөө. Удалгүй хоёр чоно нь бас л төмөр долсон тачигнатал мэрдэг болов. Ямар нэгэн эрдэс бодис хүсэж байгаа бололтой. Эргийн ёроолын улаан шороо долоож байдагнь тэр юм болов уу? Манай амьтан судлаачид бас-л хариулж чадсангүй, Амьт- ны хүрээлэнгийн анхны тэгэхдээ монгол орны зөвхөн унаган ганц нэг амьтдаа тэжээхэд л ийм ха- риу нь шийдэгдэхгүй асуудал маш олноор гарч байв, Ан амьтдын амьдралд нэвтэр: нэ гэдэг амаргүй ажил ажээ. Чоно??? Хярс?? Ийм олон асуулт анхаарлын тэмдэг тавь- чихаад Аюурсэд гуай бодол болон сууж байв. Бгавгай ичсэнгүй Энэ хоёр баавгай ёстой л яс арьс болоо шив дээ гэж очсон эмээдээ, нэг ширээнийхээ хүмүүст бид ханддаг болж шүү! Гэтэл дүүгээ «сургадаг» хүү нэг охнныг гадны байрны хөвгүүн дээрэлхэж байхад нь өмөөрч нударга зөрүүлсэн гэж ярив. Энэ рэл, нигүүлсэлтэй юм уу гэж бодохоор үгүй ч юм шиг, эргээд асуухаар их энэрэнгүй ч юм шиг хоёрд- мол байдал бидний дунд газар звчээ. Гайхмаар ийм л явдал- тай бараг газар болгон тааралдаж мэднэ. Уншигч та нар энэ тухай юу бо. дож явдаг вэ? Эмээдээ, ДҮҮДЭЭ, НЭГ ангийн нөхөр- төө ямар нинжин сэтгэл гаргадаг вэ? Энэ тухай ярилцья. Бид эргэн тойр- ноо хэр зэрэг анхаарч энэ- рэл, буян болж явна вэ? Эргэцүүлж бодоцгоохсон. Энэ асуудлыг та нар цааш нь үргэлжлүүлээрэй, Эцэг эхийгээ эзгүйд эмээгээ элэг барьсан Очир бат хүүтэй би уулзсан. Одоо тэр ус авч, мод ха- галж, орон гэртээ тус болж: л байна. Харин ирэх жил. эцэгт эх хоёрыгоо ээлжийн амралтаа авахад яахыг одоогоор таахын аргагүй. Гэтэл нэг л өдөр нас дээр гарсан эмгэн өөд боллоо гэхэд Очирбат эмээгээ амь- дад нь яах гэж би тэгж элэг барив даа гэж гэм- ших байлгүй. Гэмшил хо- жуудаж мэднэ. Тийм боло- хоор одооноос эхлэн ойр дотно. зэрэгцээ байгаа нөх- дөө, ахмадууддаа анхаарал халамж тавихсан. «Хо- лоос» баяр хүргэх сайхан ч ойрын хүн, ойр орчных- ноо үхалии-л, ч Ут ТҮҮ- нээс дутууг үян билээ. уу Г.НЯМАА хүн гайхан хардаг. Яагаад ийн» хүү эцэж турсан учрыг хэн Ч мэдэхгүй, «Ааш зан муутай, циркт эр- дэм сурч чадалгүй хөдөө хөөгд» сөн юм» гэж Аюурсэд гуай хо- шигнон ярихад, -- Нээрээ юу гэж хүүхдүүд инээлдэнэ. Анх бамбарууш циркт иржээ, Тэвч ном сурсангүй. Юм сураа- гүйн учир нь энэ хоёрт байсан уу аль эсвэд багшдаа байсан эсэхийг мэдэх юм алга. Ямар ч болсон баавгайн зэхологи» алдагджээ. Гурван жил ичсэн- гүй, нэг үгээр хэлбэд гурван жил унтаж амарсангүй учир эцэж туран мэдрэлийн хэт ядар- гаанд орсон хүн шиг гуйвж дайвж байх удза бий, 4 Амьдрах нөхцөлийг нь хань гаж өгөхгүй бол амьтан маань амьтан биш болно шүү дээ. Олон жил болсон амьтны хүрээлэнгүүдийн туршлагааа үнэхээр нарийн суралцах хэрэг- тэй байна. Энэ мэт сонин явдал амьтны хүрээлэнгийн амьтан бүртэй алхам -дутам тохиолдож байна. Бага гэлгүй тэмдэглэж авах нь чухад юм. Зарим нь гашуун сургамж, зарим нь су- далж бодууштай зүйлүүд юм. Саяны нэг өдөр Улаанбаатар хотын амьтны хүрээлэнгийн 34- хиргаа хэдэн цаа бугаа Богд уулын хөвдөнд аваачиж чөлөө- тэй идзгэшлүүлэх гэж боджээ. Хүний дэргэд сайхан идсэн мөртлөө хүн холдохоор үргэж модплоос гараад байсан байна. Тэгэхлээр нь уяад хаячихжээ. Тэтэл араас нь уяагаа тас тат- чихаад давхиад ирсэн байна. Гэх мэтээр амьтны хүрээлэнгийн амьтдын болсон явдлыг үргэлж- дүүлэн бичиж болох юм шүү. Амьтад эзэрэнгүй яг л хүүхэд лугаа ямагт сэтгэл зүрхэнд сонин сайхныг нзэж байдаг юм шүү. Байгаль ан амьтдаас хөн- дий өссөн зүрх сэтгэд нэг л хүйтэн байдаг. Байгальдаа ойртогтун, тэгвэл амьдрал хувь заяа чинь юутай их аз жаргалтай байх бол оо, Б. ЭРДЭНЭБААТАР - ГОВИЙН ОХИНЫ ШУЛЭГ Хүүхдүүд ээ! Алс говь нутгийн нэгэн охины шүл- гүүдээс би та нарт толн- дуулж байна. Чулууны Өл- зийнямМ гэдэг Энэ охин Баянхонгор аймгийн Баа- цагаан сумын дунд сур- гуулийн 8 дугаар ангид су- “АНХНЫ БОРОО Агаар чийгтэж, тэнгэр : бүрхлээ Анхны дусал, тэгээд шаагилаа Хав гарлаа. Бас баярлалаа Ариухан бороог тэгж угтлаа Халуун салхн л исгэрдэгсэн, Харин өнөөдөр анхны бороо! Хавсарга шороо л босдогсон. Харин одоо хаврын бороо! ын хөмсөг атираатайсан Ай даа одоо тэнийчихэж Эмээ эрихээ л: эргүүлдэгсэн Ээ дээ одоо мартчихаж! Говь улайсан ууршдагсан Гоё сайхан налайчихаж, Дэрс гудайн, ганхдагсан Дээшээ өндийгээд 1 эгцэрчихэж! Агаар чийгтэн, тэнгэр бүрхээд ралцдаг юм. Онц суралца- хын зэрэгцээ олон шүлэг бичжээ. Түүний шүлгүүд та нарт таалагдана гэдэгт би нтгэж байна. БНМАУ-ын Төрийн шаг- налт, яруу найрагч П. ПҮРЭВСҮРЭН Ариухан хур шаагисан юм Анхны бороо, манай говийн Амьтан бүхнийг сэргээсэн юм. ээж минь Цаазын танцан дээр ЗОГСООД Цантай олс хүзүүндээ ( углахад “Анд нөхдөө ялалтанд 7 дуудсаар Амь насаа олондоо өглөө, Баа-ар таныхаа гавьяаг Бат залгамжилна бид, Эрэлхэг зоригт, тэвчээрийг ХӨРШИЙН ХҮҮ чинь " Эрин эрнинээр дурсана! ,- БАГШДАА Хөршийн хөөрхөн дүү Хүн болгонд тусалдаг Ч "Ариун эрдмийн шим Аравгархан хуруугаа й хүртээж 22 хааяа Алдрайхан ухаанд хүндлэл Амандаа хийчихсэн явна болсон Дүүгийн минь найз Ачит багш таныгаа би Дүрлэгэр бяцхан Дамдин | Санана, дурсана, хэзээд! Өнөөдөр эрхийгээ хөхдөгч Амьдралын эзэдрээнд чӨсөөд бөх болно» гэнэ, бүдэрч явлаа Ч "МАРТ АХГҮЙ Амжилт гаргаж, алдартан ВА. боллоо Ч Комсомолоос төрсөн Алт шиг үнэн сургаалыг баатар Носмодемьянская Зоя Аавын захиас шиг 5173 АДУУ ХУРААХ САЙХАН ”Цэцэгтэй зуны өглөө адуу хураах 3 сайхан Цэнхэр зэрэглээ долгилох алсын алсад Цэцгэн дундуур туучин морио эмээллээд Дэлбэртлээ шуугин хөхүүртээ багтан ядсан айратнаас Дээжийг нь уулсдаа өргөж хулаар залгилна Цэн тогоруу цам харайх өргөн талд Цээл хуйв морин дэл дээр салхинд эрчилнэ Цэнгэг агаар, сэтгэл дотрыг ариусгаад л Цэцэгтэй зуны өглөө адуу хураах сайхан Сэрүүхэн намрын өглөө адуу хураах сайхан Будан манан хөвсөн уулын оройгоос нар төөнөн Буурал хяруу загсаасан өрөм шит дарайгаад Усан болор захаасаа эхлэн хадаалж Уулын энгэрт адуу салхи сөрөн идээшилнэ Тагштай сүү шиг мэлтэлзсэн хар нүдэн нууранд Тэнэгэр хорвоогийн чимэг хос хун буудаллаад Салхи исгэрэн иаадахад өвсний толгой бөхөлзөөд Л Сэрүүхэн намрын өглөө адуу хураах сайхан Үзэмжит сайхан өглөө адуу хураах сайхан Хундатаны амсар шиг дурангийн хараанд уулс торолзож Хүлэг морины дөрвөн туурайд зөөлөн хөрс цацагдаад Хүүхэд бидний мөрөөдөл Ч 1) төгсгөлгүй Зузаан номыг дааж ядан үүрч яваа Зуурдын биш үүрдийн гавьяатан балчир бид Ээж, ааваас ч илүү болно ! доо Эрдмийн оргилд-авирна Ирээдүйг бид Өргөж өснө, ЭХ ОРОН Эх орон минь, эх сорон минь та Ээжээс намайг төрөхөд Агаарынхаа сайхнаар Амьсгалуулсан, тэгээд Л Хүй орчлонд үн болсноо тунхаглаж уйлсан Уйлах дуу минь Уяралын дуу байсан Ээж минь тэгээдл намайг Элгэндээ тэвэрч баяссан Эх орон минь, эх орон «ХҮРЭЛ ТУЛГА» ЯРУУ НАЙРГИЙН УРАЛДААНД 4 Хүдэр эрийн гарт хусан уурга суналзаж Хөдөөгийн аниргүйг тонгочин . хурдлах унаганы дуу цочооно Хөх уулс бие биеэ дэрлэн алслах нь суварга адил Хүж дэлхийд өглөө болсныг хөхөө шувууд донгодон зарлаад Үзэсгэлэнт цээнийн ягаан дэлбээгээ дэлгэн мишээгээд Л Үзэмжит сайхан өглөө адуу хураах : сайхан Б. БАЯРСАЙХАН (Архангай. Цэцэрлэг хот, 10 жил 1 сургууль Ө-ийн «Вэ» анги) “бо” сүл Чив чимээгүй хичээллэж байсан Нэгэн ангийнхан Чигтэй их чимээ шуугиантай боллоо Хачин энэ чимээ шуугианы Хачир нь чухам хаанаа байна Хоёр дахь өдрийн хоёрдутаар цаг дээр Түмээ багш намуухан ярьж Хамаг бүхний анхаарал татлаа Юуны тухай бүү мэд үлмэдэх . шивнээ өрнөлөө Чимээгүй ээ чимээгүй гэж Энхмаа охин Хайхрамжгүй гэгч нь бувтналаа Чимээгүй сууцгаагаач тэж Гаяа хүү 4 Гэмгүй царайлан дуугарлаа Чимээгүй байцгаа! гэж Чимбаа хүү Чадлынхаа хэрээр чарлалаа й байцгаая гэж ид ширээнээс Ган-Эрдэнэ Дуугаа өндөрлөн уриаллаа Оюун ухааныг минь нээж . минь ш0С- Од гаригт сэтгэлийг . Агаар, амьсгаа хоёр минь 01217 нисгэсэн холбоотой 6 Эрдэмт олон багш нарыгаа ГЭХ Орон минь, эх орон !! Ээж шигээ үргэлж 5 минь хүндэлнэ, би. “Амь бие минь ч тантай ч, өлзийняЯяМ холбоотой, МӨРӨӨДӨЛ БАГШИЙН "Алаг үрдээ бүүвэй дуулж, АЛДАР Амгалан шөнө нойроо Хөхрөх огторгуй Х. р ан хугаслаж, . үйлс гавьяагий чинь бид хязгааргүй миЙН ай. Эвийлэн хайрлан тэвэрч Үеийн үед залгамжилна, | Хүүхэд бидний мөрөөдөл ч Эрд Баннсан олон өсгөсөн Х сан дээгүүр т4 төгсгөлгүй Ээж минь бидэндээ амьд | Хөл УДГАН ”ЗУулдаж Наран бөмбөлөг тэвэрхээр | “РХЭМ багш таныхаа ыо Х ї эрдэнэ, явахдаа Ч ургаж яваа Э бхаа орвоогийн амьдралыг ахиа юугаа дэлгэсэн рдэнэт биеийг төрүүлсэн бидэндээ таниулж, Ард түмнээ 1525 налсаар «омс цэцэгхэн биД Ээжийнхээ гавьяатай: Холширхон оюунд минь ом болно доо зүйрлэнэм. шингээсэн Аюул үхэл рүү цулчдд Бэ болно. Г. БАЙГАЛМАА Арван үрийн эх, а р омчуул та нараас Ч аг АН р хбанс Өндөр болно. (Нийслэлийн 13 ду. Ачит ээж минь амьд ) Хөхрөх огторгуй таар сургууль 6-гийн эрдэнэ. С2 хязгааргүй «Г» анги) Ёл Ч Ч : «? 1? Чимээгүй! Чимээгүй гэсэн энэ чимээ 1Кил бүр үргэлжилсээр л... Чихэнд чийртэй энэ чимээг Чи чи гэлгүй цөмөөрөө дарахсан. Ц. МӨНХЦЭЦЭГ (Завхан Ц 10 жил) миний үзэх ДУРТАЙ КИНО Өндөр хүчдэлийн цахилгаан тэрэлд Өвөлжөө бууц маань цэлийн - гэрэлтэж Өргөө гэрийн минь хорол тоонооо Улбар цагаан гэрэл гийн харагдана Тив дэлхийн сонин хачныг Телевизийн дэлгэцнээс үздэг 9 боллоо Тэгэхдээ бүр, өвөлжөөн дээрээ Төрсөн гэртээн шүү найзууд минь, Миний үзэх дуртай кино бол | «Ч48майг даа» байдаг юм. Яагаад гэж надаас асуул даа Ярих юм надад байна. Хавийн амьтдаас хамгийн гэмгүй Бор халзан бондторхон туулай Хариулж яваа хониноос минь Хулгайлж идэх гэдэг чоно хоёр л Хамгийн сонин харагдах юм Харж ханашгүй тэмцэлдэх юм Харин тэгсэн мөртлөө Ховдог хэрцгий чоно Хохирч дандаа давагдаж байх юм, Авир зантаар дээрэнгүй хүчтэнийг Аргалж даван гарч болдгийг Аргат бяцхан Э.Бсэкгис ЭРЭ ухаан хоёроос 0 чам мэдлээ, Олз ашиг хэтэрхий хайгч Овжин зулгай зантны артыг ч Боохойн түрүүч хар ОРЧДЭЭ эж н зангаас р өд бас авлаа би. П.БЯМБААХҮҮ (Завхан, Баян- тэс 10 жилийн сургуулийн 5-ын «Бэ» анхы) ХАЛХЫН ГОЛ Гучин есөн оны Халхын гол Гуниглан хүлээх бүсгүйн сэтгэл дундуур , Цэнхэр торгон алчуурын намираан 5 дор Цэрэг эрсийн алхаан дор урссаан! Дөлтөөн урсгалт Халхын гол Дайны түүхийг хөрснөөсөө дэлгэх Дорнод нутгийн амин хөх судас Дандар баатрын амссан цэнхэр рашаан Хянганы уулсаар 2Куковын цэргүүд ? давшилж Хамар даваанд Аюуш үхэлтэй тулалдаж байж Ялалтаа байгуулсан их баярын мэдээг Зон олонд Халхын гол хүргэсэн! М. ХҮҮХНЭЭ (Говь-Алтай айм- гийн Тонхил сумын дунд сургууль 8 дугаар анги) Ийндекс--14140 Д. Сүхбаатарын нэрэмжит | улсын хэвлэлийн - комбинатад хэвлэв, -- сонины зөвлөл ”ЭГгЭ" Ё Е Е : Ё Ё : Ё эзээ? Ф4 Хаана? Уюу? Танятааа. уулзахсан... Монгол, зөвлөлтийн найрамдлын сараар бид, манай орон дахь зөвлөлтийн арван гу- равдугаар сургуулийн төлөөлөгчдийг урьсан юм. Энэ уулзалт багш, сурагчдад төдийгүй сумын хөдөлмөрч- дөд баяр хөөр төрүү- лэв. Зөвлөлтийн сур- гуулийн багш сураг- чид манай хичээл туршлагын талбайн ургацын дээжээс ам- талж, морь тэмээ ун-аж, бидэнтэй” дуулж, бүжиглэн хөг- жилдлөө. Би Татьяна Дудко гэдэг шинэ найзтай болов. Хэл сайн мэдэхгүй ч хэн хэнийгээ ойлгож бай- лаа. Удахгүй манай сургуулийн төлөөлөг- чид зөвлөлтийн сур- гуульд зочилно. Тэд- ний бүрэлдэхүүнд орохын тулд би бү- лэг, бүлгэмийн Зөв- лөлөөс зохиох ажилд мэрийлттэй оролцож байна. Таня найзтай- гаа уулзахсан, Пионер Б. АЗЗАЯА (Дундговь. Цагаан- дэлгэр 8 жил. 7-гийн «Бэ» анги) сиЕШШШ2уШыГТШїэШШиЖсЛ Орос, монгол хүүх- дүүд бие биеэ урин хөгжмийн эгшгээр бү- жиглэнэ. Улаанбаатар хот дахь зөвлөлтийн гу: равдугаар сургуулийн сурагчид найрамдлын сараар бүжгийн хи- чээлээ монгол най- зуудтайгаа хамтран хийлээ. С. БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг гэтэл лг лтэллтэмтИрч ч 94 шэдэгдэгн Нисдэг биет ЗХУ-ын Во- ронеж хотын цэцэрлэтт хү рээлэнд буусан болохыг мэргэжилтнүүд тодорохойл- жээ. Мэргэжилтнүүд өөр гаригаас ирсэн хөлгийн га- зардсан орчин болон цэцэр- лэгт хүрээлэнгээр бага зэ- рэг зугаалсан харь гари- гийн зочдын мөрийг олсон инийнингницийиинийниишианиииинишииииини 5! 48 ДАХЬ ЖИЛДТ 7Ф, 65 (2435) 1| 1989 оны | аравдугаар сарын 25. ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө -- Монголын радио гадаадын хэдэн хэл дээр нэвтрүүлэг бэлтгэж явуулдаг вэ? Манай мэвтрүүлгийг ямар ор- нууд хүлээн авч сонсдог вэ? Гадаадын сонсогч- дод зориулсан нэвтрүүл- гийг яаж бэлтгэдэг вэ? Сурагч М. ЭНХТУЯА (83 дугаар сургууль). о ипиницииницициицициицицицицццццгшиниииинииининининцг байна. Воронежчүүдийн ярьс- наар харь гаригийнхан гур- ван удаа ирсэн гэнэ. Зуу- ван эсвэл бөмбөлөг хэлбэ- рийн асар том гэрэлт хө- лөг цэцэрлэгт хүрээлэн- гийн дээр хэсэг тогтсоноо газарт бууж хаалга нь онН- гойход хүнтэй лэстэй хоёр, гурван биет, ро- ботын хамт гарч иржээ. Тэдний биеийн өн- дөр гурав зарим нь дөр- вөн метр байсан юм гэж узсэн хүмүүс ярьсан бай- на. Харь гаригийн зочид тун удалгүй хөлөгтөө суу- таад хоромхон зуур алга болжээ. Энэ есдүгээр Са- рын сүүлчээр БНХАУ- ын Синьцан-Уйгурын райо- ны оршин суугчид үл мэ- дэгдэгч нисдэг биет харсан байна. (Э Ээ шэн (4И:20у-4ийн зөёлөл онц сурлагатан, идэвх- тэн Лена |Малдрынт 50 блийн цалин олгохоор жээ. Лена Харьков мужийн Красноградскийн дөрөвдүгээр сургуулийн ах- лах ангид сурдаг, Тус сур- гуулийн зөвлөл олон НИйЙ- тийн ажилд идэвхтэй оролц- дог, онц, сайн сурдаг су- рагчдад цалин олгож бай- хаар тогтсон байна, Лена анхны цалинт сурагч ажээ. ипнципиниии пин ииисициицй Энэтхэгийн нийслэл шин Дели хотноо дэлхийд ёр бусынд тооцогддог Нэгэн эмнэлэг байдаг. Тэр эмнэ- лэгт зөвхөн шувуудыг ЗМ- чилдэг байна. | Далавчаа гэмтээсэн, хөлөө хугалсан, халуурсан шувуудыг эмшэ- лэгт бүртгэж тусгай карт нээнэ. Тэгээд л эмч, суви- лагч нарын асрамжинд оВж эмчлүүлдэг ажээ. Хоол унд сайтай, эмнэлгийн ажилтнууд их анхаарч Ха- ламжилдаг учраас зарм шувууд эдгэрсэн хойноосЧ явах дургүй байдаг гэн «Хэзээ? Хаана? Юу? буланд жижүүрлэсэн - М. БОЛД ицицийиициниинниинининнининиццлцшиини нийн Монголын дэргэд гадаад хэ рүүлгийн еєрөнх: байгуулагдаад 25 жилд болж байна. Анх 1964 онд өвөр монголын өөртөө заг сах орны тєв Хөх хотын чиглэлд монтол хэлээр, да- раа нь БНХАУ-ын нийс- лэл Бээжин хотын чиглэлд хятад хэлээр, /Шинжаан- уйгарын өөртөө засах ор- ны төв Өрөмчийн чиглэлд казах хэлээр Нэвтрүүлэг явуулж эхэлсэн. 1965 оноос Алс Дорнод, Зүүн өмнөд болон Өмнөд Азийн орнуудын чиглэлд англи хэлзэр, 1970 оноос Африкийн улсуудын чиг- лэлд Франц хэлээр нэвт“ рууелзтто явуулах болов- Одоо гадаад хэлний нэвт- рүүлгийн 30 гаруй ажил тан, англи, франц, хятад, монгол, орос, казах, япон зэрэг хэлээр хоногт дав- талттайгаар 10 орчим цэ» гийн нэвтрүүлэг хийж бай» на, Бид нэвтрүүлгээрээ янз бүрийн орны сонсогчдыг, өх орныхоо хөгжилт, ололт амжилт, монголын ард түмний түүх. соёл, урлагт, уламжлалт ёс заншил, ард түмний өнөөгийн амьдрал- тай танилцуулдаг юм. Мөн МАХН-ын энх тайванч та» даад бодлого, үйл ажилла- гааг гадаадын сонсогчдод хүргэн сурталчлах нь маа най вэ трүүлгийн гол Э04 рилт байдаг. ! Манай нэвтрүүлгийг дэлхийн олон орны хүмүүс сонирхож сонсдог. Япон, АНУ, Энэтхэг ХБНГУ, ЗХУ, Сингапураас өдөр ту» там олон арван захидал хүлээн авч байна. Манай нэвтрүүлгийн хамгийн идэвхтэй сонсогчид НЬ Япон улсын иргэд юм. Олон жилийн турш Япончууд төрөлх хэлээрээ нэвтрүүлгийг сонсохыг хүс сэнээр 1989 оны вэгдүч гээр сараас япон хэлээр нэвтрүүлэг хийж эхэллэЭ Энэ хугацаанд 700-гаад захидал хүлээн аваад байг на. ч Ийнхүү гадаад хэлний нэвтрүүлгийн алба монго” лын бодит амьдралыг ДЭР хийн улс түмэнд Суртад чилж байна. Я Д. ОЮУН | (Радногийн гадаад хэлний нэвтрүүд, (Хэнгий аймгаас сурвалжлан бэлтгэв) «Пионерийн үнэн» сонины нэрэм- жит «Алтан түрүү» аянд Хэнтий айм- гийц пионер, сурагчид хөдөлмөрийн өндөр амжилт гарган Оролцлоо. Хэцтий аймгийн Хурх, Чандган, Өн- дөрхаан зэрэг олон сангийн аж ахуй өмнөх жилүүдээс илүү их ургац ху- раан авч байгааг бид хэвлэл мэдээл- лээс тодорхой мэдэж байна. Үүнд пионер сурагчдын оруулсан хувь нэз- мэр багагүй юм. Хэнтий аймгийн 5000 гаруй пионер сурагч хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэл саравч шинээр тэжээл хурааж, 100 гаруй хашаа сэлбэн засварласан буюу барьж, 1600 гаруй кг гар бэлтгэсэн байна, Нэгдэл, | сангийн аж ахуйг түшиглэн ажилласан хө- дөлмөр амралтын зуслангуудын дот- роос Өмнөдэлгэр сумын 10 жилийч сургууль хөдөлмөр бүтзэлзэрээ шал- гарч, аймгийн аварга зуслангийн болзол хангажээ. Ноос хяргалтаар Норовлин сумын 8 жилийн сургуулийн наймдугаар ангийн сурагч Д. Отгонзул, гүүний сүү ашиглалтаар Өмнөдэлгэр сумын 10 жилийн сургуулийн наймдугаар сургуулийн долдугаар ангийн сурагч Г. Баяржавхлан, сүү саалтаар Гур- ван баян сумын 8 жилийн Сургуу- лийн наймдугаар ангийн сурагч Х. Дүгэргарам, хүнсний ногоо хураал- таар Мөрөн сумын сургуулийн дол- дугаар ангийн сурагч Н. Дэлгэрмө- рөн, эмнэг сургалтаар мөн сумын дунд сургуулийн сурагч Х. Буянхн- шиг, ургац хураалтаар Гурзан баян сумын дунд сургуулийн Сурагч С. Цэрэнгэрэл, нийгмийн тустай хө- дөлмөрөөр Өндөрхааны хоёрдугаар дунд сургуулийн сурагч Д. Шижир- баатар нар хэ төрийн азарга бс аймгийн хөдөлмөр, соёлын ЇХ чуул- дээр ажиллан 489350 литр Сүү ангийн сурагч Л. Мөнхдэлгэр, өвс гандаа өндөр амжилтаар бэлэг барн- сааж, 1306 эмнэг хангалыг уналга хадалтаар Норовлин сумын 8 жи. лаа, Мен Галшир сумын найман эдэлгээнд сургаж, хонины 67,8 тонн. лийн Сургуулийн зургадугаар ангийн. жилийн сургуулийн багш Н. Таня 4 ноос хяргаж, 310,9 тонн өвс хадан сурагч Н. Батбаяр, ноолуур ашиг- аймгийн хөдөлмөрийн аварга Сагш | бухалдаж, 76.8 тонн хүнсний ногоо жилийн хэмээх хүндтэй алдрыг хүртлээ. ХУРХЫН. ХҮҮХДҮҮДИЙН АЖИЛ ҮЙЛС: «Ургацын сэрүүлэг»- тариаланчдын дунд Тариаланчдын бригадын төв рүү улаан хөх дарцгаар чимэглэсэн хонгөн тэрэг тоос татуулан айсуй. Тариа бригадын тариаланчид «Ургацын сэрүү- 1 лэг» ирж явна гэж баярлан шуугилдана. Хурхын сангийн аж ахуйн дунд ! сургууль найман сурагчийн бүрэлдэхүүнтэй «Ургацын сэрүүлэг» ажил- 1 луулж, долоо хоног бүр үр тарианы бригадуудаар явж, зх орны ургац 1 хураалт, цаг үеийн ажлаар мэдээлэл хийж, концерт тоглон тариаланч ах ! эгч нартаа урлагаар үйлчиллээ. «Алгаа тосоод авахад минь лалтаар Галшир сумын 8 давс их х «Улаан дарцаг» ургацын талбайд Ургацын талбайд өдөр бүр хянан шалгах пнонерүүд ажиллаж байлаа. Д. Тогоонбаатар багштай арван хоёр сурагч бүгд ханцуйдаа тэмдэгтэй, өвөртөө хянан шалгагчийн түр үнэмлэхтэй. Тэд нийт талбайд хяналт тавьж, тарианы хаягдал бүхий талбайд хөх дарцаг хатган, илэрсэн зөр- чил дутагдлыг дор бүрий хариуцан эздээр нь арилгуулдаг ажээ. Хянан шалгагчид тарналанч, жолооч ах эгч нарынхаа ажилд ч хяналт тавина. Машины тэвш чигжээс муутай буюу хөдөлмөр хамгааллын “шаардлага хангаагүй тохиолдолд хөх дарцаг өргөн, хөдөлгөөнийг зогсооно. Хаягдал- гүй талбай, зөрчилгүй техник хэний ч нүдний өмнө тодорхой,. Учир нь зэнд хянан шалгахынхан хатгасан «Улаан дарцаг» цамиран харагдана. рын салхинаа найгах алтан тарианы түрүү илбэн цуурайтна. Аяны хуга- цаанд «Ургацын сэрүүлэг» нийт 8500 тариаланчдад ая дуугаа өргөсөн юм. Чимх түрүү, тонн тариа : Хурхын хүүхдүүд Жил бүр ургац хураалтад орол- цож өндөр амжилт гаргадаг уламжлалтай. Хурхын сан- гийн аж ахуйн дунд сур- гууль 1986, 1987, 1988 онуудад «Пионерийн де- сант-ургацын талбайд» ая- ажлын амжилтаараа шал- гарч, сургуулийн хөдөлмө- рийн аварга болсон бай- на, Өнгөрсөн зун, намар сурагч С. Цэрэнгэрэлийн- хэн гэрээрээ сангийн аж ахуйтай түрээсийн гэрээ- тэй ажиллаж, өөрийн ха- наар улсад удаа дараа риуцсан талбайгаас 2,1 шагналт байранд шалгар- тонн байцаа, 2,5 тонн сон- сан юм. Хурхын сангийн гино, 0,7 тонн манжин, аж ахуй энэ онд 13 мян- 0,6 тонн лууван хураан га 600 тонн ургац хураан авч борлуулжээ. Тэднийх авах телөвлөгөөг 6972 тонноор давуулан бие- лүүлж шинэ амжилт гар- галаа. Энэ ажилд сурагчид гээгдсэн тариа цуглуулах, түрүү түүх зэргээр идэвх- тэй оролцож, 6,9 тонн та- риаг сангийн аж ахуйд ту- шаалаа. Чимх түрүү, тонн тариа болдгийн сайханжи- гуулах технологийг сайн шээ энэ юм. эзэмшсэн юм. Найз нөхдийнхөө дун- Хурхын . хүүхдүүдийн даас сурагч С, Цэрэнгэрэл ажил үйлс ийм байна. -----ыис 5 Бүлээрээ нэг сэтгэлтэй Өндөрхаан хотын арван сургуулийн хөдөлмөрийн ЯРУУ НАЙРГИЙН ТЭМЦЭЭНД рокаах БУ Нлорнйын Чу? оо Нэг ангийн дүү нар” ХАМт олон «Алтан түрүү» З. Илгэлсүрэн, Ц. Оюун лийн 8 дугаар ангийн су- Ч ? минь аянд амжилттай оролцож төгс нар, ГЭ рагч Т.Түмэндэмбэрэл на- Эг хүн шиг 20 єр 27 рын зэрэг пионерүүд олон мэрийгээрэн ?, маг пионерийн сёа3 7 дугаар ангийн сурагч Ё амдал» лагерьт амарч . ТУНГАЛАГ тг 3 2» байна. Хөдөлмөр бүтээл, д Хэнтий аймгийн авьяас. яруу найраг, оргилсон энэ 7 тан пионер, сурагчид «Хү. намар ая дуу, онгодоор Багшийн 12 рэл тулга--89» яруу найр- Дүүрэн ажээ. Унаганы : гийн баярт шүлэг--хүлгээ уралдаанд сойсон шүлэг Анх бичсэн үсэг минь сойж, аймат сумдаас шал. нь улам хурдалж, уяа «А» байлаа гарсан Өндөрхаан хотын хурд нь тэгширсээр «Найр- Анх бичсэн тоо минь дунд сургуулийн 7 дугаар гийн даага»-Д цоллуулах «1» байлаа” ангийн сурагч Г. Саруул, болтугай. «А»-гийн ард «Х» бичвэл Уучлаарай, намай Ах болио. Зуны нартай улиралд гэр бүлээрээ 22 тонн ур- гац хураан авах гэрээгээ 11,4 тонноор давуулсан нь С. Цэрэнгэрэлийн хөдөл- мөрч чанартай шууд хол-. боотой. Тэр, газар тариа- лангийн ажлын анхны мэ- дэгдэхүүнтэй болж, төмс, хүнсний ногоог арчлан ур- Хэрлэн сумын дунд сур- туулийн 7 дугаар ангийн Томоогүй зангаар чулуу Ангийнхан гэдэг алдартай Андууд боллоо, та нар «1»-ийн ард «О» бичвэл «10» болно. Зулзаган мөчрийг чинь шидэж Үсэг нийлээд үг бүтнэ хугалсан бол Тоглон цаадах шувуудыг Үг нийлээд өгүүлбэр Өссөн хотын минь чимэг Л : чинь болло оло 1ООсоН Өнөр цагаан хус минь шар ШиС бох, Захгүй эрдмийн эхдэлийг Уучлаарай памайг Ухаан суусан шүү, би Толин сайхан гол руу чинь - чиддаа толилуулья. Сурагчийн дүрэмт хувцас Сурах бичигтэй цүнх нь 5 дугаар ангийц сурагч (08 Олон улсын хүүхдийн їлуу. р нь Яах аргагүй элбэгдсэн зургийн уралдаанаас мөн- Супгалжилсан В ЗОН, НАРАНЦЭЦЭГ гөн медаль, 1989 онд Ш, УЯНГА Яльгүй жаахан томдсон . 1,:01:3 Уучлаарай намайг Ухаан суусан шүү, би Т, ЦОГТ-ЭРДЭНЭ Суфаш болох сайхан Бүгдээрээ долоон цастай Зааж өгсөн багш минь Үгсийг чинь үргэлжлүүлж, үг бүтээнэ Үгийг чинь биелүүлж, үйлсээ бадраана. жилийн нэгдүгээр сургуу- лийн 7-гийн «Б» гигийн Өндөрхаац хотын арван жилийн нэгдүгээр дунд сургуулийн 7-гийн «Гэ» ан- гийн сурагч Ш. Ганболд өөрийн зурсан зургаараа 1988 онд Япон улсад бол- Ариун хурын долгиотой...» гэж дуулах хүүхдийн цоглог хоолой нам- аварга болцгоосон юм. ЗУРАГ ДЭЭР: Сурагч Ж. Бямбасүрэн, Ч. Мадет, «Хүүхдийн ертөнц» гийн уралдаанаас алтан медаль тус тус хүртжээ. Түүний «Шуурга» хэмзэх таталбар зургийг уншиг- зур--5 «Д» дийн минь хаягийг бэлл Эхлээд олсонгүй. Ха- рин Олгийбаяр хүү ЗГ той гэх юм уу, ЭСВЭЛ ЯН бүрийн гачигдал тоочиж ирнэ. | Тэрээр хичээлд ирэхдээ ийм тийм киноны тухай ярьж нөхөд нь ч аль БАГШ АА, БИ «ВИДЕО» ҮЗЭЖ БОЛОХ УУ? цэж, үр дүнд хүрч байгаа юм. анги, хамт олноо видео үзэхийг урналах болсон байна. Ппионерүүд видео үзэх гэж байшингийн орц, хонгилд цугларна. Ийм ч учраас олон сурагч видео үзэж болох уу?» гэж асууцгаах болжээ. «КИНО СУДЛАГЧ» ХҮҮ Нийслэлийн нэгэн арван жилийн Сургуулийн Т-гийн ангид Базарсадын Өлзийбаяр гэдэг хүү бУ- рзлцдаг. Тзр хүү СУРГУ битгий гаргаарай гэж хүссэн юм. Сэргэлэн цовоо байрын энэ хүү, үс үе хичээл тасалчих- даг болов. Яагаад таслаад б-идтийн “учрыг ангийн «Багшаа, би ЕИГЕГ тархан сонсоно. Хүү дандаа л кино яри- на. Үнэндээ ч кино ИХ үздэг ажээ. Тиймээс чан- гийнхан нь «кино Су ус? дагч» хэмээн нэрлэх бол- сон юм. Хүү цовоо сэргэ- лэн учир уншвал хичээл- дээ тийм Ч Муугүй. Өл- зийбаярыг голдуу л видео- гийн кино үздэгийг бид нэлээд хожуу мэдэв. Түү- нийгээ их нуудаг байв. БАГШТАЙ УУЛЗСАН ААВ - Хичээл тарж багш ан- гиас гарахад нэг хүүгийн аав ирчихсэн хүлээж бай- лаа. Тэр «аав» чухам юу хэззэний тойрчихсон ЗӨВХӨН ХӨВГҮҮДЭД Одоо дэлхийн улс орнууд сайхан бүсгүй төдийгүй сайхан залуут тодруулах тэмцээн зохиодог боллоо. | он8 сүүлчээр Сингапурт Ї лхийн сайхан залуу шал- таруулах анхны тэмцээн бо- лох гэж байна. Манай улс “Улаанбаатарын сайхан бүс- түйг шалгаруулав. Мөдхөн сайхан хөвгүүн, салууг Ч (яиалгаруулах тэмцээй зохион байгуулах биз ээ. : Сайхан залуу болохсон гэж “хүсдэггүй нэг Ч хөвгүүн байх- түй. Гэхдээ насанд хүрмэгц ёд хүслээр болчихгүй билээ. (Сайхан, сайн хөвсүүний шил» “жийг бүрдүүлсэн тэр цагт Л сая эх суурь тавигдана. Ор- чин үеийн сайхан эр хүн ямар байх вэ? «Эр хүн зорьсондоо, эмээлт морь харайсандаа» гэдэг. Эр хүний гол шинж эрэлхэг зориг, хад мэт хатуу тэвчээр юм, Зо- т гэхлээр бид гал түймэр, “үер, усны онцгой тохиолдолд гилэрдэр юм шиг ташаа ойлго- лог. Гөтэд 2р зоригийн дас- сургуулийг өдөр, тутмын “Бирийн амьдралд хийж дадал шалтай болох ёстой, (0- ! Дд зан зоригтойн шинж, биш (ажээ. Дунд, ахлах ангийн хөв» дийн дотор сав Л хийвэл хоолой нь өвддөг, ханиад хүр- дэг сул биетэй хүүхэд байх юм. Гэтэл сайн эрийн цэг ЧУ- хад шинж бол авхаалж сам- баа, хүч тэнхээ юм, Сайкан ам- ярихаар зорьж ирэв ээ? ЗӨВХӨН ХӨВГҮҮДЭД бие галбиртай байх ёстой. Мөрний өргөн ташааны өргөе нөөс 6--10 см илүү байвал зохино. Үүний тулд наад зах нь өглөөний гимнастик тогт- мол хийж, гүйж, харайж, нас биедээ тохируулан (эмч, би» еийн тамирын багшаас 3ЗоВ- шөөрч зөвлөсний дагуу) гийр хөнгөнөөс хүнд рүү аажим аажмаар өдрөөс өдөрт хүндД- рүүлэн өргөж үрдүнд хүрнэ. Зарим хөвгүүн «Би ёстой мар- гаашнаас эхлээд тамирчин боллоо!» гэж хий л сүржиг- нээд хэлсэндээ хүрдэггүй. Тэ- бөхөд шалтаг мундахгүй» гэгчээр өөрийгөө өмөөрөн хамар доор нэг юм бувтнаж явдаг, - Ингэхлээр зориг, тэвчээр л зорьсондоо хүрэхэд жолоо болно. Энэ нь биеэ барих чад: вартай амин судасны холбоо. той юм. Хөвгүүдийн дотор тэдний хэлээр нэгнийгээ «гол гаргадаг» зам эр хүнд хэрхэвч байж болшгүй муу зуршил, ду. тагдал юм, Нэгнийгээ мэхэлнэ гэсэн үг л дээ. Зөвлөлтийн 80- хиолч Михаил Львов эр хү: ний тухай бичсэн шүлэгтээ: «Хүү аяндаа эр болдоггүй Хүдэр аяндаа төмөр Хүү нь үргэлж мөнгө гуйх болжээ. Учир нь хүү нь видео үзэх х сонир- холтой болжээ. Дугуйлан, биеийн тамирын төрөл бү- рийн тэмцээнд сонирхолтой хүү. тэр бүгдээ ч орхижээ, Чөлөөт цагаа видео үзЗ3- хэд л зориулах болсон ту- хай багшгай уулзсан аав яриад хүүгийнхээ Сурла- гыг сонирхсон билээ. Онц сурдаг энэ хүүгийн сурла- га буурсан ажээ. Олон хи- чээлд сайн, зарим. хичээл дээр дунд харагдана. Аав, багш хоёр хүүг «видео» үзсэнээс болж сурлага нь буурчээ гэдгийг мэдэв. ХЭДЭН ТӨГРӨГӨӨР ҮЗДЭГ ВЭ? Хүүхдүүд хөдөлмөрийн үнэ цэнийг төдий л сайн ойлгохгүй, аав, ээж, ах, эг- чээсээ мөнгө гуйна. Зарим үед өгнө, заримдаа ч өгөх- гүй байна. Мэдээж айл болгоны бололцоо адилгүй шүү дээ. Зарим үсд ангийнхнаасаа задгай мөнгө цуглуулна. Дараа нь түүнийгээ бүхэл болгоно. Тэгээд видео үзнэ. Гурав, зургаа, арав, хорин төгрөгөөр үздэг аж. Тэд үүнээ нууна. Хэнээс нуу- даг вэ? Томчуудаас! Гурван төгрөгөөр үзэх үе хааяа л тохиолдоно. Хүүх- дүүд видео үзэх гэж тэр их мөнгийг аав, ээж, ах, ЭгГ- чийнхээ хөдөлмөрийн хөлс- нөөс авдгаа төдий л ойл- гохгүй ингэх ёстой юм шиг бодоцгооно. Энэ бодол нь үнэхээр нх алдаа юм. Яа- гаад тэр вэ? Хөдөлмөрийн үнэ цэнийг мэдэж, мөнгө төгрөгийг зөв зарцуулж, үзэх киногоо ухаалгаар зөв сонгон авах чадвар дутаж байна гэсэн үг билээ. АЛДАРТ ЖҮЖИГЧНИН ТЭМДЭГТЭЙ ХҮҮ Ах нь гадаад яваад ир- сэн хүү «Бяхцан луу»-гийн буюу Брюс-..агийн хөрөг- тэй өнгөт тэмдгийг зүүсэн харагдана. Гэхдээ тэр хүү тэмдгээ хүрэмнийхээ дотор талд хаджээ. Учир нь та нихгүй хүүхэд булаахаас сэрэмжилсэн хэрэг. Өнгөт ганцаараа байхдаа өөрийн сайп, муу талыг шударгаар шүүн тунгааж бодоод дутаг- дал, муу зуршлаас ангижрах их аянд гарч өөрийгөө хог- жүүлж хүмүүжүүлэх нөр их ажлыг ӨДөр тутам уйгагүй хийсний үр дүнд хүний зэрэг- тэй сайн, сайхан хөвгүүн болж болно. «Муу зуршил могойн хорлол» гэдэг шүү ДээЭ. Хэр зэргийн эр хүн бэ гэдгийг эмэгтэйчүүдийг хүндэлж занш- сац эсэхээр хэмждэг, гаар орохдоо охид, бүсгүй. болдоггүй» гэсэн чүүд, эмээ иарыг урдаар оруу» байдаг. Энэ иь өөрийгөө таньж мэд, өөрчилж шинэче”” "сэн үг билээ. Ингэхлээр . (ҮХ та иар одоогоор өөрт байхгүй, эр хүний олон сайн шинжийг бий болио. Үүний тулд лах, хүнд цүнх, тортой їомыг нь авч гэрт иь дохүүлж өгөх, гудамж хөндлөн гарахдаа тэд» нийг өмнүүрээ өнгөрүүлэх, тэдний дэргэд тамхи татахгүй, элдэв муу үг, хараад хэлэх- тэмдгээ ангийнхандаа со нирхуулна. ХҮүцүүд бөөг- нөрөн тойрч рюс-лигийн тоглосон кипоны тухай ам булаалдан ярьцгаана. Нө- гөо хүүг гэртээ харих замд нь сургуулийн хоёр хүүхэд таарч тэмдгийг нь сонир- хон авах гэжээ. Хүү тэмд- гээ өгсөнгүй. Түүнээс бо- лоод ширүүхэн зодолдов. Ингээд л хэл ам дэгдэх нь тэр. Тэр хэрэгт ангийн багш, эцэг эх оролцож байж, учрыг нь олов. «Бяцхан луу»-ГИЙН ЭНГЭ- рийн өнгөт тэмдгээс болж ийм хэрэг мандлаа ШҮҮ дээ. БРЮС-ЛИ ГЭЖ ХЭН БЭ? Хүүхдүүд вндеогоор үз- сэн киногоо шимтэн ЯрьцЦ- гаана. Багш нь ч ХАМТ сонсоно. Тэд их л ЧөлөӨ- тэй ярилцах аж, Гол дүрд тоглосон жүжигчин Буруд” лээ гэж | дуудацгаана. (Брюслиг хүүхдүүд Я23- гаад ч юм Буруслээ гэж буруу дуудах ажээ). Брюс- ли гэж ер нь хэн бэ? Энэ нь нэрт кино жүжигчин, каратэч Брюс-ли юм. Тэ- рээр кино найруулж, гол дүрд тоглосон алдартай жүжигчин хүн юм. Хэдий богино насалсан Ч гэлээ олон сайн кино бүтээж, үнэхээр сайхан ч тоглосон юм, Бүтээсэн кино нь ИХ орлого олсон билээ. Брюс- ли нь хятадын | винг-чун бокс сонирхож каратэгээр хичээллэж, кун-фугийн сонирхолтой хөдөлгөөнийг мэддэг байсан алдартай кино жүжигчин билээ. «Бяцхан луу» хэмээн ал- даршсан энэ нэрт жүжигч- ний тухай түүний найз ир Норрие дуртгалын ном би- чиж гаргасан нь өргөн олонд алдаршаад байна. Дэлхийн шилдэг кино жЖү- жигчин каратэч Брюс-лн нь 1973 оны долдугаар сарын 20-ид авьяас чад- вар нь ид цэцэглэх үед буюу 32 настайдаа биед нь тохиолдлоор шингэсэн хорт бодисын үйлчлэлээр нас барсан байна. Алдарт “ямагт эргэцүүлэн тунгаан д сэн соёл, урлаг, «Бяцхан луу»-гийн замыг брузса гэмтээн ЗӨВХӨН ХӨВГҮҮДЭД үргэлжлүүлж байгаа Жү- жигчин бол 2Кеки Чан гэ- дэг нууц нэрээр алдарш сан Ган Шэн юм. Энэ жү- жигчин кун-фугийн тухай кипоны дээд амжилт бол- сон «Барын нүдэнд өртсөн согтуу сармагчин» гэсэн этгээд сонип Нэртэй кино» гоороо дэлхийд алдаршин «Бяцхан лууэ-гийн зал- гамжлагч болжээ. Энэ нь бас л Брюс-ли шиг алдар- тай сайн жүжигчин билээ. ҮЗЭХЭД УЧИР БИЙ ХҮҮХДҮҮД ЭЭ! Хүүхдүүд видео үзэхээр байшингийн орц, хонгилд ихэнх чөлөөт цагаа ӨНГӨ- реөнө. Киног СОНГОН үзнэ гэж огт үгүй. Бараг д гар- сан болгоныг ҮЗЭХ гэнэ. Юу авч үлдэв гэхэд д хөл гараа сарвалзуулан үсэрч, агаарт элдэв хөдөлгөөн уйгагүй хийж, хэн нэгний- хээ бөөр, толгойг бэртээх нь холгүй байх ажээ. Учир нь видеог чөлөөт цагаараа үзэж, киноныхоо утгыг зөв ойлгох нь чухал билээ. Энд тэнд чөлөө ЗөвВ- шөөрөлгүй явж, рндөр үнээр «нууцаар» үзэх нь бүр ч буруу ажээ. Одоо гарч буй киног үзэх нь Ч бий, шаардлагагүй бий. Киноноос аливаа 5 рег ойлголтыг ИЛҮҮ тус- гаж авах нь утгагүй хэрэг. Кино ч тийм зорилгогүй билээ. Юм үзэж сонирхо- но гэдэг нь их зүйл сурч мэдэхийн бас нэг үндэс. Нөгөө талаар сурлага, хөдөлмөр, амьдралдаа зөв хэрэглэнэ гэсэн үг билээ. Энэ утгаар нь авч үз- вэл хүмүүжлийн нх ач холбогдолтой ажээ, Иймд аливаа зүйлийг үзэхэд ИХ учир бийг санаж, үзсэнээ бодож яв! Үзэхэд учир бий, хүүх- дүүд ээ! Багш Л. ТУЯА (62 дугаар сургууль) СТ сг эжиар Эоланышнн 2-3 ЗӨВХӨН ХӨВГҮҮДЭД 25:22 ди тэнссэн Ий, авхад аэиичэал асан гүй байх, автобусанд суудал Уургүй шударга хөвгүүн сайн, тавьж өгөх нь хөвгүүдэд өглєө бүхэн хүн нүүр, гараа угаа- даг шиг л жирийн хэрэг бол- сон байвал зохино. Эр хүн хээгүй гээд хувийн ариун цэвэр сахихгүй, нямбай биш, гэрээс гарвал орохоо мэ- дэхгүй тоглож, дэмий сэлгүү- цэх нь орчин үеийн залуу хүн болоход саадтай. Эр хүн ухаа- лаг, уужуу, ууч сэтгэлтэй байх сайхан. Орчин үеэ, улс орныхоо түүхийг мэдэхээс гадна хүн төрөлхтний бүтээ- утга зохио- лын их өв сангаас сурч мэдэх ртай. Ингэхлээр цагийн нарийн хуваарьтай ажиллаж сурвал сурлагадаа амжилт гаргаж, зорьсон зорилгодоо хүрч чадна. Эр. хүнд байж болшгүй жигшиж цээрлэвэл зохих муу юм бол хов, зусар, аймхай, харамч, хар амиа хи. чээх, биеэ магтах явдал юм, Сайн хөвгүүн тамхийг сорж үзээд «Дэмий юм байна» гээд ахиж амандаа ойртуулахгүй байдаг. Зориг, тэвчээргүй хөв. гүүд «Том хүн болох» нэрийн дор тамхи татдаг юм. Эртний монголын сургаал үгэнд: Эр» хэм сайн хөвгүүний шинжийг, «Эцгийн сургаалаар явагч Эрдэм билэг сурагч Энэрэх ухаантай хөвгүүн сайн. Ах дүү хэнд ч аятай Алинд ч зарсан ялгууш сайй Ааль зан дөлгөөн номхон Алиа наадамд дургүй Арга санаанд цэцэн сайн Аж төрөхөд маш зүтгэлтэй Ашид бүтэмжтэй хөвгүүн сайн» гээд муу хөв- гүүний шинжийг, «Эцгийн сургаалыг үл сонсогч Эгнэгт тэнэг бөгөөд хэдэр Эд малаа цуун худалдваас Эгэл муу хөвгүүн мөн. Алиа болоод эрх танхи Алинд ч зарваас огт үл : хөдлөгч Адгийн муу хөвгүүн мөн. Аяган дахь идээгээ чамлан Айлын идээнд гүйгч Алив хов үгсийг зөөгч Асар муу хөвгүүн мөн» гэ- жээ. Хөвгүүд ээ. хүнгэнэсэн эр хонгор дуутай, хүд хүд инээ- . сэн гүндүүгүй тусч сайхан сэтгэлтэй, хол ойрыг эргэ. цүүлсэн уужим саруул ухаан- тай, сайн үйл бүтээх чий ариун эрмэлзэлтэй, хүндийн хүндийг өргөх хүч бяр амтагд- сан загирсан булчинтай, тэнгэр баганадсан өндөр гоо. лиг залуу больё гэвэд ОДОО сурагчийн ширээний ард байх- даа чөлөөт цагаа өөрийгөө үз тэгш хөгжүүлж, хүмүүжүүлэ- хэд зориулаарай. Хөвгүүн нас эгзэгтэй, ирээдүйн амьдрал, хөдөлмөрт биеэ бэлтгэж, сай. хан залуу болохын төлөө цаг БэунБшцЫн ӨҮРНТУЛ ГҮ” 75. хоРЛОО Ч. гү Ц Манай зууны нэрт зу- раач Ренато Гуттузогийн уран зураг нь Нтали бо- лон дэлхи цахины Ссоёл- той салшгүй холбоотой би- лээ (17:22 | 525 . Ш -3 Түүний судалбар ч бай, олон хүний дүрс бүхий зо- | хиомжтой ч бай аль эсвэл хөрөг зураг ч байлаа гэ ГЭРИЙН БАГШИЙН ӨЧИЛ Сониныхоо хуудсан дээр та нартай хамтарч ер бусын тайхамшигт өргөө баримаар байна. Тэгэх үү, хүүхдүүд ээ! За тэгвэл ах нь яруу найр, тийн хорол тооныг өргөн түшиж байя. Тооно маань монгол ардын аман зохиол, дэлхийн сонгодог бүтээл тэ- сэн эрдэнэсийн хос баганатай юм шүү! Хүүхдүүд та нар үргэлжилсэн үгийн зохиолын өргөн хана дэлгэж, жүжиг киноны хүрээлэнгийн зандан хаалга барьж, дуу, шүлэг, өгүүллэг, тууж, үлгэр, онь- согын унь өлтөөрэй! Чингээд буман сонины хуудсан дээр Инндекс--14140 ) : сэн чин үнэний тухай өгүүлсэн сэтг орги- луун хүчийг я агуул- даг юм. Гуттузо хурц өн- цөг догол үүсгэс раас, өнг їЙ. хүн огтхон ч , ҮҮ? нийхээ хүч Дүрийн байдлыг ү Эй бол гож ча байна, Тэр амьдралын түмэн бэрхшээл, зовлон. баяр баясга Г нэгэн адил үнэл тнэж чаддаг зан төрхтэй хүн ажээ. Гутту- зо нэг бус удаа ХХ зуу. ны Нталийн зураачдын дундаас чухам өөрийгөө л жинхэнэ Италийн зураач гэж нэрлэж ирсэн нь тун учиртай, Үнэндээ түүний туурвилаас л Итали орон, түүний ард түмний хувь заяаг сайтар ойлгож авдаг байна. Английн уран сайхны дэвшилт шүүмжлэгч Д. Берджер «Ренато Гуттузо бол орчин үеийн Баруун европын зураачдын . дун- даас хамгийн том бүтээлч мөн. Түүний уран бүтээл италийн сэргэн мандалт бо- лон Микеланжело, Давид, Жерико, Нараваджо, Пус- сен, Ван-Гот, Пикассо на- рын агуу хүмүүсийн бая- лаг туршлагыг уламжлан ЭВ САНААНЫ НЭГДЛИЙН БАЯР ХЭРЭВ. ХҮҮХДИЙН ЗОХИОЛЧ БОЛЬЁ ГЭВЭЛ Хүүхдийн зохиолч болохыг хүсэгчид та нар дунд цөөнгүй байгаа. сан дээр хүүхдийн зохиолын ажиллах санал гаргасныг бид талархан дэмжиж байна. Удахгүй болох залуу уран бүтээлчдийн улсын зөвлөлгөөн, хүүхдийн тухай тусгайлан авч хэлэлцэх Тийм хүүхдэд тусалж, хүүхдийн зохиолчийн залгамж халааг бэлтгэ- хэд хувь нэмрээ оруулах зорилгоор хүүхдийн зохиолч Ж, ДАшдондог саяхан бидэнд захидал ирүүллээ, Ж Дашдондог манай сонины хууд- авсан билээ» гэжээ. Гуттузогийн хамгийн анхны бүтээл нь 20-иод оны сүүлчээр гарч иржээ, энд орсон нь өөрий чин бодлоо илэрхийлсэн бүтээ- лээ зоригтой 1 к ирэх явцад зохих дэх эг бол- жээ. Тэр 1940 онд Ита- лийн Номмупист намд эл- сэж хоёрдугаар дайн эхэл- сэн 1 л Итали оронд байгуулагдсан «Тэмцэгч- дийн» эгнээнд ба Ж түү- ний хамгийн идэвхтэй ти- шүүн болжээ. Түүний дайны дараах үеийн уран бүтээл нь уран зурагт хийсэн уйгагүй эрэл хайгуул туршлагын явц юм. Энэ. уйгагүй хөдөлмө- рийн үр дүнд 40-өөд оны сүүлчээс Италийн дүрслэх урлагт буй болсон неореа» лист чиглэлийн толгойлогч болжээ. Неореалист урла- гийн ЧИГЛЭЛД ЗӨВХӨН Зу- раачдаас гадна италийн дэвшилт үзэлтэй олон ар- ван сэхээтнүүд хамрагд- жээ. Дайны дараахь Гут- тузогийн хамгийн дорвитой бүтээлийн нзг нь «Гудам- жинд» гэдэг туурвил нь юм, Дөрвөн метрийн урт- тай зотонгийн талбайд хо- тын өргөн чөлөөгөөр зор- чин холхих олон хүмүүсийн дүрийг дүрсэлжээ. Хар зургийн зураасыг үл мэдэг шинтэн будгаар өнгөлөөд л орхижээ. Холхих хүмүүс бие биенээ огтхон ч ажиг- лахгүй өөр өөрсдийн бодол амьдралдаа хөтлөгджээ, Зураач харин олон хүмүү- сийн “дундаас том алаг нүд- тэй нэгэн бүсгүйг л олноос онцгойлон зуржээ. Зураач кино урлагийн хэллэгийг бүтээлдээ оновчтой ашиг- ладаг ба нэг ёсны олон га- зар, цаг үед болсон үйл явдлыг нэгэн талбайд өрж зурдаг байжээ. Гуттузогийн уран бу. тээлийн үзэсгэлэн бүр нь ямагт үзэгчдэд сонин зүйл өгч бөөн маргаан, ярилц- лага дэгдээдэг тийм сСонир- холтой амьдралаар бялхдаг байна. . Түүний «Би реализмд хүрэх арга замыг эрж хайхдаа элдэв зарчим, жу. рам дүрмээс зайдуухан л явахыг хичээдэг» ГЭСЭН үг нь чухам ямар өвөрмөц бүтээлч гэдгийг тодруулах зүйл буйзаа. Р. БАТ-ОЧИР (Дүрслэх урлагийн музейн ажил- тан) гэрийн багшаар утга зохиолын М89-ийн хороо- болно. ны бүгд хурлын өмнөхөн хүүхдийн бүтээлээ ирүүлээрэй! дээр «Хүүхдийн зохиолын өргөөнд» гэж бичээ- рэй! Захидлыг бид хүүхдийн зохиолын гэрийн багшид чинь дамжуулж хичээлийг эхлүүлэх” «ТҮМ ТҮЖИГНЭСЭН ГАЗАР» зургийн хэс- гээс зохиол- чийн залгамж халааг бий болгох талаар гарч буй энэ саналыг бид чухал ач холбогдолтой хэмээн үзэж байна. Хэрэв хүүхдийн зохиолч больё гэвэл манай сонинд захидал бичиж уран Захидлынхаа дугтуйн сонины зөвлөл бумбын цагаан өргөө маань бослоо, Түүнд ямар нэр өгөх «Хүүхдийн гэмээр. Та нар юу гэж бодож байна вэ? Би санавал зохиолын өргөө» ч Ингэж нэрлэх үү? Нэгэнт бид өргөө гэрээ Ямар ч л гэсэн хамтран барь- сан өргөөнд маань өлзий буянт сайн үйлс өрнөн дэл- гэрэх ёстой, Надад нэгэн санаа байна. Хүүхдийн утга зохиолын өвөр- мөц нэгэн гэрийн сургууль барьсан болохоор дотор нь нээе ,Хүүхдийн зохиолч 00- өрнөх ажил үйлсийн тухай лох чинхүү хүсэлтэй шавь бас л бодолцох учиртай. байвал миний бие гэрийн Д. Сүхбаатарын нэрэмжит ! комбинатад хэвлэв, р аииииилиииииилилллииилииллиилилллллиллиилилилллилллилиллииллллллллллилллилллжжжижлжлллллллллллллллллллллллллллллллллл багшаар дуртайяа болох байна. Хаа нэгэн газар хэн нэгэн хүүхэд ирээдүйд хүүхдийн зохиолч болохсон гэж мөрөө- ДӨөж суугаа нь лавтай, Түүнд даруй түргэн туслах- сан. «Пионерийн үнэн» С0- ниныхоо хуудсанд, хүүхдийн зохиолч болох хүсэлтэй ба- ажиллаж улсын хэвлэлийн «РОККО ХҮҮГИЙНХЭЭ гачууд та нартай багш шаг вийн барилдлага тогтоох бас нэгэн эрхэм хувь: оногдсонд би баяр дүүрэн байна. Хүүх- дийн зохиолч болохыг чин сэтгэлээсээ хүсч буй хүүх” дүүд захидал бичиж, уран бүтээлээ ирүүлээрэй! Багш нь та нарын уран бүтээлд үндэслэн хүүхдийн зохиолын өргөөний гэрийн хичээлээ зааж эхлэх болно. Хүүхдийн зохиолч болоход лавлаж мэдмээр зүйл байвал асуу- гаарай! Сонины хуудсан дээр сүнч дэрлэн боссон хү йн зоё хиолын өргөөнөөс авьяас бил- гээ өсвөрийн Мэгдоүнэл во- риулдаг шилдэг уран бүтээл- чид олноор төрөх болтугай! Сайн үйлс дэлгэртүгэй! Хүүхдийн зохиолч ЖАМБЫН ДАШДОНДОГ сонины зөвлөл ЗЭ имн төв х НЭРЭмжЖит мпь ын ТӨВ 3 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 4866 (24386) 1989 оны 10 дугаар сарын 28. БЯМБА Үнэ 10 менгө Энэ жаалуудын нэрийг хэн хэн гэдэг юм бол? Бүү мэд. Гэрэл зургийн сур валжлагч ах чинь тэдний нэ- рийг асуусангүй. Хэзээ, хаа- на авсан зураг юм бол? Ё -- Тун.. Энүүхэнд нэг ! хараалаад л... гэж тэр ах ! Чинь товчхон хэлсэн сэн, ! Нарлаг дулаахан өдөр наа- дан тоглож суугаа энэ хоёр дын зураг ингэж л манай акцид хүрч иржээ. Ї Магадгүй тэд энэ намар : сургуульдаа орчихсон ч юм 1 билүү? Тэгвэл тэд лав зур- ! гийн хичээл дээр онц дүй 1 авч байгаа даа. Их уран хүүхдүүд юм. Тэдний барьж ї буй байшин барилгын хагас нь энэ зураг дээр үлджээ. Га- Дуур сэлгүүцдэггүй хашаан дотроо тоглодог сайн хүүх- дүүд юм. Тэд ирээдүйд хот босгох уран барилгачид ч болж магад. Зун өнгөрлөө. Намар ч өнтөрч байна, өвөл удахгүй болно. Шинэхэн цасаар бас хот байгуулж, амьтны хүрээ- лэн урлаж ч болдог. Юу хүс- сэнээ хийж болно. Та нарын чөлөөт цаг, тоглоом наадам бүхэн өөрт чинь ч өрөөл бус- дад Ч тааламжтай сэтгэгдэл төрүүлдэг байвал болох нь тэр. Тоглоом наадам гэдэг бол утгагүй эрхлэхийн нэр биш гэдгийг найз нар минь лав мэдэж байгаа. ШҮЛГЭМИЙН ӨМНӨ ТУЛГАМДСАН АСУУДЛЫН НЭГ Хичээлд орох хонх нэгэнт цангинасан учир чив чимэзгүйхэнгбайв. Тэр- ч цаанаас ирж яваа хүний. Эх өлийн чимзэ д хонгилд Га: рав. Энэ үеэр пионерийн танхимд ч нам жимхэн. х наат ямар нэгэн санга хэлэх байх гэсэн шиг түүний үгийг хүлээв. Дөнгөж сургууль төгссөн пионерийн залуу удир- дагч бодол болов. Пионерийн ахлах удирдагч Г. Бадам шинэ ирсэн залуу пионерийн удирдагч С. Ариу- наад зөвлөгөө өгч байлаа. Тэд яриандаа болоод гадназс хүн орж ирэхийг ч анзаар- сангүй. Ажил амьдралын хамгийн чухал. нарийн иа:- дин зүйлийг хүүрнэж суусан учир тэр хоёр бүх анхаар- лаа энэ тийшээ хандуулжээ. -- Одоохондоо манай бүл- тэм сохор улаан мөнгөгүй, Өнгөрсөн хавар хуримтла- лаар олсон хэд гурван төгрө- төө пионерүүдээ шатиаж урамшуулахад /лсан юм. Баримт нь энэ Улс орон даяар пиойерий бүх бүлгэм өөрийн данстай, тамта тэмдэгтэй болохоор у» -- Их мөнгөтэй болох гэж улайран хөөцөлдөх үү, эсвэл пионерүүдэд хөдөлмөрийн хү- мүүжил, арвич хямгач бай- дал, юмхнаар юм хийдэг бол- гоход чиглүүлэх нь зөв үү? Ийм л асуудал бидний өмпо тулгарч байгаа юм гээд Ба- дам цаас авч үзэг харандаа- таа шүүрэв, 13 дугаар бүлгэм районы хоо 34 дүгээр эмийн сан- тай гэрээтэй ажээ. Хүүхдүүд | Тус эмийн санд шил дуг луулж өгдөг ёж. Дансандаа мөнгөтэй болох иэг-эх үүсвэр элэ тэнэ, Тү лон бүлэгт бүр : өөдөс, хаягдал ашиглаж, гэр з орондоо ойр зуу эрэглэг- г, хүнс хи сар зарцуу їдвэр тарсан. Энэ Дал: удахгүй хэрэг? байна. Улсын тэргүүний 3 үлгэмяйн данс хэдий ЛЭХ с уут сав дугаар бүлгэмийн данс хэдий А2 В х) хэрийн монготэй байхав? ОФёЖ уулдаг байна. Хо- Шүүний эх ү үсвэрийг хаа. ДӨлмөр амралтын зусланд хүүхдүүд ээлжээр ажиллаж багагүй "мөнп2 сургуулийн дансанд оруулдаг гэнэ, Үү: нээс ямар иэгэн хувь бүлгэ- майн дансайд орох байх гэ- наас яаж олох вэ? гэдэг НЬ чи бид хоёроос шалттаална. Эх үүсвэрийг зов олбол пио- яеруүд маань мөнгө оло тэж 1. Бадам хэлээд Ариу: сургууль гс ГОҮЖ ГЭ! сэн найдлагаа бас ярилцаж суув. Улсын тэргүүний 13 Дду- гаар бүлгэм «саалиа хураах савныхаа» тухай ийнхүү одоо- ноос санаж бодож | байна. Үнэндээ өөрийн мэдлийн улаан мөнгөгүй байхад пио- нерийн бүлгэм танхимаа то- хижуулахдаа ч хүний гар хар- даг байна. Өөрчлөлт шинэч- лэлтийн өнөө үед шинээр сэдэж хийх зүйл багагүй байгаагийн нэг нь танхи мынхаа хүндэтгэлийн хэс- тийг шинэчлэгдсэн дүрэм, танпараге» бслол, хүндэтгэ- лийн журамд зохицуулах хэ- рэгтэй боллоо. Тэр бүхэлд бас л мөнгө хэрэгтэй болно. Үүлээс үүдэн пионерүүд хамг олноороо хуримтлуулсан мол- гөний үнэ цэнийг Ч мэдэх болно, Өврөөр хэлбэл эдийл засгийн анхны мэдэгдэхүүл- тэй болио гэсэн үгээ! Эна сургуультай ойролцоо оршдог 51 дүгээр бүлгэм энэ тухай бас л нэгийг бодол: санаж байна, Тус бүлгэмийн зовлолийн дарга С. Цэсмаа г-. Манай бүлгэм одоогоор 500 гаруйхан төгрөгтэй.Данс нээгдэхэд билэг дэмбэрэлийг бодож хуримтлуулсан юм. Ганц ч мөнгөгүй данс цагаан байх эвгүй биз дээ гэлээ. Бүтээлч хөдөлмөрийн бри- гад, пионер кафе, өөдөс хаяг- дал ашиглах замаар, өөрөөр хэлбэл арвич хямгач ажил- дагаангас л дансандаа мөнгө оруулна. Хөдөлмөрийн обьек- тыг шеф албан газартай хэ- лэлцээ хийж тохиролцоно. Элэ бүхнээс дансандаа тавих тоотод болно. Пчонерүүдийн дунд өөдөс хаягдал ашиг- лан сөөлөн тоглоом, олбог, сандлын бүрээс хийх хоөдөл- эс төвн өржэж байна. Харин үүнийг молгөнд нь биш амьд- рал хөдөлмөрт бэлтгэх үүднээс л сг байгаа юм. Бүлгэм оөэрийн да Али- болно гэдэг их Чухал ваа ажил, уралдаалыг 30- хион ба сар үг | хүний гар ха рахгүй- Х йн. гол нь » гийг л олсноэ ! 1 хэрхэн зэв зарцуулахад ийс»- урамшуу С олдог, нерүүд суралцана. Энэ бол бага зүйл биш ээ! Тэгэхээр дансанд орох мөнгөндөө биш хөдөлмөрч, арвич хямгач, эдийн засагч байх арга туршлагад сурахад нь гол утга санаа нь байгаа юм гээд С. Цэсмаа төлөвлөсөн зүйлээ пионерийн ахлах удирдагч Ц. Шархүү, Б. Ху лан хоёрт үзүүлж санал, бодлоо солилцов. бүх бүлгэм данстай болно. Тэр дансанд пионер бүрийн бүтээлч 98 дөлмөр, ндэвх санаачилга шингэсэн мөнгө хуримтлаг- дана. Хуримтлагдсаныг яаж Пионерийн Бүлгэмийн данс бүр ар, вин их сантай болох их нөөц гарт байна. Хичээлд сонх жингэнэхэЭД мийнхзэ рзо оруул нэгийг б Анги бүр Г. НЯМАА Пийслолийнц 15 дугаар сургуулийн 8-ын 4Б» ангийнхантай д, гар өргөлөө. Хэдэн хүүхэд онц, сайн сурдаг вэ? гэж асуувал анги дүүрэн , -- Нэг, хоёр, гурав... Онцчууд л гэхэд долоо, найм байна. Тэгэхээр сайн сурдаг хүүхэд бас нэлээд байгаа даа. Ангиар цэг тийм тийм гэж баярлалдан хашгирлаа. Үнэхээр 3-ын «Бе-гийнхэн сургуульдаа сурлагаараа тэргүүний ёигид ор- дог ажээ. Энэ хичээлийн жилд тус ангайн пишонер сурагчид сур- лагын чанараа ахиулж, районы тэргүүний бүлэг болох үүрэг авсан байна. ЗУРАГ ДЭЭР: Онц сурлагатан Л, Батчимэг, С.Дамдинбат, Н, Нямгарав, Э.Болормаа, А.Саруул, Ч.Оюунжаргал, Б.Наранцац- рал нар. . “Пионер сурагчдын дунд өрнөж байгаа «Эрчим хүч- их баялаг» аяны хүрээнд Түлш, эрчим хүчний улсын хяналтын газар ажилладаг Нэг айл 100 вт-ын чий- дэнг зургаан цаг асаахад 30 хоногт 18 квт. цаг ца- хилгаан эрчим хүч зарцуу: лах юм. Энэ юу гэсэн тоо вэ? Ватт, киловатт гэж чу- хам ямар нэгжүүд юм бэ? Мэдээж та нар ннгэж асуух байх. Бүгдээрээ б0- доод үзье л дээ. Нэг квт, цаг эрчим хү- чийг 0,25 мөнгөөр үнэл- дэг. 18 квт цаг эрчнм хүч хэдэн төгрөг болох вэ? Дөрвөн төгрөг 50 мөнгө гарна. Их үү, бага уу? Нэг айл гэхэд ийм хэмжээ- ний эрчим хүч зарцуулж гэж бодьё. Харин улсын хэмжээний нийт айл өр хөөр авч үзвэл маш их тоо гарна шүү дээ. Бид «эрчим хүч-- арвин бая- лаг» аяны хүрээнд 25 сая нвт. цаг эрчим хүч хэм- нэх зорилт тавьсан билээ. Түүнийг мөнгөөр тооцвол пионер сурагчид та нар улс эх орондоо ямар их гаргах нь ойл- болно. дний гэр орондоо аж хэрэглэдэг ЧИЙДЭНГ , 40, 60, 100 вт-ын гэж изрлэп «эрэлтүүлэх шаардлагаас хамааран чад- лыг нь сонгож авдаг, 1 втаас 100 дахин их нэгжийг 1 гвт (гектоватт) 1000 дахин их нэгжийг 1 ивт (ниловатт) Сая дахин их нэгжийг 1 мвт (меговатт) гэдэг, Хүүхдүүд та нарт ойл- гомжтой болгохын тулд Онд бүхний гэрт байдаг цахилгаан тоолуураа с4- нацгаая. Энэ тоолуураар тухайн сард хэрэглэсэн цахилгаан эрчим хүчээ тооцдог. Тоолуур дээр квт-цаг Гэсэн нэгж бичигд- сэй нь бий, Тэгэхээр тоо- луур маань энергийн хэм- жээг өврөөр хэлбэл бид- ний хэрэглэсэн эрчим хүч хэдий хэрийн ажил гүй- цэтгэснийг зааж өгдөг бай- иа, Цахилгаан эрчим хүч ний нэгжээс гадна дулаа- ны иэгж гэж байдаг, Эрт 2” Н.МОНХИЙН авсан гэрэл зураг ах, эгч нар чинь та нарын мэдлэгт тус болох зорил- гоор эрчим хүчийг хэмнэ- дэг нэгжүүдийн тухай ярилцахаар шийдсэн билээ. ДУСЛЫГ ХУРААГААД.. дээр үеэс дулааны тоо хэмжээг калорн гэдэг нэг- жээр хэмждэг байжээ. Калори гэдэг нь латины (калор) дулаан, халуун гэ- сэн утгатай үг. Калори гэдэг бол 1 грамм усыг цельсийн нэг градусаар халаахад хэрэг- лэдэг дулааны тоо хэмжээ бөгөөд «кал» гэж тэмдэг- лэдэг. Түүнчлэн нэг грамм усыг хөрөхөд алдагдах ду- лааны тоо 1 ккол (кило- калори), сая дахин их бол 1 Гкал (Гигакалори) гэ- дэг. Өвлийн бэлтгэл хан- гаагүй айл өрх, албан газ- рын түлш дулаан илүү зарж улсад учруулах ХО- хирлыг дараах жишээг ашиглан хялбархан тоо- цож болно, Байр орон сууцны цонх, хаалганы дулаалгыг сайн хийгээгүйгээс уг байрны 1 шоо метр эзэлхүүн дутамд ( цагт 10, 15 ккал дулаан алдагддаг бөгөөд энэ нь 4-6 грамм нүүрс илүү зарцуулна гэсэн үг юм, Бидний үйлдвэрлэсэн нэг квт. цаг цахилгаан эр- чим хүчээр жишээлэхэд, -- 24 метр бүс бараа, -- 200 нг талх, боов - Нэг хавтгай дөрвөл- жин метр хивс -- 200 хайрцаг шүдэнз -- тус бүр 40 ширхэг, саван, консерв. Фїэг тонп уураар, -- 80 хос эсгий гутал -- 40 метр эсгий зэрэг олон арван нэр төрлийн бүтээгдэхүүн гүйлдвэрлэж байна, Нийслэлд байгаа айл өрх бүр 100 врт-ын чадал- тай нэг чийдэнг өдөрт нэг цаг үр ашиггүй асаавал жилдээ 3 сая ирт, цаг ца- хилгаан эрчим хүч буюу 2100 тони нүүрсийг Ду- лааны станц дээр илүү зарцуулна гэсэн үг юм. Түлш, эрчим хүчний ул- сын хяналтын газрын улсын байцаагч М. ДАГВАЦЭРЭН ТТТҮТТТҮТТ1 11111171 ирешчилцган шШ ТОЦТ 1-3 Намрын сэрүү орох үеэр айл бүр нөөцөлсөн түлшээ хямгатай зарцуулж, байр сууцныхаа цонх, хаалгыг дулаалж, гэрээ давхарлан, хаяагаа манадаг билээ, Яа- гаад ингэж дулаалдгийг хүүхдүүд та нар сайн мэд- нэ шүү дээ. «Тэвний чинээ нүхээр тэмээн чинээ жавар орно» гэж ардын мэргэн сургаалд өгүүлсэн байдаг. Өрх гэр дулаахан бол бид хахир өвлийн хүйтнийг аж- рахгүй давна. Нөгөө та- лаар сайн дулаалга ул- саас эрчим хүчийг гаргаж авахад зарцуулдаг мөнгийг арвилан хэмнэнэ гэсэн үг. Бидний амьдралын өдөр тутмын хэрэгцээ болж шө- нийг өдөр шиг гэрэлтүүлж байдаг цахилгаан, тав тух- тай байдлыг ханган байнга дулаан түгээж байдаг тэр дулааны эрчим хүч, ха- лууц усыг хаанаас хэрхэн гарган авдаг, чухам яаж бидний гэр оронд хүрдгийг хүүхэд бүр төдийлөн сайн мэддэггүй билээ. Тиймээс энэ удаа эрчим хүчийг яаж гаргаж авдаг тухай ярил- цья гэж бодлоо. Түлшийг шатааж илч, дулаан гаргаж болдгийг хүн төрөлхтөн эрт дээр үеэс мэддэг байжээ. Гал түлж тогоотой ус буцалгахад уур гардаг. Би- түү буцалгасан усны уур тодорхой хэмжээний хү- чээр тогооны тагийг хөдөл- гож чаддагийг хүүхдүүд та. нар ажигласан байх. Эрчим хүчний үйлдвэрүүд энэ л зарчмаар ажилладаг юм. Алс холын нүүрсний уур- хайгаас дулааны цахилгаан станц дээр түлш тээвэрлэн авчирна. Авчирсан нүүрсээ гурил шиг нунтаглаад авар- га том зууханд тусгай асаа- гуураар шатаадаг. Илч их- тэй чулуун нүүрс шатаж өндөр даралттай халууц уур гаргадаг бөгөөд уг уурын хүчээр турбогеиера- тор хэмээх аварга том ма- шиныг эргүүлж цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэнэ. Манай оронд цахилгаан, дулааны эрчим хүчийг хос- лон үйлдвэрлэдэг дулаан| цахилгаан станц, дизелийн түлшээр ажиллаж дан ца- хилгаан эрчим хүч үйлдвэр. лэдэг дизелийн цахилгаан ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ЯАЖ ГАРГАЖ АВДАГ ВЭЭ, станцууд голлон ажиллаж байна. Дулааны цахилгаан стан- цаас айл өрх, үйлдвэр, үйл- чилгээний газруудын ха- лаалтанд зориулж халууц ус, уур дамжуулдаг. ДУ- лааны станц дээр түлшний химийн урвалын энерги нь дулаапы энергид, дДулаа- ны энерги нь механик энер- гид, механик энерги нь ца- хилгааны энергид шилжих физик, химийн нарийн үзэгдэл явагдаж байж сая эрчим хүч гаргаж авдаг байна. Тэгэхээр эрчим хүч гаргаж авна гэдэг ямар их ажил шаарддагийг та нар бага ч болов ойлгосон байх гэж итгэнэм. Эрчим хүч (энерги) гЭ- дэг нь ажиллагаа гэсэн грек үг. «Нүүрс» шатаах нь мон- төнН тэмдэгт шатаахтай адил» гэж Д. И. Менделеев хэлсэн байдаг. Нэг атга нүүрсээр 0,2 квт, цаг ца- хцлгаан эрчим хүч үйлд- вэрлэж, 25 вт-ын хоёр чий- дэнг бүтэн дөрвөн цаг асааж болдог байна. Зөвхөн атга нүүрсийг л үргүй хая- лаа гэхэд л ийм хэмжэЭэ- ний хохирол учруулна гэ- сэц үг шүү дээ. Тийм учраас хүүхэд бү: хэн, түлш, эрчим хүч, усыг хэмнэх ариун үйлсэд нэмэр хандив оруулахын тулд: түүнийг хэмнэх, үр ашигтай зарцуулах талаар тооцоо- той ажиллаж сурах хэрэг- тэй байна. Хэрэв нийслэлийн айл өрх бүр нэг чийдэнг өдөрт нэг цаг үргүй асаавал жилд гурван сая квт, цаг цахил-. гаан эрчим хүч буюу 2100 тонн нүүрсийг дулааны станц дээр илүү шатаана гэсэн үг юм. Эрчим хүчний үйлдвэр нь улс ардын аж ахуйн бүх салбарын -бүх үйлдвэрийг эрчим хүчээр хангадаг. Ах эгч, аав ээж нарынхаа оюун: |. Ухаан, хүч хөдөлмөрөөр буй болсон цахилгаан, дулаа3- ны эрчим хүч, эх орны үнэт баялаг, аж үйлдвэрийн” Г талх--Нүүрсээ арвич хям- гач зарцуулж, хэмнэхэд бүгдээрээ идэвхтэй орол- цоорой, Түлш, эрчим хүчний улсын т--5 хяналтын газрын Ул- сын байцаагч Р.МӨНХБАТ НҮҮР ЗОРИУЛСАН Түрүүчийн хичээлээр «Савхаар хийх дасгал» мэсрлан билээ. Та ! пар бодож үзэв үү? ТҮРГЭН Болж байна уу? Одоо хариуг нь нийтлэс, Зөв бодсон эсэхээ шалгаа- рай. ХЭЛЛЭГ Нэгдүгээр дасгал. Жар. гаруй боно Гурван ногоон, гурван улаан, хоёр ногоон ба Їй! Зуу. гаруй зээр нэг улаан, хоёр улаан " ч " ба нэг ногоон, Саврыг хусаар зорно Шаврыг усаар зуурна . . ч Сольж барьсан гэ, Сорьж тавьсан үр Хоёрдугаар дасгал. Савхаар геометрийн дүрс эвлүүлэх бодлого, 1. Харнунь зураг, 2 2. Харну нь зураг 8 Гуравдугаар дасгал. 1, Хариу нь зураг 4, 5 2. Хариу нь зураг 6 Дөрөвдүгээр дасгал Харну нь зураг 7, 8 бай- на. Шилж олсон шүр Ширж оёсон ширдэг Хүрэд нлүүр Болор соруул . ч . " Ээжийн илүүр, хайруул, бариул гурав Эгчийн ээрүүл, хайруул, баллуур гурав МОНГОЛ, ЗӨВЛӨЛТИЙН НАЙРАМДЛЫН САРД Нэн сонирхолтой уран зөгнөлийн сэдэвт эл ахархан өгүүллийг Ленинград хотын 10 настай сурагч ИННА 8ЕЛЬ- ЦЕР бичжээ. Тэр охин есөн насандаа зөгнөлт тууж бүтээ- тэн хэлэхийн оронд «үз, сэн гэнэ. Хүүхэд бүхэн шүлгээр уран бүтээлийн замаа доэц», «ӨГӨӨЧ» | ГЭХИЙН нэздэг «уламжлалыг» дагаагүй Инна Зельцер одоо ч үр” оронд «хөөгөөд Ир» гэх ма- гэлжилсон үгийн зохиод махруу бичиж байгааг зовлолтийн 16 болхи ярьж сурсан хүүхдийн хэвлэлүүд өндөр үнэлж, ирээдүйд нэртэй зохиолч чинь тоогүй. За тэр нь ч болохыг үгүй гэх газаргүй хэмээн тэмдэглэсэн байна. Инна: яах вэ, ажилдаа орьё. Юу охины шинэ өгүүллэгийг манай сонин олон арван мянган нь бүтэл муутай байна уншигчдадаа толилуулья. вэү» гэж хялгасан Дуут (ӨГҮҮЛЛЭГ) гыг зааж өгье» хэмээп хял-../ асуулаа. «Тэмдэг нэрийн учрыг огт олохгүй юм» гэж Воваг хэлэхэд «Тэгвэл нүдээ ань, Одоо нээ» гэж хялгасан дуу хоолойт захирав. Вовп» гийн нүдэнд том Хот сүй- дэрлэж харагдлаа. «Энэ бол Үг зүйн Бүгд Найрамдах Улс» гэж хял- гасан дуу жингэнэхэд ВО” ва: «Чиний дуу, хаанаас га» гасай нарийхан дуу Чиг хэнд нь жингэнэв. Тэр аргаа 09раад «Орхд л доо» гэвэл хялгасан Дуу, хоолойт: «Чамд зөвлөж хэ» лэхэд, буруу хаэгай үг хэл- лэгээ хянаж байгаач» гэв, «Хянаж яах юм бэ?» «Чи их олон үгийг бу. руу хазгай хэлж сурчээ, Зїишээ нь үзүүлээч гэж бүс «Өдий болтол тэмдэг иэ- рийн учрыг тайлж, чадах- гүй үйлээ үзэж вуух гэж дээ. Сурах гэж зовж зүд: рэлгүй бүхнийг мэддэг Ч болоосой!» гэж Вопвд хичээл дээрээ гэмшийгүй бодож суув. Гэтэл: «Тэр ч бүтэхгүй ээ. Сурах хэрэгтэй. Харин би чамд хэрхэн сурах ар- Вова үг зүйн оронд зочилсон раад байна аа?» гэж асуув. Далдын малгайгаа авсан чигчийхэн хүн Вовагийн өмнө зогсож байлаа. --«Чамайг хэн гэдэг вэ?» ГЭХЭД: «Тэмдэг нэр гэдэг. Би чамд өөрийн орны тухай ярьж өгнө. Өгүүлбэрийн гол гишүүд болохоороо нэр үг, үйл үгс манай хотый хамгийн өндөр өндөр суу: цанд суудаг юм. Бид нар арай жижиг, холбоо үгс. дагаврууд бүр ч өмгөр ай- шинд сууцгаана. Гэвч чи тэмдэг нэрийг өгүүлбэрт үүрэг багатайдаа тар гэж бодож болохгүй шүү. Бид бодис юмсын нэрийг КЭ- т . БҮХНИЙГ , ! СОНИРХОГЧ мимчаыж ардын хологт ОЛБОГ «Олбог» Хологт тоглооЇ ВБАГЛЧУУД ! . мын дүрмээр зовхон зу МГТ2 оОЛЛБ «Олбог» хөлөгт тог- раасны дагуу зэргэлдэ? лоомыг тоглоход дөрвөн сул буудалд давшиж Өвөг дээдэс нь Улан дөрвөн шар хүү нүүнэ, Давж нүүж бо аварга амьтад “УруДА Хөлөг есон үзүүлснээр хүүгээ байр- лахгүй. Эсрэг талын байжээ уудалтай, хоёр хүүхэд луулан хэн түрүүлж дөрвөн хүүг нүүх нүү! 5 БУНЦЛН. ! нүүхээ шодох бөгвөд шар дэлгүй болгож сан Та нар гүрвэл гэж эгдүгээр хүү авсан нь охэлиа нь хожил авах билээ, ямар амьтан байдгийг зурагт : мэдэх үү? «Лав үзсэн. дуулсан байх. Өмиө зү- гийц дулаахал Буурын элсэн эрэг орчмоор юм уу эсвэл цөл газар Л гүйж явдаг амьтай, Зу: ны аагим халуунд ЖИ- жигхэн биетэй, шалам- гай Хөдөөлгөөнтэй гүр- вэлүүд хөд доогуур жирсхийн өнгөрөхөд бие арзасхийдэг биз дээ. Гэ- тэл гүрвэлүүдийн маань эцэг Өвгөд ГЭЖ ТЭДНЭЭС 7 7оглоход, 3, “-2.ЖАРЫН ТАЛ 3 ЦАГААНЫ ТАЛ хавьгүй том зарим нь Бэлтгэсэн БАЙДАЛ хожсон ХОЖСОН таван тоннын жинтэй болхи амьтад байжээ. Олон сая Жилийн ӨМНӨ газраар гулсаж явдаг (хэвлээр явагч гэж нэр» лэдэг) нисдэг гүрвэл амьдарч байсан байна, Америкийн археологчид Техас мужийн газар шо- рооноос урьд өмнө бай» гаагүй аварга нисдэг гүрвэлийн ясыг олжээ. Нисдэг гүрвэлийг тперозавр гэж нэрлэдэг юм. Тэд асар том да» лавчтай байсан болохоор гд нисч Чаддаггүй байж, Тиймээс одоогийн нисэх онгоц шиг газраар гүйж байгаад хөөрдөг 7 ХАР 2.ШААР 3.ХҮРЭН 4.НОГООН 5.ЦЭНХЭР 6. шАРНОГООМН шоРс 2 2 Бу ГХҮтглАЫХТГЭСЫыЫЛАЛЫСЭ байв. Одоогоос 80 сая өмнө жилийн дэлхий бур ЧҮЛл 2 ЗӨВЛӨЛТИЙН ХҮҮХДИЙН ШҮЛГЭЭС Засглүлллллан 222 Ба нг --ХЭСЧВЬ. л ни 22 Б-ийл-инийрээч ЭММА МОШКОВСКАЯ Шалавхан угаагдаж үз! Бүлтгэр хархан нүд минь . : Эрх зан Бушуухан усанд ор! лээгүй байхад хүн гадарлаж р Олиггүй! муу Хир буртаг мэдэхээр тодосгогч нд Томоогүй Оксанкын эрх Одоохон нидаас зайл! шидтэй. Жишээ нь, том занг дээр олон зуун төрлийн Тоншуул үлзг гүрвэл амьдарч хурц шаргал...» гэж чиг- байсан гэдэг, Тэд авар» : Томоо чарганд ачаад явья чийхэн хэлтэл л Вова: Алсын уул, далайн чанад «Нар» гэж дуу алдав. руу УЕЛҮНРТЭЛЛ Э) “Зүй ТҮР ! й үдтэй, хулгла» 5 ллОНаД шон ОЬӨН Хмм явья түүнийг дуулсан нь сан сэрвээтэй, олон тонн 21841454 й Солын гацуурын дэргэд ЭС 7 кинтТ айлаг 2 «Та нарны бүх шинжийг РЭ рууүлзы БНЛсын ягаахан туяанаар Зоэ3Х ЭЛ (85. хирин шүү дээ. Ура-- Ховдог чоно түүнийг идэг! ҮЄГЧЛСОНВЖ ДУЇД ч гэсэн одоогийн үхэр ї гаеэн хичээлээ са- л ! шгэг2! : НЯААН їїлэн Вова баярлан Өглөөний Хэн дэлдонэ вэ? Гүчдэ ХУтВрл шин хэлтэл бичгийн ширээ нь Том нарсыг ч БУЛХаг ВЭ ЮО3 хуучин янзаараа, ном дэв- тушаал Тог тог хийлгэнэ зулзага ӨДРИйн. хоолон. тэр дээр нь дэлгээтэй! бай- Алаг тоншуул а доо 200 орчим кг өвс 5 б А Эмдэг Ши Тог тог хийлгэн хэрэглэл байсан байна. лаа. Вова «Тэмдэг нэр бол суултын тэмдэг шиг түрүлрчүин бо хэрх бодис юмсын шинж ТЭМД- Цорго минь Й гуут дуугаа : | й , Агшин зуур онгой! нгэж дуулис л дээ. байгаа гүрвэлүүдийн гийг заадаг» хэмээн даруй бичиж авлаа, Шантгар борхон хамар М Чой, ЛХАГВА орчуулав, Ё . Орчуулсан өвөг дээдэс ИЙМ Л амь“ Б. МИНЖҮҮРДОРЖ : ИНЬ -3.. тад байжээ, (ӨГҮҮЛЛЭГ) --Энэ юу гэж байна? -- Үүнийг уншаад өгөөч гэж Цэцэгмаа эг- чээсээ гуйдаг байлаа. Ахынхаа уншсан үлгэ» хэд амаа ангайн суудаг байжээ. Нэг удаа Цэцэг» маа гоё зурагтай сэтгүү- лийг өөрөө уншихаар болов. Эрээлжилсэн олон үсэгний нэгийг Ч тэр мэдэхгүй хэризэ өчигдөр орой уншуулсан үлгэрийг цээжээрээ ярьж: байв. Ийм амар» хан бичиг үсэгт тайлагд- сан дүүгээ эгч нь гайх» сан аж, Дэргэд нь очоод үзвэл Цэцэгмаа сэтгүү» НАМАР Тариа будаа хурааж авдаг Талх боовоор бялхдаг болохоор Дөрвөн улирлын дотроос Намрын улиралд би дуртай Зураг дээрх дүрсийн нэрсийг харалдаа нүдэнд нөхөж бичихэд ташуу цагираг дотор үг бүтнэ. Энэ нь ямар үг вэ? ИНДЕКС--14140 рийг чагнан нэг л мэдэ. лийнхээ хуудсыг буруу харуулсан байжээ. Удалгүй Цэцэгмаа цаас, харандаа авч эг» чийнхээ бичсэнийг дуу: райлган мөр гаргадаг болов. Тэгэхдээ зарим үсгийг буруу ухаруулан бичдэг байлаа. Эгчийн» хээ эсрэг талд суудаг учраас үсэг дандаа бу. УЛААНБААТАР Улаанбаатарт би төрсөн Өсөж том болоод сургуульд орсон Сургуулиа төгсөөд барилгачин болно Улаанбаатартаа барилга барина хөгжимчин (ӨГҮҮЛЛЭГ) Хүүхдүүд та нар х?9- рэм гитар тоглодог гэ. хэд нэг л үнэмшихгүй байгаа биз, Манайх нэг хөөрхөн хэрэмтэй. Түү- нийгээ би «Бүлтүүш» гэж. өхөөрдөн нэрлэдэг юм л даа. Бүлтүүш нэг удаа гитар тоглосон гэж байгаа, Тэр тухай л ярья. : Дөнгөж үүр цайж бай сан үе. Нойрон дунд гэ- нэт миний өрөөний х8- нанаас өлгөөтэй байсан гитар учиргүй чанга дуугарч гарав. Би ч цо. чин сэрж ухасхийн гэ» рэл , асаагаад харвал Бүлтүүш маань гита»- раас зүүгдчихсэн (ча. майг босохоос өмнө би жаахан тТоглоодхоё гэх шиг над руу харан чис чис дуугаран бах нь ха» Д. Сүхбаатарын ЇГ хэвлэлийн комбин руу талаасаа харагддаг байв, Тэг тэгсээр харандаа- гаа зөв барьж, үсгээ зөв бичдэг болжээ. Харин энэ намар сур- гуульд орсныхоо дараа эгчдээ тэр ингэж хэ- лэв. -- Эгчээ та сонсож бай! Би энэ номыг унш» БУГА ОЛ хөвчид буга урамдана Буга, урамдахыг сонсох сайхан Харин түүнийг агнахад харамсдаг Хамгаас илүү ) хайрлахыг хүсдэг 9 настай сурагч А. МӨНХ-ЭРДЭНЭ (Нийслэлийн 87 ду- гаар сургууль) насан байдалтай хараг- дана. Тэр торон . хайрцаг- наасаа яаж ийгээд мулт- ран гарсандаа баярлаад шүүгээ дамжин дүүлж явахдаа миний гитарлуу үсэрчихсэн бололтой, Гэвч тоглоом нь шог» лоом болж хувирчээ. Тэр урт хумс сарвуу- гаа гитарын утаснуу- даас салгаж чадахгүй тун зовж байгаа болол» той нэг хөлөө арай чүү салгаад авахаар нөгөө нь “орооцолдчих юм. Тэгж тэвдэж байснаа гитарын утас даган доо» шоо гулгачихна, Дахиад л түрүүчийн үйл явдал давтагдана, Бяцхан бүлтүүш ин» гэж нэг удаа өөрийнхөө чаддаг аргаар хогжим тоглосон юм даа. 3. ДАЛХЖАВ лаа тэжээ. Цэцэгмаа | ганц ч удаа торолгүй дуржигнатал уншив, Хичээл номдоо шамдан ийм түргэн уншдаг бол сон дүүдээ эгч нь: -- Номоо Хамхичи- хаад уншсанаа чи цээ- жээрээ надад ярь гэлээ. Энэ удаа Цэцэгмаа цээ- жээрээ хэлж чадсангүй. 4 Тэгж тэр уншсанаа бас ойлгон тогтоож авах учиртайг мэдлээ, Удахгүй нэгдүгээр ангийп сурагч Цэцэгмаа - уншиж ойлгосноо эгч» дээ ярьдаг болно. Энэ бол бас л нэгэн баяр байна даа. Та нар харж л байгаарай. Г. БАН Ам дөрвөлжин хатуу цаасыг зурагт үзүүлс- нээр хайчилж муур, таг- таа, галуу, морь, Загас болон бусад: амьтдын. Дүрсийг эвлүүлээрэй, эрэмжит Улсын атад хэвлэв, сонины зөвлөл 1989 ОНЫ АРАВДУГААР САР Ме5 биенээ лаа, Өнөөдөр сайн найзууд Шинэ Би есөн настай, Ш.ан- гид Онц,дүнтэй суралц» даг, Пионерийн удирдагч ДЫН “Улсын: зөвлөлгөө» нөөр пионерийн дүрэмд өөрчлөлт оруулж есөн настай сурагч “пионерт элсэх болсонд баяртай хавь, Хоёрхон жилийн өм» нө эд нарын хэн нь чбие зүйлийг танихгүй бай- ДОТНО болж гууль ном, сонин дээр нийт» лэгдсэн аг сЭэсилысодомжэ байна. Удахгүй би, улс тунхагласан баярын өдөр пцонерийн гишүүн бол- но, Пионерийн дүрэм, тангараг, чин эрмэлээ. бүчээ лээ судалж, хичээл сур- лагадаа мэрийж байна. Пионерийн бүч манай улсын төрийн далбааны НАЙЗУУД сонирхолтой уншиж Шшн- рүүн маргалдана, Нийс лэлийц 14 дүгээр сур- дээр хамгийн олон онц сурлагатантай 2-ын «В» боллоо. ЗУРАГ ДЭЭР: Онц сурлагатан Н. Ганболд,, Б. Батсуурь, 7. Эрдэ- ангийнхан умар” 2 » пашивсшвилзтүытостїє пиллжлшпллышсоыэллєллэхтоиоШҮтҮҮпЕЖҮО өнгөтэй төстэй болсонд манай ангийнхан маш их баяртай байгаа, Пцоне- рийн шинэ бүчийг 1990 оноос эхлэн зүүх юм гэж сонссон, Пионерт элсэх тэр мөчид төрийн дал- бааны өнгөтэй бүчээ зүй- вэл хичнээн сайхан байх зүүхсэн нээ, С. Алтантунгалаг, Г. Эрдэнэчимэг, Д. Энх- заяа, -Н. Эрдэнэцэцэг, П. Отгонцэцэг нар, Н. МӨНХТӨРИЙН авсан гэрэл зураг Айр хөжэсонэ Хигэвшдэл-гнЬ ХАЛ зайжнни ААТА дмймйлнөндалтө4 ах ас билээ. Даанч харамсал- тай нь тэр хүсэл маань биелэхгүй юм шиг бай- гаа гэж сонссон. Тэр үйлдвэрүүдэд ажилла- даг ах эгч нараасаа би- дэнд зориулж хийж бай- гаа пионерийн улаан бү- чийг хурдан гаргаж өгГ- нө үү гэж хүсэх байна. СурагчР, ВАНГҮРМАА (Завхан, Завханмандал сул, 10 жил, Ш анги) мхХЗэ мин 1ӨВ8 ХОРОО Д СҮХ БААТАРЫН нэРЭмжит юпь ын төв зөвлөлийн сонин САЙН БАЙНА УУ? НАЙЗ АА! Уламжлалт найрамдлын Са» рын өдрүүдэд сургууль, цэ- цэрлэг, болгонд хүүхдүүд найз нөхдөдөө захидал бичиж бие биедээ зочилж баяр хөөр дүү- рэн байна. Долгормаа охин мэддэг орос үгээ амандаа бувтнана. Бяц- хан Саша «Сайн байна уу. найз аа, баяртай» гэдэг мон» гол үгийг дахин дахин хэлнэ. Хүүхдүүд орос ардын «Ман- жин» үлгэрээр жүжиг тоглож инэзэлдэнэ. Тэдэнд мэдэхгүй, ойлгохгүйн бэрхшээл нэгээхэн ч гарсангүй. Энэ бол Монтго- лын пионер сурагчдын төв ор- донд болсон орос монгол хүүх» дүүдийн баярын нэг хэсэг. Баяр бялхсан дотно уулзалт таа хүүхдүүд хэзээ ч мартах- гүй. 1 Энэ өдөр нийслэлийн 21 дүгээр сургуулийн 3 гийн «Бэ» ангийн 29 хүү 3 хэд өмсөх гуталгүй хоцрох дөхсөн юм. 1 Хэн нэгаи хүн тэдний гутлыг аваагүй л дээ. Ха- 4 рин сурвалжлагч миний 4 хийсэн бяцхан туршилтын дунд тэд гуталгүй үлдэх дөхсөн нь тэр, Гэхдээ би туршилтаа явуулахдаа зөв- хөн энэ ангийнхан төдийг түй бусад сургуулийн су. рагчид тухайлбал үүнийг уншиж суугаа хүүхэд бү- хэн сурвалжлагыг | МИНь , “анхааралтай уншаад заа- Я «вал нэгийг тунгаан бодоо- Манай “4 бо 52 сонины газар Түлш, эр- чим хүчний хяналтын ул- сын газартай хамтран «Эрчим хүчих баялаг» аяныг зарласнаас Хойш, арав гаруй хоног Өнгөр- лөө. Аян 1989 оны 11 дүгээр сарын вэгнээс 1990 оны дөрөвдүгээр сар гэхэд хэн ч дуугарсангүй. -- За тэгвэл хэдүүлээ нийлж нэг бодлого бодьёо гээд самбар дээр: «40 ваттын ЧИйдэн хоногт 1 киловатт цаг эрчим . Хү- чийг үрдэг. Энэ эрчим хү- чээр 10 кг талх, Эсвэл 17 кг хиам, эсвэл нэг 6-ГИЙН «Б» -ГИЙНХЭН ГУТАЛГҮЙ ХОЦРОХ ДӨХСӨН НЬ хүртэл үргэлжилнэ. Үргүй асаасан нэг чий- дэн, дулаалаагүй орхисон цонх, Хаалга, хэрэггүй залгасан цахилгаан тулга бүр улсад эдийн. засгийн болоод эд материалын асар их хохирол учруул- даг юм шүү. Ямар Хохи- рол учруулдгийг дараахь бяцхан сурвалжлагаас ун- шаарай, Хонх дуугарч хичээл эхлэхэд ботийн «Б» ангид оров, Өдрийн 14 цаг 25 минут болж байна. Цонх- ны цаанаас тусах йпарны гэрэл өрөөг тэрэлтүүлж байсан болохоор ангид байсан зургаан . чийдэнг асаах ямар Ч шаардлага алга, Гэвч бяцхан тур- шилт явуулахаар тохирсон ёсоор пионерийн ахлах удирдагч Цэцэгбал хаалга- ны хажууд байсан гэр- лийн унтраалгыг дарахад гэрэл Нэлээд нэмэгдээд явчихав. Аль болох хүүхдүүдийн анхаарлыг . сарниулахыг хичээн ангийн нь тухай тинннахииииллианиииииилилиилллалллитиилсжнилиишиллЕУ ОМЭДЭХ ХҮҮХЭД энэ тэрийг ярилцсаар нэ- лээд хугацаа өнгөрөөв. Гэтэл хамгийн урд 1Та8- лын ширээнд суусан Д. Самбуудорж гэдэг сурагч гэрлийн унтраалгыг очоод дарчих нь тэр. Цагаа хар- вал 20 гаран минут чий- дэн асаалттай байжээ. 6- гийн «Бэ» ангийнхан ямар учраас гэрэл асаасныг мэ- дээгүй л байв. -- Хүүхдүүд ээ, Хї- чээл эхлээд 20 минут өн- төрлөө. Энэ хугацаанд бидний эргэн тойронд нэ- гэн сонин явдал болсныг ажиглав уу гэхэд тэдний хэн нь ч таасангүй, -- Та нар, надтай хамт өөртөө болон сургууль, улс эх орондоо их хэм- жээлий хохирол учрууллаа шүү дээ гэхэд тэд саял учрыг нь олж, -- Бид гэгээн өдрөөр чийдэн үр ашиггүй. асаа- сан гэв. -- “Үнэхээр зөв хариул- лаа. Харин хий дэмий асч байгаа чийдэнг унтраахад улсад ямар ашиг өгдгийГ байна уу? метр Ноосон нэхмэл бү" тзэгдэхүүн хийж болдог. "Тэгвэл сурвалжлагч болон бтийн «Б» ангийнхан 100 ваттын найман чий- дэнг дөрвөн цаг асаахад улсад хичнээн хэмжээний хохирол учруулах вэ?» тэж бичив. Хүүхдүүд Дор бүрнээ бодож зхэлжээ. Удалгүй хариу нь гарав. 100 ватт х8 -- 800 ватт 800 ватг х 4цаг-3200 ватт. цаг буюу 3,2 квт-цаг болно. 1 квт. цагт хичнээн хэмжээний талх, Хиам, ноосон нэхмэл үйлдвэрлэд- гийг дэзр өгүүлсэн, Тэгэ- хээр 3,2 квг, цагт хичнээн болох вэ? Ингэж бтийн «Б» аш- гийн сурагчидтай уулзаж цахилгаан эрчим хүч хэм- нэх нь ямар ач холбогдол- той болохын учрыг олсон билээ. . Хэсэг хугацаа ний дараа Түлш хүчний хяналтын улсын тазрын улсын . байцаагч Д. Пүрэвдоржтой уулзаж бтийНн «Бэ» ангийнхны өнгөрс- эрчим 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ Х 67 (2437) 1989 оны 11 ДҮГЭЭР сарын 1 ЛХАГВА Үнэ 10 мєнго дунд явуулсан туршилтын тухай ярьсан юм. -- Сонин ажил зохио- жээ. Би бас нэг сонирхол- той тоо хэлэхийг хүсч байна. Тэр өдөр зургаа- гийн «Б»-гийихэн гуталгүй | хоцорчээ. Учир нь хий дэ- мий үрсэн тэр эрчим хү- чээр 82 хос гутал оёх бо- ломжтой юм гэж Д. Пү. рэвдорж ярилаа. -- Тэр бол миний бу- руу. Гэхдээ нэг киловатг цаг ердөө л 25 мөнгө бай- даг. Яаж ч үрсэн хэдхэн мөнгө юм чинь гэж. ойлгО- дог шүү дээ, Тийм учраас би үргүй зарсан нэг кило- ватт цаг энерги улсын эдийн засагт ямар их хо- хирол учруулж болохыг ойлгуулах гэсэн юм. Хүүхдүүд энэ тоог тодо- цоолж гаргаад тодорхой ажил зохиож болох юм. Эрчим хүчний хэрэгцээ жилээс жилд улам нэмэг- дэж байгааг пнонёр су" рагчид Зөв ухамсарлан ойлгож чадвал сая бидний ажил үр дүнд хүрэх би- лээ. ? «Эрчим хүчих баялаг» аяны хүрзэнд хэмнэсэн киловатт цаг бүхэн эцсийн эцэст хүүхдүүдэд ЗзОорну- лагдана гэдгийг анхаараа- сай: Манай сурвалжлагч М. БОЛД ЭРХИЙГ СУРАХААР БЭРХИЙГ СУР (Бодол эргэцүүлэл) талтай, Тэр тусмаа бас хэмжээтэй. Хэмжээ нь хэтэрвэл эргэлт гарна. 12Каргал дэндвэл бас зовлон болох юм даа. Эрх дураараа өссөн Ц залуусын тухай радио" соор «Гуч хүрсэн хүү- хэд» нэвтрүүлэг сонсо Алаг эрээн хорвоод юм бүхэн эсрэг тэсрэг ХОД хэрамсмаар ч юм" шиг... Энэ нэвтрүүлгийг «гуч хүрсэн» эзэд нь олж сонсоосой. Тэд чу” хам хэний тухай яриад байгааг анзаарч эргэ" цүүлж бодоосой. Тэгвэл нас бие гүйцсэн сайхан залуу маань хүүхэд» гэж шюолуулахаасаа ичих ёстой, Нэвтрүүлгийнхээ нэ- рийг олж өгсөн байна шүү гэж бодол төрөхийн зэрэгцээ намрын нал.» гар «сайхан өдрүүдэд хамт хадланд гарсан нэгэн бяцхан пионерийн тухай бодол төрж, ба- хархах сэтгэлдээ хөт- лөгдөн өөрийн эрхгүй үзэг цаас авч билээ. Хан Хэнтийн салбар уулсын нэг Ар Гүнт. Нийслэл хотыг өвгөн эцэг адил өвөртөө бүүг вэйлэн буй мэт нөмөр нөөлөг сэтгэлд дулаа- хан. Намрын эхэн сард байгаль дэлхий зунаа- раа. Үүрээр хадланчдын майхны хажууханд гө- рөөс урамдан, хөхөө донгодож, шувууд жир, гэн царцаа голио дуу" гарах нь ёстой л хөлтэй нь хөлхөж, хөлгүй нь мөлхөж хангайн ногоон хүрэмд нар угтан наа- даж байна уу гэлтэй. Энэ бүхнийг үзэж сон- сохуй яруу найрагч Б. Лхагвасүрэнгийн «Үүлэн цэнхэр хангай» дуу- ны үг сэтгэлд хадаас Бид өглөө оройн сэ» рүүнээр гар хадуур ба- рин ажилдаа орно, Өг лөө бүр хэн ч хэнийг Ч дууддаггүй, бүгд л өөрс- дөө босоод ажилдаа шууд гарна. Гантулга хүү бас л бидэнтэй хамт хадаж гарна, Хадсан мөр нь бидлийхээс шалихгүй нарийн ч хоцрохгүй да» гаад л хадна. Эхний үед би хадуур барья. үзээ, гүй болохоор тэвдсэн», дээ ч тэр үү? Энэ хүү маргааш лав буларч бо» сохгүй байх гэж бодох боловч сар шахам хуга» цаанд надаас түрүүлж босоод байгааг харж гайхдаг байлаа. Д. Гантулга хүү ааваа Ё27, 2777, “7 ги? 22 Ї 74 ттэ?2727.2 даган сайн дураараа сүү» лийн гурван жил дараа- лан хадланд гарч хам. гийн залуу, дадлагаж- сан хадланч- болжээ. Гантулгад хийж чадах» гүй ажил хадлангийн бригадад бараг байсан» гүй. Хадлан хадахаас гадна бидний гарын үзүүрт «Ганту» (бид түүнийг ингэж өхөөрдөн дууднаргүйгээрэ» ал» чуур аваад ир, цай унд зөө» гээд л ёстой хүний бага нь гүйж шувууны бага нь жиргэдэг байж билээ. Энэ хүү эцэж цуцахыг мэдэхгүй, зал» хуурна гэж байхгүй, гайхалтай ажилсаг, эв» лэг зөөлөн харьцаатай, тусархаг чанар нь хэ ний ч сэтгэлийг татна. Нэг удаа би аавд нь, - Танай Гантулга ажилсаг хүү байна шүү? гэхэд, - Ажил хийгээд сурчихвал өөрт нь хэ- рэгтэй л дээ гэж билээ, Тиймээ манай ард тү- мэн эртнээс үр хүүх» дээ «эрхийг сурахаар бэрхийг сур» гэсэн мэр- гэн үгийг санаж ажлыг хар бор гэхгүй хийж сургахыг чухалчилдаг байсан. Эднийх орчин үеийн тохилог сууцанд суудаг ч Гантулга хүү хийх ажлаа хэдийд Ч олж чаддаг ажээ. Хад- лангаас буусны дараа тэднийхээр ороход Ган» тулга гадна хонгилоо гялалзтал угаагаад зог» сож “байна. Ямар ч ажил байсан хүү би гарья л гэдэг гэнэ. Гэ- тэл зарим үе тэнгийнх- нээс нь олон хүүхэд гадаа тоглож яваа шүү дээ. Зарим нь хана эрээчин, зүггүйтэж явж ч мэднэ, Ажилсаг энэ хүүг яагаад «гуч хүр. сэн хүүхэд» нэвтрүүлэг сонсохдоо санах болов оо7 Эрх дураараа өссөн хүмүүжил муутай «гуч хүрсэн» сайхан залуус ажил үйлсээрээ «аав, ээжийн хүүхэд» хэвээ рээ иялхарч байхад дөн” гөж арваадхан настай энэ хүү шиг хүмүүжсэн хүүхэд аль хэдийнээ эх орны бүтээлч хүү бол- дог ажээ. Урсгал зөөлөн харц» тай жавхаалаг энэ хүү нийслэл хотын | Октяб рийн районы 81 дүгээр сургуулийн 5-ын «Дд» ангид сурдаг юм, Үйлс нь бусдад үлгэр болохоор ийм хүүхдүүд л хүний хайрыг татах юм даа. Б. БАТЖАРГАЛ (МХЗЭ-ийн Төв Хо- рооны ажилтан) ХИЧЭЭЛИЙН НЭГ УЛИРАЛ ӨНГӨРӨХӨД! ХЭЛСЭНДЭЭ ХҮРЭХ: ХҮҮХДҮҮД Пионерийн ахлах удирдагч 4:ийн «Гэ» ангиас гараад бу- жигналдан наадах жаалуудыг харж ннээмсэглэснээ, -- Дөрвийн «Вэ-д орьё тээд шатаар дээш өгслөө. Ан- гид ороход дуу, хөгжмийн багш заасан хичээлээ батат- ган нэгэн сэдэв асуулаа. Ан» ги дүүрэн шуугиан дэгдэв. Багш, -- Хүүхдүүд зэ, гар өр- гөдөг журмаа яагаад мартчи- хав гэв. Сурагчид гар өргөж, зарим нь суудалдаа тогтож ядан өндөлзөж, -- Би, би... гэцгээн то- хойгоороо ширээгээ нижиг» нэтэл нүдэж байна, Тэднийг харахад ёстой онц- чуудын дунд ороод ирж дээ гэж бодогдов. Харин (4-ийн «Г»-тийнхэн чимээгүй суу- гаад багшийн асуултыг ан- хааралтай сонсож, гар өргөс» нийг эргэн санав. Багшийн нэр дуудсан хүүхэд босч асуултанд хариулж | байсан. Нөхөд нь зарнм зүйлийг нэмж буруу зөвийг шүүн хэ» лэлцэж байсантай жишвэл энэ ангийнхан арай Ч «да. руулгагүй» юм уу даа... Багш сурагчдаас нэр цо- хож асуулаа. Хэн нь Ч то- дорхой хариулсангүй. Нөх»- дийнхөө ярьж байгаад ан» хаарч байгаа хүүхэд ч алга. Тэд мэдэхгүй байтлаа хичээ- лийг дүйвээж 100 хувь гар өргөсөн аж, Бүгдээрээ гар өргөсөн хэр нэг ч хүүхэд зөв хариулж чадаагүйдээ огтхон ч сэтгэл, зовсон шинжгүй нааш цааш эргэж, гар, Ху- руунаасаа зууралдан үймц» гээнэ. -- Танай ангийн сурлагын чанар хэд вэ? гэж бүлгийн дарга ЫН. Түвшинбилэгээс асуувал, -- Мэдэхгүй... ИЇ їнги- даа 88 хувь чанартай сурдаг байсан гэв. -- Хичээл эхлээд бараг хоёр сар өнгөрлөө. Хэн хэц ямар дүн авсан бэ? гэхэд, -- Бүгдээрээ асуугдсан. Харин... гээд арын ширээ- нээс боссон хүү толгойгоо маажив. Тэгээд гэж лавла- вал, -- Харин долоон хүүхэд муу дүнтэй гэж шивнэв. Багш гайхаж, итгэж ядан журналаа нээж үзвэл мон» гол хэл, орос хэл, хөдөлмөр, түмэн бодис, математик гээд хичээл бүхэн дээр 5-8 муу дүн байна. -- Анги дэвших бүр сур- лагын чанар ахидаг байтал та нарынх яагаад буурдаг би- лээ? -- Манай ангийнхан баг- шийг хичээл зааж байхад их үймүүлдэг гэж Б. Ариунзул хэлэв. -- Хичээл дээр үүймүүл- дэг, нөхдийнхөө анхаарлыг сарниулдаг, тэр ч бүү хэл гараад явчихдаг хүүхэд Ч бий. Тэгээд олон хүүхэд хи чээлээ сїїлгохгүй үлдчихдэг юм. г- Хэн юм бэ? Л -- Т. Мөнхбат, Амартүвч шин бол шууд гараад явчнх- даг... тэгж |дэггүйтдэг -- Үнэн үү? Мөнхбатаа гэвэл, -- Тийм ээ. Би хичээлд суухдаа уйдаад байдаг юм гэв. Амартүвшин, : -- Би шууд гардаггүй л, дээ. Бие засая гэж багшаас чөлөө авч гараад зугтчихдаг юм. Миний хойноос хүүх- дүүд дуудаж, гүйцэх гэж хөөдөг. Ийм л яриа болов. Бид аав, ээж, багшийн ач тус, пионер хүний шинж, сайн хүүхэд гэж хэнийг хэлэх вэ? хэмээн олон зүйлийн тухай ярилцав. Тэгээд дахин уул», захаар тохиролцлоо. | Дэг журамтай, сурлагын чанараа ахиулсан хамт олон болохоо 4-ийн «Вэ-гийнхэн илэрхий» лэв. Нэг удаагийн уулзал- таар сайн мууг дүгнэж цэг. нэх гэдэг хэцүү л дээ. 10у» тай ч дөрвийн «В»-гийнхэн, ялангуяа Мөнхбат, Амартүв- шин, нар хэлсэндээ хүрэх сайн жаалууд болохоо ха» руулна гэв. Нэгдүгээр улир», лын дүн гарч буй энэ өдрүү- дэд 4-ийн «В»-гийнхэн амалс» наа биелүүлэх гэж тун ч зав- гүй байгаа гэдэгт итгэж бай» на. С.БОДООШ ОРХОН ТУУЛЫН БҮЛГЭМ Манай бүлгэмийн хамт олон сангийн аж ахуйнхаа төвийн үтрэмийг саналаа- раа гэрээлэн авч ажиллав. Бид ажлаа дөрвөн бригад (Оригад тус бүр 4--5 багш, 3--4 ажилчин 20 гаруй сурагчтай) болгон зохисон байгуулж өдөрт дөрзэөс зургаан цаг ажил- лаж байв. Харин бригад дотроо нэг багш нэг ажилчин 3--4 сурагч хэ- сэг болж будаа буулган, тэвш цэвэрлэх, тариа ну- руулдах, талбай цэвэрлэв. Бид 6500 тонн будаа буулгаж, цайруулж улсад өгөөд байна. Энэ ажилд багш И. Даваадорж, Н. Отгонтогоо нарын удирдсан бригад сургуулийн туслах ажилчин (0. Нармандах, т ВЛТЁН ТҮрүү багш Ш. Бурмаа, сурагч П. Зоригоо, Б. Батбаатар, Б. Ариунтөмөр нарын олон хүн өдөр бүрийнхээ ажлаар хамт Олноо Ххо- шуучиллаа. Манай хамт олон сангийн аж ахуйдаа 30 гаруй мянган төгрөг- ний хэмнэлт гаргаж хүүх- дүүд 20 гаруй мянган төгрөгийн ажил хийлээ, Пионерийн ахлах удир- дагч А. ХУРМЕТБЕК (Сэлэнгэ аймаг Орхон- туул 10 жил) АРВИН УРГАЦ Энэ жил гандуу бай- сан боловч Дундговь аймгийн Цагаандэлгэр сумын 8 жилийн сургуу- лийн залуу байгальчид Хичээл туршлагын талбай- гаасаа арвин ургац хураан авлаа. Хэдхэн жилийн өмнө өөрсдөө тарьж ургуулсан чацаргана, үхэр Нүдний бутнаас 48,3 кг жимс ху- рааж сэтгэл хангалуун байна. Мөн хүлэмжнээс 0.6 тонн улаан лооль өр» гөст хэмх авлаа. Байгаль хамгаалах сарын ажлын үеэр гоёд чимэглэлийн цэцгийн болон, олон наст ургамлын үр 81,7 кгыг түүв. Ийнхүү говь нутгийн залуу байгальчнд өнөө жилийн намар ургац ар- винтай байна. Сурагч Б. АЗЗАЯА гийн уралдаанд тэргүүн байр эзэлсэн байна, | Нийслэлийн 15 дугаар сургууль байгаль ЗУРАГ ДЭЭР: 9. Захшаргал найз нөхдийн хамгаалах сарын ажлаар олон хэлбэрийн ажил йгаль-сурагчийн үзгээр» хөө дунд. захиж: ын уурыг, мүн, тлгжэн бичлэгийн -- Түүний зурсан ФБайгальсурагчийн нү! Урахдалих Чиг, хамт олон, сурагч бүр өөрс- | дээр» зургийн хэсэг, тг дийн бүтээлээрээ: оролцжээ. ун Дэг ангийн сурагч 9, Энхжаргал зур- є Н. МӨНХТӨРИЙН авсан гэрэл зураг Толийн булаг Нутгийн минь урд зүгт орших Толийн булгийн ту- хай өгүүлье. Энэ булаг хэ- дийнээс урсаж эхлээ бол? Яагаад «Толийн булаг» гэж нэрлэсэн юм бол доо, Намайг бага байхад (дө- рев таван настай) булгийн орчин хичнээн үзэсгэлэн- тэй «сайхан байлаа даа. Одоо бол булгийн усаар маргн зам дайран гарчээ. Тэр замаар хөл тасарна гэж даанч үгүй. Жил бүэ “сайхан зун болдогсон. АйЙ- лууд тойрон зусаж, малаа “булгаас усалж, ундааны усаа ч зөөнө. Булаг ун- дарсаар л. Сумын оршин суугчид ч энэ л булгийн усаар ундаална Харин үзэсгэлэнт булгийн орчич жилээс жилд сэтгэл ӨВД- мөөр бохирдож, өнгө үзэм- жээ алдсаар байна. (Одоо бол жирийн л нэг жижиг- хэн горхи болжээ. Эрт дээр үед булгийн хойд талд «Толийн зуу» гэж том хийд байсан юм гэдэг. Балгас туурь нь л бидний үед үлдэж дээ. Гэтэл бал- гасны туйпуу, тоосгыг ХҮ- мүүс сумын төв рүү зөөж хувийн байшин барилга барьдаг боллоо. Иймээс хуучин балгас ч үгүй бо- лох нь зэ! “Энэ балгасыг дахин сэргээж болохгүй гэхээс сэтгэлд нэг Л Г1У- нигтай. Ядахдаа булгийн эхийг цэвэрлэж тохижуу- лаад тэр хавийг нь торд- вол хичнзэн сайхан сэ- рүүн, тунгалаг булаг сэр- гэн урсах бол доо. Ф. сорогч м.МӨНХЦЭЦЭГ (Дорноговь Хатанбу- лаг. 8 жил, 8-ын «А?») сонины зөвлөлөөс м ээ! Чиний бичсэн «Толийн булаг» өгүүлэл, «Үгүй болсон их юм бодогдууллаа. Төрөлх мОоу. “бай рингийнхан чинь талаар чамтай адил сэтгэл- дээ их юм бодож байгаа гэдэгт итгэж байна, Иймд сонин чинь «Ус--Чандмань аяны хүрээнд «Толийн бул- гаа» хайрлан тордож Чон гай төрхөөр нь сэргээхэ, танай сургууль бүлгэмийн- хэн санаагаа нэгтгэж гар нийлүүлэн ажиллаасай тэж хүсч байна. Тэр цагт нүдэн дээр чинь илт эн өөрч- лөгдөж буй алийн тү: АХУЙН ОСЛООС вБОЛГООМЖиИлЛЬЕ! 4-ийн «В» ангид уран зохиолын хичээл орж байлаа, Багш шннэ номон дотроос юм залгисан үхрийн тухай ун- шиж өгтөл хүүхдүүдэд хөгжилтэй санагдсан юм уу нир- хийтэл инээлдэв. Багш Чимээгүй байхыг хүсээд юм зал- гисан үхрийн тухай уншсан нь санамсаргүй юм биш ээ Үүний өмнө нүдээ гэмтээсэн хүүхдүүдийн тухай сониноос БҮХ ЮМ «ҮХРЭЭб» Л ЭХЭЛСЭН” 499 уншсан. “Санамсаргүй, болчимгүй явдлаас болж юунд ч өртөж болдогийг ойлгуулах гэсэн юм гэж ярилаа, Тэр цагаас эхлэн 4-ийн «В» ангийнхан нэгийгээ харвах, элдэв зүйл амандаа хийх, хэн нэгийгээ тоглоом шоглоомоор тол- гой руу нь тонших, цүнхээр дэлсэх, охидоо зүй бусаар гоочлох зэрэг элдэв зөрчил гаргахаа больсон гэнэ, . «Үхрийн ходоодонд» юу бай? Багш юуны тухай унш- сан юм бол? Малын эмч В. Тарасов элдэв юм залгисан 220 үхэрт мэс засал хийжээ, Гэтэл юу гарсан гэж са- нана. 1824 хадаас, янз бүрийн урттай 612 төмөр утас, 263 төмрийн өөдөс, 151 зрэгт хадаас, 123 оёдлын зүү, пянз тоглуу- лагчийн 104 зүү. 56руб- лийн задгай мөнгө, 92 эрэг, 86 түлхүүр, 66сүл- бээр зүү, 56 шилний ха- гархай, 49 ломбоны тугал- та, үсний 328 сүлбээр, үс- ний хавчаар 26, 17 товч, 11 оймсны тээглүүр, цаг- ны 9 араа, цахилгааны 7 шаазан тусгаарлагч, энгэ- рийн 4 зүүлт, бууны 3 сум, цайны 2 халбагз, 2 төмөр хуруувч, бугуйн цагны 32 аравч. 15 бөглөө авагч, 1 сэрээ, 1 нүдний шилний хэмхэрхий, 1 хий- мэл шүд, тамхины асаз- гуур, загасны 1 халбаган дэгээ, хуримын бөгж 1, тэр ч бүү хэл «Эхийн ал- дар» медаль нэг гарсан байна. Үхэр ийм зүйлийг мэдэлгүй залгичихжээ. Тэ- тээд л хүүхдүүд инээлд- сэн хэрэг. Гэтэл тэдний дунд санамсаргүй байдлаас болж элдэв юм залгичих- даг хүүхэд мэр сэр байд- гийг яана. Юу эс гэх вэ?... Зүү залшсан хүүхдүүд Юуг... Зүү гэнээ... Ямар аймаар юм бэ? хэмээн хүүхдүүд үнэмшиж ядац- гаана. Гэтэл үнэн байдал ийм буюу... Нийслэлийн нэгэн ар- ван жилийн сургуулийн 6-ийн «Дэ» ангид Мөнх- баярын | Цогт-Очир гэдэг хүү сурдаг байв. Хүү эмээ. дүү нарынхаа хамт амьд- рах ажээ. Аав нь жолооч учир гэрт байхаасаа байх- гүй нь их. Цогт-Очир хүү цамцны- хаа товчийг хадах гэж зүү- гээ амандаа зуугаад, уг саа хайж байтал гэнэт зүүгээ залгичихав, Зүү залгисан хүү эмээгийнхээ хамт эмнэлэгт очлоо, ИЙн- хүү эрүүл байсан хүүгийл өвчтэй өдөр эхлэв, Эмээ нь ач хүүгийнхээ Эмнэл- гийн чөлөөний хуудсыг ангийн багшид Нь авчирч өгөнгөө ангийнханд нь Зүү залгисны дараа авахуулсан зургийг үзүүлсэн юм. Зураг дээр урт нарий- хан зүү мө2778гҮр зу: с гарсан байлаа, шаг 8:ын «Бэ» ангид Лхагвасүрэнгийн Мөнхбэ- лор гэдэг сэргэлэн цовэд охин бий. Тэр бас л юм оёх гэж байж зүү залги- жээ. Түүнээс болж охин эмнэлэгт их удаан хэвтэж эмчлүүлсэн. Охин их ядарсан үедээ ухаан алдан унах хуучтай боллоо. Ангийнхан нь ЯдД- раахгүйг хичээн санаа та- вих ажээ, багш нь аав, ээж, төрөл төрөгсөд, найз нөхөд, ан- гийнхан нь үргэлж санаа зовсоор л... Бууны үрлэнсум... Өнгөрсөн зун ийм нэг явдал болжээ. Зуны ам- ралтын нэг өдөр түүхийн багш А. Гэнэн танилындаа очихоор гудамж уруудач явж байтал гэнэт тэсрэх чимээ гарснаа хүүхдийн айж бачимдсан дуу хадав. Тэсрэх чимээ гарсан зүг рүү Гэнэн багшийг гүйн очтол ойролцоохь хашаан дахь гэрээс нэгэн хүү цу- 4ошси-- саа гоожуулсаар гарч ир- лээ. Бас нэг хүү гараа “дарсаар гарч ирэх хараг- дав, А. Гэнэн багш ч яа- ран очиж, юу болсныг мэ- дээд түргэн тусламж дуу. даж. сэргийлэхэд мэдэгд- жээ, Аав, ээжийнхээ. эзгүйд хүүхдүүд нэгнийдээ цуг- ларч, гэрт байсан шувуу- ны бууны сумыг авч, ДО- тор нь чухам юу байдгийг үзэх гэжээ. Сүхэн дээр тавьж дээрээс нь алхаар хүчтэй цохитол үрлэн сум тэсэрсэн байна. Болох болохгүй бүхнийг үзэх гэж. болчимгүй зан гаргаснаас болж эдгээр хүүхдүүд амь насаа алдах дөхсөн байна. Хэрэв Гэнэн багш таах- ралдаагүй бол яах байсан бол! Гэрээ сахиж үлдсэн за- рим хүүхдүүд шүдэнзээр тоглож гал алдаж аюул болох явдал ч байдаг. 8-ын «Д» ангийн О.Энх- болд урт нарийхан төм- роөр, нэг нөхрийнхөө хөмс- гийг яз цохисноос болж оёо тавиулсан. Энэ нь бас л буруу тоглосноос болсон байна. Юугаар, яаж тог- лохоо сайн бодох хэрэгтэй хүүхдүүд мины «Илбэчий: охид» Эгч дүү гурван охин гэртээ үлджээ, Гурван охиныг Т. Энхтуул, Т.Гүн- туул, Номинтуул гэнэ, Эгч Т. Энхтуул 7-гийн «В», дүү Гүнтуул нь 4-ийн «Г» ангид суралцдаг, Гэтэл ийм явдал боллоо. Эгч Энхтуул дүүдээ «Їїйлбэ» үзүүлэв. Ногоон шигтгээтэй ээм- гээ авч амандаа хийгээд ар шилээрээ гаргаж, дүү- дээ «ер бусын илбэ» үзүүлж инээн хөхөрч, хөс- жилдөн тоглож байлаа. Гэ- тэл нөгөө ээмгээ залгичих нь тэр! Ингээд л хэрэг мандав. Хоёрдугаар ангид сур- даг дүү Номинтуул нь аав, зэждээ дуулгахаар ажлын газар руу нь гүй- лээ. Ээж нь охиныхоо тө- лөө уйлан, сандарч тэвд- сээр ирэв. Аав нь түргэн дуудан, балмагдан санд- рах ажээ, Ийнхүү «илбэ- ЧИН» ОХИДЫН «ТОГЛООМ» буруу тийшээ эргэсэн байна. Айлын жаахан охин Загас түү Нийслэлийн, 8 жилийл 80 дугаар сургуулийл 4:ийн «Гэ» ангид сурдаг хүүг Батхүүгийн Чулууи- баатар гэдэг. Бүтэн өнчин үлдсэн найман хүүхдэд аа- вынх нь ажлын газраас шинэ байр өгчээ. Хүүхдүүд ихэд баярлаж, гэр орноо хэр чинээгээрээ тохижуулав. Ах эгч нь дүү нараа яг л аав ээнс шиг нь боөөцийлж бие биенийхээ үгийг сонсдог сайн хүүх- дүүд билээ. эг удаа Чулуунбаатар хүү гэрээ цэвэрлэж бай- гаад, ухрахдаа ширээн дээ: рээ байсан аквариумыг са- намсаргүй унагаж, дээр нь хальтран ойчиж. шилэнд хонгоо маш гүн зүсүүлэн ТЭМТЖЭЭ. -/2ие. 9. гэ Энэ үеэр хөрш айлын нв хоёр охин загас үзэхээр орж ирсэн байв, Охидын арай томхон нь шуухтнан шалан дээрээс загас түүн бошинзныхоо халаасанд! нөгөө жижиг нь амандаа хоёр загас хийчихсэн зог” сож байх үеэр Чулуунбаа- тарын эгч гаднаас орж иржээ. : Орой болчихсон, ойр хавьд утас байхгүй учир сандарсан эгч, дүүгээ үү? рэн эмнэлэг рүү явав. Дүү нь оёо тавнулсан байна. Болгоомжгүй хөдлөх ийм л осолтой шүү хүүх- дүүд минь. Арбан: табтын моно Т-гийн «В» ангийнхай зохион бичлэг хийж байв, Дунд эгнээний эхний ши- рээн дээр найз хоёр охий суусан харагдана. Охидыг Т. Цэрэндулам, Б. Нямхүү гэнэ. Хоёр охин хичээлдээ сайн. Гоё ч бичнэ. Ангид нам гүм. Багш хүүхдүү- дийн бичсэнийг ажиглан ширээний хоорондуур явах ажээ. Гэтэл Б. Нямхүү охил гэнэт үсрэн босч, доош тонгойв, Багш яаран оч- тол яг хөлийнх нь дэргэд мөнгө өнхрөн унав. Охи- ны царай цайж, нүдэнд нь нулимс гүйлгэнэсэн бай- лаа. Багш ч учрыг сйлго- лоо. Охин амандаа арван тав- тын мөнгө үмхээд найзтай- гаа шивнэн ярих гэж байж залгих дөхсөн нь тэр ажээ. Ахуйн осол, зэмтэл зэжюу 09? Мөн бигийн тамирын хи- чээл дээр болгоомжгүй- гээс гэмтэх, хөл, гараа бэртээх ч явдал гарчээ. Зарим сахилгагүй. хүү- хэд хагархай бөмбөлөг ав- чирч, хичээл дээрээ үлээн тас няс хийлгэн дуугаргах нь ч бий, Ялангуяа баяр ёслолын үеэр өнгө бүрийн бөмбө- лөг нх авчирдаг билээ. Хэрвээ бөмбөлөгийн ха- гархай хоолойд тээглэвэл тун ч аюултай гэнэ. Юм болгоныг амандаа үмхэх, ер нь болгоомжгүй, салач задгай байх нь ямагт хэ- цүү юманд хүргэдэг. Хүүхдүүд ээ, хичээлийн үед буюу гэр орондоо чө- лөөт цагаа өнгөрөөх хуга- цаанд олсон гэмтлийг ахуйн гэмтэл гэдэг аж. Ийм учраас бид хаана ч явсан, ямар ч нөхцөлд осол гэмтэлд орохгүй биеэ зөв авч явж сурвал Хич- нээн сайхан. Цайгаа уусан ч, хоол ундаа хийсэн ч түлэгдэх- гүй, гараа эсгэчихгүй бай- вал зүгээрсэн. Болгоомжгүйгээс л осол, гэмтэлд ордгийг бид мэд- лээ. Ахуйн осол гэмтэл болгоомжгүй, салан задгай байдлаас үүсдгийг дүү нар минь санаж яваарай. Багш Л, ТУЯА. а нь Ний Дангал МОНГОЛ БҮЛТИЙН УЛАМЖЛАЛААС Монголчууд эрг дээр цагаас урлагийг амжилт. тай хөгжүүлж иржээ. «Монголын нууц товчоо» зэрэг эртний сурвалж би» Чигт ардын бүжиг бүжиг- лэж байсан тухай мэдээ бий. Хожим нь ардын театрын уран сайхны хэл. бэр “амжилттай хөгжжээ. Үүнд юуны өмнө аялгуут жүжгийн үндэсний өвөр- мөц шинж бүхий монгол ардын бүжиг наадам, жү- СЖиг үзэгдэл зэргийг дур- даж Зарнм ноёд язгууртны орд, өргөөний дэргэд ардын авьяастнаас үрэлдсэн хөгжимчин, дуу- Чин, бүжигчдийн хэсэг ажиллаж байжээ. Жишээ нь Сэцэн хан аймгийн То вангийн өргөөний жүжиг- чид «Ногоон морины дэг» хэмээх бүжиг дэглэж бай- сан ба яруу. найрагч, ноён хутагт Дулдуйтын Равжаа «Саран хөхөөний намтар» туужаа 1830-аад оны үед аялгуут жүжиг, бүжгийн хэлбэрээр дэглэж анх Толгодын сүмд тог- луулж байжээ. Мөн шашны зан үйл- тэй холбогдсон бүжиг ч нэлээд дэлгэрчээ. Энэ бү- хэн нь олон ястны өвөр» шөц онцлог, хөдөлгөөн бү- хий орчин үеийн үндэсний бүжгийн эх үндэс болсон байна. Эдгээр бүжгийн дотор ноос савах, утас ээрэх, эмнэг сургах...зэрэг ардын хөдөлмөр, амьдра- лаас сэдэвлэсэн бүжиг цөөнгүй. - БҮЖИГЧИН ЗОРИГОО Зоригоо Хөгжим | бүж- тийн дунд сургуулийн 10 дугаар ангид суралцаж байхдаа анх удаа гадаа- дын театрын тайзнаа тог- ложээ. Тэр үед манай авьяаслаг бүжиг дэглэгч С. Сүхбаатар ХБДС төг- сөөд, УАДБЧд дөнгөж ирээд байсан юмсанж. тнгөэ бүжигчин Оюу-Ба- зар, багш С. Сүхбаатар шарынхаа хамт гурвуулаа аЖалам хар»-ыг шаг ын тайзнаа | бүжиг- яэлээ. Эргээд бодоход чу” хам яаж бүжиглэж байс- мад санадатгүй юм. гэж тэр ЛНЭ, 42Калам хар»-ын хамгийн хэцүү хэсэг нь төгсгөлийн эргээд суудаг ёсолгоо байжээ. Сүхээ багш ч хашгираад л эргэсэн гэнэ. Энэ нь тэг ёсны хөдөлгөөнөө 39- ай хийх дохио . болжээ. дотроо 31724:19) хоёроосоо ын шагнал тархуулах бс- лолыг дэлхи хүн ард дэлгэцээр бахдан цэнхэр суусан. х Эр цагаас хойш арван Индекс-14140 со мог»-ИЙН “омог бардам нүсэр алхаа... зургаан жил өнгөрчээ. Энэ хугацаанд Зоригоо уран бүтээл дээрээ УАДБЧ-ын гоцлол бүжигчин болтлоо өсч, дэлхийн хорь гаруй оронд зочлон . тоглосон байна. Тэдний хамт олны тухай, түүний уран чад- варлаг хөдөлгөөн, сэтгэ лийн хүч тэнхээний тухай Англи, . Америк, Итал, Бангла- Вьетна- хэвлэлүүдэд магтан шуугиж байлаа. ЗОРИГОО БИШ... «Эмнэг. сургагч», «Цаа- тан», «Адуучин», «Замд», : «Сэтгэлийн тэнхээ», «Нар- ны домог» үндэсний бүж- гэн жүжигт "Зоригоогийн бүтээсэн аль ч дүрийг хар- сан хэн хүнгүй энэ Зори- тоо лав биш гэж хэлмээр. «Эмнэг сургагч»-иИйН эм- нэгийн лгиа, «Замд» бүжгийн мориныхоо гүйд- лээр сэгсчүүлж яваа панз» чин эр, өвөө аавынхаа мон- гол гутлыг угласан хэв- лүүхэн хүү, эршүүд чанга адуучин эр, «Нарны до- эртний бөхийн Энэ бүгд нэг хүнээс гарч байна гэхэд итгэмгүй. Гэхдээ энэ бүхнийг Зори- гоо өөрөө бүтээж амилуул- сан нь үнэн. Гагцхүү тэр үнэнийг эзэмшиж Чадна гэдэт жинхэнэ бүжигчин хүний авьяас, сэтгэлийн хэрэг буюу. БҮЖИГ, БҮЖИГЧИН Бүжиг гэж юу вэ? Ямар Үед хүн өөрийгөө бүжиг- чин гэж нэрлэж болох вэ? Энэ асуултад Зоригоо ах чинь ингэж хариулсан юм. -- Бүжиглэнэ гэдэг юу- ны түрүүн хөгжмийг ойл- гоно, мэдэрнэ гэсэн үг. Хөгжмийн утга санаа, уран яруу эгшиг бүжигчин хү- ний бүх бие, сэтгэлээр урсах естой. Нөгөөтэйгүүр, зөвхөн хөгжим сонсоод, бүжиг дэглэгчийн үгийг дагаснаар «бүжиглэж бай- на» гэж ойлговол туйлын буруу- Тэнд хамгийн гол нь сэтгэл хэрэгтэй. Эмнэг сургагчийн нэг хөлөөрөө жийгээд, нөгөө хөл нь газ- раас хөндий налуу байр- лалд тогтсон тэр хормыг “єсэтгэлгүйгээр» би хэзээ ч хийж чадахгүй байсан. Цээжээ урагш нь сайн түлхээд тэнцвэрээ, олсноор хэлж чадахгүй. нуруундаа эм» нэг хангалыг бугуйлдаад хамаг чадлаараа татаж бай- на даа» гэж өөрийн эрх- гүй үнэмшсэн цагт Л сая гарт минь бяр амтагдаж, үл зүзэгдэх бугуйлын олс алгыг минь хорсгодог юм даа. Ямар ч бүжгийг сура- хын өмнө үндэсний бүж- гийнхээ дор хаяж ганц- хан хөдөлгөөнийг сайтар сурах нь чухал. Тэгж гэ- мээ нь орчин үеийн ямарч бүжгийг амар хялбар хийж болно. Монгол биеэлгээний мөрийн хөдөлгөөн, хөл га- рын хөдөлгөөний зохицлыг сурсац байхад үндсэндээ брейк бүжгийг сурлаа гэсэн Үг шүү дээ! Зоригоо ах чинь ингэж ярьсан юм. Мэргэжил нэгт нөхөд нь «Зоригоо хөл дээрээ ганцхан эргэлт хий- гээд л хар хөлс нь асгар- даг» гэж ярихыг олонтаа сонссон. Энүүхэнд хашир, туршлагатай бүжигчин ядарна гэж үгүй нь мэз- дээж, Энэ бол хүч чадлын бус, гагцхүү сэтгэлийн хөлс юм шүү, хүүхдүүд ээ! ДҮРЭЭ ЯАЖ ОЛДОГ ВЭ? Энд ганцхан дүрийн ту- хай ярья. «Эмнэг сур- тагч» бол Зоригоогийн хамгийн хайртай дүр. «Эм- нэг сургагч» бүжгийг тайзнаа тавьдаг тэр зун Зоригоо малчин ахындаа амрахаар очжээ. Нэг өдөр ахынх нь хүү долоон нас- тай Гансүх эмнэг даага сургах болжээ. Гансүх азарга адууны зах руу оронгуут даага явган уур- галчихаж гэнэ. Тэгээд нэг хөлөөрөө довцог руу жий- чихсэн хамаг чадлаараа татаад л байж. Нөгөө хөл нь газраас хөндийрөн ал- дана. Энэ бүхэн Зоригоо- тийн сэтгэлд нэвт шингэн үлджээ. Хожим нь Гансү- хийн энэ хөдөлгөөнийг Зо- ригоо бүжгэнд амилуулж чадсан юм. Зоригоо ах чинь дүрээ ингэж амьдралаас олдог болохсор түүний бүжиг үзэгчдийн сэтгэлд нэнойр, үнэн байдаг юм ажээ. БҮЖИГЧИН БОЛСОН ТҮҮХ Зоригоогийн ээж уран нугаралт хийдэг хүн бай- жээ. Ийм болох юм. Түүний авьяас бүр зургаан настай бай- хад нь тодорчээ. Төрсөн нутаг Дорноговь аймгийй- хаа жүжигчидтэй хамт тоглолтоор явсан зургаа- тай хүү Архангай аймгаас «Сайшаалын үнэмлэх»э-тэй харьж ирсэн гэдэг. У гүй Зоригоо сургуулийн сурагч боллоо. Орос бү- жиг багшаараа заалгаж, концертод оролцох болжээ. Хүүхдүүд эмэгтэй хүн Л бүжиг хийдэг гэж бодсон ч юмуу Зоригоог үргэлж шоолно. Гэвч ор- хисонгүй. 1970 онд арван тавтай махлаг хүү ХБДС- ийн бүжгийн ангид элслээ. Шинээр хоёр, гурван бү- жиг сураад байсан үе. Нэг өдөр ангийнхан Нь «Чамайг Долгорсүрэн багш (БНМАУ-ын ардын Жү- жаягчин) асуугаад байсан» гэж хэллээ. Ингэж Зори- гоо хүү анх Долгорсүрэн багшийн үнэт зөвлөгөөг сонссон байна. Хожим нь ар- заадаг мж тү хөдөлгөөн сурах байснаа одоо тэр дурсан ярих дуртай. 3З0- ригоо 1974 онд сургуу- лиа төгсч, ангийнхаа 30) БХ Пинигийй. “д Хуваарилагдлаа. Зоригооги Д, Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. ЧИН СЭТГЭЛИЙН ЯРИЛЦЛАГА Асуулт: Бүжиг, ялангуяа нийтийн бүжгээр хүн хүмүүжил олж авдаг гэж та бодож байна. Харнулт: Мэдээжийн хэрэгт бүжиг хүнд асар өндөр гоо зүйн хүмүүжил олгодгийг хэн бүхэн МЭД" нэ. Нөгөөтэйгүүр нийтийн бүжиг нь хүнд, ялангуяа хүүхэд, залуучуудад ёс суртахууны хүмүүжид.ол- гоно. Охидыг хүндэтгэх, охидоо хайрлах, эмэгтэй хүний гоо сайханд татаг- дах сэтгэлийг тэндээс олж авна. | Одоо манай хүүх- дүүд тэр тусмааахлах ан- гийнхан нийтийн бүжгийг чохид, хөвгүүдийн. харь- цааны дээд илрэл» мэт ойлгодог явдал байна. Асуулт: Зүй нь энэ бол амьдралын хэм хэмжээ байх ёстой биз дээ? Хариулт: Тэгэлгүй яаз- хав. Ямар ч үдэшлэг дис- котек дээр охидоо урьж бүжиглэж болно. Зөв урих, зөв бүжиглэх, зөв ёслох ёслол хамгийн чухал. Энэ бүгдийг бүрэг ичимхий зангийн наана л гаргаж тавих хэрэгтэй. суулт: «Заавал сурах арван бүжигэийн жаг- саалт гарчээ. Эдгээрийг сурахад насны зааг гэж байна уу? Хариулт: Миний бод- лоор зааг байх ёсгүй. Ганц- хан үүнийг сурах болом- жийг хүүхдүүдэд олгох хэрэгтэй. Баатарчуудыг бүжгийн урлагаар хүмүү- жүүлэх явдал хангалт- түй байх шиг санагддаг. Аль ч бүжгийн дугуйланд ихэнхдээ пионерүүд л су- ралцаж байна. Нийтийн бүжгийг «насанд хүрэгч- дийн» гэж ойлгох нь учир дутагдалтай. Гадаад оронд тоглолтоор явахдаа би олон үдэшлэг дээр бүжиглэж үзсэн. Тэнд хүүхдүүд эцэг эхийнхээ хамт л бүжиг» лэж байдаг юм билээ. Асуулт: Өөрөөр хэлбэл аливаа урлаг хувь хүнд насны зааг харгалзахгүй- гээр үйлчлэх ёстой байх нь ээ дээ. Харнулт: Миний бод- лоор бол тийм. Хэрэв ур- лагаар дамжуулж, эцэг эх бид үр хүүхдийнхээ сэтгэлийг Ойлгохгүй бол үргэлж тэд санаа бодлоо Оиднээс нууж явах болно. Магадгүй энэ хаалт оло: хүүхдүүдийн алдаа оноо- ны шалтгаан ч байж бо- лох юм даа... Асуулт: Та бүжигчин хүний хувьд хөвгүүдэд хандаж эр хүний | сэтгэ- лийн үг хэлнэ үү? риулт: Бүжиглэх соёлд уйгагүй суралцац- гаа! Ингэхийн тулд эх- лээд охидтой харьцах харь- цаагаа хэвийн болгох хэ- рэгтэй. Ангийнхаа нэг охинтой гэрт Нь очиж уулзсанаар «тэр хоёр учир- тай болжэз» гэсэн хэл ярна гарах нөхцөлийг юу- ны урьд халах хэрэгтэй. Энэ талаар ангидаа хэлэл- цүүлэг, маргаан зохиож Ч болно шүү дээ. Охид өлөө- дөр та нараас элдэв харш Үг ярна тоглоом тохуу хү- лээгзэгүй. "Энэ болгонд нараас шалтгаална. Ээжийгээ, эгчийгээ хайр- шигээ охидоо хайр. слаж яваарай! Тэгж гэмээ нь жинхэнэ эр хүн болно. Ш. УЯНГА » ? Ч сонины зөвлөл 2 хан, Харин яаран тарсангү Нэгдүгээр улирлын ам- ралт эхэллээ. Сургуулийн р алхвал «Ура! хөг- жилтэй -амарцгаая» гэсэн үг дурайж байлаа. Үүний доод талд сургуулийн саг- сан бөмбөгийн аварга шал- гаруулах тэмцээн болно. Одоогоор тайман баг тэм- цээнд оролцох мэдүүлгээ өглөө. Эдгээр багаас 7, 8 дугаар ангийн «А», «Б» бүлгүүд чөлөөт цагаараа чамбай бэлтгэл хийсэн Су" раг байна. Тэдний хөгжөөн дэмжигчид ч Чамгүй бэлд: сэн гэнэ, Тийм болохоор хожил авахад багтаа бага- гүй дэм болно. «Тэмцээн 11 цагаас эхэлнэ. Цагаас хожидсон дэмжигчид зог- сож үзнэ шүү» гэсэн бай- лаа. Түүний баруун талд «Уран охидын уралдаан- Хичээл дуусав- Нийслэлийн 47 дугаар С Мөнгөө яах вэ? -- Одоо даавуу 2вч Х хийж өгье! Амралт эхлэх нь энэ Эд. ургуулийн 8. Тэдэнд ярих зүйл гарчээ. амтлагийнхаа тай, Утас, зүү, хайч лхээ рэгтэй. Хэн юу хийж сурс- наа харуулах энэ урал” даанд хөвгүүд ч Орж бол» но» гэсэн байв. Энд бас «Дархан, мужаан хүүх» Дүүдийн хийсэй бүтээлийн үзэсгэлэн гаргана. Шал- гарсан бүтээлийн зэнийг бялуугаар шагнана» гэжээ. Цэнгээнт бүжигтэй. Номоор нь цэвэр сайхан бүжсэн охид, хөвгүүдийг цирк үзэх тасалбараар урамшуулна. Амралтын гурав дахь өдөр манай бүлгэмийн пио- нерүүдийн өөдөс хаягдал ашиглаж хийсэн барааны зах ажиллана. Эцэг, эхчүүд дээ дуулгаарай. Манай за- хаас хэрэгтэй зүйлээ ху далдаж авахыг урьж бай- на. Хамгийн цэвэрхэн ХЭ- рэглэсэн сурах бичгийн үзэсгэлэн нээгдэнэ. Орол» цохыг хүссэн шпнонерүүд амралтын тав дахь өдөр сурах бичгээ авч ирж сур” гуулийн улаан буланд зас- сан ширээн дээр өөрсдөө байрлуулаарай гэсэн З4р- лал байв. Эдгээр зарлал, урилга тус бүр утга са- наандаа тохирсон зураг чимэгтэй, ур чадвар сай- Ө-гийн «Гэ авнгийн- бүжигчдэд дээл Цалинг нь өөрсдөө авлаа. --Түрүү сард цалингаа хувааж автал нэг хүүхдэд 4- 5 төгрөг л ногдсон гэнэ. рахаар шийджээ. тын тэргүүний бүлэг болж, раа амарчээ. нана аа гэж юм. ЗУРАГ ДЭЭР: Бүлгийн зөвлөлийн хдүүдтэй ярилцлаа. Тус ангийнхан сургуулийн-н Үйлчлэгчийн цэвэрлэх талбайг хариуцан авчээ. тай байв. «Эрүүл агаар эм» явган аялалтай. Аялалд оролцогчид байгаль орч- ныг хамгаалах бяцхан шог гараа бэлдээрэй. Харин хөнгөн зууш, ундаа авч явах тул бөглөө, цдас мэ- тийн хог хийх сагс, саваа битгий мартаарай гэж бич” сэн бөмбөрцөг хэлбэртэй, дүүжлэх оосортой зарлалч бас байв. Өсвөрийн тогоо” чийн уралдаан болно, Тө- рел бүрийн хүнсний ногоо- гоор хийсэн хэний зууш амттай байх бол доо! Ам- саж үзсэн олонхийн сана- лаар байр эзлүүлж дурс- галын медаль өгнө гэжээ. Аятай, тавтай, хөгжилтэй амрахын тулд инонерүүд ингэж өөрсдөө санаачилга гаргасан хэрэг. Тэдэнд энэ тухай хэнч зөвлөсөнгүй. Нийтээрээ хэлэлцэж нэг л мэдэхэд сургуулийн үүл ний өргөн чөлөө, дүүрэн зарлал болсон байна. Пионер бүр, бүлэг бүр өөрсдөө шинэ хэлбэрийн ажил сэдэж хийдэг бол юутай сайхан. Тэгтэл пиО- нерийн ахлах удирдагч, ангийн Бүгд нэг дороо багшийг харж «Тэд Тэгэхээр нь хэ Энэ ангийн Сурагчид өнгөрсөн жил Хо- «Найрамдал» зусланд ангиа- амрах яасан сайхан гэж С4- бүлгийн зовлөлийн ахлагч А. Хишигт ярьсан л бидний амралтыг Хөг- жилтэй болгох ёстой» гэж боддог, тэгж сурсан байдал нэлээд байх юм. Дээр өгүүлсэн шиг С8- наачилгыг нэгч сургууль, бүлгэм гаргасангүй, Хүүх- дүүд өөрсдөө амралтаа ин- гэж зохион байгуулдаг бол мөнч сайхнаа гэсэн үүд- нээс сурвалжлагч өөрөө санаанаасаа зохиосон юм. Гэвч ийм идэвхтэй бүл- гэм, бүлэг, пионерүүд байж болох юм гэж санаад нийслэлийн хэд хэдэн сур” гуулиар орлоо, Тэдний нэг нь 40 дүгээр сургууль, бүлгэм юм, Хаалгаар орон гуут хана, самбар ширтэв. Амралтын тухай нэг Ч үг, үсэг байсангүй. Энэ тухай нэг ч хүн санаа тавь" сангүй гэж үү! гэж санаад пионерийн танхимд орлоо. Пионерийн ахлах удирдагч Г. Нямсүрэн, Д. Туяа хоёр сууж байв. Тэд пионерүү” дийнхээ амралтаар зохиох ажлын төлөвлөгөөг машин- дуулснаа үзүүлэв. Нийтдээ 15 арга хэм- жээ тусгагдсан боловч энэ тухай одоогоор нэг ч ПИО- нер мэдэхгүй гэв. Төлөв- өхдийнхөө дунд. Д. ЦҮРЭВДОРЖИЙН авсал гэрэл зураг ” гах хэрэгтэй рэгтэй зүйлдээ 3а- ахлагч А. Хишигт 6 дэхь Жилдээ Х-68 (2438) 1889 оны 11 дүгээр сарын 4, БЯМБА Үнэ 10: мөнгө лөсөн ажил нь эхлэх өдД- рөө л сурагч, пнонерүүдэд мэдэгддэг ажээ. 4 Тийм болохоор хувь хүн бэлтгэлгүй очиж оролцсон болоод л өнгөрдөг, ажил зохиосон болж тэмдэглэгдс, дэг ажлын хуучин арга хэлбэр хэвээр л байна. Зоос хиох ажлынхаа зар, мэдээг эртнээс хүүхдүүдэд ХҮР" гэж тэдний санаачилгыг өрнүүлбэл мөн ч тустай байхсан, Хүнд хүрч ажил, лана гэдэг нэг талаар хийх ажлынхаа тухай эртнээс олон нийтэд мэдэгдэж,тТэдД- нийхээ идэвх чармайлтыг өрнүүлбэл бүхэнд хүр- тээмжтэй болно. Нөгөө та- лаар пионерүүд биеэ бэлт- гэж яаж оролцохыгоо бас бодно. Тиймгүйгэзс болж олонх пионерүүд оролцог- чийн идэвхгүй байдал гар” гадаг тал их байна. Үүнээс болоод идэвхтэй, идэвхгүй хэсэг гардаг ч байж мэд- нэ. Бүлгэм, бүлгийн пноне- рүүдээс хийсэн ажлынх нь тухай асуухад ҮГ дуугарч чадалгүй дэмий бүлтэлздэг. Олныг хамрах аливаа аж- лын зарлалыг ч атугай сэт- гэл зүрхэнд хоногшин үл: дэх үгээр бичсэн байвал хэн хэнийх нь нүүр улайх, гүй байхсан. Энэ талаар пионерүүд өөрсдөө их санаачилга гар: байна. Өөрчэ лөлт шинэчлэлийг өөрөөсөө эхэлж гэмээ нь пионерийн байгууллагын ажил шинэ агуулга, хэлбэрээр баяжиг на. Бусдын гар, идэвх 87 наачилга, санаж сэдэхийг хүлээж сурвал амьдрал, хөдөлмөрт өөрийгөө мөн 4 тийм байдлаар бэлдэх боль но. Нийслэлийн 40 дүгээр сургуулийн пионерийн хоёр удирдагч цаасан дээр төлөвлөсөн ажлаа «амьдэ болгохын тулд пионерүүд:| дзэ хүргэх зарлал мэдээл, лээ сонин хэлбэрээр гар, гана гэж амалцгаав. Ганц хан 40 дүгээр сургууль Ч биш нийт сургууль бүлгэм энэ талаар шинийг санаж сэдэх хэрэгтэй байна. Амралтын долоохон хӨ: ног амархан өнгөрөх НЬ мэдээж. Харин сэтгэлд Х9- ногшин үлдэхээр шинэ хэлбэрийн, баялаг агуул- татай ажил их л хэрэгтэй байна. Сайхан амрахад санаж сэдэх зүйл бишгүй дээ Л бий. Хөгжөөнтэй амарч СУ” рах нь хүмүүжлийн нэг үн” дэс юм. Хүүхдүүд та нар үүнээс хойш . амралтаа өөрсдөө аятай тавтай өнгө" рүүлэх арга ухааныг гар- гах байх гэж найдаж байг на. Өөрөө санаж сэдсэн бү? хэн нэг Л аятайхан байдаг юм. Манай сурвалжлагч 7 Г, НЯМАА - Хүүхдийн нийгмийн асуудлаар | “Энэ хаварсан, Олон улсын пио« мерийн «Найрамдал» лагерьт амарч байсан Баянхонгор аймгийн Заг сумын дунд сургуулийн пио- нерүүдтэй ярилцаж суутал, -- Та хүүхдийн хөдөлмөрийн тухай бичихгүй юу? гэлээ, Чухам яагаад ингэж асуух болсонд гай- хан учрыг лавлавал, - Ажил хийхэд мөнгө өгдөг биз дээ гээд, намрын (1988 оны) ургац хураах ажлын үеэр манай сургуулийн 6--8 дугаар ангийн Сум, нэгдлийн захиргаа ч гайгүй ажиллаа гэж ярьж басан. Сумын эдийн засагч, ня-бо, агрономч нар хүүхдүүд минь сайн ажиллаад байгаарай. ,Бид та нарт ажлын хөлс өгнө гэж амалцгаасан. Гэтэл одоо хүртэл мөнгө өгөө- гүй байнз. Томчууд биднийг Ин- гэж хуурч ажил хийлгэх нь зөв гэж үү? Хөдөөний хүүхдүүд маш | их ажил хийдэг. Харин хүүхдийн хөдөлмөрийг үнэлж үзэхгүй байгаа нь их ха- рамсмаар юм гэж ярьж билээ. Тэгэхэд би энэ яриаг тэмдэг- | лэж аваад л өнгөрсөн юм. Ганц нэг сургууль дээр ийм юм болдог байх. Тэр бүхнийг нийтээр зарлан сонинд бичих хэрэггүй биз. Ер нь Т эд бичлээ гээд ямар үр дүн гарах билээ дээ гэж тэр үед бо- | дож байжээ. Энэ намрын ургац хуйаах аж- | лын үеэр Ховд аймагт сурвалжлах | ажлаар очлоо. 1 Өндөр ургац хурааж авсанан- ги хамт олон, найз нөхдөө хошуу- хүүхдүүд, ээж аавтайгаа хамтран гэрээ түрээсээр ажилла- | сан багачуудын тухай дэвтэртээ | тэмдэглэж авсансан. Уулзсан хүүхэд бүр хийсэн ажлаа ба- | хархан ярилаа. Зарим нь тон ноор ч, килограммаар ч төлөв- | лөгөөгөөэ. давуулж, нэг хэсэг НЬ талбайд ширхэг төмс, сонгино Ч | хаяж гээхгүйг хичээж байгааг хар- сан хэн боловч үнэхээр хүүхэд хї гэж үү гэж бахархмаар. Тийм ээ. “Үнэхээр хөдөөний | хүүхдүүд их ажилсаг. Хаврын төл ! бойжуулах, намрын ургац хураах, | зуны сүү сааль бэлтгэх гээд улс орны чухал шаардлагатай ажил | бүхэнд пионер сурагчид их хувь | нэмэр оруулдаг. Харин хэн гэдэг хүүхэд хичнээн Хэмжээний ажил хийж, юу бүтээв гэдгийг тэр болгон дүгнэдэггүй нь Л харамсалтай. Ховд хотын 10 жилийн ЇЇ сур- гуулийн захирал Л. Эрдэнэс нам- рын ургац хураах ажилд пионер сурагчид хэрхэн оролцсоныг с0- инрхож билээ. Эрдэнэбүрэн сумын ногооны тал- байд 200 хүүхэд ажиллаж 10-га- гийн төмс хурааж өгсөн. Долду- гаар ангийн арван НЭГЭН ОХИН колиы үйлдвэрт долоон хоног ажлллаж 650 хайрцаг задалсан. Долоо, наймдутаар ангийн 30 хүү- пионерүүд их сайн ажилласан юм. Л Ажил хийхэд мөнгө өгдөг үү? хэд дундын үйлдвэрийн ногооны нэг га талбайн төмсийг хураасан гээд Олон Сайхан жишээ хэллээ, Зөвхөн нэг сургуулийн нийт хүүх- дийн тал хүрэхгүй хувь нь Л гэхэд ийм их ажил хийжээ, Ажил сайн хийсэн болохоор өгөх хөлс нь мөн муугүй байж таарна. Гэтэл Эрдэнэ захирал тодорхой ха- риу өгч чадсангүй, 7-гийн «Б» ан- жээлийн аж ахуйд ажилласан 81 сурагч долоон хоногийн турш унь нь байнга уначихдаг шалгүй гэрт амьдарч ургац хурааж байжээ, Дулаан намар байсан учрзас л хүүхдүүд даарч хөрөөгүй байна, Хоол унд ямар байв гэхэд гай- гүй гэхдээ төлөг өгч байсан гэлээ. Захирлын ярих нь хүүхдүүдэд хамгийн тарган хонь өгч байсан гийн 11 охин 650 хайрцаг задалс- ны хөлсөнд 650 төгрөг авах ёс- той гэнэ. Өгөх өгөхгүйг мэдэх хүн алга. Мөнгө өгөхөө байг гэхнээ ажил хийж байгаа хүүхдүүдийнхээ хөдөлмөр хамгаалал, байр хоолны асуудлыг анхаармаар. Гэтэл бас л хайнга ханджээ. Дундын үйлд- вэрийн ногооны талбайд ажилла- сан гучин хүүхдийн хувьд ажлын эхний өдөр хоол ундгүй өнжжээ. Ажил хийлгэж байгаа ногоочин нь хооллох ёстой гэнэ. Гэтэл хүүх- дийн Хоол унд Ямар байгааг с0- нирхсон хүн тэр болгон олдоогүй бололтой. Эрдэнэбүрэн сумын тэ- гэх юм. Сурагчдын ярьсан, захир- лын хэлсэн хоёр ингэж л зөрөөд байв. Хүүхдүүдийг гэрээ ёсоор хөдөлмөр хийлдэхээс биш. тэд яаж амьдарч байна, ямар хоол идэж байна. юу дутагдаж байгааг нь асууж лавлах хугацаа захи-. ралд лав байсан байх. Зөвхөнэнэ сургууль дээр ийм байсангүй. Ховд аймгин 10 жилийн 1 сур-”байна. Тэгж байж л бид хүүхдийг гуулийн 10-ын «Г» апгийнхантай уулзахад ч ийм л яриа болсон. Тэд Дарви сумын усжуулалтын систем дээр 10-ын «Б» ангитай хамт ажиллажээ. Томчууд аа! Үүншй анхаарна. уу! -Хоол унд, байр байв гэж асуухад, -Майхан их тохь муутай амь- дарч байсан. Халуун зунаар нэг адуу өгсөн гэж ярьж билээ. Үү- гээр Ч зогсохгүй шороо байнга босч шуурга тавьж байснаас ус нь булингартаж олон хүүхдийн гэдэс өвдсөн байна. Энэ бүхнийг сууц ямар сургуулийн захирал Б. Борхүү мэдэж байсан уу? Хүүхдүүддээ томчууд бид ин- гэж л ханддаг болж. | Хүүхдээр ажил хийлгэж сургууль хэдэн төгрөгтэй болохыг л бодохоос биш тэдний эрүүл мэндийг хамгаалах тухай санаа зовдоггүй явдал хаа сайгүй байна. Энд зөвхөн сургууль буруугүй юм. Ажил хийлгэх бо- лохоороо хөл алдаж байдаг ат- лаа өгөх болохоороо гар татдаг сум, нэгдлийн удирдлагууд бас буруу- тай. Унаа. дулаан орон байр, амт чанар сайтай хоол ундаар хангах үүрэгтэй гэдэг мөртлөө түүнийгээ биелүүлэхгүй байгаа сум нэгдлийн л буруу. Ховд хоФын 8 жилийн! сургуулийн пионерийн ахлах удир- дагчтай уулзахад, --Ховд сум, нэгдлийн захиргаа хүүхдүүдийн маань ажлын хөл- сийг өгөхгүй гээд байна. Гэхдээ би ямар Ч байсан авахыг л бод- но гэж ярьж байсан. Ус нь сургууль, сум хоёр аж- лын хөлс өгөх талаар тохиролц- сон ажээ. Эхлээд сайн ажиллаг Бид өгөлгүй яах вэ гэж Ховд су- мын удирдлагууд хэлсэн гэнэ. Хүүхүүд Ч сайн ажиллаж, Зөв- хөн ганцхан жишээ хэлэхэд тус сургуулийн зургадугаар ангийн сурагч ЇК. Лодоохүү. А. Серегжан нар 10 тонн сонгино хурзахаас 14 тонныг хураажээ. Ингэж ажил- сан хүүхдүүдэд яагаад мөнгө өгч болдоггүй юм бэ? Нүүрээ холц- рууттал, гараа халцартал ажиллаж байгаа хүүхэд багачуудын хөдөл- мөрийг яагаад үнэлж дүгнэдэггүй юм бэ? Ер нь манай хүүхдүүд ямар ч ажлаас шантардаггүй. Хүнд хэ- цүү Ч бай. хоол унд хомсхон Ч гэлээ хүүхэд багачууд маань ур- вайж, гутралгүй ажиллаж чаддаг. Хий ч чадна. Хийж л байдаг. Ер нь хөдөөний хүүхдүүдэд хөдөлмө- рийн хүмүүжил гэгч чухам юу боло- хыг тайлбарлан ярих ямар ч шгард- лага байхгүй. Тэд тэртээ тэргүй үүнийг сайн мэднэ. Харин тэдэнд зориулсан хөдөлмөр хамгааллын дүрэм, пионер сурагчдын хөдол- мөрийг үнэлж дүгнэдэг систем, хө- дэлмөрийн норм, хөлсний тариф боловсруулах шаадлага хүүхэдтэй ажилладаг бүх байгууллагын өмнө эн тэргүүнд тавигдах хэрэгтэй хөдөлмөрт дуртай. хөдөлмөрийг хүндэтгэж сургах билээ. Манай сурвалжлагч м. | БОЛД | НҮҮРС ЯАЖ. ГАРГАЖ то анд ий ли инийлииийнилийнилхйлиэн 2 « : ї ЧУ, 11 0 Нүүрс гэгдэх энэ сонин гялалзсан хар бодис хэ- дийд хаана яаж бий бол- сон юм бол оо, Энэ чинь чухамдаа мод, ургамал уу, хад чулуу юу? Энэ бүхэн батачууд та нарын сонир- хол татдаг үй олон зүй: лийн нэг Нь лав мон. "Газрын гүнээс нүүрсийг уурхайн аргаар малтаж ашигладаг шүү дээ. Тэг вэл энэ чинь газрын хөр- сөн доор өвс ногоо мэт ургаж байдаг. юм болов уу? Хэрэв нүүрс өвс но гоо шиг ургаад л байдаг- сан бол,түүнийг хэмнэх хэрэг байна уу гэсэн бо- дол хүүхдүүд та бүхний сэргэг оюунд орж ирэх нь лав. Одоогоос олон сая жи- лийн тэртээ манай дэлхий битүү ширэнгэн их ойгоор бүрхэгдсэн байжээ. Тэр үед газар дэлхийд ИХ өөрчлөлт (галав юүлэх): болж хаа сайгүй галт уул оргилон дэлбэрч гал шшо» роогоор бургилан ёстой л орчлон ертөнц оволзож байжээ. Энэ их өөрчлөл, тийн дараа газрын хөрсөн дээр байсан их ой мод, ач амьтад газрын хөрсөн дор орж дарагдсан байна. Түү- нээс хойш урт удаан ху- гацааны турш газрын гүнд байсаар өдий хүрэхдээ фи- зик, химийн шинж чанар нь сөрчлөгдөж бидний мэ- Дэх нүүрс болон хувирсан тэдэг. Ингэж нүүрс бий болжээ, Нүүрсийг газрын гүнд хадгалагдсан хугацаз- гаар нь насыг нь тодор- хойлж болдог юм. Хэдий- чинээ олон жил дарагдвал . тєдийчинээ Сайн чанарын он нүүрс болсон байдаг, Өө- рөөр хэлбэл урт Настай нүүрс нь нас богинотой нүүрснээсээ илүү илч гар- гаж шатдаг байна. /Кишээ нь: Танай гэрийн зууханд Багануурын нүүрс нэг ху- винг ХИЙЖ түлэхээс На» лайхын нүүрс нэг хувинг хийж шатаах нь илүү ИХ илч гаргана. Үүнээс үз- вэл орд газар, бүрийн нүүрсүүд харахад онцын ялгаагүй боловч шатаж эхлэх хэм, ялгаруулах ду- лааны хэмжээ нь өөр өөр байдаг байна, 3 Иймээс тэдний дулаан таргах чадварыг хооронд нь харьцуулж мэдэхийн тулд «нлчлэг» ГЭДЭГ ХЭМ" 1.2 РЭН . Монголын ард түм- ний олон зуун жилийн турш бүтээсэн оюун са. наа, соёлын их өв санд онцгой хувь нэмрийг оруулсан дэвшилтэт сэ- хээтний нэг бол говийн ноён хутагт, авьяас би- лэгт яруу найрагч Дул- дуйтын Равжаа билээ. Равжаа ХЇЇ жарны ха- рагчин гахай жил буюу 1803 онд одоогийн Дор- ноговь аймгийн нутагт ядуу ард Дулдуйтын гэрт төрж өссөн бөгөөд эцэг, эх нь туйлын ядуу учир гуйлга гуйж амь дардаг байжээ. Равжаагийн яруу найргийн авьяас бага наснаасаа тодорсон байна. Долоон настай Равжаа хүү | Дулдуйт ажаагийнхаа хамт ай- лын найранд очжээ. Гэнэт нх ширүүн бороо Ороод бүрээс нэвтлэн хоймор руу дусагл гоо- ж байхад бүрээс нь муу байтал үүдэн ту- шаа суусан хүүгийн дээрээс бороо зс Ггоо- жиз Энэ хөзгүүний дээ. 3 бороо эс хүүгээр тохуурхаж суутал тэрээр г цо- зоо сайхан їгоор, Б.ЖҮНОТИ 219) орохын цагт змээ нь хоймор юуны ялгаа вэ? Үхэл ирээд үхэхийн цагт Хєгшин гэмээ нь залуу юуны ялгаа вэ? шууд зохион лах үед найрын хү- мүүс мал гайхацга Ер нь тэрээр хүүхэд ахуй насандаа ямар нэг ахуй үест тохируулан дуу зохиож, ГҮР сан байдаг. Хойтон жил нь най- ман настай Равжааг тавдутаар ноён хутаг таар тодруулан өргөм- жилж, | Лувсанданзан» равжаа хэмэзэн нэрлэ жээ. Тэр ийнхүү бага наснаасаа хутагтаар өр- төмжлөгдөн шашны зүт- гэлтэн болсон боловч тэр цагийн хутагт, ху. вилгаадын адил ертөв- АВДАГ, жигдэхүүн хэрэглэдэг. Илчлэг гэдэг нь наг КГ нүүрсийг шатаахад ялга. ран гарах дулааны хэмжээг илэрхийлнэ, 1Кишээ нь: Налайхын нүүрсний: илч- лэг 3580-43890 ккалїкт з- файхад Багануурьнх 9200--8360”-ккал/кг бай- даг. Та бидний амьдарч байгаа энэ сайхан цэнхэр гариг нүүрсний. нөөцөөр баялаг боловч эрдэмтдийн судалгаагаар 300--500 жил хэрэглэх нөөцтэй гэж тогтоогджээ. Хүн төрөлх, төн нүүрсийг шатааж хэ- рэглэхээс гадна аж үйлд: Үүдэн “0 ша» цийн жирийн амьдра- лаас тасарч хоосон бя- салгалд орсонгүй. Чи- ний насан дээр яруу найрагч Равжаа эгэл жирийн ард түмний дунд хутгалдан амьдра- хын сацуу олон газар орноор явж, амьдралын сайн муу талыг биеэр үзэж өнгөрүүлэхийг эр, мэлзэж байжээ, Тэр арван дөрвөн настайдаа төвдийн нэрт яруу найрагч Ромбо Галданжгамцын зохиосон Дуу шүлгийг бүрэн су- дэлсан ба мөн тэр үе- дээ өвөр Монголын Бадгар хийдэд шавилан сууж, Чойрын ном үзэж эхэлсэн байна. Ийнхүү Равжаа бага наснаасаа хал үзэж, халуун чулуу долоож өссөнийхөө хэрээр өсвөр ахуй цагтаа ард олон- тойгоо ойр байж, эрдэм номыг нэгэн үзүүр сэт- гэлээр шимтэн үзсэн нь хожмоо гайхамшигт сургаал. шүлзг, дуу. нууд бичиж, үеийн үед мөнхлөн үлдээхийн эх сурвалж болжээ. Одоо уншигч та нар- таа Ноён хутагтын «Бяцхан хөвгүүндээ зо» риулсан сургаал»-ын г толилуулья. «.Биеийн цээрлэл хэмээвэл: элдэв улстай нүүр учрах, гар барил- цах, хушуу холбох, чан- галах явдлыг маш тэвч. Хэлний цээрлэл хэ- мээвэл: худал бардан хөөрөлхөх үг, ХОВ, ЗУ: сар, самуун олхно үг эдгээрийг тэвч. Сэтгэлийн цээрлэл хэмээвэл: хар хор, атаа мөчөөрхөл, тэнэг мун- хаг омог, Харам сэтгэ- лийг зогсоож алдрыг бүү эр. Үзлийн цээрлэл Хэ- мээвэл: сайн муу, ноён албат, олон улсыг зөв бурууд гөрдөж санах, саваагүй шийдэхийг шууд тэвч. Ганц өөрийн бие, хэлийг шүүмжил, Явдлын цээрлэл хэ- мээвэл: хэрэгтэй хэрэг- гүй олныг шүтэхийг ВЭ? вэрийн хамгийн чухал түүхий эд болгон ашигла. даг учраас хар алт хэмээн хүндэтгэн иэрлэсэн юм. Манай улсын нэг жилд хэ- рэглэх нүүрсийн хэмжээ жил ирэх тутам нэмэгдэж байна. Энэ үнэт түлш нө» хон сэргээгдэж чаддаггүй учраас та бидний ашигла, сан хэмжээгээр хорогдож багассаар байна. Танай сургуулийн хамт олны хэмнэсэн нэг тонн нүүрсээр 1400 квт: цаг цахилгаан эрчим хүч, эсвэл 8,5 гкал дулаан үйлдвэрлэж байна, Энэ эрчим хүчээр 12 гєг цөөлж, сэтгэл, суудлыг бататга. Нөхрийн цээрлэл хэ» мээвэл: үнэн үгийг хө- сөр орхин биеэ өмөөрөх, шударга хүнийг буруу- гаар үзэн, олзонд улан- гасах, өшил хартай тийм улсаас холд... Идээний цээрлэл хэ- мээвэл: асар хурц, асар шимгүй, махбодид хор той, амтаар хуурах хоол хийгээд самуурах архи, бузар тамхц тэргүүт нийг тэвч Усгаа номхон, ам бөхтэй, харгүй, хичээл ихтэй, үг авах ачийг мэдэх тийм нөхөртэй ханилж явагтун! ..Усны дотор бойж- сон загасаар үлгэр авч аавын ачийг, ус гэж таниад эпэхүү сурга4- лыг ус мэт амталж хад- гал!..» Говийн ноён хутагт Одоог хүртэд хадга» лагдаж ирсэн ноён ху- тагтын өч төчнөөн сур» гаал шүлэг нь хүмүүж- лийн ач холбогдлоо огтхон ч алдаагүй бай- гаа бөгөөд эдгээрийн дотроос өсвөр насны та нөхдөд зориулсан сур, гасан дээрх сургаал нэ-- гэн үнэт сургамж болно гэдэгт итгэнэ. /Ингээд бяцхан өгүүллээ. түүний «Сэтгэлийг амраагч ор- шив» айлтгалын Нарны гэрэл хурц ! болоход Үүлгүй бол нэн сайн Насны багад эрдэм сурахад Залхуугүй бол даанч сайн .Хүчилснээс эвийг нь олбол хямд Хэрэлдсэнээс учраа хэлэлцвэл шулуун ..Үзэд явдал, санаа таарвал Ганц хүн ч бол нөхөр Үг үгээ эс дагавал Олон хүн ч бол дайсан Залуу нас өнгөрсөн хойно Эрдэм сурахад бэрх... хэмээх сургаалаар өн- дөрлөж, хичээнгүй эрд- мийн түмэн үр дэлгэрч, зөв санаа бат оРШИХЫН ерөөл тавьяа. Ш, УЯНГА руй тонн гурил, эсвэл 2,0 тонн "нарийн боов, эсвэл 200 хос гутал эсвэл 210 хэвлэлийн хуудас ном үйлдвэрлэхэд хүрэлцэх юм. Иймээс хүүхдүүд та бүхэн гэнэ үнэт түлшээ хайр” гамтай зөв хэрэглэж хэмнэж сурах нь та нарын болон та бүхний хойч ирээ- дүйд асар их ач тусаа өгөх ариун үйлс билээ, Түлш, эрчим хүчний ул- сын хяналтын газрын улсын байцаагч Д.НАРАНГЭРЭЛ Ямар нэг нэрийг цээр- лэх явдал аль ч үндэст- 1 лийг танин мэдээгүй, түү- нийг ер бусын аймшигт хүчин гэж үзэж байснаас гарсан байна, - Ган, зуд, үер усны аюул зэрэг байгалийн айм- шигт үзэгдэл болсны дараа чилж «хайрхан», «богд» гэж цээрлэн нэрлэдэг бол- экээ. Зарим өвчний нэр, ан амьтны нэр, зарим нууц газар, олон улсын харил-- тэнд байсан уул толгод, газар усны нэрийг өөр, цааны үүддВзэс нэрлэх ал- багүй зүйлийг өөрчлөн нэрлэдэг ёс бий. | Манай ард түмний эрт- нээс нааш цээрлэсээр ир- сэн зүйл бол хараал зүх- лийн бүдүүлэг үг хэллэг юм. Хараалын үгийг шууд хэлэхийн оронд «тосоор гоож», «буянаа эдэл», «заяа нь дэлгэр», «Насаа цэм», «өлзийгөө өргө», «өлзийгөө нэм» зэрэг ут га шилжүүлэн зөөлрүүлж сайнаар хэлж цээрлэдэг ёс яриа, бичгийн хэлэнд хэвшсээр байна. Эцэг эх болон төрөл са- дангийн хүнтэй ижил нэр- тэй хүний нэрийг х цээрлэдэг. Тийм «Нэргүй» буюу нэрт», «Аавын «Ээжийн нэрт» гэж цээр- лэн нэрлэдэг. Өөртгїїгөө адил нэртэй хүнийг «Амь- даа» гэдэг. ний хэлэнд байдаг. Нэр үеийн турш нэг нэгэндээ цээрлэх нь эрт дээр цагт элдэв нэр хоч өгөхийг 80 хүмүүс байгалийн үзэгд- цээрлэдэг заншилтай. «алах» гэдэг үгийг маш их цээрлэж гөрөөлөх, ан- гуучлах, авлах, анд явах зэргээр хэлдэг бөгөөд мал алж, хүнс хоолоо авахдаа мал төхөөрөх, хонь гар- НЭР ЦЭЭРЛЭХ ЁС цү! Алтанцэцэг, С. Бямбацэцэг хоёр Сайншанд хотын 10 жилийн нэгдүгээр сургуулийн 1 ангид сурдаг. Зөв- лөлтийн барилгачин ах, эгч нарын барьж бэлэглэсэн ДО- туур байрны тохилгийг хэлэх үү, найз хоёр Хичээлдээ улам мэрийлттэй сурах болжээ. М. НАВЧААГИЙН авсан гэрэл сураг Балааааааалаааааааааааааааааааа аас РЧ Манай ард түмэн слон Амьтны амь таслах гах, хонь хийх, хүнс авах. ямаа муулах, шөл гаргах гэж аль болохоор цээрлэл ярьдаг. Муухан утгатай үгийг шууд хэлэхгүй өөр үгээр зөөлрүүлэн хэлдэг. 7Кишээ нь) сохрыг нуд муутай. нүд барагтай, нүд тааруу: хан, дүлийг чих хатуу. хатуу чихтэй, сонсгсл муутай, хүн, амьтны үл ялих доголонг мижилзүүр, сүйтэнгэ гэж ярьдаг. «Бүгдээрээ хэлглцвэл буруугүй Бүлээн усаар угаавал хиргүй» «Олны дотор үгээ шинж, Ганцаараа явахдаа сэтгэлээ. шинж» «Гадагшаа явах Хүн “амаа хичээ Гэртээ үлдэх хүн : галаа хичээ» ф Б. САРАНТУЯА 1. ьд В. -И. Лениний нэрэм- жит МПС-ын Төв Ордны дэргэд утга сохиолын «Бөм- бөр» нэгдэл, хи чээллэж байна. Утга зо- яас»ь булаидаа нийтлэв. БЭЭЛИЙ Энэ үстэй бээлийг Ээж минь оёж өгсөн юм Гадаа хүйтэн байвч Гар минь даараагүй Энэ бээлийд Эзжийн минь сэтгэл шингэсэн юм Энэ үстэй бээлийг Ээж минь оёж өгсөн юм. , Усны зөөлхөн долгионд Удаан байж нүүрээ тольдлоо Усанд байгаа миний хажууд Уяхнаар нар инээмсэглэж байлаа Хөх тэнгэрт нисч байгаа Хөөрхөн тагтаа: хөвсөөр ирлээ Уудам дэлхий бүгдээрээ Усанд багтсан ч юм шиг Усанд багтсан сайхан хорвоог Энэ хэвээр нь л байлгаасай! Ж, Жаргалсайхан хүүх- дийн зохиол сонирхон орол- дож анхны номоо «Зур- гийн дэвтэр» нэртэй хэв- дүүлжээ. хүүхдүүд та нарт бас Эр хүний ёсоор цэргийн аа нэр төртэй хааж сиийхээ дээр 22 ЯЛАЛТ АВЧИРСАН ХҮҮ Үйсэл саваар дүүрэн ЦЭЦГИЙГ лав Өргөн оруу. Үзэсгэлэнт ойг аваад ирсэн юм шиг Үнэр яь сэнгэнэв, Баатар эрийг өнөөдөр Инденс--14140 ЭНХ ТАЙВАН ГЭЖ ЮУ ЮМ БЭ? Энх тайван гэж юу юм бэ? Энх тайван гэдэг чинь Цэлмэг тэнгэрийн цэнхэр тагтаа Цэцэглэж байгаа цэцэгсийн “дэлбээ Шинэ хотын цонхны гэгээ Шижгэр бүтээлийн амжилтын цуурай Энх тайван гэж юу юм бэ? Энх тайван гэдэг чинь Үрээ хайрлах эхийн сэтгэл дэвжээх хүний хүсэл Инээлдэж байгаа хүүхдийн Үйлсээ дуу, Энхийг хүсэгч. хүмүүсийн . суу. Г.ОТГОНЦЭЦЭГ эмээдээ Хар бага наснаас минь Хайрлаж энхрийлсэн эмээ минь Өөдөсхөн жаахан байхаас минь «Үрийн минь үрдээ» гэж Үлэмжийн хайраар хайрласан Үсэн буурал эмээ минь Хоймрын чинь наран : болсон охин чинь Хотны тань гэрэл болсон 3 ач чинь Арвин эрдмийн мөрийг ь хөөж явна Ардын сургуулийн шимийг хүртэж явна Хурууныхаа өндгийг 3 цоолон байж Хурганы арьсаар эсгэн байж Оёж өгсөн дээлийг тань Байрны хүүхдүүд эргэж Гоёхон цагаан дэлбээт Голт борын цэцэг авчрав Дайн тулалдаанд орж яваагүй Дархан хилээ хамгаалж є зогсоогүй Дөнгөж тэр арван хоёртой Дөрөвдүгээр ангид сурдаг Өсвсрийн сагсан бөмбөгийн Өрсөлдөөнт улсын : тэмцээнд Жирийн нэг довтлогчоор ИГгД дамжуулж явсан . Ширүүн тоглолт төгсөх ойртоход Шийдвэрлэх оноог тэр хийсэн юм Ингэхдээ манай довтлогч Эвгүй гишгэн унасан юм Ямар их үнээр Ялалт иудгийг мэдсэн юм. Онцолж хадгалсаар л байна. Энэ хорвоогийн сайхан Э Энэрэл хайрын дээжийг Эргүүлээд тандаа барья Энэхэн биеийг минь өсгөсөн Хамгаас их ачийг тань Хариулж яахан барах БУР -лы -0222 билээ, Б. ЗОЛЗАЯА ААВ, ЭЭЖ Алагхан хорвоод мэндлээд Ааваа л гэж хэлд орсон Алдрайхан жаахан байхаасаа Аавынхаа хайранд өссөн, Энэхэн хорвоод мэндлээд Ээжээ л гэж хэлд орсон Энхрийхэн жаахан байхаасаа Ээжийнхээ хайранд өссөн, Энхрийхэн охин чинь Ээж, ааваараа бахархана. Арвин эрдмийн оргилд хүрч Ачийг тань хариулна. С.МӨНХТУЯА МУУЖГАЙ Хүүхэд бидний хайртай Хөөрхөн муужгайг хараач! Хашаан дээр суугаад Халтар савраа долоож || Ч байна, Айлын жаахан Баяраа Алаг хөөрхөн муужгайг Айлган сүрдүүлж хөөгөөд ХАРАМЛАНА ГЭДЭГ Үзүүлээ ч найз аа Үзүүлээ ч найз аа Үгүй. үгүй Үнс болно Харуулаач найз аа Харуулаач найз аа Харвал хөө” Хальс болчихно Үзсээн найз аа Үзэм л байна шүү дээ Харсаан найз аа Хар чавга л байна шүү дээ Үнэн л байгаа даа Үзүүлээгүй байтал ”“Үзлээ гэж үү? ЛАраас нь зангаж байпа, Хөөрхөн ааштай муужгайг Хөөж бүү зодоорой Аяы нь таацуулан эрхлүүлж Амьтны үрийг хайрлаарай. к Р. УНДРАМ АНХНЫ ЦАС Хөвсийн буух цасан ширхэгүүд, Хөөцөлдөн ХӨӨЦӨЛДӨН наадна. Хөгжилтэй бяцхан хдүүд 3 хүү: Хөөрөн баясан гүйлдэнэ. Цав цагаан цасан дээгүүр Цанаар гулгана. Хунгар тогтсон цасан д Хөсгийн жолоо суүсэна о09 О,00 о о Н. ГАНЧИМЭГ ЦАС Цас цас цас Хаялан хаялан орно Хөвчийн бяцхан гацуур Хөр цасалд далдарчээ, оос - Хачин юм даа Харуулаагүй байтал Харлаа гэж үү? Харамласан зүйд Хаа ч нуусан Харагддаг юм Харамч байна гэдэг Хамгаас илүү Муухай зан, САЙХАН “ СЭТГЭЛТЭЙ ХУЛГАНА. Зайлуул заан гомджээ Замын. голд суун Хэнд гомдсноо хэлэ: Хэнгэнэтэл уйлж гарчээ. Замаар тэгтэл арслан : - явлаа Залхуутай-аргагүй айсуй : ирснээ Анд найзаа гэнэт харчихаад Алсуур тойроод хурдлан шогшлоо Дөтийн замаар дөхөс хийж Дөрволжин гахай явс Д, Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын ХЭВЛэЛИйИ воцоанатад Хэвлэй. Хөвсгөр хөнгөн цасан дор Хөөрхөн бамбарууш эхтэйгэЭ Ичээн дотроо нойрсож Их л жаргалтай унтаж байгаа даа! Б. ОДХОЙ АЖИЛСАГ ШОРГООЛЖ ТШоргоолжны үүрэнд дөхөж очооД Сониучирхан би ширтлээ 1Кижигхэн биетэй мөртаа2 1Кинтэй ачаа дааж явнаа , Эцэхийг мэдэхгүй хоолоо зөөнө Эргэж ороод ахиад л зөөнө Эвий шоргоолж минь амраач дээ Энгүй ажилсаг юм даа Та Т. АМАРЖАРГАЛ БОЛЖМОР Болжмор жив, жив жиргэж Бодолд намайг автагдуулна Бод бод гэж шулганаж байх шиг Босон суун ниснэ, Болжмор хөөрхөн шувуу Бодолд учруулдаг аргатай « шувуу! “Ө,”БАТЧИМЭГ ЗАЛУУ УРАН БҮТЭЭЛЧДИЙН улсынзөвлөлгөөнииИ ӨМНӨ жашилжэл-ихслсоиилилллилныы огсл “Уйлж байгаа зааныг харчихаад Урд зөргөөр сэмхэн алхлаа Ачаагаа даалгүй амран ам Алсын тойргоор хулгана ява: Уйлж байгаа зааныг к үзчихээд Урд замаасаа гаран очив Учир явдлыг мэдсэн хойноо Уйтгарлах хэрэггүй у дажгүй гэв, Ашгүй ингэтэл заан Андууд тэд бололцов Өрөвдөж хайрлах сэтгэл Өчүүхэн биенээс хамаардаггүй ажээ, сонины зөвлөл 23 Сонины ажилтнуудад бор Ж---- даасаар хийсэн том Дугтуй- эс нууд бий. Түүндээ идэвхтэн 22-275-» бичигчдийн захидлыг төрөл- 5 222 жүүлөн хийж «Сонинд НИЙТ- 5 лэх, тоймд оруулах, нийтлэ- лийн бодлогод тусгах, мө- 22 реөр нь явж сурвалжлах, -2--5.--5---өн 2-, хариу өгөх, буцах хаяггүй...» О2 гэх мэт ялгана. Тэдгээр том ? 5: дугтуйг сэтгүүлчид “захид- лын богц» хэмээн ХОШИГНО- ы2 дог юм. 5 Намрын гурван сард со- 2 нины ажилтан бүр ёстой Л 2 богц дүүрэн захиатай бол- - лоо. Чухамдаа уншигч бага- 2 чуудын маань амьдрал шинэ ? соргог үйл явдлаар дүүрэн байсных биз ээ. Бид «Алтан түрүү? аянд... 180 захидал, «Хүрэл тулга» яруу найргийн баярт ,.360 шүлэг. Манай бүлгэм.Мон- гол, Зөвлөлтийн найрамд- лын сараар ...36 мэдээ. Хө- дөлмөр соёлын чуулган болж аваргуудаа шалгарууллаа 5 ..41 мэдээ. Байгаль хамгаа- ч лах уламжлалт «єард... 30 “ОЛЛҮҮҮ ы: өгүүлэл чэдээ. Сонины. нийт- ЁЧНТД ЦЫ13 лэл тавшал-, бодол эргэцүү- ян ыг эс, ЛЭЛ » Нэгдүгээр улирлын : 7. дүн тарлаа... 11 мэдээ. Урал- р бум? Тувн удалгүй саятны нэр Ардчилсан Герман, БНА айлын нэгд хоёр телевизор 7, даан тэмцээн-боллоо... 13 ё 2 дээр нэгэн захиа ирсэн САУ, Хятад, Чехословак, байдаг ажээ. АНУ-д таван 7 Мэдээ. Ко 26 бУ? байна. «Танай фирмийн |Афвранистан, Англи,/ Итэ- айлын нэгд гурав, Японы 2 Эх орны хаа нэгтэйгээс ну- »- 2 ёл хийсэн цахилгаан тэмдэг- Ли, АНУ, Франц, Япон нэг айлд дөрвөн телеви- 7 таг орны ажил амьдралын » 7 ( ( , лэлийн “дэвтэр надад-тун.- зэрэг орон оролцохоо мэ- зор байх нь ердийн үзэг. 2 сөнин, хүүхэд багачуудын хү : й / зүгээр санагдлаа. “Гэвч, дэгдэж, киногоо ирүүлээд болжээ. : 0 сэл.бодлыг тээн-цаг МӨчтой Т 2 улам боловсренгуй белгох байна. “Үүнээс гадна 34- Эмч нарын үзэж бай- 2 уралдан ирсэн захидал бол- : 2 2) шаардлагатай байна. ЖНи-. рим улс орон ч Оролцох гаагаар хүүхэд өдөрт хөёр 2 тоныг өниндоо гаргахсан - 7 т эг рилл» тээд Өөрийн төс- хүсэлтэй байгаагаа илэр. цаг «хайрцаг» харж суу: 7 Цэ шгэнканыэд 5 7 лийг ирүүлжээ. хийлжээ. Кино 69 сан тохиолдолд нойр хул». 7 эвч ти боломж бага . ї р -8-243а хүүгийн бо- оролцогч шил тэрж жээ авлах -Дйан, Хайн 7 юм тилэж сая тооцоо то 2 ловсруулсан төсөл ихэд сайхны " болон. баримтат », . лаа, Сонин захидлынхаа Ї Зехиногфад хотын ярмагиэж хамтран ань, нииог Эх хэл дээр нь Машин жӨл00д025 ? хүлээн Бх арыг холхон 5 Й йн. сурагч Лах санал гаргажээ. Ин- нийелэлийн.кино театруу. .С ажлыг зос-ааснааС 7 02 ахидал нь нийтлэгдээгүй . 2 бам л Трубицын сургуу” тэж өгтнэ-бнйас жан ЛЫН. ДЭЛГЭЦНЭЭ төтеэу эм ээлэх нь хамтийн -тохи- : Гон рүласалдунын хубхын 2 ргэд байтуу. сурагч рилл Трубицын / омжтой үе байдаг гэж 7 мт, ,сониндоо. бичсэн. бүх 2 нөгэлчтн үйлдвэрт ажилла” америкийн “цахилгаан тэм- Хүүхэд телебизийн “аравцьв: нэг зохион “үг й хүмүүст-баяр хүргэе! . 7 сдаг- бөгөөд ««Далайн нууц» дэглэлийн дэвтэр үйлдвэр”. өмнө удаан суух ньэрүүл. ТЭЭГЧ” мэдэгджээ. Тунудал- / -Үүний..дээр зөвлөлтийн 7 оцажилтаан тоглоом угсарч /ЛЭдЭг том й ажил мэндэд ултай. Парис- гүй түүнд 10 пастай-хуүх- 7 хүүхдүүдээс монгол найзтай 2 байгаа ажээ. Есдүгээр са- төрлийн: холбоо тогтоосон хүшнодо болж өнгөрсөт, дэд: машин жолоодож сур: 7.болохыг хүссэн -1500 өрчим 7 -рын: сүүлчээр” болсон зөв. “байг олон улсын хүүхдийтэмч төх Эрх ЭройрЖ Аанал 0. балндах хүлээн АР “сэрнэ 1 С2ЮЯТ-- америнийн | хүүх 0 л011 улсын иарын: ХҮХ-цонгресест орол гачуудаас хүсэхтанц 7 ДӨӨГИ, . Хүүхдүүдэд 7 “дүүлийн-гуулсалтын -үеэр цогчид ийм дүгнэлтэд хүр" ханззүйл- бэл маши үлглэо й Жуудлав. л НЫ ась 2 тэр саятан ЛЯлойд: Фэуниел- минь өдрүүд 49 ОПЬ чээ. Францын “хүүхдүүд: ДОХДОО суудал-дэөрээ- том » | » “Өнө. бол ,єонин, 7 тэй. танилцав. арван нэгдүгээр сарын «хайрцагны». ӨМНӨ (дунд: Дор тавьж явах шаардла. / угншигч..найз. нөхдийн ХОО- 7 "”Өришел: хүүгийн бүтээ- 11--214(Д Улаанбаатар аар жилд 71200 цаг) “гатай.байна тэж зохион / ронд. уйгагүй инсэх эрхэм 7 лийг үзээд Өндөр үнэлж хотиоо болно. Манайоронд сургуульд (900 цаг) су- бүтээгч хэлсэн энэ. 7 мухал баримт бичиг - . 7 өөрийн фирмийн хийсэн. анх удаа болох-тэж бай. рахаас илүү цаг өнтөроө: «Хэзээ? хаана? 1Оу?» 5 , “Сонины. газар -Захна ирэх ? цахилгаан тэмдэглэлийн гаа олон балын этр? 38) дөг байшїа. Франц айл бү. буланд: шэн! ээг” 4 / хиа аанай, 7 р тар, го хэн телевивортой, Вон . 2 « 7 эрэтэр: хаишөэглээж та идий хадлинин моссомслолсэоссас шшЧЛХЫй дорм хөх өгРсоМжӨх С АЖИЛТАН мхХзэ Ямн төв ХОРОО Д СҮХБААТАРЫН нНэРЭэмЖит мПпБ ын төв зөвлөлийн сонин | | 7 0) 7777/7У507 ЗИСЛНЭЭ СОНИНДОО ЗАХИДАЛ АТГ 1 127/07777/72202029гйа2: БИЧИХ САЙХАН! ! 1200 БОГЦ ДҮҮРЭН ЗАХИА йг 29) ччнЭЭС нө олж АВЬЯ! СГЦс3д хэ ХЭВЛЭЛЭЭ ПОНЕРИЙН ҮНЭН Орон-даяар хэвлэл за- хиалга эхлэв. Энэ үед аль Ч сонины газар ирэх оны нийтлэлийн бодлогоо ун- шигч олондоо толилуул- Даг жамтай билээ. 1990 он хаяанд ирээд байна. «Пионерийн үнэн» бидэнд зориулж ямар сонин зүйл нийтлэх бол гэж уншиг- чид маань сонирхож бай- гаа нь лавтай. За тэгвэл сонсоорой. -- Пионер сурагчдын нийгмийн асуудал, пионе» рийн эрх үүргийн талаар цуврад материал нийтэл" нэ. -с| «Пионер өөрчлөгч, шинэчлэгч» буланд бү: лэг, бүлгэмд гарч байгаа өөрчлөлт, шинэчлэлийн ту» хай нийтлэх болио. --« Олон уншигч «Найз», жНитүүлсэхүй». «Бүгдээ- рэз ярилцья» булангихэд сонирхож байгаагаа бич- жээ. Бид та нарын хүсэл- тийг хүлээн авлаа. Дээрх булангууд сард 1--2 удаа гарна. ї те Сонни доторхи С0- нин мМазаалай», «Баг тарчууд», «Залуу бай- гальч» сардаа гарч байх юм. -- «Яагаад», «Чиний часан дээр», «Хэзээ? хаа- на? юу?», «Сурагчийн үзгээр», «Чиний асуул: тын хариу», «Өврийн дэвтэртээ тэмдэглэж аваа- рай», «Хамгийн эрхэм ёс» булангууд чиний байнгын унших дуртай сэдвийн тэгд зүй ёсоор орно гэдэгт итгэнэ. -- Хал бөмбөгийн «хаан» гэгддэг Пеле, рок хөгжмийн «Битлз» хамт- лаг, 9О-ээд оны хүүхдийн хувцасны мод гээд ОЛОН сонирхолтой материал нийтлэгдэлэ. -- Д.Сүхбаатарын нНЭ- рэмжит МПБ-ын Төв Зөв- өл, түүний тэргүүлэгч- дийн үйл ажиллагааг сур" залжлан уншигч олондоо танилцуулахаар бэлтгэж байна. -- Өөр элдэв сонин зүйл нийтлэгдэнэ. Ямар тэж та мар сонирхож бай- таа байх. Тэр тухай Ї-- Ш нүүрээс уншаарай, ЗАХИАЛСАН УУ ЗАЛГАМЖЛАГЧ 1989 онд өсвөр үеийнх- ний гоо зүй, ёс суртахуу- ны хүмүүжил, таниц мэ- дэхүй, сэтгэн бодох үйл ажавллагааг хөгжүүлэн, ардын дэвшилт зан зан- өв уламжлалаас бү- тээлчээр сурахад нийтлэ. лийн гол бодлогоо чиг, лүүлж ирлээ. 1990 онд энэ чиглэлийг баримталж ажиллана, Гэхдээ ёс сур, тахууны хүмүүжилд нэ- лээд анхаарч «Нинжин сэтгэл» буланг өргөжүү- лэх юм, «ХХ! зууны ир, гэд» шинэ булан нээж дизайн тухай цуврал мате- риал нийтэлж, холбогдох даалгавар өгнө. «Пионе- рийн удирдагч» сэтгүүл хаагдахтай холбогдуулан пионерийн ажлын шинэ булан нээх гэж байна. Үүнд МПБ-ын түүхэнд холбогдох лавлах, уламж- лалыг тусгасан материал түлхүү нийтэлнэ. Уншигч- дын гоо зүйн боловсро. лыг дээшлүүлэх зорилгоор «Уран сэтгэмж -- 90» уралдаан зарлахаар 19- лөвлөлөө. Мөн ардын зан заншлаа . үргэлжлүүлэй нийтэлнэ. “Өсвөр үеийг улс төр нийгмийн амьд- ралд бэлтгэх, хөдөлмөрийн хүмүүжил, мэргэжлийн баримжаа олгох, гадаадын зүе тэнгийнхний нь ажил үйлстэй танилцуулах З0- рилго бүхий даацтай бич» лэгийг олшруулна. Дүрс” лэх урлаг, тэр дундаа дэлхийн сонгодог уран зур- тийн «Нэг зургийн му- зейд» “булан инээх юм. «Залгамжлагч сэтгүүлийн жилийн захиалгын үнэ 8 төгрөг. Найзууд «Пионе- рийн үнэн», «Залгамж- лагч» сэтгүүлээ захиалаа- рай. аа! ! ! ! 1 ШИНЭ ДУГААР ГАРСАН ГЭЖ ҮҮ? Сурвалжлагч: -- Захнал- сан сонни, бал ипн, «Залгамжлагч» сэтгүүл захиалагчдад дугаар дутуу ирж байна гэж уншигч йиид- -- Та худлаа яриад Л... »-. Та инарааф хэн, хэй чинь сонин захрналсан бэ? шсє- Манай ангийнхан бүг- дээрээ бүтэн жилээр захиал» сан, Тэгсэн мөртлөө есөн са- раас хойш нэг Л сонин ав- сан... Та олон дугаар гарсан гэж яаж мэдэж байгаа юм бэ?... -- Ах ць «Пионерийн үнэн» сонины өсвөрийн сур- валжлагч., гээд үнэмлэхээ үзүүлбэл: -- Нээрээ тийм байна шүү дээ. Алив би үзье, би үзье... хэмээн сууж байсан арван нэгэн хөвгүүн намайг, тойрон бүчлээ... «« Тэмдэглэлийн дэвтэр дээ- рээ хүүхдүүдийн хэлж ярь- сан, тэнд болсон явдлыг тэр чигээр нь бичиж авсан минь энэ. «Та худлаа яриад л...» гэис хэлсэн тэдний өмнө яа- гаад ч юм, би өөрөө буруу. тай ом шиг, захналсан со- нинг нь өгөөгүй 80 дугаар сургуулийн хэвлэл хариуц» сан хүнд гомдол мэдүүл- мээр ч юм шиг санагдаж байлаа. Есдүгээр сарын нэгний со» нин, мөн зуны хэд, хэдэн ду- таарыг аваагүй гэж ярьсан хоёрдугаар ангийн сурагчдын үг гүнэн бололтой. Лус сур- гуулийн 6-гийн «Б» ангийн сурагч, пэгэн охинтой (Бид: ний очсон өдөр үүдний жи- жүүр хийж байсан юм) Шишхэн яриа өмнө минь а.. »-н Танай сургуулийн «су- рагч--шуудан хороо» хэдэн хүүхэдтэй вэ? -- Ер нь «Сурагч--шуу- дан хороо» гэж мэдэх үү? гэхэд тэр мөн л дуугарсан- гүй. Толгой сэгсэрлээ, -» НМионерийн удирдагч- тай чинь уулзья гэвэл тэр өдрийн жижүүр багш болол- той өндөр хүн, сэтгүүл тухайл- аПнонерийн үнэн» со ИЙМ НЭГЭН БАРИМТ иер сурагчид бичдэг боллоо. Энэ - юунаас вэ? Ш.Эрдэнэцэцэг: -- Нийс” лэл, хотод. хэвлэл хүргэх ажил үндсэндээ гиллаар явж байна, Бид өг» лоогүүр нийслэлийн гаруй үйл, хүргэдэг. галт гэж бий. Үүнд нийт ал- бан байгууллага, газрын 60 гаруй хувь нь юм. ширхэгтээ дутдаг гэдгийг бид холбооны Харий захиалсан “о-- Наадах чинь яах гээд байгаа юмбэ? гэхэд охин г--. Пиоперийн удирдагчтай уулзья тэж байна хэмээн дамжуулбал, -- Хэн мэдэх вэ. Семи нар, юу юутай ч гэлээ яв- сац, Байхгүй, Чи наад хаал- гаа хаа! гэх дуутай хамт хаалга ятар, ияр» хийн хаагдлаа, Татаж үзлээ. Онгойсонгүй, "Түгжсэн боолт” Ч г-: .. Тийм л дээ. Сонин- гоо авахгүй байна гэдэг хүүх- дүүдэд хохиролтой, Гэхдээ шинэ дүрэм, журамтай ийм сонинг юуны түрүүн багш нар, идэвхтэн, сонгуультай нар авах ёстой, г- Яагаадї »-с Багш цар мэднэ гэдэг чинь хүүхдүүдэд хүргэх нь илүү, Тэгээд ч ийм чухал сонийг ураад хаячихвал ха. рамсалтай шүү дээ. -- Танай сургуульд хичээ. лийн шинэ жилийн нээл- тэнд зориулсан сонин хэд ирснээс, хэдийг нь багш нарт өгсөн юм бэ? гн Ндүгээр сарын нэгний сонид 116 ширхэг ирж 80 гаруйг нь багш нарт өгсөн, Бусдыг нь зөнд, тэйдхийн ханын самбарт нааж, үлдсэ. нийг нь Хдүүдэд тараа- сан гэж 86 дугаар сургуу. лийн пионерийн ахлах удир: дагч П, Каргалсайханы ярьсныг ямар ч нэмэлт үг, хүүрнэлгүйгээр бичив, Гэх- дээ хүүхдүүдийн захиалса- ныг чухал сонин гэж багш хэрэгтэй, гурван ан, С: 1900 р, албай газарт дээс өмнөх хүр, гар, дог гэнэ, хамрагддаг тоо хүрэхгүй ирдэг, салбарын эг удирдах нөхдөд дамжуулж шуурхай арга хэм: жээ авах сургууль дээр очсон сониц хэвлэлийг хэвлэлийн лөгч, «Сурагч шуудан» ход: рооныхон заавал тоолж хү! лээн авах нь чухал, Өөрөөр халбал холбооны салбар уу эсвэл. хэвлэл тараагч дутаад уу гэдэг эзнийг гарган ирэх болно. Ш, Эрдэнэцэцэг: -- лээж, авахдаа нүүр Хил дээрээ тоолох л учиртай. л лэл тараагч өөрөө х: байхад бид хүнсэгшїйлэн “ёс ЗАНГИРАХ ЁСТОЙ ЗАНГИЛАА чар нь авиа гэдэг. шударга Өпагын эгэц хүүхэд том хүйн захиалсан гэн х, забал боүйр лх нэхдд дагал болох -- Яагаад ч юм бэ? Сургуулийн пионерийн удирдагч, «Сурагч--шуудан хороо» холбооны салбарууд: бие биенээ ойлгодог, хаг риуцсан ажилдаа эзний ёсоор ханддаг байж гэмээнэ олон жилийд турш ярнгдаж бай. гаа сурагчдад захиалсан хэв- лэлийг нь шуурхай хүргэж болмоор санагдана. Бид нийслэлийн 80, 386, 81 дүгэр сургуулиудаар явж хэвдэл ашиглалт,,.тд" раалттай тайнлцахад гучин зургадугаар сургуульд «Иио- нерийн үйзн» сонины энэ оны 53, 54, 55 дугаарууд ирээгүй, 56 дугаарыг (есдү: тээр сарын 23-нд хэвлэгд- сэн социл) есдүгээр сарын 26 гэхэд тарааж дуусаагүй байсан юм. Үүний учрыг холбооны 26 дугаар салбараас өөрсдөө очиж хэвлэлээ авдаг гэдгээр тайлбарлаж билээ. Холбоо. ны ф 6 дээжалагын 25222 фон 7 о8 1) ХЭМ: гуйЛүд Ч Р | лээ. лэх нь буруу. Тийм . учраас хоёр тал харилцан хариуц- лагатай хандаж хэвлэл 8а- хиалагчийг хохироохгүй байх ёатгой. эгэхдээ 10 дугаар са| : төлоо- хэлийн З1 со сарын 18-ны соннии ирж байжээ. гарах боллоо. хү. ургуулийнц ЗАХИАЛСАН Орон даяар хэвлэлийн захиалга эхэл- Үүнтэй холбогдуулан БНМАУ-ын х 2 Элсрйлинаг 82 5214:277:88 Сурвалжлагч: -- Өнгөрөгч 30-нд нийс- дүгээр сургууль дээр манай сонины сурвалж- лагчийг очиход 10 дугаар дөнгөж Нийслэлийн сургуулнудаар сонин хэвлэл саатаж очдог гэсэн үг их Ш, Эрдэнэцэцэг: -- Ийм тодорхой баримтыг бид га- зар дээр дахин шалгаж үзээд тодорхой арга хэмжээ авиа. Нийслэл хотод бүү хэл хө дөө сум, орон нутагт Ч шуу- дан, хэвлэл 12 хоцогоор сал» тахгүй байгаа өнөө үед хар тээ ийм япдал болсон бол сар харамсалтай байша, , бооны с: згч нар, «Та бүхэн ойрхоц юм. Хүрч ирээд авч бай!» гэж яагаад хэлсэн юм|бол доо, Машинаар тарааж өг- Дөг байсан бол дугаар сургуульд гурван дугаар ор Бан ирэхгүй байх нь юу. Л “Эрагчад гнүх 2-2 тийн үнэн» сонинг 1990 оноос зовхон бүтэн жилээр захиа» үүхэд, багачууд бидиий- хээ хэвлэлийг Өдөр, өдөрт нь бүрэл бүтэн, тоо ширхаэ- тээр нь тараавал баярлах Л болио, Нэг ёсондоо холбооны сал» бар, сургууль, сургуулийн «Сурагч--шуудан хороо» нэг уяаны зангирах ёстой зан, 8-1 кыл байлтай, у Р зөрийн сурвалжлагч Н. ДАВААНЯМ жоал Холбооны салбарын үү- ДЭНД «Ажил хийх хүн авиа» гэсэн зарлал байх нь ердийн үзэгдэл бай- лаа. Зөвлөлтийн пизие- рүүд энэ байдлыг өөрчлө- хөөр шийджээ. »-х Сонин, с: Л, за- хидал, цахилгаан хүргэж өгнө, -- Илгээмжийн хайр цаг уут хийнэ. -- Илгээмж хүлээн авч тараана. -- Таксофон бүрэн ажиллаж байгаа эсэхэд хяналт тавина. т- Ганц бие болон та- хир дутуу хүмүүст үйл- чилнэ. С 20 Ш, Эрдэнэцэцэг: -- Хол- бооны салбартай холбогдох ч дутагдлыг бид шуурхай зас -м, на, Өнөөдөр нийслэлийн хол» арын эрхлэгчдийг бид цуглуулна, Үүн дээр то- дорхой ярьж, хатуу үүрэг Даалгавар өгнө, Харин сур- гууль дээр гарч байгаа хэв- лэл тараалтын алдаа дутагд- лыг Дээд байгууллага нь анхаарч шуурхай арга хэм- жээ авахыг энэ ялдамд хүсч байна. Энэ бүтдийг пи элэрүүд «НОГООНЫХОН» Зөвлөлт Эстон улсын х аналаае рийн удирдагч, ХЗЭ-ийн хорооны нарийн | бичгийн дарга нар хүүхдүүдийн за- хиалсан сонинг ширээн дээ- Сурвалжлагч: -- Нийслэ- байгаль орчлоо хайрлал рээ хэд хонуулах явдал ч лийн холбоо 26 дугаар тарсаар байна, салбарынхан: ордог бэйнэ. Захиалсан хэвлэл нь ор тас эзэндээ очдоггүй тохнол дол байдгаас болж хүүхдүүд эцэг эхдээ албан газраа- ш. ХЭВЛЭЛ ЦАГТАА. ОЧНО бооны газрын орлогч дарга Ш. Эрдэнэ- цэцэгтэй манай сурвалжлагчийн хийсэн ярилцлагыг нийтлэв. дахаас эхэлжээ. раглад бий болгожээ. «ногооныхон» ярьж байлаа. СОНИН Москва хотын 887 ду- гавар сургуулийн Наталья раа «Пионерийн үнэн» со- цийг захиалахыг хүсдэг яв- дал ч байна. Уг нь хүүхэд өөрөө хэвлэл захиадж, унш байвал бас л сургамж лэлийг бид тусгай унаагаар хүргэж байгаа, Харин «Су- рэагч шуудан» хороо, тус садбар хоёр албан ёсны гэ рзэ хийсэн бол үүнийг зөз- шөөрнө. Тиймгүй д бол сад- Борисовиа багшийн хи- бар үйлчлэх ёстой. Үр хүүх- чээлд сурагчид суух их ” дЭдЭэ бид захиалсан хэвлэ. дуртай. Чухам яагаад дийг вь аль болохоор түргэй тэгж дуртай болсон юм шуурхай хүргэх болно. Хол 63? Бүх зүйл Наталья багшаас л болжоо Хичээл эхлэхийн омпө багш ангид орж ирээд, -- За ширээгээ засаа. рай, Ингээд л бүх зү эхлэх нь тэр. Хоромх зуур эгцээ байсан ширээ- нүүд дугуй хэлбэрт орчих но. Багшийн ширээний хажууд заавал ч үгүйнэг ширзэ тавииа, Түүнд тус лах «багшаар» хоёр сү. рагч суудаг байна Хя- чээл эхэллээ. Наталья баг- шийн хичээлд суудлазсаа чдын дотиы нөхөр сураг шуудан хорооныхон минь ч энэ ажилд тусалж очсон хэв- лэлийг Яг цаст нь тараах байх гэдэгт их итгэж байна. Бидний хамтын ажиллагаа улам уялдаатай болж батжы на гэдэгт ч найдаж байна. Хүүхдүүд минь хэвлэлээ захиаацгаа! Холбоочин аав, зэж, ах эгч цар чинь та нар- таа шуурхай үйлчлэх болно. оно» ШИОНЕРИЙН ШУУДАН» ФИРМ 8-ын «Б» ангийнхныг ингэж нэрлэдэг гэнэ. Чухам яагаад чногооныхон» гэж нэрлэсэн юм бол? Тэд хүрээлэн байгаа хамгаалдаг учраас л ийм нэр авсан хэрэг. Тус бүлэгт 10-14 иасны 45 охид, хөвгүүд Янз бүрийн насны пионерүүдээс Жэн энэ бүлэг хамгийн анхны ажлаа «ногоон» танхим байгуу- Танхимдаа сургуулийн ойролцоох ойд ургадаг өвс, ургамал, модны цуглуулга хийж Сауз-гийн байгалийн зу- Хаана ямар ургамал ургадаг, аль мод, бут сөөгийг арчилж тордох шаардлагатай байгаа зэргийг судалж авсан нь ажлаа эхлэхэд их тус өгсөн гэнэ. Бас тэгээд ой дотроо сандал, ширээ тавьжээ. Яах гэж байгаа юм бол? Түмэн бодис, ургамал судлал, биологийн хичээлийг амьд байгаль дээр судлах нь илүү ашигтай гэж уд өөРСдөөӨн ЦинРӨСЛЭХЭ Анд нөхдийн 7 турилад таны Целиноград мужийн Гайдар тосгонд байгуу- лагдсан шионерийн шуу- дан 30 жил ажиллажээ. Тэдний ажлыг зндрөөр молын нэрамжит шагнаж лаар шагнасан байна. Ийм жишээ олныг дурдаж бол- но. ЗХУ-ын Холбооны Яам- наас «Пионерийн шуудан» фирмийнхэнд зориулж тус- гай тэмдэг, форм хийхээр төлөвлөж байна. ТЭЖ ХЭН БЭ? Сауз-гийн дунд сургуулийн Хичээл босолгүй, гараа өргөлгүй- гээр асуугдахыг зөвшөөр. төс ажээ. нийт дунд нь асуулт тавих бө- тоод хэн дуртай нь хэ. риулж болно. Дараагийн хичээлд ямар сэдэв үзэ. хийг урьдчилан мэдэгддэг учир сурагчид нэмэлт ном, сурах бичиг авч ирдэг байна Ингээд ирэхээр хичээл бүр сон болоод явчихдаг. Хичээл завсарлахаас арван мипутын өмнө На- талья багш тухайн Ххи- чээлд хэн гэдэг сурагч яаж ооолцсоныг хоёр тус- лах «багштайгаа» зөвшиж дүн тавьдаг байна. МАПАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ : ОЛЕГ ТИХОМИРОВ Хаалганд-шай6 орчихлоо. «Тав, тлофр. «Эднийг яагаад-Ч хожиж, чаг СДаХРүй-нь дээ, Ганцхан-энэ /Кена Я-тай болоод-байна» тэж Тимиа «шарамсан-бодов. :--Тимна турвуул тоглож байлаа. "Эсрэг баг Ч гэсэн ийм. л. бүрэл- са дэхүүнтэй. Тэр багт Мишна Ненин буюу бидний Кека гэж дууддаг зэргэлдээ хашааны өсгөлүүлэн биетэй хархүү тоглож байв. ҮҮРЭЭр тэр гайхалтай гул- тадгийн дээр цохиур модоо галзуу мэт зэргэлДүүлэх нь сүрдмээр, Аливаа юманд амь тавьсан шур- туу зантай увайгүй нэгэн бол энэ фекалом. Хэд хэдэн удаа тэр Тинм- пь руу эрчээрээ ирж түлхэлцэв. "Тимна түүдгэсхийн унав. 1Найба тшгүүрсэн Кека хаалга руу хар эр- ! Ь чээрээ одлоо, хашлага дээгүүр эргүүлэн нааш -- Түлхэхээ болиоч гэж Тимка Гарч ирэв. Юу болов гээд хартал тэсгэл алдан хэлэв Кека Тимкаг “хашлаганы цаанаас овчарка ҮҮЛД- түлХэн түрсээр хашлаганд шаха- ИЙН нохойн толгой цухуйв. Тэр | шад банз мод нь шажигнаж бай» Нохой урд хөлөө хашлага дээр шаа. 4 тавин хэд борголоо, 1 -- Хүчээр түрээ барина гэж ёс байдгийг мэдэх үү гэж Кека шоол- Завлрга ул ЭХ ЭРХЭЛЖ СОН аятай хэлэв. 25 «Их догь» гэж бодон Тимка же хүсэн Хү бай- инээмсэглээд гэрийн зүг.гэлдрэх- аас мөд- дээ «Нохойтой бол Кекагаас ч, хэ- ! -- Зугтаачихгүй биз! -« Өөрөө л зугтав даа. Тэгээд ч Кека охины зүг хор шар нь буцлан дөхлөө. Хашлага модон дээгүүр хөлөө давуулан гарах нь тэр. Тэгснээ ямар-иэзгэн -юм- наас болгоомжлов бололтой хөлөө дөө босохгүй гэдгээ мэдээрэй, нээс ч.айлтгүй юм шив дээ» гэж Халнган хонирИЧИН болох гэж боджээ. Гэвч түүнд нохой байсан. г ЕЭ УЗангаадт 2 үугахгунн ЧВГ (Ээж нь нохойг үздэггүй -- Чамтай тоглох ч гэж дээ! гэж хэлээд Тимка хажуу талаа гтүвсээр амрах суудал руу Дөхөв. -- -Хоккей чинь аймхай амьтны гтоглоом биш шүү гэж зэвүүцэм дуугаар Кёна түүний хойноос хэл- лээ. -- Тоглож ханав. уу? гэж хэ- лээд эх -нь, --. Овоо эрт ирэх гэв. -- Юмны амттай нь бага байх тусмаа сайхан даа. ! чинь вэ? Тимна түүнд юу гэж хариулах (ом бэ?, Цахиураа далайх араатан | мэт дайрах чинь хоккейд хамаагүй тэх юм уу? “Инээдэм болно. Ийм хүнтэй тэгээд юу ярих билээ. | Тэгтэл Тимнагийн чихэнд хурц | зэшүү рэзр мөс зүсэх мэт чимээ сонсогдон, -- Зүйтэй. Чи бол тоглож ча- | дахгүй гэх нь тэр. -- Би юу? гэж Кека гайхшаа 1 .баран асуулаа. Ё -- Тийм, чи! Чамаас өөр хэн Ї ! байх юм. Чи чинь .түлхэлцэхийг мэднэ. Түүнээс тоглож сураагүй, ! шнил227 ч зэвүүн байна. Юу гэнээ! Дахиад хэлдээ П тэсээр Кека тэртээ цаана зогсож Г байгаа намхавтар охины зүг уур- лан ойртов. Хамгаалах хашалтын с дээгүүр тэр охины мөр, толгой 1 л дөнгөж цухуйх ажээ. Энэ бол со арав таран настай охин юм. Ягаан хацартай, янтгар, шөнтгөр хамар- тай юу санж. Түүний уруул узэн ядсан мэт ярвайжээ, Тимна туу- с. нийг дорхноо танилаа. Энэ бол Вера эгчийн охин мөн, Тимкагийн тэрээс колгүй оршдог, сүү зардаг Г Эгч зиУү ДЭЭ. ..т-.Фуү. аваарай, Суу аваарай! , 22 гэх уянгалаг. хоолойН.өглөө.бүр-цон- Өээгэ эй, ж бай, байхгүй шүү. хоор єрнсогдоно. Өвлийн-пагт Ч 5 Энэ сЕЙХан хоолой наасан цонх, . Энэ, мэт эх нь түүнд: их “л блон 1 яэвтгСонсогдоно. Зуны, өдөр, Ч. гудаМны хөдөлгөөн, дуу Чи. моэнд Энэ “Дуу (Үл) дарагдана. Гөждээ энэ гудамжинд дүүрэн суүтэй ганц Сүүний машин л ирс", дэг юу. Тийм болохоор дуу Ччи- мээрхээд ч байх юм.биш э?! Вера өгч тэй сүү сав саваар зарна. -- /Дахиад хэлэхэд яадаг юм. гэж аїхам ч айж үхралгүй нөгөөх охин ХЭЛЭЭД Ханг Модон дээр чэт үйраа тавих нь харагдав. в--16 түлхэллэж байгааг --. Тэгвэл хичээлээ давтаарай. Өөрийнхөө дуртай тоо бодлогоо жаахан ч атугай оролдож үз! гэж эх нь тоглоом «шоглоом шилэнд хэлэв. -- Намайг тоон дээр зсүгүүй гэж Тимка бувтнав. -- Харвээ асуувал. яанаа! -- Саяжан асуугдсан юм ЧИНЬ. “Л. өнгөрөв. «Өөртөө итгэ» - сэтгэлдээ шивнэсэн хэрнээ тэр өөр: зүйлийг бодож байв. «Танк мэт харав уу?» л гэж бодож суув. тэргүүлэх шинжлэх үхаан байхгүй. үэж эх нь ярьсаар,. «Цохиур модоо тэр ямар, сурхий далайдаг гээч!»-/Тимна бодсоор. 9 ес танхайн: тоо л-гэж бодож. «рахаас- тмаар төж г-охин болохгу! нэ хичээл Чинь Сэт- ї 2-5, үгс: гэж бодоход тус болдог ом. 15 2 БИВС-эгэг- яр дээ! «Толгой дээр минь иөг-л .Ссайн игллапас СҮХ ЛЛЫ ларислсг байвал- өөрөө яваад “буулгахад насан туршаа мангар мөн амьтан болно. Тийм л эр шүулээ тсгжтотжжт, ми» тв дмнн сайхАН 3ч4/ уншААРАЙ! “п Индекс--14140: “үг хэллээ. "Тимна-сӨнссон-болоод эж . довтолдог тэшүүртэй тэр “аянгыг -- Манай үед Математик шиг" ХУЛЧГАРУУД ТОГЛОХГҮЙ (Өгүүллэг) (Пэштэиилэгссохтвовюхшлтүилл ж түгтогдэ12221пумы 72 8 ХОККЕЙ Фена чинь» -- Эна хичээл хамгийн ашиг- тай нь юм. -- ..2Үнэхээр увайгүй хүүхэд шүү! гэж Тимна санаанд үгүй чанга хэлчихлээ. -- Юу? Юу гэнэ? гэж хүүгээ- «ээ эх нь шалгааж эхэллээ. -- Чи минь ингэтлээ ядарсан хэрэг үү| Жаахан салхинд гарч зугаалаад ир! Тархи толгойгоо сэргээгээд ир дээ. -- Үгүй ээ! Би тооныхоо хи- дэздиас, оролдохоос доо! -Тэгвэл-халуунаа узчих! гэж 1 “хэлээд ээж-нь Тимкагийн магнайг дарж үзлээ... ». . “Сүүний/урт дугаарлалт маш “түргэн татардаг байлаа. Вера эг- чийн хэмжүүр шианага гялсхийж, бутархай мөнгө шил аяганд цавги-, нах төдийд л бөөгнөрсөн: хүмүү- сийн хөл татрах нь тэр. Тэгээд олондоо үйлчилж дууссан сүүний худалдагч . ганцаараа үлдэнэ. Ганьхран ганцаардаж-уйдаад сүү- тэй төмөр « хөнөгөө , тойрч ХЭД , алхана. Тэгснээ, 25421157, 27 Сүхбаатарын. нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэн, -- “Суу, аваарай. Сүү аваарай! гэж маргсан хүмүүст дахин сануу- лах аятай дуугарна, Нээрэн ч мартсан “Хүн. очиж ” харагддаг л юм даа. 9 шан - » Вера эгч энд оршин суудаг.уч. : со раас хүн бүхэнтэй мэндэлж хэд турван.үг солино. ... со-- Катюшагийн- бие гайгүй болж байна- уу? гэж” залуухан бүсгүйгээс асуухад, - -- Илааршиж л байна. Гэхдээ ханиах нь намжихгүй л юм. 2 -- Хөөрүүлсэн сүүнд зөгийн “бал хийж уулгаад үзээч! Хэд хэ- 5 ДЭЙ. ӨДӨР, кл 22 Сүү 24 “таарай, зо-- Уухгүй. юмаа. богсой бай- сана! Тал-аяга сүү шахаж, шаар- дуулж “уувал их. юм. й Дургүйсээд: байх юу. билээ. “Шаардаж байгаад уулга. гэж.Ве- “ра эгч эгдүүцэн хэллээ: Тимка соФИртсж очоод, : Заз -- Хоёр хагас гэлзэ.. “Вара хэмжүүрийн шанагаа өргөн, . Нэг,.. хоёр гэж хүүг сайн хар гэсэн шүү хэлэв. Тимка. сүүний "Тимна, сүүний худалдагчийн |. Орчуудан ||) ГОНЯМАА | мн сав дүүрэх сүү рүү харж байлаа. со асгав. ХДЭргэд- зогсоод, хөөсрөн хөөсрөн -- Хоёр янтр хагас боллоо-доо хүү минь! гэж Вера эгч хэлээд -« Үнз нь далан мөнгө тэв, а уудалж байтал хажуу”. неас-нь түүнийг хэн мудрав. Тимна- эргээд Нена-зогсож- байлаа. - -- “Сайн уү? гэж амаа чихэндээ хүртэл ангайлган Нека хэлэв. Нє- ка хөөвүүр болон гялалзсан өнгө- тэй дардаг олон товч тай шинэхэн хүрэм өмсчээ Түүний зүүхэн хэсэгт «адидас» гэсэн үсэг дурайх ажээ. г- Сайн, сайн уу? гэж Тимна уравгардуухан хариулав. 4 -- Чи чинь мөнгөө дахнад мартчихлаа гэж үү? гэж Вера эгч асуугаад халаасандаа таг чиг бол- сон Тимнагийн гар луу .харав. Гэвч Тимна сүүний үнийг төлчи- хөөд эргэж харалгүй гэрийн зүг оджээ. --Хүүе! гэх дууг тэр хүү сон- соод хэн нэгэн хүнд зодуулахаас болгоомжлон толгой, мөрөө хавчин навтасхийв. Хатуухан гар шүүрээд авчээ. Тимка хэн болохыг төсөө- лөн мэдэж байлаа. Гэсэн хэдий ч «Нена биш ч байж болно» гэж санаад эргэж харав. Энэ бол яах ч аргагүй Кека л байлаа, өөр хэн Ч байх/билээ. -- Сүүнээсээ уулгаач гэж хэ-. шлээд” Кёна горьдонгуй харав. Хэр- вээ өгөхгүй бол савны ёроол руу ганцхан-өшиглөнө. Сүүггазар уруу “булаг мэт урсан алга болно. “Үү? нийг хараад Кека өөртөө бахар- хан инээнэ, Ээж гараад ирдэг Ч болоосой гэж Тимка бодлоо, Тэгтэл” ч Ч. өөртөө л.итгэж найдаж яв гэсэн зэжийнх нь үг санагдав, -Хэдий- тээр зэвүү -хүрч байвч Тимка сүүтэй саваа Кекад барив. Ингэнэ тэж бодоогүй КНека сүүтэй савыг авч хараад:.. -- Түүхий сүү. Хөөрүүлэх хэ- рэгтэй гэв. Тимка Сүүтэй -саваа авахаар гараа Явууллаа. “Нека түүнд өгөхийг яарсангүй. Муур бол мөн сайхан «до- лооно доо гэж хэлээд ШЗуй яваа муурыг -- ММяу, мяу гэж дуудав. Но- тоон нүдээр гайхан гхарснаа гмуур ”. Вавш, далд орлоо, Цатгалан байх нь! тэж хэ- : 5 явэд Кена толгой сэгсрээд, Өлсөхөөр чинь өгнөө! гэлээ. 1 Тэгээд эргэн тойрноо ажин харс- наа, ---Чи муурт дуртай юу, үгүй юу? гэж асуув. -- Би нохойд дуртай, ялангуяа овчарка үүлдрийн нохойд бүр Ч с хайртай”гэж Тимка хэлээд тавь- чихлаа. Кека энэ хавьд хэвтэж байсан төмөр лааз руу дусаагаад, с-- Нохойд дөлоолгох юм үлд- лээ. зулдлээ. Май. ав-гэв, “Тэгснээ 4 “савтай Х52-3-8 амсаад, Хүйтэн “гэдэг “нь! Өлөн | гэ- “дэс 3 хөлдчихмөөр юм тэж хэлээд «тазар луу тургижээ. Тэгээд сүүтэй савыг ”Гимкад “барив... -- Ханатлаа ху тэж Тимна: хачин-дуугаар хэллээ. . Юу гэсэн зүг! вэ? Тимна уунд-нь хариу: болгон. «байдаг. сүүгээ: “Кекагийн-авгэр “рүү мна --Ми- Шн-гэнн халан “єкарну: » Хүртэх- болно. Ийм сайхан. хүр-- -мийг ингэж лос-болконотгэнэатаж |. » Нека-хэдлээ.- Түүний гөмссөн хү-- рэм. үнэхээр -зочисммгояана! бйлашна.. Некин. олоо. хэзээ Ё Тимкаг-элэг барин дэзрэлхэхгүй. “Тэгж зУйд- лэхг”й биз ээ. Орчуулсан | Ї сүүнээс тжүүтг үгт тэгс нт-- “РЁОН ЛЕТАРЫ НАР НЭГДЭГҮҮН!... өвилирхэн 2! шэн шинжийн шини трлгагатаглл ас, 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ м/т0 (2440) -1989 оны 11 дүгээр/ сарын 11. ХХЗЭ-иЙн ТӨВ ХОРО БОЛЖ БЯМБА Эл 3564) РОО.Д СҮХБААТАРЫН: : “86 22525 : ( 8 Ё 3 “МЭРЭМЖИТ мПь-ЫН төв зөвлөлийн сонин. | ҮЗ Е х маг Цааж : 4 нь. Үнэ 10 мөнтг МАХН-ЫГН ҮЙЛ ХЭРГИЙН төлөө ХЭЗЭЭД, БЭЛХЭН БАЙГТУН 1. хавх хиилтилыгалгчичиирэлаитнижэллжилгинсэг лиг үр шүтэн ” « - 1 Мниин 1-ЯМАР АВСАН БЭ? СУРАГЧИЙН БОДОЛ ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ ХӨДӨЛМӨРЛӨХ ЮНСАН Сурагч хүний гол хөдөл- мэр сурлага, Ингэж бид ярь даг билээ. Сургуульдаа. яваад л, дүн аваад хичээлээ Хий- гээд л байвал болох нь тэр. Хэн хүнгүй ингэж боддог байлаа. Гэтэл тийм биш аж. Суралцахын хажуугаар бас хөдөлмөрлөж сурах хэрэгтэй Макаренко гэдэг алдарт сур- ган хүмүүжүүлэгчийг бид сайн мэднэ, Суралцах, хөдөл- мөрлөх хоёрыг хослуулан хүүхдэд ёс суртахууны мэдД- лэг боловсрол, үв тэгш хү- мүүжил олгохын чухлыг Ма- каренко багш ярьж байжээ. Тэгэхээр хөдөлмөрлөж сурна гэдэг маань юу гэсэн үг вэ? Аяга тавгаа угаагаад, гэр ор- ноо цэвэрлээд, хавар, зун, намрын ажилд оролцох нь хөдөлмөр биш гэж үү! мөн Л дөө. Гэхдээ хамгийн гол нь хөдөлмөрийн үр, шимийг мэд- рэх явдал юм, Ямар ч ажил хүнд баяр баясгалан авчир- сан цагт л жинханэ хөдөлмөр болох ажээ. Гэтэл одоо бид 4 гид ордог) гэсэн нэрээр хө- Шинэ улирлын анхны рээ гаргана. Багшийн онц рэн сэтгэл өег дулзан яриа. хан. яаж байна 8вэ? «Хөдөлмөр сургалт» (Зөвхөн ЇХ--Х ан- Ц 3 3 дөлмөрлөсөн болж өнгөрч өдөр сурлагын дэвтрээ онц гэж үнэлсэн улаан өнгөтэй өрнөж, тэр өдөр онц дүн лирлын эхнээс мэрий- байна, Ийм хичээл нь хүүхэд дүнгээр мялаах юутай сай- тавын тоог хамгийн тү-. авсан хүү гэртээ цүнх дүү" шОГЫГ уншигч жаалууд бидэнд хөдөлмөрийн амт шим- хан. рүүнд дүүдээ, эмээ өвөө. рэн урам авчраа юу гэл. минь " тийг ойлгуулж өгч чадахгүй Онц дүн авсандаа жаал- дөө үзүүлнэ. Аав зэжий- тэй. Д. ПҮРЭВДОРЖИЙН байна шүү дээ. ЗХУ болон фүиү хүү тунч урамтай. Гэртээ гээ ажлаас ирэхэд нь хөөр Тавын тооны эзэн болж авсан судалбар гэрэл бусад оронд хөдөлмөрлөж Ї оруут цүнхээ уудалж дэвт- баяртай үзүүлнэ. Гэр дүү: Онц сайн сурах юутай сай: зураг хөлсөө авч суралцдаг явдал р |. зтугдинээ уудалж ЯЯВЬ.. банргйл ҮҮН мтээнээхииэсэннилаилниийатн--оллл оалолд лал байдаг гэнэ. Тэдний туршла- УНШИГЧДААС ХАРИУ ХҮССЭН ЗАХИДАЛ га үр дүнгүй гэж үү! Тэгвэл монголын сурагчид тэгж бол- Би яагаад сонгогдов? АНГИЙН. НӨХӨД ЧИНЬ доггүй юм уу? "Хөдөө орон нутагт албан газрын цэвэр- лэгч, сонин сэтгүүл (хэвлэл) тараагч. хийгээд хөлсийг нь авчихаж болохгүй гэж үү? Манай пионерүүд бүлгэ- итгэсэн хэрэг. Итгэл тээж Найзууд аа, надад захиа ЗАХИДАЛ БЦГ, 9 мийн зөвлөлийн даргаа нуруутай яваарай Охин бичиж үнэтэй зөвлөгөөгөө Хамтарч нийлээд багахан сонгов. Үнэхээр биднийг минь гэв. ирүүлээрэй! ч гэсэн засвар хийж мод төм- ХАРЖ БАЙНА Хэнтий аймгийн төвийн цэгдүгээр Пионер Б. СУВДАА (Дундговь. Цагаандэл- гэр. 8 жал Т-гийн «Б» анги) хэн илүү сайн удирдаж чадах билзэ гаж хүүхэд “ болгон бодов. Нэг үгээр хэлэхэд » сурлагаар ОНЫ, биеийн тамирт гарамгай, сайхан дуулдаг. тусархаг, юмаа харамладаггүй. ХУ- роөр хэрэгцээт зүйл бүтээж зарж борлуулж болохгүй гэж үү? Амьдралын хзЗтуу хүтүүг биеэр амсаж хөдөлмөрийн амт шимтийг мэлэж байж л одоогийн яриад байгаа «Хө- Найз нөхөд, багш нар маань байнга зөвлөж (ТУ- салж байна. Пионерийн сонгуульт үүргээ амжилт- тай биелүүлж нөхдийнхөө итгэлийг даахад «Пионе- сонины зөвлөлөөс дөлмөрийн хүмүүжил» гэд- , ) рийн үнэн» сонил, түүний Пионер Б. Сувдаагийн сургуулийн | б-гийн гийг олж авна гэж боддог дал хайхжгүйн, Ба тулыг - олон үйшигч надад тусал- хаягаар эх орны маань «Б» Бсиноцлорн он Тэгэхгүйгээр ганц, хоёр өд- туслах . ДУрГүй. на гэдэгт итгэж би амрал- өнцөг булан бүрээс манай нины газар захидал рийн хөдөлмөр хүнийг хүмүү” шоглодог, зөвхөн онц ДҮН таараа энэ захидлыг бие өншнгчид захидал бичнэ ирлээ. : ) л авч байвал 1809 гэж чив Тэдэгт итгэж байна Тэд, нийслэл 545 косйл -ийт “Час бий бол- , хувцсаа эвгүй өмс- Захидал болгон “ционе- тод шилжсэн Сүхбаа- Цасан ” “. гаж бүх НӨХДӨӨ нэг -» “Жинхэнэ пинсигрийн 3 тарын Төгсбилэг гЭ- Я 2 ДӨТ, ЛЭН СЭТГЭЛДЭЭ ДҮГНЭВ. орчин ахуйг бүлгэмдээ рийн ажлын нг “эрилй ныг ДЭГ БАЙ “НУВЫС3 Я Хөдөлмөрлөх : юмсан... бүр" 3.8 хувийн са төлөвшүүлэхэд би юунаас нэчлэлийн ту үнэтэ! шисгж үүхдүүдийн шиввэллэх энэ Тэгтэл 63,8.ху шннлрэй Хадох нэ? зөвлөмж, туршлага, -Ца- үгийг ах эгч пар мигь (том- 2 өєчсиВВЛ авч «би сонгогл! ган 4 Бахүлгэүлннй 5 Тусчы 25, чуул) хүлээж аваасай. 845317) байгаа. : --« Пиойср бүрийг ӨӨ- ших з нөхдий .е зуран 162 Бүлтэмийн бөугээ рийнхоо байгууллагын тө- . сэтгэлийн үгийг агт очно. цөн бэүгүүгээ хүнийг бий бол- “улма анйН РиЛаХ хамар Сэтэ-../Лөө санаа.тавьдаг, тэдэнд Хүүхдүүд зэ! Сувдаа идэв.” цай каад уйуойрд.. “эн жинтэвэчэиэүҮн нь» | жиг шинээр мах нано 1ан Сурагч Д.БАЯРЖАРГАЛ 22 төвд улам нх анхаарал тавьж 5А| : ХУР (Голь-Алтьй Чандмань тусалцгаая. ЗУ 1занммас « Баай ас. зайн Ч 1 3 | | ҮҮҮҮҮҮҮҮҮүҮҮүҮүҮүҮүү ААААААААААААААА ШИНЭ СЭТГҮҮЛ, ТАНИЛЦУУЛГА ЭРХТЭН” УНШИГЧ ТАНЫ ХИЧ3ЭНГҮЙ АНХААРАЛД Монголын шинжлэх ухааны академи эрдмийн цэцэрлэгт хүрээлэндээ тарьсан цэцэгсийн баглаа «Түмэн бодис» байгалийн шинжлэх ухааны нийтлэг сэтгүүлийнхээ эхний дугаа рыг арван долдугаар жар- ны хүлэг морин жилийн шинэдээр Таны гар дээр тавих гэж байна. «Түмэн бодис» улнрал бүр нэгэн баглаа цэцэг, энгийнээр хэлэхэд жилд дөрвөн ду гаар 12 хэвлэлийн хуудас гарах юм. Ирэх одох, төрөх мөхөх, нэгдэх задрахын эхлэлгүй агаад төгсгөлгүй шүтэл- цээнд орших сав шимийн ертөнцийн асар тансаг нуу- цад бие даан нэвтрэх чин хүсэл зоригийг эрхэм 3а- дуу уншигчийн сэтгэлд ма- най сэтгүүл төрүүлнэ гэ- дэгт бид итгэнэ. Манай сэт- гүүлийн хуудаснаа дахин мэндлэх монголын бичиг судрын ба мянган жилийн хур бүхий ардын уламж- лалт ухаан, үндэсний та- нин мэдэхүйн эрдэнэсийн арга билигтэй танилцах гойд завшаан уншигч ТаЗ- ныг лавтайяа баярлуулна байхаа. Олон улсын олим- пиад, математик, физик, хими, биологийн хичээ- лзэр дээд сургуулийн эл- сэлтийн шалгалтанд Сбэлт- гэхэд байнгын мэргэн баг- шийн үүргийг «Түмэн бо дис» сэтгүүл гүйцэтгэнэ гэдгийг бас бодолцоорой, «Түмэн бодис» лийн зохиогчид Нь эрд- мийн том төлөөлөгчид, нэрт нийтлэлчид төдийгүй уншигч Та вөрөө байх бол- но. Бид Таны бичих, нийт: лэхэд зориулж «Асуулт, хариулт» булан нээж, нүд сэтгэлийг тань баясгахын учир өнгөт зураг Чимэг: лэлд түлхүү анхаарч бай- гаагаа тоамдэглэн өчсү. 1Нурмын сайл анд нөхөд тань болох эрдмийн шинэ толь «Түмэн бодис» сэт. гүүлээ өргөнөөр захиалан уншина уу, Ном хүн хоёр учран золгох шиг дээд баяр үгүй гэдэг билээ, Бодол бясалгалын мян- ган зангилгаа, танин мэдэ- хүйн түмэн учиг орших ма- най сэтгүүлийн жилийн аа- хиалгын үнэ ердөө л 10 төгрөг. «ТҮМЭН БОДИС» сэтгүүлийн зЗовлөл ИивоӨӨррэ1 00) сэтгүү- “ХОС хэрээ хуэоолосецосбсртт6терохосссссебсеүүПүӨ сү ЭЭүЫЭө үй р Э ӨЦВӨет ЭЭ үЙүЭ6ЭЄлүсэүДүПиПас02цссүйүйүсүйэйй0 йФфүрмжууурэлтэуэээиэээээ. ххх Час Саяхан болж бөхийн чөлөөт барилдааны дэлхийн залуучуудын авар га шалгаруулах тэмцээний тухай нийтэлж огнө үү? Б.БАТТУЛГА (Нийслэ- өнгөрсөн лийн 77 дугаар гууль) сур- ТЭМЦЭЭНИЙ ТАЛААР ТОВЧХОН. Олон улсын бөх сонирхогчдын холбоо (ОУБСХ) 1969 оноос эх- лэн хоёр жил тутамд бол- дог залуучуудын дэлхийн аварга шалгаруулах тэм- цээнийг 10 удаа зохио. гоод байгаа ажээ, Өнөө жилийн 11 дэх удаагийн тэмцээн Улаанбаатар хо- тод боллоо. Монголын тамирчид, уг тэмцээнд 1971 онд анх зо- доглож, С.Батсүх (52 кг) мөнгө, 1К.Дамдинсүрэн хү- рэл медаль авч байсан бол эдүгээ тамирчид маань нийт 12 медаль авсан байна. Саяын тэмцээнд 21 ор- ны 140 шахам бөх дэл- хийн аваргын төлөө хүч сорин барилдлаа, Хамгийн түрүүн ХБНГУ-ын баг ир- сэн бол хамгийн олон хүн- тэй нь Ираных байв. “Эхний өдөр. Энэ өдөр (есдүгээр сарын 27--29- нд) би урьдын адил дэвжээ тойрон гүйж, тамирчин, дасгалжуулагчтай уулзан ярилцлага авахыг төдий- лөн хүссэнгүй. Харин үзэг- чийн суудалд оноолт хөт- лөн сууж, сурвалжиллаа. 1, И| даваанд манай 10 бөхийн гурав нь хасагдав. Бөхийн хорхойтнуудын найдвар хүлээж байсан Б. Баттогтох, | Ц.Баярсайхан хоёр тун муу барилдлаа. Үзэгчдийн урам хугарах шиг болж, «Хүү минь! Наад дэвжээндээ дахиж битгий гар» гэхийг сонссон миний дотор бас хачин. Харин манай | Л.Сэргэлэнбаатар, С.Эрдэнэбаяр, Н. Түмэн- наст, БНХАУ-ын Зоригт нарыг талархан бахдаж байв. Бөхөөр алдартай «Иран, Зөвлөлтийнхний дэргэд ма- найхны биеийн хөгжил муу байна» гэж үзэгчид ярил- цахыг сонсож суулаа. Ма- ГИИНЧИД зүхирлэн ёс ив? ГЛЭР 10.0 4. 44.4, Н 77.23 ҮЭ ын, П двүнт» ҮҮ -- Шийлвэрлэх мэх хуууоюхохооОДӨӨӨХӨӨӨӨЭ: ДЭЛХИЙН ДЭВЖЭЭ ХАТУУ БАЙНА (Сурвалжлага) найхан бусад орноос (ялан- гуяа Иранаас) техникийн хувьд дутах юмгүй хэрнээ биеийн хөгжлөөр хараахан гүйцэхгүй мэт, Түүнээс гадна, оноогоо Зөв хам- гаалж чаддаггүй, өөртөө итгэлгүй байдал, мэхээ гүй цээж хийдэггүй, нэг мэхэнд олон орж оноо алддаг ду- тагдал хэвээрээ шиг. Хэ- зоэ арилах бол... Манай Ц.Баярсайхан, Туркийн Омери нарын ба- рилдаан тун маргаантай боллоо. Цаг дуусахад хоёр бөхийн оноо тэнцжээ. Ху- гацаа сунгаж барилдахад Туркийн бөх оноо авч ялалт байгуулав. Энэ ялалт хэдийгээр шударга биш са- нагдсан хэдий ч манай Баярсайхан тун муу (ба- рилдсаныг зориуд хэлмээр санагдлаа, «Бөх, бөхдөө хайртай монгол хүн хоёр, сайхан ч спорт, шударга ч шүүгч юм» Хэрвээ би, гадаадын сэтгүүлч байсан бол тэгж бичих байлаа. Хоёр дахь өдөр буюу рлэх барилдаан. Тэмцээний хоёр дахь өдөр алт хүрэл медалийн төлөө өрсөлдөгчид тодорч, ЇХ, Х байрны эзэд гарсан юм. Ц. Баярсайхан (130 кг), Р. Гансүх (90 кг) нар ЇХ байранд оржээ, Үдээс өмнө тун сайхан барилдлаа. Манайхан цөм давж бид бүгд баяртай. Энэ эрчээ битгий алдаасай. Бөх үзэж суугаа хүн бүр хүснэ. Л.Сэргэлэнбаатар, Өм- нөд Солонгосын Ким Жон Сун, Ц.Энхбаяр, Ираны Д. Ахбартай барилдахад бид «дөрвөн нүд байдагсан бал» гэлцэн суулаа. Ма- гай хоёр залуу тун сайхан Сарилдаж давлаа. Бөхөд хайртай монгол хүн бүрийн магнай тэнийн баярласан гэхэд хэтрүүлсэн болохгүй ээ. х5155 » Үдээс хойш манай Л. Сэргэлэнбаатар, Ираны З. Насертай хүч үзлээ. Энэ хоёрын хэн ялсан нь бҮү- сээсээ нэгд гарч алтан ме- далийн төлөө. барилдах Эн Д.ЦЭРЭП сххХэхэххс залуучуудын аварга байв. Хоёр бөх хэн хэндээ оноо өгсөөр цаг дуусгав. Оноо 8:8. Ираны бөх шийд мэг довтолж 1 оноо авч яллаа. Гэхдээ бид үүнд нь Сэр- гэлэнгээ (нөхөд нь ийн дууддаг) буруутгахгүй Ма- най бөх зоригтой барилд- лаа, тэр Ираны бөхөөс өчүү хэн ч айж бэргэсэнгүй. “«А» дэвжээнд 57 КГ жинд Монголын С.Эрдэнэ- баяр, Туркийн З. Исмаил нар барилдана. Энэ үгийг сонсоод өөрийн мэдэлгүй босчихлоо. | Шүгэл дууга- рав. Барилдаан эхлээд дөн- төж 87 секунд өнгөрөхөд Эрхэмбаяр 12 оноо авсан байлаа. “Уржнан дэлхийн цомын төлөө тэмцээнд спор- тын гавьяат мастер З.Дүв- чин 87 секундэд есөн оноо авч байсныг бид мэднэ. Давуулж шидсээр... гэнэт өөрийнхөө мэхэнд орж, хоёр оноо алдлаа. Бид ч өөрснөө алдсан мэт дуу ал- даж. зарим маань «Оноо авах гэж дайрч хэрэггуй хамгаалаал бай» гэнэ. Ха- рин манай залуу мастер хамгаалсангүй, дсвтолсоор 18:2 болж цэвэр яллаа. Гурав дахь өдөр буюу алтан медалийн эзэд У-ҮЇ байрын төлөө тэмцээн Румыний В.Фра- циле (48-кг). Өмнөд Со- лонгосын Ним 2Кон Сун на- рын барилдаанаар эхлэв. Фрациле өрсөлдөгчөө Яял- лаа. 7Ел Н авс хохо , ЗУРАГ ДЭЭР: -- Бөхийн чөлөөт барилдааны дэлхийн С. ЭРДЭНЭБАЯР, “туурсныг харуулж байна. дэмгий, өрсөлдөгчөө боги- “дэнэбаяр, Х.Бальцо нарт С олголоо. Ц н гэрэл зураг | Ё ц 2 Манай Ж.Ганзориг, Ч. Баярсайхан нар ялагдаж УЇ байрт оров. Хүрэл медалийн төлөө манай | Л.Сэргэлэнбаатар, Кубын В.Франсискотой зол голоо. Шүгэл дуугарахын өмнө Сэргэлэнбаатарт ам- жилт хүссэн цахилгаан утас ирснийг уншиж сонс- толоо. Алга ташилт, ерөө- лийн үг хоёрт цочив уу гэлтэй Нэг оноо алдчихав. Хөгжөөн дэмжигчид «тэг, ингэ» гэж хашгиралдсан- гүй, танхимд нам гүм. Бид бөхдөө итгэж, бөх маань ч биднийхээ итгэлийг нэр төртэй биелүүлэн, эр хүн шиг барилдсан юм. Энэ мө- чөөс эхлэн түүний нэрийн өмнө «Дэлхийн залуучуу- дын аваргын хүрэл, өсвөр үеийнхний мөнгөн ме- дальт» гэсэн өндөр цол дуудагдах боллоо. 62 кг-д барилдсан Н. Лхамсүрэн. Туркийн Д.Мукарренд 2:1- ээр ялагдаж, шагналын тав- цанд гишгэж чадсангүй. Үдээс хойш гуулин хөг- жим дуугарч 20 бөх гарч зогслоо, Алга нижигнэнэ. Удахгүй эднээс 10 нь дэл- хийн аварга болж, 10 нь аваргыг дээдлэнэ. 48 кг В.Оружев (ЗХУ), З.Насер (Иран) нараар ал- тан медалийн төлөө барил- даан эхэллээ. Ираны бөх эхний секундаас дуустал шургуу бариллсаар оноо- гоор ялж, 1989 оны дэл- хийн залуучуудын аварга боллоо. 52 кг-д П.Энхбаяр, Б. Умаханов (ЗХУ) нар тун ширүүн барилдаж, 6:4-өөр зөвлөлтийн бөх хожив. Энх- баярын дараа (С.Эрдэнэ- баяр (57 кг), М.Колертой хүч үзэж, торгуулиар хож- лоо. Арван жилийн дараа манай улсаас анхны агар- га төрлөө. Ийнхүү барилдсагр Зөв- лөлт 3. Иран 2. Монгол, ХБНГУ, БНАГУ, Канад, Туркийн баг тус тус нэг нэг аваргатай боллоо. Дэлхийн залуучуулын аварга шалгаруулах ЇЇ-- Х удаагийн тэмцээнд Зөв-д лөлтийн тамирчид тогтмол дөрвөөс дээш алтан ме- даль авч байсан бол энэ удаа гурвыг авсан Нь ЧӨ- лөөт бөхийн дэвжээ хэр ха- 7 Хамгийн техниктэй, їший- но хугацаанд ялсан бөхийн шагналыг З.Насер, С.Эр-д Манай илэвхтен | сур. / яалжлагч Ш.ОДОНТӨР (МУИС) | шилжиж дсжшфсдсС“С СОСОиӨиичшЖЭпХ»ХЖХЖ«СЖИИ мжЖЖЖЭчИЖ у ЖЖЧИилЛИЖИжЖЖЖААКЧ“ЧшФСЧӨЭЖОС.Кс“ЧИимшӨ “Ч ИЭ ЭСҮҮҮҮЛО С Ч БИОТЕХНОЛОГИ БУЮУ БИЕЛСЭН ҮЛГЭР Ижий нь тогоогоо тавьж сүү дүүргэлээ. Зөөлөн галд сүүгээ халаагаад хөрөнгө хийж самрав. Хөрөнгө хийж самарсан сүүгээ ху- винд уудаллаа. Намар цаг болохоор сэрүүн орсон байв. Тараг бүрсэн хувин- гаа хөвөнтэй дээлээр ху- чив. Хэрвээ зуны аагнм халуун өдөр байсан бол сүүдэртэй, сэрүүвтэр газар хувинтай сүүгээ тавина. Ингэхэд тараг сагаж ха- туурахгүй. Өглөө бүрсэн тараг орой ямар болсон гэж санана. Элгэн тараг. Халбагаар утгаж авахад түүний ором гарав. Тараг гэж ийм байдагсан. Орчин үеэр бол биотехнологийн хамгийн энгийн хэлбэр нь энэ юм. Үүний нэг адил бяслаг шахахыг хүүхдүүд та нар мэднэ. Шар усаар нь үсээ ч угааж байсан биз- Эзжийн минь өөр нэг эрдэм бол айраг эсгэх ар- га юм. Хөхүүр дүүрэн саа- мыг хөэсөртөл бүлээд хо- ноход өглөө нь шуугиж бай дагсан, Бичил биетэн гэгч амьд байгалийн нэгэн то- моохон төлөөлөгчийг ашиг- лан айраг эсгэсэн НЬ ЭНЭ. Тэгэхээр биотехнологи гэг- чийг хүмүүс бүр эрт дзэр үеэс амьдрал ахуйдаа хЭ- рэглэж байлаа. Хүүхдүүд та нар био- технологи гэж юу юм бэ? гэж асуух байх. Үгий нь авч үзвэл сонин юм. Био гэдэг нь амьд биеийн суд лал гэдэг үгнээс гаралтай. Харин технологи гэдэг НЬ үйлдвэрлэл явуулах про- цесс, түүний үе шатыг хэл- дэг юм. Өөрөөр хэлбэл та- раг бүрж байгаа ээжийн ажиллагаа юм, Тэгэхээр биотехнологи гэдэг нь үнд- сэн хоёр хэсгээс бүрддэг болохыг та нар мэдлээ. Бичил биетний судлал дээр үндэслэн амьдрал ахуйдаа ашиглаж байгаа үйлдвэр- лэл гээд л ойлгоорой. Би- чил биетэн гэдэг юу вэ? Тэр юунд ашигтай вэ? гэ- дэг асуудал гарч ирлээ. БИЧИЛ БИЕТЭН Тараг бүрх, айраг эсгэ- хэд чухам юу гол үүрэг гүйцэтгэсэн бэ? Сүүг элгэн тараг болтол нь, саамыг шаагисан айраг болтол нь эсгэнэ гэдэг энгийн мөрт- лэөө их утга учиртай юм. Сүү хөрөнгө хоёрын бичил биетэн нэгдэнэ. Саамны бичил биетэн хөдөлгөөнд орж шаагин шуугин иснэ. Ийм л үүргийг бичил бие- тэн гүйцэтгэнэ. | Амьтдыг муур хулгана, үхэр. гахай, ургамлыг нарс, хар мод, харгана гэдэгтэй адил би- чил биетнийг бас ангилан нэрлэнэ. Нян, вирус, мөөг, мөөгөнцөр, тээд олныг хэлж болно. Үүнийг зөв- хөн өсгөдөг дуранбайгаар л харж ялгана. Энгийн нү- дэнд үл үзэгдэнэ. Энэ жР- жигхэн амьд бие өнөөдөр микробиологийн үйлдвэ- рийг хөгжүүлэх гол «түү- хий» эд нь болж байна. Манай шинжлэх ухааны академийн биотехнологийн хүрээлэнгийн ажилтан ах эгч нар чинь лизин гэдэг амин хүчил, тэжээлийн уу- раг, анти биотик нийлэг- жүүлэгч бичил биетний ом- гийг илрүүлж бактерийн бордоо, бэлдмэл гарган за- рим үр дүнд хүрлээ, ГЕН ГЭЖ ЮУ ВЭ! ЗҮхрээс тугал, хониноос хурга, хүнээс хүүхэд төрд- гийн учир юу вэ? гэж со- нирхож мэднэ, Үр тогтсон өндгөн эс дотор эцэг эх хоёрын талаас нийлж бүрд- сэн удамшлын программ гэж байдаг. Түүний бичил биетнийг өсгөн хардаг ду- ран авайгаар л зөвхөн хар- на. Удамшлын программ гэдгийг маш энгийн хял- бараар тайлбарлах юм бол барилга байшин барьдаг лугаа адил бөгөөд удамш- лынхаа программ заавраар бие махбод бүрэлдэн хөг- жиж бойждог юм. Энэ бие махбодыг бүр- дүүлдэг программын нэгж хэсгүүдийг Ген гэдэг юм. Генийг 1970-аад оны эхээр анх удаа химийн аргаар нийлэгжүүлэн нэг бие мах- бодоос ялган нөгөө биеийн эсэд шилжүүлэн суулгаж чаддаг болсон юм. Ингэс- нээр биологийн шинжлэх ухаан шинэ шатанд гарч. биотехнологийн эрин эхэл-" сэн билээ. ГЕНИЙН ИНЖЕНЕР ЗҮЙ Хоёр өөр бие махбодын генийг хооронд нь угсарч байгаль дээр байдаггүй цоо шинэ махбодыг зохион бү- тээв. Энэ юу гэсэн үг вэ? Хүүхдүүд та нар гадаад оронд ердийн хулганаас бараг хоёр дахин их жин- тэй хулганыг ийм аргаар үржүүлсэн тухай сонссон байх. Дөнгөж үг тогтсон 170 өндгөн эсийн ширхэг болгонд генийн инженер зүйн аргаар олшруулсан 600 орчим хуулбарыг би- чил мэс заслын аргаар түгээж өвер хулганад шил-. жүүлэн хээлтүүлсэн бай- на, Эдгээр хулганаас гар- сан зулзага нь 74 хоног: той байхдаа ердийн хулга- наас 70-80 хувь илүү жин татжээ. Эрдэмтэд үхэр, хонин дээр бас үр шилжүүлэн суулгаж хурдан өсдөг, жин ихтэй омог бий болгожээ. Тэгэхээр хоёр өөр махбодын дундаас цоо шинэ бие махбод зохион бүтээх арга ажиллагааг ге- нийн инженерзүй гэдэг бай на. ЗХУ-д генийн инженер- зүйн аргаар үхрээс их сүү саадаг болсон юм. ӨНДГӨН ЭСИЙН НУУЦ Манай хүрэгч үнээ 120 тугал гаргалаа, Хүн үнэмш мээргүй худал хэлдэг хүн бэ гэж та нар битгий яаран зэмлээрэй, Биеллээ олсон энэ үлгэрийг та нарт тайл- барлая. Эрдэмтэн ах минь хүрэгч үнээний үр хөврө- лийг дөрвөн эст үедээ бай- хад нь дундуур нь салгаж хоёр хоёроор нь болгов. Эдгээр нь тус бүрдээ биеэ даасан үр хөврөл болон хөгжиж нийтдээ 120 үр хөврөлтэй болжээ. Энэ олон үр хөврөл өсөж том- рохоородо нэг үнээнд баг- тах боломжгүй тул өөр өөр үнээнд ах минь тэднийг тарааж суулгав, Ийм 84- маар нэг үнээнээс 60 хос ихэр буюу бүгд 120 ту- гал авсан юм. Ах үүнээс олон тугал авч болно гэ. лээ. Хэрвээ үнээний үр хөврөл (8 эсээс бүрдэж байх үед нь түрүүчийн адил задлан салгах юм бол нэг өндгөн эсээс Га- ралтай 4 йхэр үүснэ. Өө- рөөр хэлбэл 60 ширхэг дөрвөн ихэр буюу бүгд 240 бие даасан үр хөврөл бий болно гэлээ. -- Сонгож үржүүлэх ер- дийн арга ажиллагааны үед нэг үнээнээс сайндаа 8-аас 4 тугал бойжуулж болно, Онцгой арчилан хамгаалж чадвал б-аас 7 тугаллуулж болно. Харин малын үр хөврөлийг шил- жүүлэн суулгах арга хэ- рэглэвэл сайн угсааны нэг үнээнээс жилдээ 20 тугал, 3 жилд 60 хүртэл тугал бойжуулж болно. Гэхдээ энэ бол бас хамгийн дээд ардын аж ахуй, манай эдийн засагт ямар их ашиг- тай болох нь тодорхой. Тийм учраас эдийн засгийн Үр ашигтай энэ шинжлэх ухааныг манай оронд ихэд анхааран хөгжүүлж байна. Биологийн ухааны ДЭД эрдэмтэн Б.ДАШНЯМ ” хэмжээ нь биш билээ. Монголчууд ӨНДГӨН ЭС» ний энэ нууцыг эрт дээр үеэс мэдэж мал аж ахуй даа хэрэглэж байжээ. Хээл тэй гүүний цусны ийлдсээр эх малыг тарихад ихэр төл олширдог байна. Энэ нь өндгөн эс хэд хэдээрээЗ ялгарсантай холбоотой юм. : Үр тогтсон өндгөн Эс 2, 4, 8, 16, 32 эс болон ол- ширч салаад улмаар эдгээр тус бүрд эд эрхтэн төрөл- жин хөгждөг, Гэхдээ бай» гальд нэг өндгөн ЭСИЙН ихэр 0.7--0,8 хувь байдаг нь их сонин үзэгдэл сан- 5 жээ. Байгалнас заяасан энэхүү үзэгдлийг малын үүлдэр угсаа сайжруулах, хурдасгах арга боловсрууч лахад их анхаарах боллоо. Өнгөрсөн зууны эцсээр германы эрдэмтэн Г.Дирш далайн зарааны үр хХөврө- лийг хоёр эст үедээ бай- хад Нь салгажээ, Ингэж нэг ӨНДГөн ЭСИЙН иХрийг гаргаж авсан нь шинжлэх ухаанд томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Чухам үүнд л биотехни- логийн гол нууц нь оршиж байгаа юм. Хүүхдүүд та нар биотехнологи гэж чу- хам юу болохыг дээр өгүүлснээс ойлгосон байх. Өөрөөр -хэлбэд манай хүрэгч үнээ 120 тугалгар- ( гасны учрыг та нар мэдсэн бол энэ шинэ арга нь био- технологи гэсэн үг ГЭДГИЙГ л битгий мартаарай. ЇНэг 1 үнээнээс жилдээ ийм олон тугал бойжуулдаг бол улс 2 ФосоӨсФоо6ё66оФоӨӨӨӨӨӨӨӨӨФӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨ СОНИНЫ 57 ДУГААРТ ГАРСАН БОДЛОГЫН ХАРИУ » Ширээн дээр байгаа үр- Тавайхан алс хол том. онь цэцгийн хөрсөнд гүн Ха-| савтай усанд ДҮРНЭ. -7 тэхдээ усанд дүрсэн үзүү: цэцэг бүхэнд ус дамжуу- лагч хийж нэг үзүүрийг суулгаж нөгөө үзүүрийг Ин- рээ. зангидах юм УУ. хүнд” лийг шилэн аяганы тус- ламжтайгаар яаж авах вэ? Дээр нь аягаа хөмөрч эр- гүүлэхэд үрэл ширээний 4 дүгээр бодлого Хүүхдүүд та нар морины нүүд- зайд байгуулагдсан «тєтраэдре, хэмгэх гесметрийн дүрс юм. 8 дугаар бодлого ч тавцангаас хөндийрч Шши- лийг сайн ажигла, Морь эхний лэн аяганы ханыг даган байрлалаасаа нэг нүүдэл жүҮ: Есөн уут мөнгийг гурав. ГУр эргэлдэж өгсөнө, Ингэж хэд хар нүдэн Дсэр, дахИАД Н2ГО цаар нь хувааж тавина, Аль нэг эргүүлэх замаар үрлийг өөр газар зоөж аваачиж болно. нүүхэд цагаан нүдэн дээр бууна. Өөрөөр хэлбэл 2,4, 6... гох мэт- чилэн тэгш тоотой нүүдлийн да- раа манай морь үргэлж цагаан дээр бууна, Ийм учраас 63 нүүд- лийн дараа морь таван хошуу бүхий нүдэн”дээр бууж чадах- гүй, Яагаад гэвэл энэ нь цагаан нүд байна. 5 дугаар бодлого Мэдээж тойрогт багтсан Крад- ратын талбай квадратад багтсан тойргийнхсос бага, Үүнийг гео- метрийн хялбар харьцаа ашиг лан баталж болно. Л-0-48х 0-1Л-0-М-К-А хоёр хэсгийг нь жигнэхэд, ОО“ рондоо тэнцэж байвал Ү туравт хуурамч, мөнгөтэй уут байна. Хэрэв тэнцэхгүй байвал хөвгөн талын хэсэгт хуурамч мөнгөтэй уут байна. Хоёр дахь хэмжилтээр сонгон авсан хэс гийн гурван уут мөнгийг лээр- хийн адилаар хэмжинэ. Ингэс ний дүнд хуурамч мөнгөтэй уут сая олдоно. 5 9 дүгээр бодлого 2їлшээ нь найз нь иг Залжин. тоо бичсэн гэж саная. Үү математикц 1312 5 9890-211371 зүүж, й. бо 23 6 20850 хүүгл Жонс нг” ар энэн Өнө БҮЧЭӨГЭН, хьрн 6 г7 3-8 үед га:О-« л МАХНД хийжээ. НАйдликгааАР ч Аг6,7М--7, 41-48 үед ГЭ22-3 | тоо бичсэн математикч уг тоог 9999-өөс хасч, ялгаврыг нь Гу- , тэнцэтгэл-,биелдэ, равдугаарт бичдэг байна. Энэ хон 7 дугаар бодлого бол нэг ёсны тооны хялбар илбэ Энэ нь гурван хэмжээст срон юм шүү, хҮВИа тэл 4 : : 1 1144: 44м1-4 459 ! “ФдӨӨӨӨӨӨддӨӨӨӨӨдӨӨӨӨӨӨдсӨсӨӨөӨсӨӨӨӨд. УАВРОАМ) (ӨГҮҮЛЛЭГ) Лхам багшийг хонхтой уралдан ирэхэд Цогт хүү ан- тийнхаа гадаа зогсож байлаа » Энэ маань ямар хэрэг тарьчихсан юм бол доо гэж бодон, -- Хонх дуугарчихаад бай- хад чи чинь орохгүй яагаа вэ? гэвэл хүү толгойгоо илэн үгээ олохгүй түгдэрнэ. с-- Багш аа... танд нэг юм хэлэх гээд гэв. Нүүр нь улайн тун их тэвдэнэ. Яав ч хэрэг тариагүйг дүрлэгэр бор нүд: нээс нь гадарласан багш -- За хэл дээ гэвэл, с-- “Үгүй ээ... Манай ан- тийн Дунгармаа өнөөдөр жи- жүүр хийж байгаа.. хэмээн бувтнав. »-- Тэгээд, тэр чамайг гом- доогоо юу? тэ Үгүй дээ, Та Дунгар- маагаар шал битгий угаалгаа- рай, Шохойтой самбарын ал- чуурыг ч бас... гээд доошоо харав. : -от- Юу, яагаад гэж баг- шийг гайхахад, -- Хөөрхий Дунгармаагийн тар нь өвдчихсөн юм. Бохир 228 ЫГ 09Э600С06 | (ӨГҮҮЛЛЭГ) Буурал аавын тэтгэврийн менгө буух юутай сайхан. Тэр өдөр ач хүүгийнхээ хүс- лэн болсон дугуй малгайг авч өгөв, Бэрх хүүгийн хайртай юм бүхэнд буурал аавын хувь бий. Өвөөгийн өгсөн юм бол- Тон Бэрхийн санаанд гойд БНийцнэ, Хүү шинэ малгайгаа вайзууддаа үзүүлэхээр яаран гарав, Хамар хашааны Базар нүд нь гялалзан шохоорхож байна гэдэг жигтэйхэн. Өм- Сөж үзье гэхэд найз нь дур- тай зөвшөөрөв, Урд гудамж- ны Дорлиг өөрт нь өгсөн чи- язэ баярлан, -- Таван хошуу хадчихвал бүр гоё болно доо гэж байна. " Тэгтэл хичээлээ тараад харьж яваа хдёр хүү тэдний хажуугаар зөрөнгөө, Бацаануудаар соини юу байна гэв, Базар, ”-- Манай Бэрхэд өвөө нь ийм гоё малгай авч Өгсөн! тээд толгойгоо данхалзуула- жад өндөр хүү малгайг шүү: эн авч үзсэнээ нөгөө рүүгээ -- ) тосон авч нэг. » 8 учиртай нүдээ ирмэв. Бэрх. 48-төр хооронд 022 -14140: Л ОЁОСҮҮР юм барьж болохгүй шүү дээ гээд харну хэлэхийн завдал- гүй анги руу годхийн оров, Охидыг сүрхий шоглочих-( дог, нэрээ хамгийн олон дуу- дуулдаг Цогт маань... хэмээн бодсоор багш ангидаа оров. 1? Дунгармаа охин үнэхээр баруун гарынхаа алгыг боо-Ї сон байлаа. Үзгээ эвгүй барьсан нь яав Ё ч хөндүүр янзтай. Багш ангиас гарч алчуу- рыг өөрөө базаж ирээд сам- бараа чимээгүйхэн арчив. сг-, Өнөөдөр Дунгармаа жи- жүүр байх аа. Гар нь өвдчих- 7 сөнийг нөхөд нь мэдсэн биз дээ гэхэд Цогт гэм хийсэн юм Ё шиг хулмалзана, -- Ээлжиндээ хариуцлага- гүй. жижүүрлэсэн Цогтыг оронд нь томилбол ямар вэ гэвэл ангийнхан нь дэмжин шуугилдав. 5 4 Дунгармаа багшдаа баяр- лаж, харин Цогтыг яах бол доо гэж сэтгэл түгшин эр ї тэж харвал «улирсан» жи. жүүрийн нүд хөгжилтэй гя- лалзаж байв, хҮАГЭ, 23, Хэгил 992 СоЕТХУ -- Ах нь одоохон Ирнэ ээ. Танайх энэ хашаа биз дээ гээд гудамж: өгсөн гүйцгээв. Гурван жаал ч араас нь хур- даллаа, Гүйцсэнгүй. Нөхрийн- 2 хөө малгайг булаалгасан Ба-( зар, «Би буруутай» гэх шиг найз руугаа харав. Бэрх, Ч Нээрэн буцаад ирэх болов уу? гэхэд Базарын нүд сэргэж, -- Тэд ирнэ дээ, Хүлээж | байя тэгэх үү гээд өмдний- хээ халаасан дахь шилний бөглөөг шаржигнуулан алхав- Гурван жаал хашааны Үү 7 ДЭНД суусаар Гудамжны (2 үзүүрт торолзох хүн болгоныг /2 горьдон харна, Нар жаргаж орой болов, Ач хүүгээ үгүйлсэн буурал аав хоолойд зассаар гарч ирэ- хэд хөвгүүд чимээ чагнан бүл- тэлзэж суув, Бүтэлгүй юм болсныг өвөө хараад л мэдэв. їр Учрыг лавтай дуулсан өв- гөн хүд хүд ипээн-эр улс гут- раад яахав хэмээн ховгүү- ДИйд ТОЛГОЙГ ИЛЭН, : -- Доошоо харсан саванд ү! “дурладаг үгүй мөн дэггүй тархинууд аа тэх дуулдав. " Нэг л өдөр маягайг мипь аваад нрпэ дэз гэж гурван | найз. оддо болтол. л... п “ба ИЙГ я. Кг: 7527 17071:925:4-56844 ХӨӨР) | 2 УСУГ АЙ (Өгүүллэг) Манай ангийн өглөө яагаа ч үгүй эрт ирнэ. Тэгээд жижүүр ан- гийнхантай хамтарч хүүх- дүүдийг жагсааж оруулна. Гутал тослолтыг харж, улаан бүч шалган, эрэгтэй хүүхдүүдийг үсээ засуула- хыг шаардаж бас ч зарим ОХНДОД туузаа цэвэрхэн зүүхийг зөвлөнө. Хичээлийн хонх дуугар- магц хожимдсон хүүхдүү- дийн нэрийг бичиж хувцас- ны өлгүүрийг хүртэл шал- ган нам гүм болсны дараа өөрөө хоцорсондоо бага зэрэг гэмшивч хаалга зөөлөн тогшиж зөвшөөрөл авсаар ордог. “Түүний тэмдэглэлийн зузаан дэвтэрт хичээлээс хожимдсон, тасалсан хүүх- Дүүдийн нэрс өдөр өдрөө- рөө бичигдэн заримынх нь дугаарыг цэнхрээр Ду- туйлж, бас ч нэг хэсэг хүүхдийн нэрийн доөгуур улаан будгаар зурж тэм- дэглэсэн байна. Уулзаж, зөвлөгөө өгсөн хүүхдүүдийнхээ нэрийг маш цэвэрхэн дарж бүрт- гэлээс хассан харагдана. Завсарлах хонх дууга- рах дөхмөгц Дангаа .Суу- дал дээрээ. өндөлзөх.0бө- гөөд багш нар ч түүнийг мэдэж сүүлийн үед гара- хыг зөвшөөрдөг болсон. Биднийг завсарлах үед манай Дангаа дэвтрээ су- гавчлан дээд доод . давх- раар .хэд -хэдэн удаа. яв- чихсан, зөрчил. гаргасан зарим хүүхдийг зогсоогоод зэмлэж харагдана. Багшаас айдаггүй хүүх- Дүүд хүртэл яагаад ч юм бэ? Дангаагаас эмээж үгийг нь даган болгоомжилцгоо- но. Нэгдүгээр зэлжийн хи- Дангаа "ТУУЛАЙ чээл дуусмагц бага ангиу- дыг жагсааж оруулаад ха- гас цагийн дотор цайгаа санд мэнд ууж сургууль дээр гүйсээр ирээд ажлаа үргэлжлүүлнэ. Дангаа сургууль дээр ингэж өнжөөд орой хичээл тарсны дараа ангиудын цэвэрлэгээг хүлээн авч дүн тавиад харанхуй бол- сон хойно гэртээ харьдаг гэцгээнэ. Дангааг сурагчдын зөв- лөлийн гишүүн болгохсон гэж манай ангийнхан ярилцдаг боловч саналаа цааш нь тавьж чаддаггүй байлаа. Тэгтэл юу болсон гэж санана. Одоогдос хоёр сарын өмнө Дангаа маань харанхуй болсон хойно харих замдаа -нНо- хойд хөөгдөн зугтаж яваад нүхэнд унаж хөлөө хүнд бэртээлээ. Өвчтэй байх хугацаанд нь хүн бүхэн Дангааг үгүйлэн түүгээр ч барах- гүй зарим багш нар «Дан- гаа яачихсан юм бэ? Энэ завсарлагаа бүр болохоо байлаа. Өчнөөн хоног Яа- сан санаа нь зовдоггүй юм бэ?» гэж. хэлснийг манай “ангийнхан -дуулаад |хич- нээн эмзэглэсэн тээЭч. Дангааг байхгүй хоо- ронд сургууль дээр идэвх- тэн сурагчдын зөвлөлгөөн болж олон хүүхэд шагнал авахад манай ангийнхан цөм л чих тавин “чагнац- таалаа. Хэн ч Дангаагийн рийг дуудсангүй. -- Давгаа байсан бол уйлах байх даа гэж зэр тэлдээ ангийн охид шив- нэлдэхийг сонсоод бид бие биесийг харахад-цөм л нү- дэндээ доголон нулимстай харагдав. Манай Дангаа нэ- зарим ШААЗГАЙ ХОЁР (Үлгэр, өгүүллэг) Эрт урьд цагт нэг ажил- саг туулай амьдарч байжээ. Хавар, зун, намар, ногоо тарьж ургуулах, гээд тэр тун ч завгүй ажил лана, Харин өвөл нь амт тай ногоо ндэж, хангалуун сайхан өвөлждөг. Нэгэн намар ногоо хураах үедээ ажилсаг туулай шаазгайд, --0 Чи надад тусла! Хоёулаа газраа тэнцүүхэн хувааж аваад раая! Ингэж ажиллахад тун бүтэмжтэй байдаг юм гэсэнд шаазгай туулайн са- налаар болж гэнэ, Тэгээд хобул тус тусынхаа газрын тогоог хурааж эхэлжээ. “Шаазгай ганц хоёрхон бай- цаа зөөснөө. -- Туулай, туулай! Би чамд тун сонин юм. ярья- хэмээн ам хамхилгүй-элдД- вийг шапширна. Туулай, хөлсөө дуслуулан: ажилла. саар, -- ёс хураах - ногоо Ху-» -Хөлсөө гартал т Ажил хийвэл Амьтан бүхэн Ажилсаг гэнэ. Ажил хийхгүй Амраа харвал Харсан болгон Залхуу гэнэ хэмээн дуулахад шаазгай нхэд цочин харвал ажил- саг туулай ногоогоо хураа- гаад дуусчихсан дуулж суув- Шаазгай дуу-алдан: -- Пээ, яасан хачвн юм бэ? Чи хураагаад дуусчих- сан гэж үү. Би чамтай адилхан хийсэн мөртлөө яагаад хоцорч сүүлддэг бН- лээ гэж нхэд гайхан асуу- санд, е. лай, : : загтэл ЭН их-хий - гэдэг үг үнэн байгаа Онз. гэж хариулжээ. ? 2 1 маан : Багш М. ДОРЖСҮРЭН. (Хөвсгөл Арбулаг) 200) багшаас цар Тунгаа хоолой зангиран хэлэв. Чи манай ангийг чимээгүй суулгаж байгаач гээд л багш Нар” аваад явчихдаг шүү дээ. Одоо болохоор нь ч хэлэхгүй байх яах вэ дээ гэж бодохоос алсын юм харагдахгүй болтол нүд бүрхэв. Тэгтэл нэг өдөр рал орж ирээд, захи-, -- Та нар тэр Дангааг яаралтай дууд! Өдийд ЭД- гэхгүй яадаг юм бэ? удах-/ гүй үзлэг ирэх гэж байна.” Энэ дэг журам ч болохоо” байлаа гэж -ууртайхан хэ-/ лээд гарч явлаа. й -- Захирал нигэхээр ч? яах вэ дээ гэж охид шүүрс алдав. Хэсэг зэвлэлдсөний да-Г хүүхэд дундаасаа мөнгө нийлүүлэн нэг ном, тэм- дэглэлийн дэвтэр бас чихэр жимс аван Дангаа дээрээ очиж ёсоор идэвхтэн сурагчдын ч илүү идэвхтэйг шүү дээ, Яагаад шагна-” даггүй. юм бэ? гэж аман-г нь тохирсон МАЛЬТЫТ 2 ХАДЛАН УУЛЛСЛАА БАЛСАЖИРАЛИЛЛЫН2 17” | зөвлөлгөөнөөр сургуулийн захиргаанаас чамайг шаг-”” насан гэж хэлээд өгөв. Дангаа дуу бидэнд мэдэгдэхгүйг гаараа шудран арчих нь харагдлаа. | Харин гааш . өглөө Дангаа суга таягаа саар яагаа ч үгүй сургууль дээрээ ирээд үЗ- лэгийн тухай хүүхдүүдэд ярин урт жагсаалын ха- жууд зогсож Хөөрхий дэө, Дангаа! минь... | Ч, ДОРЖГОЧОО | (Төв аймаг 10 жилийн, 11 сургууль) тул- 22125904 ( алдсанаа 2 нүдэнд нь нулимс бүрхэж ти хн-2 чээн буруу харж ханцуй-/ мар-!" нь хөөрхий (9 Е эрт байсан сан. 1 ! | | | | ! Халзангийн даваа өгсөн хөтөлгөө морьтон дөвтоөл. гоно. Цэцэрлэг хотын ба- раа нүдиий өмнө торол- зохуй жаал хүүгийн нүү- рэнд баяр гэрэлтэж дөрөөн дээрээ өндийн дуу аялав. Хөтөлсөн морь нь эмээ- лийнхээ гөлмийг дэрвүү- лан хатирна. Цас бударсан буурал за. маар салхи мэт хурдлах хүлэг морьтон чухам юунд тэгтлээ яарсан юм бол. Хүүгийн яэзр Г. Ням- лхам. Булган сумын дупд с лийн 5-ын «Бэ» ан- тийн сурагч гэнэ. Сургуу- лийн амралт эхлэхэд айм- тийн ТӨВД сурдаг ахыгаа авахаар хурдалж яваа Нь тэр. Хөлөөгийн жаалуудын амралт аж, Аймгийн төвийн дэл- түүрээс хэдэн чихэр авч нямбайлан боож өвсртлөөд, ах-дүү хоёр гэрийн. зүг жолоо залах гэж байхад нь амжиж энэ зургийг дарсан юм. -Нямлхам аа! Чи ямар сурдаг вэ? тэхэд тэрээр толгойгоо илэн инээмсэг- лэв. Магадгүй дунд сурдаг ч юм билүү. Тэгээд сур- валжлагч эгчдээ дүнгээ х2- лэхээс ичсэн Ч байж мэд- нэ. Юутай ч аав ээждээ тусад орсон, моринд эрэм- тий, ахдаа хайртай, сайн хүү байна даа гэж бодог- дов. Ах Г. Нямнэмэх нь тө... вийн 10 жилийн хоёрду- таар сургуулийн 9.ийп «В» ИНГЭЖ Л ЭХЭЛДЭГ ” Рээтэрэээээы ээ ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН ангид амжилттай сайн сурч байгаа хүү. Хөвгүүдийн унасан морь Ч, СЭТГЭЛ нь Ч ТОГТОЖ ЯД- на. Аргагүй ээ. Сургуулийн : амралтаар гэртээ харих юутай сайхан! Хоёрдугаар улирлын хи. чээл эхэлсэн тэр өдөр Ч Нямлхам хүү ахыгаа сур- туульд нь хүргэчихээд өө. рөо ч бас аигийн нөхдө- дөө яаран, Халзангийн да- ваагаар хатируулсаар бу- цаадаа, ! Ї ) Аяны замд дүүдээ аминч. лан захисан ахыихаа үгийг ч бодсоор яваа,.. Я. СУМЬЯА 2 кФ 2.ныль шинжин х СУ! | ! ї гаянтай сониныхоо ! 16 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 272555 022012103 6717 (2441) 1989 оны 11 дүгээр сарын 15. р ЛХАГВА ЯЭВЬ Э2 ЭелслэгХл Үнэ 10 мөнгө Ї БАЙГТУН-| ! Хаалга тогшив, Хоёр ” ОХнн орж ирлээ. Бидэнд «Ус», «Эрчим | Хүч» арвилан хэмнэлтийн : дугаа. зас өгөөч тэв. Охндод хүссэн сонниг нь олж өг- 1 2013 Ингээд л ярна эхлэв. --Та хоёр сонлноо за. /хналаагүй юм уу? --Бид «Пионгринн үнэнэ- ээ хагас жилээр сахиал. сан л даз. Гэтэл сүүлийн Асзасын захналга хэдийд ч болсон юм, бүү мэд. ! (Нэг л мэдэхэд хоцорчих- | сон байлаа. Шандаст хүлгээ сонгов Ажил хийвэл ам то- содно. Хөдөөгийн жаа. лууД энэ үгийн утга учрыг сайн мэддэг юм. Манай хөвгүүд өнгөр- сөн зун нэгдэлдээ 476 эмнэг хангал сургаж эдэлгээнд оруулав. Нэгдлийн зөвлөл 20 -- 35 даага сургасан пио- иерГ. Батбилэг, Э. Мөнх- баатар, Д. Улаанбанди, Д. Энхбаатар, гурав. аар зангийн сурагч Монхдаваа нарыг дуртай даагаа аваарай їгэв. Хөвгүүд олон даага- ны дундаас шандас сайт хурдан хүлгээ сонгож авлаа. Тэд ирэх жил улам олон даага с даа. Пионер Б. БАТБОЛД (Дундговь. Луус сум 8|. жил) унших гэж хүмүүс --Танай аигид хэвлэлээ (захиалж амжаагүй хүүхэд Ч үолон бий юу? |-- Бараг бүгдээрээ. Тэр ч бүү хэл сургуулнараа (тун цөөхөн сонин авдаг... Тэгээд л «Пионерийн үнэн» сониц нүдний тэм болж шинэ дугаарыг олж унших гэж айлынхнаасаа, өөр сургуулнас хүртэл гуйж, бүр аргаа барахгаа сонины газар ирж байгаа минь энэ гэв. Ингэж, сонин сурагла. сан хүүхдүүд, пионерилн ахлах удирдагч, багш нар нрэх нь сэтгүүлчид бид- ний хувьд ерийн үзэгдэл болжээ. Сониныг маань хайж, сурна гэдэг сайхан хэрэг л дээ. Гэхдээ нэг ч сонин сэтгүүл захиалаагүй анги, сургууль олон байгаа нь тун харамсалтай. 1 Сэтгүүлчид бид хот хө- дөөгийн уншигчидтайгаа уулзаж, сургуулиудаар очиж инонерийн хэвлэлээ хагас, бүтон жилээр за- хиалахын аль нь ашигтай талаар санал бодлыг сонс- ло. Хагас жилийн захиалга. Энэ бол анги. дэвшиж сур- гууль төгсөх үе. Тэгээд Ч бүтэн гурван сар үргэлж. лэх зуны амралтаар хэв- лэл тэр бүр хүрдэггүй би- лээ. Тэгээд л сүүлийн хагасын хэвлэл захиалга хүүхдүүдийн анхаарлыг тө- дийлэн татдаггүй аж. Захналгаас хоцорсон ун« шигчид маань, намар хи- чээл эхэлмэгц л сая с0- нин сэтгүүлээ үгүйлдэг. ажээ. Танай анги, бүлэг, сургууль, бүлгэмд ийм яв- дал тохиолдож байв уу? Уншигч хүүхдүүд ээ, энэ тухай ярилцья! Аав зождээ учрыг ойлгуулж «Пионерийн үнэн» сонн- ноо бүтэн жилээр захиалц- гаая/ Харин найм, арав» дугаар анги төгсөгчид ха- гас жилээр захиалж: болох юм, МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ 117: Шүлэгтэй дуутай ном Шүүгээн дотор эгнээд Туульс өгүүллэгийн Тавнур дүүрэн өрсөн Сургүүлийн номын сан Соёлын гэгээн ордон Хүүхэд багачууд бидний Адал явдалт зохиолыг Амтархан амтархан Хавтас хуудсыг нь Хайр гамтай эдэлнэ Номын сайн нөхөр Охид хөвгүүд олон Сургуулийн номын сан Соёлын гэгээн ордон Номын санч эгч Естой бидний нөхөр (Архангай. анги) Хүн бүрийг хоёр ходоод- той гэдэг. Нэг нь үргэлж птатгалан нөгөө нь амьдра- яын туршид өлсгөлөн яв- даг гэнэ, Өлсгөлөн ХОДОО- доо эзэн хүн залхуурахгүй бол хооллож дөнгөнө. Нас- ны бага, цусны шингэн дээр энэ ходоодыг цатгаж чадвал хойш хойшид хоол- лоход амар гэлцэнэ. Тэр ходоодыг хооллодог ГОЛ хүпс нь ном юм, Номыг авахад мөнгө хэрэгтэй. Хо- вор ном өлдохгүй, нүдний гэм байх нь их. Энэ бүг- дийг харгалзан сургуулну- дад «Номын Сан» хэмээгч өрөөг гаргаж өгчээ. Бас «Номын санч» гэ- сэн нэгэн хүний орон тоо бий болгож номоо харниу- цуулж, тэднийг эмчилдэг змч нар ч бий болж, Номын эмч нар гэгдэх уншигч хүүхдүүд наяад оны дунд үе хүртэл олноор байсан гэнэ. Тэгтэл шинэ зуун ойртох тусам салбарч урагдсан, өвчин эмгэгдээ баригдсан ном уйлж шана- аах нь их болжээ. Учир нь «Номын сан» гэсэн тодорхой хаягтай өрөөнд хүүхдүүд орж ирэх нь ба- тасаш, байнга цоожтой байдгаас тэр өрөөний үү: дийг номын хорхойтнууд хий «мөргөөд» буцдаг «заншил» тогтчихож, Сүү- лийн үед шинээр гарсан ч хүүхдийн хуруу гарын хээ хүрээгүй бүтэн байх болжээ. Зарим ном арваад хуудас уншигдаад тавиур Нийслэлийн тавдугаар сургуулиар орж иомын сангийн ажиллагаатай та- нилцлаа. Сайхан цэлгэр са- руул танхимтай арван нэгэн мянга гаруй ном бий тэнэ, Номын санчийг нь Ц. Долгорсүрэн гэдэг, Но- мын санд нэг анги ганц цаг сууж ном уншихаар ца- гийн хуваарьтай аж. -Манай хүүхдүүд ном их уншдаг, Өнөөдрийн хувьд бүжгийн дугуйлан. тай болоод ангиуд орж ирээ- гүй байна. Түүнзэс Оиш өдөр бүхэн хүгхдүүд ирж дуртай помбо утидаг,.. Их уншина гэж Ц, Долгорсү: рэн гуай ярьсан юм. Үлгэртэй опьёогртой нсмууд байрлаад боть Хүслэнт үлгэрийн ертөнц уншина гэмтээлгүй Сурагч Л. ГҮНСМАА "Цэцэрлэг сум. 8 жил 8-ын «Б» ХҮҮХДИЙН НОМЫН 10 ХОНОГТ 08УНЫ «Х0Д00|»-ЫГ ЮУ ДАТГАДАГ ВЭ? 7 2 фе Номын уншигчийн карт гэж нэрдэдэг дөрвөлжин бичиг шүүгээ дүүрэн бай- лаа. «Үзьеэ» гэвэл «Тэг ээ, тэг... Алив, Энэ 6б-гийн «А» (Одоо долооду- гаар анги) ангиас үз» гэ- лээ. Знз ангийн «Э» гЭдэг хүүхдийнхнийг авбал кар- тан дээр нь гуравхан но- мын нэр байна. Номын санч: «Манай «Э» ихсайн ном уншдат... Тэмдэглэсэн байгаа...» гэж ирээд үзүүл- сэн болохоор нүдэндээ ит- гэсэнгүй. Эргүүлж харвал 1984 оноос хойш уншсан гурван номын нэр байлаа. «Ээ-г оюуны ходоодоо өлс-/ гөдөг хүүхэд байх нь» гэж бодоод өөр ангийн хэд хэ- дэн хүүхдийн картыг үзвэл 1984, 1985 оноос хойшхи (сүүлийн хэдэн жилд 1-- 2 удаа л ном уншжээ) тэм- дэглэл байсангүй. : Нэг оролтондоо жараад хүүхдэд үйлчлэх чадалтай энэ номын Сан карт, като- логи хийж, хөтлөхгүйгээр уншлага явуулж барамгүй санагдсан. Энэ сургуулийн найм, тавдугаар г: дтэй уулзаж ярилцахад «номын санд орж пом уншиж үзээгүй... ямар ном Сайдгийг мэдэх- гүй...» гэж ярьж байсан. Номын санч гадны хү- нийг хуурах гэлгүйгээр чин сэтгэлээсээ хүүхдүүдийн- хээ оюуны чадавхийг нэ- мэх гэж ажилладаг бол су- рагчдын яриа ч арай өөр байх байсан “эрс: -- Ахлах ангийнхан Ул- сын номын санд очиж унш- даг гэж Ц. Долгорсүрэн гуай ярьсан юм. 1 Ус иь арван нэгэн мян- га гаруй номтой энэ сур, гуулийн хувьд дөрөв, таван буудлын газар явж бай- хаар гэрийнхээ хажууд бай- гаа сургуулийн номын сан- даа орж ушидаг бол мөн ч их цаг хэмнэхсэн гэж бо- дож билээ, Гэхдээ энэ бол зөвхөн миний бодол, Нийс- лэлийн 16, 50 дугаар сур- гуулиар орсон боловч «Но- мын санч байхгүй, мөддөө ирэхгүй биз» гэх хариу сонслоо. Эдгээр сургуулийн зур- гаа, наймдугаар ангийн хүүхдүүдтэй ярилцлаа. «Онгойдог л байх... Манай ангийсхсин Горькийн нэрэм- хаа номын сангаас авдаг бол цаг | хэмнэхсэн..», «Тийм л байх», «...Сур- гуулийн номын сан гэрээр ном олгодоггүй. Авья гэ- хээр урчихна гэдэг». Хүүхдүүд ингэж ярьсан юм , «Сургуулийн номын сан» Ийм хаяг, цагийн хуваарь хадсан өрөө хот, хөдөөгийн бүх сургуульд бий. Өдөр хоног өнгөрөх бүр шинэ сонин номоор номын сан Сояжигдах аж. Харин хүүхдүүдийн оюу- ны ходоод тэр бүр цадаж байгаа гэж үү? Сургуукийн номын сан хүүхдийн мэдлэг оюуныг хөгжүүлэхэд зориулагдсан гэдгийг сурагчид төдий л мэддэггүй юм шиг... Жил бүрийн арван нэгэн сард хүүхдийн номын арав хо- ног гэж явагддаг. Хэн олон ном уншсан хүүхдийг шал- таруулдаг ч шагнал урам- шуулал нь илт дутаадбайх шиг... Сүүлийн хэдэн жилд сургуулийн номын сангийн аварга уншигч болж «но- мын сайн нөхөр» тэмдгээр шагнуулсан хүүхэд байгаа боловуу? “ Бичээч, ямар нэг дугуй- лан. хариуцсан багш... гээд сөр өөр мэргэжлийн хү- мүүс «Номын санч» гэгдэх эрхэм хүндтэй ажлыг хавс- ран хийх юм. Үнэхээр но- мын санчийн мэргэжил хавсрага ажил гэж үү? Энэ жилийн хүүхдийн цомын арав хоногийг «Сургуу- лийн номын санг байнгын ажиллагаатай болгоё». «.,Аль сургуулийн номын сан олон уншигчтай, ном эмчлэгчтэй вэ?» гэсэн уриан дор өрнүүлбэл ямар вэ? Гэхдээ уриа лоозон маань цаасан дээр үлдэл- гүй, ажил хэрэг болж бү тээлч байдлаар үлдээсэй билээ, Ингэж чадвал сургуу. лийн цомыг сангийн тан- хим ямар нэг дугуйлан, соцгой хичээллэдэг газар биш, жинхэнэ оюуны ХоО- доодыг тэжээгч, сурагчдыг . номтой. нөхөрлүүлэгч эр- дэм, мэдлэгийн буянтай өргөө болохсон, Н. ДАВААНЯМ үйл яадал бүхэн сайхан, тэр дунда БНАСАУ-д амарч байсан үе сэтгэлд хоногшин үлджээ, Бидний арав гаруй пионер Д3ЗО- : ны ХШ их наадмын үеэр олон орны пионерийн хамт БНАСАУ-ын ардын наадам үзэхээр Гэсон уулын ой- ролцоох Гесон хүрээлэнд хөөрхєн цоохор маралтай тааралдсан юм. айж үргэж, эрхлэх лонгос хүүхдүүд” ан амь- танд хичнээн хайртай, тэд- нийг өөртөө дасгаж лүүлэн арчилж, Сайдгийг гэрчилж байсан ом. хаөрхөд марлуудыг өхөөр- дөн байж зургаа авахуул- сан нь энэ билээ. НОМХОН МАРАЛ Онгөрснөө эргэн санахад цэцэрлэгт очих замдаа Тэр амьтан биднэзс ер цочих янзгүй мэт байсан нь со- эрх- маллаж ЗУРАГ ДЭЭР: Номхон 23 дугаар сургуулийн пнонер., Ж. АЛИМАА- ГИЙН авсан гэрэл зу- раг ТЭД ШАВЬ НАРАА ТАНЬДАГ Урьд нь би «Хүүхдийн з0- хнол оролддог хүн хүүх- дийн дуулах дуугүй байна гэдэг үнэндээ ичгэвтэр юм» гэж түүнд учирладаг баё- ялаа л даа. Тэгээд найз нє- хөр маань намайг өрөвд- сөн ч юм уу, чадна гэж итгэсэн ч юмуу, санга сэд- вийг хэлж захиалга өгсөн юм даг. Би Галмандахад баярлаж явдаг. Баярлс- хын учир гэвэл «Арван зургаан нас»-ыг зөвхөн 16-тай хөвгүүд, охид тТЄ- дийгүй 80 насны найр дээр ахмад ууд хүртэл дуулцгааж, бага ахуй Нг- байсан, -д Та Афганистан ор- ноор явж ирээд хүүхдийн ном бичсэн байна. Энэ ор- афган - Миний хамгийн аз- тай, үр өгөөжтэй албан тс- милолт бол Афганистанд очсон явдал юм. Кабулд цөөхөн хонохдоо цонх нь хаалттай зочид буудалд байрлаж, өдөр бүхэн буун дуу сонсож ш, Гэвч энэ орны ард түмэн тус- гаар тогтнол, | НМ| мэнэн Бэх эрэлхгээр тэмцэж нь үнэхээр бахархууштай байж билээ. Хүүхдүүдийн нь царайлаг, нийгмийн. цовоог яана. Одоо ч нү- дэнд харагдсаар байна. Хэрвээ нүдэнд харагдсан, сэтгэлд хадагдаад байвал бичихгүй байх аргагүй. Тэ- гээд Л би «Миний хайр- тай афган жазл» гэсэн бяцхан ном бичсэн юм. Шүлэг ч бий, өгүүллэг ч бий. Хэвлэлд өгөхөөсөө өмнө сайн заснаа. - Хүүхэд насиыхэа ту- хай дурсана уу? -- Дурсамжаа бичих, хэн хүнд ярих цаг болос- гүй л байна. Бусдаас онн- гой гойд хүүхэд | байгаг- гүй бололтой. Би юугаа- раа онцлог жаал байж вэ гэж хааяа өөрөөсөө. асуу- даг юм. Бодвол, ах зах хүний үгийг хүлээцтэй сонс- дог. үг сергөөдөггүй, элд- вээр харааж загнасан Хү- ний үгийг Ч гэсэн «энэ хүн юу хэлэв» гзж эргї- цүүлдэг хүү байсан байна. -- Байгаль, ан амьтнаа хайрлах, ард түмнийхээ уламжлалаас суралцахад юуг анхаарах вэ? -- Хамгийн гол гнхаа- рах сүйл бол өөрийгөө ажих явдал гэж хэлмээр байна. Тухайлж хэлбэл «би хэр зэрэг өрөвч зөс- лөн сэтгэлтэй вэ»,гэаж Ө9- рөөсөэ асуух, биеэ ажиг- лах хэрэгтэй, «Зөөлсєн», «хатуу» гэсэн хариу гаг- на. Зөөлэн сэтгэлгүй, НИ- гүүлсэх үзэл бодолгүй бол байгаль орчноо байтугай аав эзж, найз нөхөд, тэр бүү хэя эд юмсыг ч хайг- яаж чадахгүй. н -- Жа сургуульд байх- -- Авдаг бүх дүнг авч байсан. Харин уран 20- хиол, зохион бичлэгт гол- дуу «онц». Химийн хН- чээлд гайгүй байлаа. Дег- ваа багш намайг химич болох хэрэгтэй гэдэг. Янж- маа багш маань намайг зохиолч болох ёстой гэдэг байв. Даваа багшийнхаа үгэнд орж УИС-чйн хими- биологийн ангид Орсон, Янжмаа багшийнхаа үгэнд орис зохнол оролдсоор яв- на. Нигшийн “ОЧ орж байхгүй бол болохгүй. Тэд шавь нараа таньдаг юм т 21 » сслмар.. ” найзууд... ПИОНЕРИЙН ШИНЭ ДУГУЙЛАН ! ишалс»н 22 1Шингогцоо ,БОЛГОН “УЧИРТАЙ! ! ї 111117 | Бурагч! дын ордонд монгол ардын уламжлалт тоглоом наадмын дугуйлан хичээллэж эхэллээ. Пионер сурагчид төрөл бү- рийн тоглоом өөрсдөө хийж туршин, мартагдсан олон тог- лоомыг эрэн сурвалжилж тод- руулах юм, Хүүхдүүд Алтай, Харваа, Дашмаг, Тохош, Хоёр загал зэрэг төмор утсан тоглоомуу- дыг урлан хийж тоглож сурч байна. Зарим нь шинэ тог- лоом зохион хийж байна. Монгол ардын тоглоомоор шилдэг тоглогчийг шалгаруу- лах тэмцээн зохиол авьяас билгээ сорьцгоож байна. Тус дугуйлангийн сурагчид Ардын тоглоомын Улаанбаа- тар хотын аварга шалгаруу: лах апхны тэмцээнээ 1990 оны гуравдугаар сард дөрвөөс наймдугаар ангийн сурагчдын дунд зохиох юм. Ардын тог- лоомын хотын аварга шалга- руулах тэмцээнийг манай оронд хамгийн өргөн дэлгэр- сэн «Монгол түлхүүр» нэртэй єсөн гархитай тоглоомоор зо- хиох аж, Тоглогч гаргах гог- -- Шїнцэ тоглоом зохион бү- цоог хэлхээнээс бүрэн суллах, тээгч 50 дугаар сургуулийн су- рагч Ц. Сүхболд. анхны байрлалд нь буцагж оруулах зэргээр тоглоно. Ху- гсайаагаар, дүгнэж шалгаруу: лац нэгдүгээр байрт нэг хүү. хэд шалгаруулж олон улсын пионерийн «Найрамдал ла- герьт амрах урилга, хоёрду- гаар байрт хоёр хүүхэд шал-" гарч дотоодын пионерийн зус- ланд амрах урилга, гуравду- гаар байрт гурван сурагч шал- гарч монголын ардын тоглоо- ЗУРАГ ДЭЭР: Дугуйлангийн сурагчдын урлан бүтээж буй мон- год ардын уран сэтгэмжийн гог- Халиунаа охин сэргэлэн цовоо байж, найз нөхөд- тэйгээ урьдын адил хөг- жилтэй пайрсаг харилца- хыг хичээнэ. Хичээлдээ улам мэрийж, болж өгвөл өдөр болгой онц авахсан гэж хүснэ, Тэшүүрээр гул- гаж, гитар хөгжим тоглож сурпа, 2-ын «Б» ангийн дүү нарынхаа дунд «Сай- хан сэтгэлтэ-ний өргэө бай- гуулж нинжин сэтгэл, Хү- ний мөс, тусч чанарын ту- хай ярилцаж өгөөмөр, ни- гүүлсэнгүй хүмүүс болцгос- но гаж... мөрөөдөн бодно. Охины хүссэн бодсон биелж л явза. Гэлээ ч нүд нь нэг л уйтгартай. Тэр өдрийн хичээл та- рав. Хүүхдүүд бужигиаж хөгжилтэй дуу Сургууль дотор ёстой л багтаж ядан байлаа- Хилиунаа өлгүүргэс хув- цасаа авч хэн гэгнийг хү- лэзн зогсоно, Тэгснээ цү!й- хээ Сарьсаар хаалга руу шуудхан алхав, Тийм гэ, Халиунаа! Гэр- тээ бушуухай харих чинь зөв. Сайхан сэтгэлтэй буу- рал эмээдээ, бүхнийг ойл- годот ЭЭЖДЭЭ очих юутай сайхан, Бензич тосны үнэр ханхлуулсаар аав чинь тээврийп замасс оройхон ирнэ. бүгдээрээ. цуглаглк гэр дүүрэн халуун яриа өривхөд охин чиний сэтгэл аандаа а. Ха- ляиунаагийн хойноос бараа тасартал харж сургуулийн довжоон дээр зогсохдоо би ингэж бодсоор хоцорч би- лээ. Арван тавхан иастай тэр охийд тохиолдсон учир явдлын тухай уншигчиддаа товчхон боловч дуулгая гэж бодлоо, Ямар их ухаа- лаг, сэтгэлтэй охид байдгийг хүмүүс мэдэг Л дээ. Та бигтий өмнө 8-ын «Бэ-гийй Халиуиаа охин наас эхэлж ярихаа мэдэх- гүй түгдэрнэ, - Бид сайхай үерхдэг Батаа маань их Манай ангийн- Сурлага сайтай, нөхөддөө тусархуу... Түүний яриаг сонсоод би гайхаа, Учир нь хэдхэн хоногийн өмнө Батаа гэдэг үерхдэг хөв- гүүн нь түүнийг гомдоосон тухай бидэнд захна ирүүл- сэн юм. Тэгээд л би охинтой уулзахаар сур- гууль дээр нь очсон хэрэг. Тэгтэл одоо магтаад байдаг. -» Шуудхан хэлэхэд би таиаас захидлаа эргүүлж мын цугдуулгаар тус тус шаг- нагдах юм. 13:11 Монгол ардын тоглоом, наадмыг сонирхдогл буг 24 ! гу, тиопер сурагчид тус Ду- гуйлангийнхантай захидлаар харилцаарай! Б. ПАЛАМ цоо тоглоомууд ЗОХИОГЧИЙН авсан тэрэл зураг. нь түүнийг хамаатан садай айлын хүүхдүүд гэж бод- дог байжээ. Би түүнд 3а8- хидлыг нь гаргаж өгөв. Охин, -- Муу санасан бүхнээ үүнтэй хамт... гээд шууд Л ураад хаячихав. Онгөрсөн өвөл Төгсжар- гал гэдэг «охин ангид нь шилжиж ирсэн юмсанж. Тэр охин сайхан дуулдаг, гитар хөгжим | гайхалтай -« Батаа одор охинтой дог болсон Ч бидний найз ИНөХ- хүн нь. Гэтэл найздаа гом- ДОМ муу санана гэдэг юу гэсэн үг вэ? гээд нулимсаа. арчив... Батаа, Халиунза гэдэг хоёр жаахан хүүхэд ХӨТ- лөлцөн цэцэрлэгтээ гүйж, «Манжин» үлгэрийн өвгөн, эмгэн болон тоглож бай- жээ. Халиунаа охин өвлийн хүйтэн өдөр өрөөсөн бээ- дийгээ гээчихээд уйлж зог- соход Батаа ив бээлийгээ огч, эр хүйн гэсэидээ. цүн- түрүүнд инь алхана. Хүү, охин хоёр эмээ нартаа сүү авчирч өгөхөөр өглөө эрт босно. Сүүний урт дараалалд хэн түрүүлж очсон нь нөгөөхөө бүлтэг- нэн хүлээсээр ирэхэд нь омноө оруулиа. Батаагийн Эмээ охииД, -- Ач хүүг минь харж байгаарай охин минь! Сур- үууль дээрээ зүггүйтвэл эмээдээ ирээд хэлдэг юм шүү гэнэ, Хөвгүүд л бол- сон хойно аль дэггүй заг- иахыг нь тэр гэх вэ. Гэ лээ ч Халиунаа охин Ба- таагаа нэг ч удаа ховлож байсангүй. Харин оөрөө том хүн шиг «Чи сайхан мэдэсрэй!» гэж зэмлэнэ. Бага жаахан үеийнх иь дурсамж Халнунаа охины сэтгэлд яг л зураг шиг үлд- жоэ. Тэгээд ч ангийнхан сайхан тоглоно. Тэшүүрээр гулгахыг ёстой үзүүлж өг- нө, Харин сурлагатаа дунд зэрэг. Төгсжаргал ангид орж ирсэн анхны өдрөө- соө л Батаагийн өмнөх ши- рээнд суух болжээ. Ингээд л Батаа түүйд байнга ту. салдаг болов. -- Түүнд чинь болохгүй юм юу Сайна аа гэж та асуух байх. Би ч бас тэгж боддог, Гэхдээ сэтгэл зүрх минь шаналж ямар хүнд байснаа танаас нуухгүй ээ гэв. Батаа хэрэг хийсэн. мэт зугтааж, Халиунаагаас хөл- дийрсөн Нь Охины сэтгэ. дийг улам эмзэглүүлсэн байна. Батаа, Төгсөө хоёр гитар тоглож хоршин дуулж мосоц гулгуурын талбайд хамт гулгаж, Төгсөө охин ч сурлагатаа сайжирлаа. АРДЫН,НААДАМ1-, ТҮГ БУЛААЦАХ Гурван шагайгаар хоёр юм уу гурвац хүүхэд тоглоно, Хэдэн тоогоор хожилцохоо тогтоогоод гурвац шагай оолжлоанч Өрхиж гуршан ижид мал буувал буг лаацдаг Хэн түрүүлж авсан нь нэг тоо аван, дахин орхиж булаацсаар, хэн тогтоосон тоонд, хүрсэн инь хожио, Хэнтийн Галширт гурван ша. гайгаар ингэж наадахаас гадна бөг цэг иляслахад эцэст гурван ижил буувал түг булаацдаг. Сэлэйгийн Алтапбулагт гурван шагайгаар ётүгд булааж» наад» даг. Бусад нутагт бог цэг нясла« хад гурвац ижил буусан буюу дөрвөн бэрх буусан бол булаа» цалдахаас биш гурван шагайгаар ийнхүү иааддаггүй бололтой. ТӨГС ХАЯХ Хэдэц ч хүүхэд наадаж бол- но. Шагайн тоо тогтоохгүй, Наа- дагчид нар зов тойрон ээлжээр бүх шагайг дэвсгэр дээр тарааж: цациа, Морь буусныг нь өөртөө авиа, Морь буугаагүй тэмээ бууг сац бол тэмээн тоогоор морьдоо” соо буцааж тавина. Шагайг та- рааж цацахад морь, тэмээ хоёр ижил тоотой буусан байвал єтэнцлээ» тэж үздэг. Олон тэ- мээ буусаар тавих морьгүй бол- бол дараа төлөхөөр бодож сана- на, Б, САРАНТУЯА Тэр бүхэнд Халиунаа охи- ны нүд, сэтгэл нь дасахгүй, цаанаа л нэг гунигтай яв» на, Тэгтэл Төгсжаргал өв- дөж эмнэлэгт хэвтжээ. -- Батаа маань түүний сул суудлыг харж уйтгар» лан, санаа алдахыг би бус даас илүү мэдэрч : Тэрээр Төгсөөгийн бүх ДЭВ! тэрт хичээлээ нямбайлан" бичиж өдөр бүхэн хүргэж өгдөг байв. Нэлээд хүнд өвдсөн Төгсөөдөө ангийн», хан маань санаа тавьдаг: байлаа. Би бол Батаадаат илүү зовж байлаа, Түүний . ядарсан ч юм шиг гунигтай царайг харах бүр. Төгсөө нь бушуухан эдгээд ирээ” сэй гэж боддог болов, Тэ- гээд нэг өглөө би, -- Төгсөөгийн монгол хэл, түүхийн дэвтрийг на- дад өгчих. Би ч түүнд тус” лах ёстой хүн гэв, Батаа намайг гайхан харсаар, цүнхээ уудлав. “Маргааш нь, -- Төгсөө дээр хоёулаа очьё, тэгэх үү гэсэн чинь бас л чимээгүйхэн толгой дохив, Хичээл тараад бид схамт гарлаа, Замдаа хэн нь ч юу ч дуугарсангүй. Эмнэлгийн хаалган дЗэЭр очоод би түүнд Төгсөөгийн » эмээгийнхээ хайр- сан цөцгийтэй бинг өгч, -- Үүнийг өгөөрэй. Би буцья дад гэв. Хамгийн гол нь «Батаа би чамд гомдоогүй шүү» гэж хэлэх гээд чадсангүй. Би энэ үгийг заавал хэлнэ. Тэд маань намайг хамгийн дотно нөхрөө гэж ойлгох ёстой гээд хоолой нь зЗан- гирав. Халиунаа охин бид хоё- рын хооронд ийм л ярна болсон юм. Түүний намуун зөслеєн дуу, ухаалаг ҮГ одоо ч СЭТГЭЛД бодогдсоор. Халиунааг минь Цэцэр- лэг хотын ...дугаар Сур- гуулийн 2-ын «Б» ангийн дүү нар нь хүлээж байгаа. Үерхэл төхөрлөлийн та- лаар төдийлэн боддоггүй тэр жаахан скаалууд Ха- лиунаа эгчээ тойрон гүйх- дээ хүн хүнээ хайрлах агуу их нинжий сэтгэлийн Ту- хай улам ихийг мэдрэх бол- но гэдэгт би итгэнэ. Я, СУМ Т ХИГЭгүнй хүндэтгэдэг. хий нь барин салхи сөрөн ииэим1ЛэиТиЫ20166-110111111111111111 цувалтаншширун “Хүрэл зуцан НИ 8) ран.аслаа.. Хот, х ЧїїН сургууль, бүлгэм бүр энэ- хүү уралдааныг явуулжээ. Анхан шатны үзлэгт 1000 гаруй... хүүхэд: оролцжээ: Хүний дараа аймаг хотын тэмцээнд сургуулиасаа шалгаран үгийн яруу,дүрс- лэлийн урнаа үзэцгээсэн билээ. Харин Өмнөговь, Увс, Завхан аймгаас нэг ч хүүхэд оролцсонгүй. Зав» хан нутаг гэхэд Б. Явуу- хулан, Л. Ванган зэрэг ма- най утга зохиолын айргын тавд орох авьяас билэгт» нийг төрүүлсэн нутаг боло» хоор «Хүрэл тулга» тэм- цээнд хүрэлцэн ирэх хүүх» -Дүүд мөн л чамбай шүлэг- тэй байгаа даа гэлцэн үзэг чид ярьж суулаа. Тэрчлэн Булган, Хөвсгөл аймаг, Улаанбаатар хотын Сүх- баатарын районоос хоёр, хоёрх хүүхэд оролцуул»- сан болж алба өнгөрүүл- лээ. Шүлэг найраг бичих сонирхолтон, авьяасын гал анзаарагдамгүйхэн гя» лалзаж байдаг хүүхэд ба- гачуудаас ирүүлэхийн оронд Хэн нэгэн хүн өө» рийнхөө дур зоргоор ааш- лан «сайн уншигч» я лаа гэсэн нь үнэнд үзэгчдийн сэтгэлийг гон- сойлгов Гэвч авьяас билэгтэй олон хүүхдүүд хүрэл тул» гын галд эрч хүч нэмлээ. Энэ тэмцээнийг үзэхээр ма най хүүхдийн утга зохио- лын нэрт төлөөлөгчид 30- хиолч М. Чимид, Ө. Баа- санжав гуай, Жї. Дашдон» дог, Т. Галсан зэрэг най- рагчид хүрэлцэн ирсэн байлаа. Тэд ирээдүйн их найрагчийн царай зүсийг: харж, дундаршгүй их авь- яас билгийнх нь судсыг барьж сэтгэл сэргэн зүрхээ догдлуулахаар ирсэн нь мэдээж. "Тайзны зүг тас- ралтгүй ширтэн чухам өв» рөө л шүлэг найргаасаа ун- ших гэж байх мэт догдлон суугааг нь харахад бахдал тай. Тэд ч гэсэн Завхан, Увс, Өмнөговиос хүүхэд ирүүлсэнгүйд их л дур” руу найрагчид «Хүрэл тулга» найргийн тэмцээн дээр гэрэл зураг » БОДООШИЙН авсан сверийн я| С | 1 ө Индекнс- 14140 БнГсРЭЭ ЭРЭР” ЧЭР”Э шиний Энэ-өдрийн хүрэл тулганы дэргэдээс ,ирэх “зууны их найрагч гараагаа ЭХлэхийг хэн байг гэх:билээ,, Найраг шүлэг бичих хорхойтой, бичихгүй байж чаддаггүй хүүхдүүд маань нэр алдар, сургууль, ну. таг усныхаа нэрийг дуу- дуулан нэг нэгээрээ тайз. наа гарч шүлгээ уншиж эхэллээ. Хөл тавих зайгүй хү- мүүс цугларсан их тан. хХимд чив чимээгүй. Зөв- хөн шүлэг найраг сон- сон догдлох алагхан зүрх цохилох нь содон. Сүхбаатар аймгийн тө- вийн 8 жилийн П сургуу- лийн сурагч Д. Сугархүү «Эсгий үнэг» шүлгээ ун- шихад танхимд суугаа хү- мүүс цөм амьсгалаа түр татсан байлаа. Налайхын районы Төр- хурахын сургуулийн су- рагч Б. Доржпалам «Он- год» шүлгээ уншиж олны алга ташилтаар шагнуу- лав. Дундговь аймгийн Ман- далговь хотын 10 лийн сургуулийн 8 дугаар ан- гийн сурагч Б. Гэрэлмааг тайзнаа урив. "Тэр охин гарч ирээд, --Энэ удаагийн урал. даанд би даага биш унага уясан юм. Миний уясан унаганы уяа сойлго таар- сан эсэхийг, ер нь хурдан шинж “байгаа үгүйг та нар минь шинжээрэй гээд «Толийн нуур» шүлэг унш- лаа. Найраг шүлэг бичих авьяастай нь илт Ммэдэг- дэж байсан энэ охин найз нөхдийнхөө нижигнэсэн алга ташилтад урам нь сэргэсэн биз ээ? ХБДС-ийн 5 дугаар ан- гийн хоёр хүү «Морин хийлд зориулсан бяцхан аяз»-аа хөгжимдөж бид- ний хайрыг татав. Миний дэргэд суусан Болормаа. -- Ёстой авьяастай хүүх- дүүд юмаа гэж догдолсон сэтгэлээ барьж чадалгүй хэлэв. Тиймээ энд дандаа авьяастай хүүхдүүд ирсэн Д. Сүхбаатарын нэрэмжит байлаа. Хаа хол Дорно- говь аймгийн төвөөс энэ тэмцээнд оролцохоор галт тэргэнд сууж өглөө эрт ирсэн Л. Эрдэнэ-Очир хүүг юу нь энд дуудсан гэж санана. «Найраг шүлэг» гэж хүн бүхэн хэлнэ. Тэр хүү тайзнаа гарч омог бар- дам шүлгээ уянгалуулан уншив. Таанын толгой ганхуулж нутгийн салхи цогино Талын худаг чиглэж адуун сүрэг цувна Нарны хорвоог сүжиртэл -22- шимж Ч ЗАмдайс лаа ТАШЛКХЛАСАХ: 12ма28й 21 712хий -Э77, ЛЛЬ.. хаман ЛБЛссвьльШалнн ЁСА.. ! 1 9 дүгээр ангийн с) Мөнхцэцэг «Янзага» шүл- гээрээ, Хэнтий аймгийн Хэрлэн сумын сургуулийн 7 дугаар ангийн сурагч Т. Тэнгэр газрын савсалганд ингэн буйлаа сонсогдож Тэмээн сүрэг салхи залгий Агсам морь шиг он жилүүдийг онхи Адууны салхинд өвөө минь залуужсан мэт омогшино Л. Эрдэнэ.Очирын унш- шүлэг энэ. холоос зорьж ирсэн урам- хоёр шүлэг -- Энэ хүүгийн шүлэг чамд ямар санагдав гэж Болормаагаас асуухад, --Яахын ч аргагүй найрагч л санаанд буу ЇТүүнтэй нэг ангид ралцдаг Г. Мөнхцэцэг шү: тээ уншихаар гарч ирлээ Тэр охин олон шүлэг бич. шүлгээ анги уншдаг ажээ. гээ барьж л өөрийнхөө Хэнтий аймгийн Хэрлэн сурагч Т.Цогт» хаарлын аяс тай шүлгээ у үзэгчдийн лаав. Хүрэл бадран бадран б мүүс түүний х дулаахан амьсгалд баясан баярлан суув. сэтгэлийг бу- аалаа. Хү. шатны үзлг» гээс шалгарсан шүлгээ уншив...Шүүгчдийн ажил өрнөлөө. авьяастны байр. эзэлснийг Энэ олон нь тэргүүн ажил. Болдогсон бол бүг- дэд нь «Хүрэл тулга» гар- дуулмаар... Гэвч уралдаан Энэ удаа» гийн «Хүрэл тулга» тэм- цээнд Дорноговь улсын хэвлэлийн. комбинатад: хэвлэв. 0 нвлийй!/ 1 Шинэг! агч Г. Цогт-Эрдэнэ ««Уучлаарай намайг» шүлгээрээ тэргүүн байр эвлав. Уламжлал болон явагдах «Хүрэл:тулга» яруу найр- гийн тэмцээний. анхын шаг- налтиууд ийнхүү тодров. Г. НЯМАА хээжэээшшшшллилшшилииилшилиш Т. Цогт-Эрдэнийн «Ууч- лаарай намайг» шүлэг ма- най сонины 1989 оны аравдугаар сарын 25-ны Мь65-д гарсан, Эхийнхээ сүү амтлан Эм говийн Ээж нь хаа л орх!: тэндээ Л Эргэж иртэл нь хүлээдэг хатуу х ! Улаан номын дархан сүрэг Ухаа говийн а! Ухаант таны хайрын учиг Унтаж байгаа янзгыг битгий сэрээ Энэрэлт хүмүүс ээ! Та ? минь Энэ янзганад жаргал хайрла Г. МӨНХЦЭЦЭГ (Сайн- шанд 10 жилийн 1 сур- гууль) сонины зөвлөл ---Г-Гс-----а. ЭНЭРЭНГҮЙ ҮЙЛСИЙН ТӨЛӨӨ! “5 Л. Болорчимэг нийслэ- лийн 52 дугаар сургуу- лийн 8-ын «А» ангид су- , ралцдаг. Таван жилийн ЭР-өмнө сурагчдын арнун цэврийн эргүүлийн ахлаг- чаар сонгогдсон, хоёр дахь жилдээ олон улсын /(су- рагчдын арнун дэврийн эргүүлийн уралдаанд орол- цож мөнгөн медаль авчээ. Л. Болорчнмэг зргүү- лийн гишүүн Ганзориг, “Баяндэлгэр, Гантуг на- рын хамт хот, районд удаа дараа шалгарч улмаар найз нөхдөө төлөөлөн Монголын улаан загалмай нийгэмлэгийн УШ их хур- ш- лын төлөөлөгчөөр сонгогд- доо. Болорчимэг зуны ам- ралтаараа олон арван тө- ред зүйлийн эмийн урга- мал цуглуулж, түүнээ ашиглах эрдэмд шамдан суралцан нөхдөдөө эмнэл- гийн анхны тусламж үзүү- лэх энэрэнгүй сайхан ча- нарыг эзэмшиж яваа пио- нєр юм. С. БОДООШИНЙН авсан гэрэл зураг Минєк. хотын 134 дүгээр сургуулийн ихэнх сурагч сургуулийн- хаа дэргэд байгуулагдсан «Номмунар» хоршооллын тишүүд бөгөөд сард 10 рублийн цалин авдаг бай- на. Хоршоолол байгуулаг- даад жил хүрэхгүй хугацаа өнгөрсөн хэдий ч их ашиг- тай ажиллажээ, Зөвхөн нэт сард 2000 рублийн ашиг олсон гэнэ. Хийж байгаа бүтээгдэ- хүүн нь ур хийц сайтай байдаг болохоор олон бай- гууллага «НКоммунар» хор- шооллынхонд захиалга өгөх. дуртай. сүү- лийн жишээ гэхэд сургуу- лийн ойролцоохь цэцэрлэ- гүүд дэрний уут, хөнж- лийн даавуу хийх захиал- та өгөхөд хоршооллын охид, хөвгүүд хугацаанаа- саа 10 хоногийн ӨМНӨ «онц» дүнтэй биелүүлжээ. “Их б|итаны рийслэл Лондон хотын Тауэр цайзанд амьдарч байгаа хэрээний сүрэт 300 жилд анхныхаа дэгдээхэйг гаргажээ. Шувууд Карл хааны үеэс энэ цайзанд амьдрах болсон бөгөөд хааны зарлигаар алах, цайзнаас хөөхийг хатуу хориглосон байиа. Хаан тийм зарлиг гар- тах болсон нь их учиртай гэнэ. Хэрвээ хэрээ устаж үгүй болбол Их Британ улс сүйрэх болно гэж хаан мэдэгдсэнээс хойш аигли- чууд хэрээг хөнөөхөө бо- лив, Тийм ч учраас 300 жилийн дараа тэр цайзанд амьдардаг хэрээнүүд анх удаа өндөглөсөнд англи- чууд урамшин улс орон маань хөгжиж цэцэглэх нь гэж баярлацгаах болжээ, Кий хонод хэн тоглосон юм бол гэж түүний тухай «Кинг Нонг» ба «Кипг Нопг амьд 49 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 4М, 72 (2442) 1989 оны 11 дүгээр сарын 18 БЯМБА: Үнэ 10 мөнгө АЙГТУН чини лїсс7) Нм иимэ сонирхож байна. Монгол орны зүүн гарын НГОВЬД тахь байгааг анх 1удаа Н. М. Пржевальский Ш1879--1880 онд олж тогтоосноор дэлхийн амьт- ны аймагт цоо шинэ нэ- ї тэн зүйлийн адуу нэмэгд- ї жээ. Үүнээс хойш «Прже- Цвальскийн адуу» хэмээн й нэршсэн юм. Тахь ХХ зууны эхээр Д.Монгол Алтайн нурууны Нөвөр, Тахийн шар нуруу, | Байтаг Богд зэрэг уулсын Нар, өвөр бэлд 5--20 тол- | гойгоор сүрэглэн бэлчээр- їлэдэг ерийн элбэг амьтны тоонд орж байсан билээ. ЙГэтэл дээр үеэс түүний Намт сайтай мах болон арьс, Нширийг ашиглах зорил- гоор ихээхэн агнаж, хам- гийн тохиромжтой нутгаас їнь шахан гаргасан зэрэг Н хүний бодлогогүй үйл Ц ажиллагааны улмаас тоо Нтолгой нь эрс цөөрчээ. Ч Түүнчлэн өвлийн хүчтэй | шуурганд уруудан хил давж алга болох буюу зу- | лад олноор үхэж хорогдон сүүлийн үед байгалийн нөхцөлд устан сөнөжээ. Одоо тахь дэлхийн хэд ї хэдэн орны амьтны хүрээ- лэн, үржүүлгийн газар л үлдсэн байна. Хамгийн 1 олон тахь ЗХУ-ын Асна- ния-Новагийн дархан та- взарт байгаа юм. : Тахь унаган нутагтаа байна» гэсэн киног үзсэн ХөгжимчдийнН олон хүн гайхна. Өндрөө- рөө 12,5 метр энэ аварга амьтан амьд сармагчин уу эсвэл тоглоом уу гэдгийг хэн ч тааж сэдсэнгүй. Гэтэл тэр нь италийн зохион бүтээгч Карло Рам- бальдийн хийсэн цахилгаан машин байжээ. Конгын араг ясыг төмрөөр бүтээж «арьсыг нь» каучукаар бүрсэн нь аварга том амь- тан байна гэж үнэмшихүйц болсон гэдэг. Түүнийг хий- хэд 280 хүн ажиллажээ. Москбатийн улсын хөгжмийн дээд СУргуу- лийн дэргэдэх хөгжмийн дунд сургуулийн сурагч ар- ван настай Катя Мечетипа Италийн Верон хотноо болсон олон улсын залуу ЭЛ ЭЛЭЛЭР 099 6:862 Хүмүүс монголд тахь байхгүй Энэ үнэн үү? Хэрвээ үнэхээр байхгүй бол : ? хгүй он ї дахин буй болгож болох тусл у ын Монгол орныг газа й рос: р зүйн талаас судалсан оросын эрдэмтэн, жуулчин Н. М.П жээ. авчээ. Уралдааны болсон гэх юм. ржевальскийн талаар БААСАНЖАВ, НАСАНЖАРГАЛ (Булган аймаг, Могод сумын 8 жилийн сургуулийн сурагч) зэрлэг байдлаар өсөх бо- ломжгүй болжээ. Гагцхүү! тахийг эх нутагт нь дахин | нутагшуулбал үр дүнд| хүрч болох юм. Иймээс! монголын эрдэмтдийн хү-! сэлтээр Аскания-Новагийн | дархан газраас ердийн байгалийн орчинд нутаг- шуулах зорилгоор хэдэн! тахь авахаар болж тохир- сон юм. “Одоо бэлтгэл ! ажил нь үндсэндээ хан- гагдаад байна. Н. М. Пржевальский 1870 оноос эхэлж 15 жил, үргэлжилсэн Төв Азийг судлах дөрвөн нх аяллаа- раа монгол орны говь цө- лийн тухай хамгийн анх- ны тод томруун тодорхой- лолт өгчээ. Тэрээр 15000 ширхэг ургамлын цуглуул- га хийсний 218 нь шинж- лэх ухаанд анх мэдэгд- жээ. Мөн амьтны олон зуун цугцуулга хийсний дотор зэрлэг тэмээ--Хавт- гай, зэрлэг адуу- тахийг анх нээсэн учир «Прже- вальскийн адуу» гэсэн шинжлэх ухааны нэрээр түүний нэрийг мөнхжүүл- жээ. Н. М. їржевальский Франц, Англи, Швед, Орос зэрэг 20 шахам орны эр- дэм шинжилгээний бай- гууллагын хүндэт гишүүн байсан юм. О. ГАНБОЛД( уралдаанд оролцож гол шагнал хүрт- Уралдаанд 13 хүр- тэлх насны өсвөрийн хөг- жимчид оролцсон байна. байрын доллар дараа гадаадын олон сурвалж- лагч Катя охиноос. -- Чи энэ их мөнгөөр юу хийх вэ? гэж асуухад, Натя тэргүүн шагналд 25000 Төрөлх хөгжмийн сур- гуулиа сэргээн засварла- хад өгнө гэж ярьжээ. «Хэзээ, хаана, юу?» буланд жижүүрлэсэн М. БОЛЖ Т. МАНАЙ “ТАЙЛБАР 97рарах 3 1941 онд Лондон хотноо байрладаг олон улсын оюут- ны зөвлөл жил бүрийн Х! сарын 17-ны өдрийг Олон ул- сын оюутны өдөр болгон тун- хагласан юм. Фашист түрэм- гийллийн харгислалыг биеэр амссан анхны орны нэг Че- хословак улсад 1939 оны энэ өдөр нэгэн эмгэнэлт үйл яв- ОЛОН дал болжээ. 1939 оны 10 дугаар сарын 28-нд Чехосло- вак улсын тусгаар тогтнолыг тунхагласны 21 жилийн ойн өдөр чехийн ард түмний фа- шизмыг эсэргүүцсэн хөдөл- гөөн хүчтэй өрнөлтийн үедээ шилжсэн байна, Олон мянган оюутнууд оролцсон том том цуглаан, жагсаал Прага хот- ноо болов. “Энэ үеэр бүрэн зэвсэглэсэн фашист цэргийн нэгтгэлүүд оюутнуудын мөр- гөлдөөн болж, есөн хүн хүнд шархдаж хоёр нь удалгүй УЛСЫН ОЮУТНЫ байлаа. Энэ эмгэнэлт мэдээ дэвшилт олон нийтийн гүн хилэгнэлийг төрүүлж, ХЇ са- рын 15-нд түүнийг оршуулах ёслол дээр түрэмгийлэгчид- тэй хийх тэмцлийг улам хүч- тэй болгох уриалгыг дэв- шүүлжээ. Үүний дагуу Прага хот болон бусад газрын их, ДЭЭД сургуулийн оюутнууд эсэргүүцлийн олон арга хэм- жээ зохион байгуулав. Фа- шистууд ч дахин харгислал үйлдэж эхэллээ. ХЇ сарын 16--17-ны шөнө оюутнууд ӨДӨР. лагаа явуулалгүйгээр цаазал- жээ, Түүнчлэн 1200 гаруй оюутныг | Заксенхаузен-Ора- иненбургийн хорих лагерьт хорьж улмаар Чехийн бүх дээд сургуулиудыг хаажээ. Чехословакт болсон үйл явдал дэлхий нийтийн дэв- шилт хүн төрөлхтний жиг- шил, дургүйцлийг төрүүлэв. Ийнхүү ХЇ сарын 17-ны өд- рийг дэлхий нийтэд оюутны үйл ажиллагааг хамгаалах өдөр болгожээ. оюутны дунд 1939 оны че- хийн оюутиуудын тэмцлийн үзэл санааны уламжлалаар милитаризм, нийгмийн хоц» рогдол, хүн төрөлхтөнд Ут руулж буй аюул бүхний эс- рэг шийдэмгий тэмцэх тэмц лийн өдөр болгон тэмдэглэ. хийг ОУОХ уриалсан байна, Олон улсын оюутны хол- бооноос (ОУОХ) олон улсын оюутны өдрийн 50 жилийн ойг тохиолдуулан 1989 оны 12 дугаар сарын 12-18-нд «Оюутны эрхийг хэрэгжүүлэс хэд тус дөхөм үзүүлэх үйл ловакийн жит Чарльзын их сургуулийн нас барсан байна, Түүний нэг нь Ян Оплогал гэдэг чехос- нэрэм- оюутан байрласан танхимуудыг бү- сэлж олон мянган оюутныг баривчилж, тэдний 9 удир- дагчийг ямар нэг шүүх ажил- рэгслийн нэг болжээ, Бараг айл бүхэнд хөргөгч, зуух бий. Ингэж бодохоор улс маань их хөгжжээ гэж бахархах сэтгэл төрнө, Хөргөгч энэ зууны жараад оноос манай улсад нэвтэрч ард түмний ахуйн чухал хэ- манай оронд Ильнчийн гэрэл түгсэн тэр цагаас л хэрэглэж эхэлсэн гэдэг, Тэгэхлээр та нарын эмээ, өвөө цахилгаан амьдрал ахуйдаа хэрэглэж байж шүү дээ. «Эрчим хүч--их баялаг» уралдаан пио- цахилгаан Цахилгаан зуухыг зуухыг ҮЕРХЭЛ, НӨХӨРЛӨЛ «Найрамдалын райо- ны 83 дугаар сургуу- лийн 9-ийн «Б» ангийн хамт олноос» гэсэн хаягтай нямбайхан би- чигтэй нэгэн урилга ма- най ангид ирлээ. Тийм урилга анх удаа хүлээн авч байгаа болохоср бүг- дээрээ сонирхож тэр Дор нь задалж үзлээ. «Сурлага, хүмүү» жил, хөдөлмөртөө ам- жилт гаргаж, уралдаа!н- тай сурч хөдөлмөрлөе!» гэжээ. Сайхан урилга байна тэцгээн тэдний хүсэл- тийг бэлгэшээн хүлээн авлаа, Багш маань ч тусаллаа, Ингээд л бил ний ажил улирлын ам- ралтаар «Танилттьл. найз аа» өдөрлөгөөр эхэллээ, Өдөрлөг товч- хон 0 Товч, тун Ч 70 дорхой асуудал шийд- вэрлэсэт юм. Зочин ангийн ХЗЭ-ийн үүрийн иарийн бичгийн Дарга Охин усмт ОЛНЫХОО ТҮУ- хай тобилцуулж, арга туршлзгаасаа Ярилаа. Бид " ”ас өөрсдийнхөө ажил гмьдралаас ярьж найрсаг лотно танил- цав, Манай ангийн алт, мөнгөн медальтай авь яаслаг охии Д. Монгөн- цэцэгт, Ж..Должине“рэн, жудо бохийн млнга. хүрэл имелат т Го Гэн- зориг нар чөлөөт цагаа хэрхэн өнгөрүүлдэг ту- хайгаа ярьж билээ. Бид аль хэдийнээс бие биеэ мэдэх дотно нөхөд шиг дуулж бүжит- лэж хэн нь ямар авь-. яастайгаа сэтгэл догдД- лон харцгаав, Манай: өдөрлөг өвөг нер сурагчдын дунд өрнөсөн энэ үед гэр ахуйн чухал хэрэглэгдэхүүн болсон хөр- гөгч, цахилгаан зуухыг зөв ашигласнаар цахилгаан эрчим хүчийг яаж хэмнэж бо- лох талаар зөвлөгөө өгье, Хөргөгч Ямар зориулалттайг та нар сайн мэднэ. Хүнсний зүйлийн чанарыг нь авагдуулахгүй удаан хадгалахын тулд то- дорхой нэг температурт хөргөж байх үүд- нээс хөргөгчийг бүтээжээ. Ихэнх хөргөг- чид температур хэмжигч тохируулга гэж байдаг, Түүнийг ихэсгэх бүр түүний ажил- лах чадал ихсэж эрчим хүч их зарцуулна гэсэн үг, Иймээс юуны түрүүнд хөргөг- чийн тохируулгыг зөв тааруулах шаард- лагатай. Хөргөгчөө нарны гэрэл шууд ту- сах газар болон зуух, пийшин, халаах хэ- рэгслээс зайдуу газар байрлуулсан бай- вал зохино, Яагаад гэвэл дулаан газарт ойрхон байрлуулсан нөхцөлд хөргөгч тем- ператураа алдахгүйн тулд байнга ажиллаж их хэмжээний эрчим хүч зарцуулахад хүргэдэг байна. 2 Үүний зэрэгцээ өвлийн улирал өөрөө асар том «хөргөгч» болон хувирдаг. Хэрэв бид энэ үед хөргөгчөө ажиллуул- бал том хөргөгч дотор бас нэг жижиг хөр- гөгч ажиллуулж байна гэсэн үг юм, Иймд өвлийн улиралд хөргөгчөө зогсоож тагт, цонх, амбаарт хүнсний зүйлээ хадгалах нь эрчим хүч хэмнэх эх үүсвэр болдог. Ганц- 1939 оны ХЇ сарын энэ үйл явдлаас хойш 50 жил өнгөрч байна. Энэхүү тэм- дэглэлт өдрийг дэлхийн нийт Долоон настай Э. Ши- нэбаяр хүү Цэцэрлэг хо- ажиллагааны 7 лэжээ. хан жишээ дурдья. Хоногт 1,7 квт. цаг эрчим хүч хэрэглэдэг «Океан» маркийн хөргөгчийг өвлийн улиралд (аравдугаар сараас дараа оны гуравдугаар сар хүртэл) ажиллуулаагүй нөхцөлд 307 квт, цаг ца- хилгаан эрчим хүч хэмнэх боломжтой. Цахилгаан зуух. Ус ердийн нөхцөлд цельсийн 100 хэмд буцалдаг, Тэгвэл ца- хилгаан зуухан дзэр хоол, цай хийхдээ эхлээд хамгийн их халдаг дээр нь тохи- руулгыг тавьж буцалсны дараа бага хал- даг дээр нь тавих хэрэгтэй: Аливаа цахил- таанаар ажилладаг хэрэгсэл чадал ихтэй байх тусам цахилган эрчим хүчийг их зар- цуулдаг. Их хүчтэй халдаг цахилгаан зуу- хан дээр хоол цай хийснээрээ хугацаа хо- жихгүй харин цахилгаан эрчим хүчийг “үргүй зарцуулж болох талтай, Мөн савны ёроолын гадаргуу тэгш бус байх, ёроолын талбай цахилгаан зуухны ширэмнээс том эсвэл жижиг байх, хоол, цайг таггүй саванд хийх нь чанах хугацааг уртасгаж цахилгаан зрчим хүчийг илүү зарцуулахад хүргэдэг юм. Жишээлбэл, 1,5 литр усыг таглаагүй, ёроол нь ширэмний талбайгаас том саванд хийж буцалгахад, тагтай, ёроод нь ширэмний талбайтай ижил саванд буцалгахаас 3,5 дахин их цахилгаан эрчим хүч зарцуулдаг байна. Түлш, эрчим хүчний улсын хяналтын газрын улсын байцаагч Б. БОЛОРМАА МИНИЙ АНХНЫ СОНИН -- Өнөөдөр би гутлаа тосолж амжаагүй юм л хоног»-ЫГ зохион явуулахаар шийдвэр- БД дээдсийнхээ уламжла- лаас суралцах, бие бие- нээ хүндэтгэх ёс занш- лыг эрхэмлэсэн сэтгэлд дотно байдалд болсноо- роо онцлог юм. 38 ду- гаар сургуулийн 9-ийн 4Б», 47 дугаар сур- гуулийн-9-ийн «В» ан- гийн хамт Олон бид ингэж найз нөхдийн ха- луун дотнр холбоо тог- тоов. Бид сурлага, хү- мүүжлээрээ, уламжлалт ёс заншлаа сурч эзэм- тын 10 жилийн хоёрдугаар сургуулийн 1-ийн «Б»ан- гийн сурагч. Эрдмийн ая- ны. эхний улирлаа онц дүн- гээр мялаасан энэ хүүгийн зургийг авахаар очив. Хүү хувцсаа засч, ха- лимгаа самнан, --Эгч ээ зураг дээр гу- тал гарах болов уу? гэлээ. Гаралгүй яахав. Дуранд минь чи тэр чигээрээ баг- таж байна гэвэл, --Тэгвэл би зургаа ава- хуулахгүй гэх нь тэр. Яагаад? даа гэв. Бид Шинэбаярыг өхөөр- Дөн инээж хүүгийн хүс- сэнээр зургий нь ингэж авсан юм. Хүү «Пионерийн үнэн» сониныхоо «Долоон нас» буланг аав зэжтэй- тээ байнга уншдаг гэнэ. Тэрээр хамгийн анхны хэв- лэлээ захиаллаа. -- Ямар хэвлэл вэ? гэж асуулт-юу байхав. «Пионерийн үнэн» со- нин! Шинэбаяр шиг Ддо- лоон пастай шинэ уншиг- чиддаа баяр хүргэе! шихдээ ч байнга хол- боотой, бас уралдаан тай ажиллана. “Чөлөөт цагаа ур ашигтай, со» пирхолтой өнгөрэөх олон хэлбэр бодож олно. Хамтын санаачилгаар эхэлсэн энэ холбоо сай- хай сэтгэлтай сайн хү- мүүс бслоход минь тУу- сална гэдэгт бид итгэж байна. Найз нөхөд. байна гэдэг юутай сайхан Сурагч Р ЭРДЭНЭБИЛЭГ (Нийслэлийн 10 жи- лийн 47 дугаар сур- гуутчйн 9ийн «Б» ангийн сурагч) Ё - Зурагт долоон ялгаа бий, (Шог өгүүллэг) Болдоо хичээл тараад гэр рүүгээ явж байтал зуны амбаар руу хоёр хүүхэд оров. Түүний хажуугаар өнгөртөл нэг нь амбаарын хаалгаар толгойгоо цухуйлган, -- Хөвг Болд оо, энд гоё юм болж байна гэв. Болдоо хэзээний соннуч зантай хүүхэд түл ямар нэг сониц юм бий гэж бодон амбаар руу ортол аргалзар май тавьсан мэт утаа хөшнг- лөн Цогоо, Баяраа хоёо янжуур татаж | байв, Цогоо, -- Болд оо, үүнийг тат, гоё шүү гээд ЯМ жуур өглөө. -- Би тамхи татдаг го. зэж мэдвэл аашил- на -- Ээж чинь мэдэх- гүй зэ, татаж сур, чам шиг тоо их боддог ХҮҮ хэд нэг янжуур татвал «амралт» Л гэсэн ҮГ... гзэд Цогоо тамхиа ур. таар сорон утаагий Нь хамраараа гаргалаа. -- Чи сороод үз Л д3Э, ёр муу юм болох- гүй. Хэрвээ толгой чинь эргэвэл утаагий нь үлээ- гээд гаргаарай! тээд Баяраа янжуур асаан бараг л хүчээр аманд нь зуулгав. -- За, одоо сор! гэв. Болдоо янжуурыг авч соров. Утаагий нь үлээн гаргатал хахаж цацан ханиалгав, Нүд нулимс бүрхэн дотор нь харан- хуйлав. -- Хэсэг зуур тэгж байгаад л аяндаа зүгээр болдог юм. Тэгээд да- раа нь татах юмсан гэж бодогдоно. Чи бид хоё- рыг амбаар дотор тамхи татсан гэж багшид хэлж болохгүй шүү! гэж Бая- раа их л захирангуй гүвтнэв, - Багш мэдвэл Ч «жавтий» (зодохыг ХЭЛЖ байна) хүртэхгүй бий. Харин аав, ээж хоёр мэдвэл ёстой таван С4- лаа боов өгнө дөө гээД Цогоо хэ,, хэ... гээд инээснээ, -- Айлын хүүхдүү. дэд Цогоо, Баяраа хоёр зуны амбаар Дотор тамхи татсан гээд ярьж ёр болохгүй шүү, Тэг вэл бүү гомдоорой! гэв, -- Манай Болдоо өө» рео татсан юм чинь яё- «о лаа гэж хүнд хэлэх вэ! Болдоо чн маргааш бид хоёрыг «даана» шүү! гэж Баяраа өгүүлэв, -- Даана гэнэ ээ? -- Тийм ээ! Чи дав нз... -- Би та хоёрыг үр» амжихгүй байх аз -- Юу гэнэ ээ? Чи өнөөдөр бид хоёрын тамхинаас татсан, Мар» гзаш бид хоёрыг заавал «даана» шүү! -- Надад мөнгө ол- Дох болов уу? гэснээ байгаа нь энэ гээд өмд- нийхөө халааснаас нэг төгрөг гарган түүнд өг- төл Цогоо хэ... хэ гээд шүдээ ярзайлган зэвүү- нээр инээснээ, -- Нэг төгрөгний тамхи гэж ер байхгүй. Гурав, эсхүл таван төг- рег... -- Ийм их төгрөг би хаанаас олох вэ? - Бүү сэтгэл 3ов! Чамд мөнгө амархан олдоно. Ээжийгээ унт- магц цүнхнээс нь... -- Чи бүү ай! Че. майг мөнгө авлаа гэж зэж чинь ер мэдэхгүй. Маргааш өдий хэрд энд ирнэ шүү! Хэрвээ ирэх- гүй бол бүү гомдоорой! гээд Цогоо заналхийлэв, Болдоо тэр хоёроос арай чүү нэг юм салж, гэр рүүгээ явлаа. Гэртээ ирэхэд ээж нь ажлаасаа хэдийнэ ирээд амттай , хоол хийж байв, Эзж Нь, -- Болдоо, хүү минь юунд оройтоо вэ? Ажил гараа юу? гэв. -- їЇїижүүр хийгээд.. гээд дуулдах төдий өгүү: лэн орон дээрээ хэвт- лээ. Тийн ээждээ худал хэлсэндээ ихэд гэмший. Тэгтэл тамхины муухай үнэр амцаас Нь амтаг. дан, бөоджис хутган хий огисноо, -- Ээж эз, |дотор аягүйрхээд гэж дуулдах төдий өгүүлжээ. Ээж нь, -- Миний хүү яагаа вэ? Бие нь өвдөө юу? гэсээр иржээ, Чингэхэд хүүгий нь царай нэг Л хачин, бүр цонхийсоц байв, Тэр даруй түргэн тусламж дуудав. Төдөл- гүй эмч ирж гэнэ, Эмч түүний цээжийг чагиас, наа, -- Амаа ангай, «Аа» гээд уртаар амьс, гал гэлээ. Эмч зулайг нь илснээ, -« Хүү минь, өө рийгөө ингэж хорлох гэж дээ гээд санаа ал- дав. - Эмч ээ хүү минь яагаа вэ? Юу.нь өвдөө вэ гээд ээж, нь сандрав, -- Та бүү санза зов! Хүү тань ёр өвдөөгүй. тамхины утааны хорд- лого болж!.. -- Үгүй ер, даанч дээ ийм жаахан хүүхэд тамхи татах гэж... -с Тийм ээ,тун баг заахгүй юм болж. Хүү минь, тамхи бүү Тат! Нэг ширхэг янжуураас «хоёр литр» утаа гар- даг гэж эрдэмтэд (1ТО- дорхойлсон юм. Янжуур арван удаа сороход гур- ван миллиард хөө тор- тог уушгинд наалдаж, татсан янжуур бүр 8р- ван хоёр минутаар нас богиносгож, арван жил тамхи татахад найман нас хорогддог. Тэгээд ч эдүгээ манай дэлхийд тамхины утаанаас болж жил бүр дунджаар 9.2 сая хүн нас барж бай- на гэлээ. Үнэхээр: тэр нэгэн явдлаас хойш Болдоо тамхийг улам бүр жигшдэг болсон гэ- ДЭГ... Ч, ЛУВСАНЖАВ ДӨРӨВДҮГЭЭР АНГИЙНХАН ГЭЖ... (ШОГ ӨГҮҮЛЛЭГ) Багш гээгдэх эгш- гийн дүрмээр арван үг, хоёр хуудас хуулан бич» лэг хийх даалгавар өг” лөө, Тэгтэл Хүрлээ «Би, би» хэмээн гар өргөж, Багш аа, би зуун жишээ бичнэ, хуулан бичлэгээ дэвтэр ДҮҮРЭН хийнэ за юу гэв. Хүрлээ маань хэдүй- дээ ийм мундаг болчих» воо гэж НӨХӨД НЬ ДУУ алдан Харцгаав, -- Эр хүн| “Манай Хүрлээ одоо л сайн сурагч болох нь дээ гэж багш урамшуулав. Маргааш нь хүүх. ДҮҮД МОНГОЛ ХЭЛНИЙ ХИ- чээлээ тэсч ядан хүлээв. Аргагүй шүү дээ. Хүрлээгээсээ санаа ав- сан нөхөд нь багшийн хэлснээс хавьгүй их жишээ бичиж бүгдээрээ олон хуудас хичээнгүй гоё хуулсан юм чинь. Хамгийн гол нь Хүрлээ маань бүхний өмнө гар өргөн даалгавраа шал» туулж, анх удаа онц Цүн авна даа гэхээс 4-ийн «А»-гийнханд цаг өнгөрөхгүй байлаа. Сая л нэг хонх дуугарав. Багш, -- Гэртээ бичсэн жишээгээ хэн унших вэ? Хуулан бичлэгээ бас үзүүлзэрэй гэхэд сурагчид нэгэн . зэрэг гар өргөв. Гэхдээ бүг- дээрээ Хүрлээгээ харж, гараа аль болох намхан өргөлөө, Гэтэд мань Хүрлээ хоёр гараа ши- рээн доогуураа хийчих- сэн тонгойн сууж Ха- рагдана! Ангийнхан НЬ цувран гараа буулгалаа. Онгироо жаал онц Ч авсангүй, гар Ч өргө. сөнгүй, Толгойгоо улам тудайлгасаар байлаа. (ШОГ ГАРАА) Пионерийн: идэвхт, нүүд цуглажээ. Бүлгэ мийн зөвлөлийн дарга Цолмон, -- Өлөөдөр ураг төрлөө судлах сэдвээр ярилцана. Энэ ярилц», лагыг та нар бүлэг дээ- рээ хийх болно, -- Эхлээд Туяа ха, риулаарай, Нэгдүгээр асуулт, -- Танай буурал аав, ээжийн нэрийг хэн гэдэг вэ? Туяа: -- Надад буу- рал аав, ээж байхгүй. Цолмон: -- Танай аав ээж чинь аав, зэж- гүй юм уу, Туяа: --Манай аав, зэжид аав, ээж бий шүү дээ. Цолмон: -- Тэгээд чи буурал аав, ээж байх- гүй гэж юунд Худал хэлсэн юм бэ? Туяа: --Тэднийг чинь өвөө, эмээ гэдэг Шүү дээ. Цолмон: --За яахав, Нэрийг нь хэн гэдэг юм бэ? Туяа: --Өвөө, эмээ л гэхгүй юү? Цолмон: --Буурал аав, ээжээ сайн мэддэг ХҮҮ! хэд байна уу? (Хүүх- дүүд хоорондоо шуугил- дана). -- Бид нарт буурал аав, ээж байхгүй, эмээ. өвөө л бий. Цолмон, --За чимээ- ЭРХЛҮҮЛСЭН НЬ гүй. Туяа суу... Дорж хариулаарай, Дорж: -- Манай өвөө, эмээ хөдөө нутагт бай- 184 болохоор би таних», гүй. Цолмон: -- Тэгвэл аав, зэжийнхээ ажил, ладаг газрыг хэлээрэй, Дорж: --Аав гутлын үйлдвэрт, гутлын өсгий хадагч, зэж нарийн боовны үйлдвэрт хэвчин гэлээ. Цолмон: -- Чи буу. рал зэж, ааваа мэлдэх- гүй юу? Тунгалаг: -- Өвөө, эмээгээ л мэднэ, Өвөөг Самдан гэдэг. Манай тэрт дүү нарыг хардаг. Эмээг Должин гэдэг. Ээжийн дүүгийн хүүхч дийг хардаг, : Цолмон: -- Өвөө, эмээ нар чинь хүүхэд хардаг юм уу? Асарч өсгөдөг юм уу? Тунгалаг: ---Хардаг юм... Цолмон: -- Чамд буу. рал аав, ээж бий юү? Бааст: -- Байхгүй ээ, манай өвөө, эмээ нар цөмөөрөө гялалзсан хар үстэй, Цолмон: --« Үгүй ээ, үсний өнгийг асуугаа, гүй ээ, аав зэжийн чинь аав, ээжийг буу рал аав, ээж гэдэг юм. Бааст: -- Үгүй ээ, тэднийг эмээ, өвөө гэдэг юм гэжээ. С. БОДООШ ХУУРСАН НЬ Н. ЖАВХЛАН зурав. (ШОГ ӨГҮҮЛЛЭГ) Дөрвийн «А»тийн хөвгүүд үйлчлэх хөдөл- мөрийн хичээлд орлдог Танхимд “ер бусын «хоолны» үнэр ханхал, на. Дадлагаар ирсэн багш анхны хичээлд бэлдэж хүүхэд болго. ны өмнө жижиг Саванд жонхуу хийж тавьсан нь тэр ажээ. Хөвгүүд анэ чинь юу. вэ? гэж ихэд сОнирхо- но, Лутаа бүр хамраа шантайлган үнэрлэж байна, Багш: -- Хүүхдүүд ээ даа- вуу нааж цардах, шинэ хичээлээ эхэлье гэтэл Лутаа, -- Багш аа би «бан» тан» нэмүүлнэ шүү гэх нь тэр. Савтай жонхууг амтархан долоож буй түүнийг харсан нөхөд нь инээлдэж харин дадлагын багш, -- Лут аа| наадах чинь жонхуу шүү ДЭЭ... тзэд хоолой нь занги. рав. Я. СУМЬЯА ХҮҮХДИЙН ШОГ ХОС! Кеб(23) ХҮҮХДИЙН.ШОГ ХОШИН СОНИН намхан. асуухад Ганхуяг өөрөө алгын , Ний урд нэгэн эвгүй байдалд орсноо дамжин дуу хүн алхаж байв. Ганхуягт Хүзүү рүү нь бөөрөн.- сая анзаарав, урд ширээнээс чинээн цаас -- Тал алим дээр тал алим нїмэхэд хэд болсх вэ? гэж Ганхуяг дамжсаар найзаасаа асуулаа. Тоо- ирэв. «Чи ч гэсэндээ хий цас хийх гэтэл хүүг, Цасаа гаж! Завсар-/ ны хичээл орж байсан Ган ч биш, хуяг ч хэд биш Харин шинэ лагаа дуусч хонх цанги-й болохоср томоотойсууж биш юм чинь» гэж багш байлаа. цав. - Яамай даа! гэж ТҮ. ! Уран зохиолын Хи- сайн анхаарах хэрэгтэй бичсэн байлаа. Түүнийг байв. Гэвч Гантөмөр уншиж суутал багш, дуулсаар -цааш дэгдэв. ! биеэ барьж чадсангүй, -- Ганхуяг хэлээрэй Долдугаар ангийн хоёр чээл дээр Ганхуяг бас Чухам: юу гэж охин дотносон нэгийг зүгээр байсангүй, «Ит-| -- Хоёр хагас алим ГЭВ. д биз дээ гэв. - Биш, Бүтэн алим гэж Ганхуяг хэлээд гар хуруугаа хөдэлгөн Ган- төмөрийн анхаарлыг саринуулав. Багш сам- бар дээр томьёо бичиж, түүнээ зураг дээр тайл- барлах ажээ. Ганхуяг Дэвтэр дээ- рзэ дэлдїн ЧИХ “зүрж эхэллээ. Тэгээд хоёр чихний доод талд нэ бол чи гэж бичээд ха- жүу тийш түлхтэл багш, -- Хэд болох вэ? гэж асуугаад, -- Ганхуяг хэлээрэй гэлт баян» гэж бичээд урд суудаг Болдын ну-й руун дээр сүлбээр зүү: гээр торгочихов. Тэгтэлй «Долгор гэдэг дамшиг нь хэн байх билээ! Энэ Хоовон Хөх үү!» /гэжї амандаа хэлээд Ганхуяг дахин нэг цаас авч түүн «дээрээ «Долгор! «Дол- гор». гэж. бичээд зэргэл- дээ суудаг.охинд өгчээ. Тэр охин үүнийг ун-їй шаад хэсэг бодол болс- ноо инээмсэглэн «Эрдэ- нэд хэлнэ шүү! Эрдэнэ» гэж хариу бичиг явуул- жээ. Ширээ хи ВЭгВан нө дамжих нэгэн бичигтэ - 4Эсонс ВМ ЖНЫ асуусныг сонсоогүй тул ярилцсаар цонх түшээд. цаасыг уран зохиолын гар талынхаа Гантөмө. МЗВЬ эр багшийн өөдөөс ЗОгсож байв. «Бөөрөн- багш анзаараад СЭМ Над, н нүд ирмэлгүй ширтэв, Хийлсөн цас атгасан г4- сэмхэн ойртсоор байлаа. ийн халг уу зургаа шэгх хийчихэв Ун Тэгтэл арын ширээ» раа ардаа нуусан Ган- Арын ширээнд Хүрэх зас Ганхуяг хэлээрэй ний анд НӨХөӨр нь. хуяг дөхөж очоод, үед багш амжиж авав. тэж багш түрүүчийнхээ- 2) О!НГИС, Ариунаа | -- Тэр хардаа тэр, - Цахиур ХЭнүэ єзэ арай чанга хэллээ, ХОЁР Үерхдэг болжээ тэр,. гэсээр . цонхны “МИНь ээ! Цаг хэд болж -- Би юу? Би... гэж "9Ж ХЭлэхийг хальт сон. цаад руу зангав, Хоёр байна, завсарлах болоо- зэрэн бүлтэлзсэнээ тол» “004. охин сониучлан эргэж ГҮЙ юу гэж бичсэн ввээ. гойгоо илэв -- Чингис, |Халиу- харах хооронд ХУЗҮҮ Ангид чив чимээгүй -- Бүтэн алим гэв. НАа хоёр морнор дав- руу нь цас хийчихэв. боллоо. Харин бичсэн хисан гэж Ганхуяг ха- эзэн нь хэнэг Ч ҮГҮЙ Э) Нойтон цас нуруу 4Да8- риулав, “Түүний чих ган хайлахад тэд Дуу үнэхээр нэгээрээ оруулж тавив, Тэгтэл ч ангийн -- Юуны чинь алим багш хэлэв. бантсандаа сууж байлаа. бэ? гэж Ганхуяг найзынхаа дэвтэр рүү Т8хаглл гаргадаг багш булан тойрон гарч ОМ авалАН ЁсОЧЫН арну тавнагүй . ирлээ, харлаа. Хариу тавиагүй р энэ дугаараасаа эхлэн Ашгүй хонх цанги- -- Охид яагаад шог. ийм нэг шог тэмдэглэл хоёр тоо ХЭЭнХ, нав, лоод байна гэж 4Суу: нийтлэх боллоо. Хүүх-ШМ Түүхийн хичээл орж Ш. хад нь Ганхуяг, дүүд та нар цааш нь байв, Ганхуяг гарынхаа “2 вал 1 23 ., Үргэлжлүүлэн бичиж хуруу, хумсаар Орол- | Ганхуяг хамгийн тү- Энэ цас, цас гэж. сеониндоо ирүүлээрэй. дож суув. Тэгснээ дэвт- рүүнд ангийн хаалгаар ээрэв. Гэвч халаасандаа рийн голоос цаас авч їарч шат уруудан НУУСАН бөөрөнхий цас «Манай ангийн Чингис дэгдсээр гадаа гарав, ХАЙЛан урсаж байсныг чи монголын эзэнт ул- Шинэхэн орсон цаснаас Ганхуяг мэдсэнгүй, сын хаан Чингис биш» атган бөөрөнхийлөв. - Чи ЧИНь ӨМДӨӨ (тэж бичээд түүн гүү Тийм бөөрөнхий тавыг норсныг мэдэхгүй бай- шидэв, Асар удалгүй хийж аваад орлоо, Түү- на уу гэж. багшийг Танай ангид ийм сурагч байгаа биз дээ, Хичээл дээрч, зав- сарлагаанаар ч хэрэг тарьж явдаг түүний ту- хай бүгдээрээ. шүүмж- лэн ярилцэл. рэнрэн хэсэг тоо тавьсан Хүрч ирээд түүнээ нэмж дүн гаргана. Ямар учиртай тоо вэ? гэж асуухад Ялимгүйхэн дургүйцсэ- нээ дуслын тоо байхгүй юу даа гэж ундуутай нь аргагүй хариулав. Ма- най бүлгийн Сүхдорж нэг өдөр гэхэд мянган дусал алдаж байдаг өв» дэрхий цорго олжээ. Олоод зогсохгүй хичээл тармагц хэрэг болгон очиж хэд дуслахыг нь тоолж суудаг байна. Харин мянган дусал нийлээд хэдий хэмжээ. ний ус болохыг тэр на- рийн гаргаж чадсангүй. Нарийн хэмжих боломж түүнд байсангүй санж. Манай бүлэг «Ус Бүтэн долоо хоног ус чандмань “эрдэнээ ар. дусалсан цорго сахиж вилан хэмнэлтийн аян суусан Хүү- арга бодсонгүйгээ өнөө. зохиож эхэллээ... боловч зогсоох хэд бүр усыг нүднийхээ дөр гэнэт санав, Алдаг- цэцгий (шиг. ариг гамтай үүрэ! авав. хайрлан даж байгаа усыг Дус-. хэрэглэх лаар тоолохдоо бус ас- Сүхдорж гарахгүй байлгах гэж энэ ажилд сүүлийн үед аян зохиосныг тэр ийн» их идэвхтэй боллоо. оролцох хүү мэдлээ. Тэгээд цор- Тэмдэглэлийн- гоны хаалт эргийг чан- хээ дэвтэрт өглөө бүр галахаар мушгив, Ус аиижнцоаслхуллйлїсаШ2ГРҮЭЧ Цэцэрлэгээс шинэ дуу сурч ирсэн хүү нь ааваа таны. найз чинь Алёша юм уу гэв. -Ф- Гурван настай охин усанд сэлж байгаа хү: мүүсийг телевизээр харж сууснаа, -- Ээж ээ, ус аваад ир, би сэлье гэжээ , -ф- Ээж нь хүүгээсээ, - Миний хүү НО мондоо салхи оруулах- гүй юм аа даа гэж зэм- лэжээ. Маргааш нь ээжий. гээ ирэхэд хүү Нь цүнх, номоо гадаа , дэлгээд тавьчихсан байв, Ээж нь, -- Миний хүү яагаад ном дэвтрээ гаргаад хаячнхаа вэ? Хүү нь, -- Та салхи оруул Индекс--14140 Тгэсэн биз дээ гэжээ. Зө- Эмээ би онц авсан гэж хүү нь баярлахад, чи онц муу авсан бай- на шүү дээ гэвэл муу нь яах вэ? Урд нь онц байгаа биз дээ гэжээ. -0- Нэгдүгээр ангид сур, ДАГ ДҮҮГЭЭ ЭГЧ нь КИНО, ны зарлал үзээд ямар кино гарна гэж байна, сайн тогтоогоод ир гэ жээ. Дүү нь кино зарлал үзсэн чинь гадаад нэр байжээ. «...Тус тус гар, на» гэдгийг нь Л уншиж чаджээ, Удаж удаж дүүгээсээ эгч нь, -- "За ямар кино гар- на гэж байна гэхэд дүү Нь «..Тус Тус гарна» гэжээ. ирсэн -ф- Нэг залууг айлд оро. ход 4 настай болов уу гэмээр хүү тоглож байв, -Юу. байна гэхэд -- Хаана? гэж асуу: жээ, УБДС-ийн шрээл Л, МӨНХТӨР “Д, Сүхбаатарын нэрэмжит улсын хэвл комбинатад хэвдэв, дусалсаар л байв. Дахин хүч гаргаж, бүр хоёр га- рынхаа байдаг чадлаар эргэдэв, Тэгтэл ус сад тавих нь тэр| Сандар, сан Сүхдорж цоргоны нүх рүү цаас зажлан чихлээ, Нэмэр болсон. гүй, Нэг харвал .өмд, хүрэмний нь өвөр тал норсон байлаа. «Хэрэг- гүй л оролдлоо. ,Дус, дыг нь тоолоод Л Сууж айсан бол аштай юу” даа» гэж амаа барив, Цоргоор асгарах ус эхлээд исгэрэх шиг Чиг мээ гарч байснаа сүүл- дээ холд Холл ХИЙН. дуугарав. Угаагуурын цагаан тэвш усаар дүүрч асгарлаа, Тэрүү- хэн орчны шалаар ус урсаж байснаа сүүлдээ. өрөөний шал бүхэлдээ ус боллоо. Сүхдорж цор- го бөглөхөөр ноцолдсоор л байлаа. | Ханцуйгаа шамлан хамаг байдаг хүчээрээ ноцолдов. Сүүлдээ чигчий хуруу: гаа цоргоны нүх рүү хийлээ, Олгойдон урсах ус | татарсан боловч. Багш, Багш, Дэлгэрмаа чи хэлдээ, сэн бэ? -- Цэцгээ гэжээ. оёДГОО үзЭэцгээСЭнН,. түрүүлэв, -- Би. хамт оёчихсон доо, Ургамал хичээл. дээр багшдаа хандаж, тавнач гэхэд багш, гэж асуув. -- Тэ -- Цэцгээ Австрали хоёр удаа хугалсан юм ямар уур амьсгалтай чинь гэжээ. вэ?” 1 ФЭ? Бол ч 7 на -- Шїатам, халуун. Ан гард Туул 337 -- Сайн байна. Суу! -- Австралийн уур амьсгалыг хэн анх нээ- нээсэн! -в- -- Ээж эз! Өчигдөр хэн нь хурдан хатгамаЛ хан хүүхэд гээд голоод -- Тэгээд хэн. нь -- Даанч өмдтэйгөө -- Их сайн байна. -- судлалын Амраа хооллодог вэ? -- Та Болдоод муу гоор хооллодог гэжээ. -- Яагаад тэр вэ? өнөөдөр өх. шүршсээр байлаа. Ийм үед үерхдэг Донидыг л тэр дурслаа. Хэрвээ тэр ороод ирвэл хэн нэгэнд хэл. дуулгах болно. Тэр ийм үед хүрч ирсэнгүй, "Найздаа гомдох шиг бо» лон зогсож байтал ша: лаар урсах ус шагай. гаар татсан байв, Хэн нэгэн хүл Ороод ирээ: сэй гэж Сүхдорж хүсэх болов. Тэгтэл доод давх» рын айлын эгчийн ДУУ хадсаар хаалга балбав. Эхлээд. эвтэйхэн тогш- соноо сүүлдээ гараа зангидан балбахад Сүх- дорж айх шиг боллоо, Тэр дэмий Л эгч ээ, эгч зэ слесарь дууда4- рай гэж хашгирав, Ин- тТэж хэлээд долоо хоног усны дуслыг ТОО- лохын оронд засах хүнд хэлдэг байж тэдгээ сая ухаарчээ, Ингэж манай бүлгийн Сүхдорж Нэг өдөр мянган дусал тоол- дог байснаа мянган литр ус алджээ. «Ус чанд мань эрдэнэ» аян дүг- нэх цаг дөхөж л байна. ” ЭН, ГОТОВ сан нөх модыг санаатайгаар -- Багш ай! Шувуу өөрийгөө шувуу гэдэг үү өөрөөр Нардадан үү! - Ээж зэ би том болоод багш шиг хүн болмоор байна гэв. -- Яагаад вэ миний хүү? - -- Багш намайг жээ- байна шүү дээ. Р -ф- Багш Болороогоос. -- Пингвин ямар амьдралтай вэ? | -- Жирийн тоглож наадах амьдралтай, -- За тэгвэл юугаар -- Зөвхөн өт хорхой- "“Ооунэрдэнэ (7 К Динэйн : 574) СОНИНЫ зөвлөл тэ” Углїг ” МАХН-ЫН эгэлэтны МАНАЙ БАЯРУУ, ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ Ад ЛЕТАРИ НАР НЭГДЭГТҮН! Зул ээх мйн тев ХОРОО. Д..ЄүхБлАтАРЫН РЭМЖИГЭАОБ-ЫН ТӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН Сонын НОМЫН ЕРТӨН Нийслэлийн 50 дугаар сур- туулайн номын санд хүүхдүүд номын баяраар тоглох жүж- БИДНИЙ “ГҮҮХ Пионерийн хөдөлгөөн Нь 1920-иод оны эхээр анх хөг- жилтэй капиталист орнуудад ажилчин ангийн Хувьсгалт хөдөлгөөний бүрэлдэхүүн Ха ссэн түүхтэй. бэг болж лэ Латин Аме- д идэвхтэй орол- 28 ож байжээ. “Манай ориы хө- пионерийн анхны газар нь Ал- хот юм. “Үнэн» 1925 опы ХИ са- ҮЙЛ ХЭРГИЙН 262 20, шоль 4 гээ бэлтгэж байпа ЗУРАГ ДЭЭР: Б. Давааго- рэл, М. Отгонжаргал, Л, Цогт» рын 10ны өдрийн 13 ду- таарыг нээж үзье! «Нөхөд өө! Сонсож үлгэрлэмгүй» гэ- сэн тарчиг байна. Энд «ХЗЭ- ийн Төв Хорооноос Алтанбу- лаг хотод пиолер багачуудын бүлэг байгуулах явдлыг шмөн- хүү хотод суух гишүүн Ч-д даалгасан учир тэрзэр, нал, эвлэлийн 6 үүрийн бүх ги- шүүдийг хуралдуулан, бас ард олонд жүжиг иаадам гар- гаж үзүүлэх дашрамд хувьс- галт залуучуудын хойчийг залгамжлах пионер хэмээх багачуудын холбооны үндсэн зорилгыг тайлбарлан... йноне- рийн бүлэг байгуулан түү- нийг гавьяат нөхөр Д, Сүх- баатарын гайхамшигт Яруу сайхан алдраар нэрийдсэн», гэжээ, Ингэж зах хязгаар ну- тагт пионерийн анхны бүлэг байгуулсан МХЗЭ-ийн ги шүүн Ч нь хэн бэ? «МАХН, МХЗЭ-ийн ахмад тишүүн Д, Ханд, Алтанбу- лаг хотын анхны пионер Л. Цэрмаа, Ц. Доржбат, С. Чойжиндаш зэрэг хүмүүсийн Ц ДУУДНА гэрэл кар. “МАНАЙ ЧИЙН авсан гэрэл хуучлахыг «сонсвол тэр үгд бага сургуульд багшаар ажил- лаж байсан Дунгарын Чимнд уг хэргийг үүсгэн санаачлагч хэмээнэ. Д. Чимид нь 1921 оны партизан, МАХН-ын Төв Хорооны тэргүүлэгч, МХЗЭ- ийн Төв Хорооны орлогч дар- га, Мал, тариалангийн яам- ны сайд зэрэг алба хашиж явсан манай нам, улс, олон нийтийн нэрт зүтгэлтэн байв. Бас зарим хүн тэр, үеэр МХЗЭ-ийн Төв Хорооны тө- лөөлөгч Чүлтэмийн Чимэд- дорж гэдэг хүн Алтанбулаг хотод ирж байсан тухай ярь- даг, Тэрхүү Чимэддорж бол Д. Напагдоржийн удирдлаган дор Улаанбаатар хотод їпино- нерийн аихны бүлгийг бай- гуулж, удирдагчаар нь ажил- лаж байсан хүн юм. Сүхбаа- тарын нэрэмжит пиоперийн бүлгийг Д. Чимид, Ч, Чимид- дорж хоёрын хэн нь бай- гуулсан бэ? Эсвэл хоёул энэ хэрэгт оролцсон уу? Үүний мөрөөр Сэлэнгэ аймгийн пио- иерүүд эрэн сурвалжилж СУРВАЛЖЛАГ- зураг ТӨЛӨӨ, ХЭЗЭЭД БЭЛХЭН БАЙГТУН. чиний гїзє7, ЁЭУЛ цас? ГО АРМҮ -- Монголын шинэ үеийь я Ч уран зохиолыг сгэн байгуу- лагч Д. Нацїїдоржийг Герман улсад амьд шэсх бий 142 зэргээр ярих юм. Үнэн үү? түүний хоёр охин Герман улсад бий гэх юм, Түүний төрөл төрөгслөөс одоо байна уу? Сурагч Д. СУВДАА (Завхан Идэр сум) 486 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ М.783 (2243) 1989 оны 11 дүгээр сарын 22. ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө »дог. Ард түмэн өөрсдийн чин Эрмэлзэл хүслийг гүйцэлдэн биелэхийг зөгнөн мөрөө- ДӨЖ нисдэг морь, нисдэг хивс байдаг зэргээр үлгэр, тууль» даа дүрслэн өгүүлсэн байдаг. Үүнлүгээ манай ард түмэн авьяаст их зохиолчоо амьд Мөн Герман эхнэртэй байсан, -- Д. Нацагдорж 1937 оны долдугаар сарын 18-нд Улаан- баатар хотноо нас барсан нь маргаангүй үнэн билээ. Тэ- рээр 1926-1929 онд Герман улсын Лейпциг хотод сур» гуульд сурч байв. Тэнд оө- рийн эхнэр Пагмадуламтай хамт, герман айлд сууж, тэндхийн зарим монголч эр- дэмтэдтэй холбоо тогтоон, тэдэнд монгол хэл, зохиолын тухай хичээл зааж, өөрөө гер- ман хэл болон еЕроп зүгийн ерөнхий боловсролын мэдлэг эзэмшиж байсан юм. Нацаг- дорж өөрийн эхнэрийн хамт сурч байсан бслохоор, герман ч! эртэй байсла, тэнд одоо ч Нацагдоржийн хүүхдүүд амь- -дарч байгаа гэх мэтийн явган яриа ямар ч ор үндэсгүй би- лээ. Харин Няцагдорж гєр- манд жирийн үерхдэг олон сайн анд нөхөдтэй байсан бө- гөөд тэндээс буцаж ирсний- хээ дараа нөхөдтэйгээ сахид- лаар харилцаж, ном, сонин захиж авч байсан, 1932 оны тавдугаар сарын 20-ноос арав- дугаар сарын 29-їд түүнийг баривчлан шоронд таван “сар гаруй суулгаж, нэг жилийн тэнсэн харгалсан Өгч суллах- даа ч,. гермаЧы хүмүүстэй захидлаар харилцаж байсныг нь зэм болгон “тулгасан бай» даг, Нацагдоржийг явж байна, эсэн мэнд барууны орнуу- дад амьдарч байна гэдэг-сул яриа гарсаны үндэс нь Мон- толын ард түмэн Нацагдор- жид чин ёэтгэлээсээ хайртай, түүнийг хүндэтгэн дээдэлж байдгийн нэг илрэл гэж бол» үнэн зөв харну өгнө гэдэгт итгэнэм, Бас нэг сонирхол- той баримт бол дээрх сонинд «Хотын сайд Б-аас хувьсга- лын улаан туг нэгийг хувийн хөрөнгөнөөс үйлдэн бэлтгэж баатар хувьсгалыг залгамж- лах багачуудын зорилго гал дөл мэт бадрахын бэлгэдэл болгон пионерүүдэд барьсан» гэж бий, Алтанбулаг хотын сайд Б. гэж хэн бэ? Бидний сайн мэдэх Намс- райн Билэгсайхан гуай 1921 онд Хиагтыг чөлөөлсний да- раа тус хотын сайдын яа- манд сайд болсон. Тэрээр 1923 онд 57 насандаа өод болсны дараа түүний оронд хэп хотын сайд болсон бэ? Ахмад хүмүүстэй уулсаж ярилцахад хотын сайдаар олон хүн ажиллаж байсан гэнэ, МАХН-ын ахмад гн- шүүн Сандагийн Гомбожав: «Алтанбулаг хотын захир- тааг 1924 онд байгуулагда- хад анхны нь даргаар МАХН- ын анхдугаар нх хуралд оролцож байсац Баламсуу. мэнд байгаасай гэсэн их хүс-Ё лээн ийнхүү Илэрхийлсэн нь биз зэ! Нацагдорж 19804аад оны эхэн үеэр Улаанбаатарт амь- дарч байсан Н.їН. Чистяко- ватай танилцсан билээ, 1929 онд Германаас буцаж ирсний дараа Нацагдорж, ГПагмаду- лам хоёр хүүхэд үгүйгээс үү- дэн гэр бүл салсан байв, ИН- гээд Н. Н. Чистяковатай та- нилцаж, гэр бүл болсны да-Ё раа 1934 оны гуравдугаар сард охинтс4 болж, түүний- гээ эртний їїэтхэгийн шэг, зохиолын гол баатар эмэг- тэйн нэрээр .Ананда-Ширий гэж тэр өгсөн, Охин нь хо- жим техникийн ухааны дэд эрдимтний зэрэг хамгаалсан, одоо Таллин хотноо аж 9 рөн суудаг. Шүлэг бичиж, байсан нь «Утга зохиол, ур лаг» сонинд нийтлэгдсэн. На цагдоржийн охин янх (1966 онд манай улсад эцгийнхээ төрсний 60 насны ирсэн билээ. Түүнээс хэд хэдэн удаа ирсэн. 1936 онд Нутаг буцаж Л нинград хотноо амьдарч бай сан эхнэр, охин хоёртойт уулзах, тэднийхээ хойноос очих гэж их зохиолч маан амьдралынхаа сүүлчийн жЖидф лүүдэд уйгагүй хөөцөлдөл байсан олон баримт хадга лагдан бий, Д. Нацагдоржийг оршуул сан газрыг одоо мэдэж бай гаа хүн байхгүй ч, тэр мон год нутагтаа насан өөд болж, эх нутгийнхаа хөрсөнд үүрд нойрсож байгаа гэдэгт эргэл зэх юм байхгүй эд! Зохиолч Є. ЛОЧИН нарийн ончгийн дарга нь Содномдоо нар сонгогдон ажиллаж байсан» гэж дур- “-тгалдаа бичжээ. Бас 1922- 1924 онд Умарт хязгаарын сайдын яаманд | бичээчээр: ажиллаж байсан, МАХН-ын ахмад гишүүн Бат-Өнөрийн Өлзийхутаг дурсамжиндаа «Билэгсайхап гүнийг нас барсны дараа Амаржаргал гэдэг хүн түүний албыг түр орлон ажиллаж байв, Хожим Алтанбулагийн сайдаар ГЭ- лэгсэнгэ очсон юм. Алтанбу- лагийн сайдын яаманд МА ХН-ын анхдугаар их хуралд оролцож, ардын Журамт нэ- рэгт явж байсан Баламсуу, Дамбаравжаа, /Дэжид-Осор, Жамбалжав, | Амаржаргаг, Цэдэнбалжир гэх мэтийн х“- мүүс ажиллаж байв» гээ: Шинзэр үүссэн ипонерийн байгууллагыг талархан дэ?- жиж, багачуудад хувьсгальт! гал улаан туг бэлэглэж ба?- сан Б-г хэн гэж та бодногэ? Пионерийн байгууллагын- хаа түүхийг үнэн зөв бичн- хэд өсвөрийн Сүхбаатарчуу- дын эрэн сурвалжлах үйлс нэн их үүрэгтэй. Ц, ТҮВШИНТӨГС -- Ном уншдаг уу? -- Уншдат, -- Саяхан уншсан но- мынхоо инзрийг хэл дээ! -- Нөгөө нэг юу... -- Нэрийг нь маргав уу? Тэгвэл юуны тухай гарч байна. Гол баатарынх нь нэрийг санаж байна уу? Улаан бүчтэй жаал хүү ха- риулсангүй. -- Болдоо, Болор биш үү? -- Биш, : -- Шүлэг уншдаг уу? -- Уншдаг -- Цээжилсэн шүлгээсээ нэг бадгийг хэлнэ үү? Зур- гадугаар ангийн энэ хүү бас л дуугарсангүй. Чамд та- зан төгрөг ах чинь өглөө тэж саная. Чи дэлгүүрээс юу худалдаж авах вэ? гэ- хэд, -- Кино үзнэ. Мөхөөл- дөс авна. -- Ном авахгүй юу? -- Тавхан төгрөг нн- ТЭЭД Л дуусчихна шүү дээ тэлээ. -- Танайх телевизортой, тэрийн номын сантай, Алинд нь чи илүү их дур- тай вэ? -- Мэдээж телевизор харна. -- Нэвтрүүлэг дуусан дуустал нь хардаг уу? -- Тийм. -- Номын дэлгүүрээр ордог уу? --. Ордог. -- Ямар зохиол унших дуртай вэ? -- Адал явдалтай, бас зэгнөлтэй зохиол. -- Тийм ном дэлгүүрт гарч байна уу? -- Гардаг л байх. Бид хоёр ийнхүү ярил- цав. Ганц энэ хүү биш ээ! Нийслэлийн олон сургуу- яиар орж пионер сурагчид- тай уулзаж ярилцахад ийм л хариулт өгдөг боллоо. НОМЫН ДЭЛГҮҮРТ, Д.Баасанжав, «Саарал савдагийн паян» 30000 ширхэг Б.Балжинням, «Газарч жаалууд» 25000 ширхэг Ж.Дашдолдог «Тоглоом» 50 000 ширхэг Г.Батаа «Дуутай зураг» 20000 ширхэг З.Сэртэв «Цагаан хү- зүүт» 25000 ширхэг Г. Даваасүрэн «Мянган шаргал манхан» 25000 ширхэг ЭК.Жаргалсайхан «Зур- гийн дэвтэр» 20000 хувь Т.Алтанцэцэг «Хөхөөтэй цаг» 20000 хувь ийм шинэ ном гарчээ. Тэд- гээр нь 60 мөнгөнөөс төг- рег хүртэл үнэтэй юм. ХЭВЛЭЛИЙН НЭГДСЭН РЕДАКЦИЙН ХҮҮХДИЙН НОМЫН РЕДАКТОРЫН ЯРИА Энэ онд манай хүүхдүүд 32 нэрийн ном худалдан авч унших болно. Эдгээ- рзэс 26 нэрийн ном хэв- лэгдсэн буюу хэвлэлд шил- жээд байна. Сүүлийн жи- лүүдэд хүүхдийн номын тоо ширхэгт их анхаарч 10000 хувиас 50000 ширхгээр хэвлэдэг боллоо. Зураг чимэг сайжирч бай- ца, Зохиолчид маань ун- ЧихЭР Үс-7ЭВ »ӨААРАЙ !//, шигчдынхаа эрэлт хэрэг- цээг хангахуйц ур чадвар- тай, утга санаатай бүтээл туурвиж байна. Харин уран зөгнөлийн болон адал явдлын зохиол бага бичиж байгаа нь. үнэн. Чихэрт дуртай шигээ ном унших дуртай хүүхэд цөөн бол- жээ. Миний үеийнхэн гэ- хэд тав зургаа долоодугаар ангид сурч байхдаа манайд орчуулагдсан дэлхийн сон- ГОДОГ ЗОХИОЛЧДЫН НОМЫГ уншиж дуусгадаг байсан. Номоо их ч цэвэр нямбай авч явдаг байлаа. Ном ун- шихийн сайхныг олон ном уншиж байж л мэднэ. Пио- нерийн бүлэг, бүлгэм «Но- мын сайн нөхөр» болох хөдөлгөөнийг дорвитой өр- нүүлэхгүй байна. Олон ном уншсан хүүхдэд олго- дог энгэрийн тэмдэг ч алга болсон шиг байна, Хүүх- дүүд минь номын амтанд орцгоо. Чихрээс ч дутуу- Гүй сайхан байдаг юм. НОМЫН САН Хотын хүүхдийн номын сангийн 5 дугаар салбар өглөө 9 цагт хаалгаа нээв. Хорь гаран хүүхэд ирчих- сэн нээгдэхийг нь хүлээж байв. 40 мянган номтой энэ уншлагын номын санд Буянт Ухаа дахь 10 жин- лийн 7 дугаар сургууль, Баянхошууны 63 дугаар сургуулиас хүүхдүүд ир- сэн байв. Хотын төв дїх номын сакг хол гэлгүй нр- Хэг байнгын уншигчид олон ажээ. Өнгөрсөн онд хам- тийн олон хүүхэд уншсан ном бол «Муур багш» мон төл ардын үлгэр юм. Орой 19 цагт хаагдана. НОМ ОЛГОГЧИЙН ЯРИА Б.Гандолгор эрт ирсэн уншигчиддаа ном олгож байв. Энэ хооронд нь би уншлагын карт үзэв, Олон нсєм уншсан хэн гэдэг хүү- хэд байдаг бол оо! Одоо хичнээн ном уншаад байна вэ? гэж харж суув. Нийс- лэлийн 24 дүгээр сургуу- лийн 8 дугаар ангийн су- рагч Д.Тамир гэсэн унш- лагын картыг авч үзлээ. Тамир үнэхээр номонд чихрээс илүү дуртай хүү- хэд байлаа. Ном олгогч Гандолгор бяцхан уншигчиддаа үйлч- лээд дуусчээ. Хүүхдүүд нэг нэг ном ширээн дээр дэлгэн суув. Энэ хооронд Гандолгор бид хоёр яриагаа эхэллээ. -- Танай аварга уншигч чинь Д.Тамир юмаа даа. -- Тийм, -- Одоогоор хичнээн ном уншаад байгаа хүү- хэд вэ? -- Манай ойрын фондын 13 мянган номыг дуусгаад фонд руу ороод удаж байна. Шинэ. номоор сэлбэгддэг- “гүйсэн бол манай”Д.Тамир өдийд өөр номын сан руу “очих болсон. 7 Өдөрт би 40-өөс доошгүй хүүхдэд дуртай номыг нь СУДАЦЖАЭШАР ЯГОЛ-УС НАМУУХАН олгодог. Шинээр карт нээл гэхээр тогтмол 10 гаруй хүүхэд ирдэг. Манай сал- р Баянхошуу, нисэх буудлын тийшээ зөөврийн уншлага ажиллуулж бай- на. Хүүхдийг номонд дур- тай болгоход номын сан- гийн ажилтны нарийн арга ажиллагаа чухал, Энэ жилийн аварга ун- шигчийг тодруулах “арай болоогүй байна. Манай Д. Тамиртай өрсөлдөх уншигч олон бий гэлээ, Хүүхдүүд дэлгэсэн но- мынхоо амтанд орсон бай-7 лаа, Тэдний зарим нь унш- сан номынхоо үйл явдал, утга санаанд автан инээж байв. Хүүхэд ном хоёр үнэ- хээр дотнын нөхөд ажээ. НЭР. БИТГИЙ БИЧЭЭРЭЙ! т-- Ахаа сонинд бичих- дээ миний нэрийг битгий бичээрэй! Би ном нх унш- даг ь -- Тэгвэд хоёулаа хэл- сэн амандаа хэн хэн нь Ч амтат чихрээс өмнө би ном авдаг болно. -- Чи яагаад тэгж бо- дов? -- Чихрийг чинь нэг л хүлхээд дуусна. Амт нь араанд үлдэхгүй шүү дээ. -- Ном тэгвэл яах вэ? -- Үйл явдал, гол баа- тар, утга санаа нь сэтгэл зүрхэнд үлдэнэ. -- Тэгэхдээ чи бас чни- хэр ч хүлхэж байгаарай шилэн гэн" Улаан бүчтэй бяцхан Г.НЯМАА Сонинд өдөр болгон за- хндал ирдэг байв. «Рим Су Ген згч яаж байгаа «бол?» «Бид түүнд тусал- маар байна», «Рим Су «Ген»-ийг суллахыг шаар- (даж байна...» Хичнээн ихзахидал ир- “сэн гээч! Бүлгээрээ, сур- гуулиараа, хашаа хороо- гоороо бичсэн захидад өм- Їнө минь байна. Үзэг, ха- рандаа, бал, бийрээр ва- тём, дэвтрийн хуудас, зур- гийн цомогт англи, орос, солонгос, монгол хэл дээр хэдэн түмэн гарын үсэг зуржээ, Тоолж барахын ар- Їгагүй их юм... Энэ зун БНАСАУ-ын нийслэл Пхеньян хотноо болсон ДЗО-ны ХИГ нх наадмын ажиллагааг цэн- хэр дэлгэцээр харж суу- лаа. Таван тивийн 170 ор- сны залуу үеийнхний злч төлөөлөгчид улс орныхоо тугийг барин алхаж явах тэр мөчид 20 орчим нас- ты бүсгүй Өмнөд Солон- тосын оюутны “Сайгууллда- гын тугийг өндөрт өргөж Їявлаа. Тэр цагаас л хойш Рим Су Ген бүсгүйг дэл- үхий нийтээр мэдэх болсон. | Төр мөчоөс эхлэн зоригт “бүсгүйг хайрлан хүндэт- тэх болсон юм. Рим (Су Ген нутагтаа буцаж ирэ- хэд Өмнөд Солонгосын эрх баригчид «Ардчилсан с90- лонгосын зохион байгуул- сан коммунист залуучуу- Їдын цугларалтад нууцаар оролцсон» гэсэн ял тулган баривчилжээ. Түгшүүрт энэ мэдээг Сонсоод энхийг эрхэмлэсэн хүн бүхэн түүний хувь за- яаны төлөө санаа зовох боллоо. Олон оронд Рим Су Ген-ийг даруй сулла- хыг шаардсан хурал, цуг- лаан болж, үндэсний хо- роод байгуулагдлаа, Энэ үйл явдал болсноос хойш «Пионерийн үнэн» сонины газарт хот, хөдөө- гийн сургууль, бүлгэмээс захидал, цахилгаан олон арваар ирэх боллоо. Зоригт бүсгүйг суллахыг шаардаж нийслэлийн 10 жилийн 48, 77, 24 дүгээр сур- гууль, Худалдааны ТМС- ийн худалдагчийн нөгийн «Вэ» ангийнхан, нийслэ- лийн 53 дугаар сургууль, мөн сургуулг ийн асрах бай- рын хүүхдийн зөвлөл, В. И. Лениний нэрэмжит МПС-ын Төв Ордны интер- Элч Рим Су Ген Солонгос бүсгүйн нэр Их наадмын тэнгэрт Ниссэн цагаан тагтаа Эх дэлхийд биеэрээ Эрх чөлөөний хүслэн Их наадамд сэтгэлээрээ Зорьж ирсэн бүсгүй Бүхний хайр булаасан Их сургуулийн оюутан 7Кирийн Солонгос түмний Элч болсон бүсгүй Рим Су Геп Солонгос бүсгүйн нэр Их наадмын тэнгэрт Ниссэн цагаан тагтаа Эх орондоо гэлээ ч Торонд орсон шувуухай Үнэний хөрсөнд соёолсон Балэгдлийн цагаан сарнай Рим Су Ген-д Эрх чөлөө олго! Рим Су Ген-ийг Эх дэлхий харж байна. Т. НЯМДЭНДЭВ (Эрдэ- нэт хотын Хивсний ком- бинатын ажилчин) нацнопал клубын сурагчид гарын үсэг цуглуулах ХӨ- дөлгөөн өрнүүлжээ. Бид та нарын нрүүлсэн зурагт альбом, цахилгааныг МЭТ НБГХ-д шилжүүлэв, Сая- хан Рим Су Генийг удаан хугацаагаар шоронд хорих ял оноох гэж байгаа түг- шүүрт мэдээ авлаа. Шударга тэмцэл явуулж байгаа зоригт бүсгүйг нэн. даруй суллахыг монголын өсвөр, үеийнхэн шаардаж байна. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ ШИНЭ ХҮҮТ Бүгдээрээ: хэлэлцэ!! БАГАНЫ ЦААНА НУУГДАГСАД Шинэ сурагч ирлээ. Хэн ч харсан нүдэнд дулаахан хүү байна, Түүнийг «Ши- нэхүү» гэж нэрлэс, Найрамдлын Дархан х0- тоос ирсэн тэр хүүг ангийн хан нь сонирхон танилцах юмсан гэж яаран шохоор- хоно. Сурлага «сайн» сахилга бат «үлгэр жишээч» үнэл- гээтэй, тэгээд ч урлаг спор- тод чамбай хүүхэд тул багш сурагчгүй их л ол- зуурхана. Хөгжилтэй сайхан зуны амралтын тухай яриа дуу- саагүй байхад улирлын дүн тарах дөхлөө, ЧҮэгтэл шиннэхүү маань хичээл номдоо нэг Л таа- руухан үе үе хичээл тас- лан зөрчил гаргах боллоо, Тэр ч бүү хэл улирлын дүнгээр «муу» гарчихав. Найз маань шиннэдэв үү? Бид гомдоов уу? нэг л дасахгүй байна даа гэж нөхөд нь санаагаа зовооно. Хоёрдугаар улирлаар бүх юм өөрчлөгдөх байхаа гэж хүүхдүүд бодно. Гэтэл са- наснаар болсонгүй. Харин ч Шинэхүүгийн маань зэс нь цухайлаа. Нэг л өдөр сургууль дээр бөөн шуугиан дэгддэг юм байна. Шинэхүү гэдэг хүүхэд архи тамхи хэрэг- лэдэг, хичээл их тасалдаг, хүүхдийг-айлган сүрдүүлж, багш: сурагчдын шаардла- га биелүүлдэггүй тэдэнтэй зүй бусаар харьцдаг гэнэ. Шинэхүү «бас-л согтуу» иржээ гэж хүртэл дуулдах болов. Ангийн нөхөд, багш иар, захирал Шинэхүүд юу ч хэлсан нэмэргүй Сайлаа. БҮГД. Л МЭДЭЖ БАЙГАА Эрдэм мэдлэгээр оюулаа цэнэглэж шинийг сурч мэ- дэж авах ёстой сурагч хүн - ТОЙР2ОН архи тамхи хэрэглэж явна гэж бодохоор хүн бүрт ха- руусах сэтгэл төрөх нь мэ- дээж, Гэтэл ийм сурагч бидний дунд байсаар л байна. 1э- дэнтэй чи нэг ширээнд зэ рэгцэн сууж нэг ангид хи- чээллэж байдаг, Зарим үед найз чинь ганц нэг цагаар, улмаар хоёр гурван өдрөөр хичээлээ тасалчихдаг. Чи найздаа сайн хүн болох гээд «өвчтэй», «чөлөөтэй» гэж багш нарыг аргалчих- даг тал бий. Чухам тэр л үед нөхөр чинь гадуур сэлгүүцэн тамхи татан, ая- гүй бол архи амсаж, бү- тэлгүй хүмүүстэй нийлж тун ч болчимгүй муу юманд орж явдаг байна. Бид ийм байдлыг огт мэдэхгүй Яв- саар найз нөхөрөө ИЙМ байдалд оруулдаг гэж үү? Үгүй байх аа, Буруу зүйл хийгээд явж байхад нь үнэн сэтгэлээсээ ярил- цан алдаа дутагдлыг нь ойлгуулдаг нөхөр бидний дотор ховор байна. Бид нэгийгээ мэдсээр байж буруу зам руу 4л- даад байгаа юм биш биз ээ! Шїинэхүүтэй бүгд вай- залдаг, гэрт нь очиж Хи- чзэлээ давтан тоглон нзад- даг байсан. Түүний дутагд- лыг ажиглаж хэлж засахын оронд холдон хөндийрцгээ- сэн байна. Ингээд түүнтэй хэд үлдэв, Бас л болж бү- тэхгүй хэрэг хийчих байх гэсэн «найзууд» үлджээ. Тэд Шинэхүүгийнд очиж гэр оронд нь тамхи татаж зарим нь хичээлээ хамт таслан Дархан хот хүртэл цуг тэнэж, хүний юм хамт хумслан дэвэргэц хөөргөж сайжээ. Энэ бүгдийг НЭГ ацгийнхан. мэдэж л байсац, Угаас муу хүн, засрах- гүй хүүхэд гэж байхгүй болохоор бүх юм биднээс шалтгаална. «Бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй, бү- лээн усаар угаавал хиргүй» гэсэн үг бин, Ангийн чинь хэн нэг нь хичээл тасал- чихдаг тамхи татдаг... бол нэг ангийн сурагчид йпиО- нерийн иэг бүлгийнхэн 8 нар нөхер журмаар ярил- цаарай! Бидиээс их зүйл шалтгаална. шүү! Ч.СҮХБААТАР (48 ду- гагр сургууль) ДЭЛХИЙН ХҮҮХДИЙН шилдэг зохиолын САНГААС Ч ПРОСПЕР МЕРИМЕ (ФРАНЦ) (Өгүүллэг) Порто--Веоккьвогоос ба- руун хойш, арлын бүр гүнд хүрье гэвэл нэлээд огцом өндөр өөд авирч, хоёр: Та- лаараа хэсэг хэсэг хадан цохиотой, гүнзгий гүнзгий жалгатай.тахиралдсан зөр- гөөр гурван цаг яваад сар- найн Онгүү ширэнгэнд хүр- нэ. Энэ сарнайн нутаг бол корсикийн малчид болон ер нь хууль” дүрмийг үл тоом- сорлогчдын нутаг юм. Корсикийн тариачид тал- байгаа «ордох гэж төвөг удан, бидэ зовоохгүй гэвэл Ой модныхоо нэг ХЭСГИЙГ шатаана, Ой мод хичнээн Ч -шатсан тэдэнд падгүй, яагаад гэвэл түймэрт идэгд сэн модны үнс талбайд бор- доо болж, тэртээ тэргүй ар- вин ургац авна гэдэгт ит- гэдэг юм. Тариан түрүүгээ хадаж авчихаад сүрлээ ор- хичихно, сүрэл хураахад хэ- цүү байдаг болохоор тэр. 11їатаагүй үлдсэн модны үндэс хойтон хавар нь түрж, модод нахиална. Тэ- гээд хэдэн жилийн дараа гэхэд долоо найман тохой өндөр болно, Чухамхүү ин- гэж шигүү ургасан моддыг сарнай гэдэг ажээ. Сарнайн ойд элдэв мод, бут холил- дон ургана. Үүгээр явах хүн сүхгүй бол урагш ал- хах аргагүй. Моддын хоо- рондуур сүлжилдэн урга- сан янз бүрийн бут, модны мөчир нахиатай орооцол- дож, сүлжилдээд хүн бай- тугай эндэхийн зэрлэг хонь ч гарч чадахааргүй балар шигүү байх нь бий. Хүний амь нас бүрэлгэ- сэн этгээд бол энэ Порто- Веккьогийн сарнайд бүгэ- хэд олдохын аргагүй. Сайн буу, сум дарь, хүрэн өн- гийн юүдэнтэй цувтай бай- хад л болсод явчихна. Ийм цув дэр,. дэвсгэр болно, Малчид сүү бяслаг өгнө, дарь сум .базааж авах гэж дохгүн бол энд бүгсэн хүн хууль цааз, алагдсан хү- ний ахан дүүсээс айж эмээх хэрэг огт үгүй. Мянга найман зуун хэ- дэн онд намайг Корсик оро- ход Матїе Фальконегийнх «НҮҮДЭЛ» П. ДЭЛГЭРСАЙХАНЫ зурсан зураг (Баянхон- гор аймаг. 10 жилийн П сунгиулы) ис ханчлишчиаи са--иин дийг Индекс-14140 хот хүрээ орж явж л осол- | даж, амраг энэ сарнайн ойгоос Хагас модын зайтай байсан юм. Маттео Фальконе тэрхэн хавьдаа л сүрхий баян чи- нээлэг хүн байлаа. Малын- хаа ашиг шимийг авч, ариун шударга аж төрдөг, олон малаа малчдаар отор нүү- дэл хийлгэн хариулгадаг нэгэн байсан юм: Одоо мн- ний өгүүлэх гэж буй хэрэг явдал болсноос хоёр жи- лийн хойно би .түүнтэй уулзсан юм. Тэгэхэд тавь гараагүй болов уу гэмээр насны хүн байсан. Намхан нуруутан, мушгирч боссон тас хар үстэй, бүргэд ха- мартай нимгэн уруултай, дүрлэгэр нүдтэй, элдээгүй нэхий шиг царайтай Хүн байсан юм даг. “Мэргэн буудагч олонтой энэ нутагт тэр хүн бас л сайны тоонд орно. Тэрбээр зэрлэг хо- нийг үрлэн сумтаар бууд- даггүй, зуун хориод алха- мын газраас хулхинд нь юм уу, дал хавсраад л шагай- сан газартаа онож, ганц сумаар нам унагана. ШӨ- нийн харанхуйд ч гэсэн гэ- гээн цагаан өдрийнх шигээ төвөггүй “Онодог юм" гэнэ лээ. Корсикт очиж үзээгүй хүнд бол үнэмшмээргүй нэг явдлыг хүмүүс надад ярьсан юм. Тавгийн чинээн цагаан цаасны ард лаа харж, сахлаа хусаж байхад нь Маттео буудсан юм гэ- нэ лээ. Тэгээд энэ явдлын уулга чимээ дарагдсан хойно ЯХузеппатайгаа гэр- лэжээ, 4Кузеппа дараалан гурван охин төрүүлэхэд маттео хүү төрүүлсэнгүй гэж уурлаж байсан удаа- тай. Дөрөв дэх нь хүү төрж, голомт залгах хүү їтэН боллоо гэж хөөр баяр асааж тавьчихаад наян алх- мын зайнаас буудсан юм гэнэ лээ. Тэгэхдээ шагайж - овоо хараагаа тавруулчи- хаад лааг нь унтраасан хой- но тас харанхуйд .»д дөрөв буудахад өнөөх цаасыг гу- рав оносон юм гэдэг, | Энүүгээрээ л нх алдарш- сан хүн байлаа. Хүмүүс түүнээс баахан. цэрвэж болон Фортунато гэдэг нэр өгчээ. Охид нь сайн улстай " хань бүл болж, Маттео ч хүргэнүүдээсээ чинжаал хутга, карбин буу "бэлэг сэлтэнд авах болов. Хүү нь арав хүрүүтээ овоо дөмөг хүн болох төлөв байдал мэ- дэгдэж, аав нь ч хүүгээ сайн хүн болно гэж итгэж байв. Маттео нэг удаа эхнэ- рийнхээ хамт малаа хара- хаар сарнай руу явахад Фортунато дагаж явах гэв. Гэтэл аав нь явах газар хол, тэгээд ч гэр орноо харж бай гээд хоцроолоо: Ээж, аав хоёр нь яваад нэлээд удсан хойно Фор- тунато элсэн дээр- наранд Оиеэ шарж, ирэх сайн өдөр хот орж, өвөөгийндөө очиж дайлуулна даа гэж бодож хэвттэл гэнэт буун. “дуу гарч бодлыг нь сарниул- лаа. Давхийн босож, буу дуугарсан зүг эргэж харав. Дахиад л ойр хол зайтай. хэд хэдэн удаа буу дууга- рав. Байдлыг-ажвал буун-с- дуу ойртсоор байлаа, Тэг-: гс тэл тэртээх талаас Маттео- жийрхэх боловч бас сайн. нөхрөө гэж санана, Учир нь Фальконе найз нөхдөдөө тусархаг, | ядуу зүдүүд өгөөмөр, нутаг усныхан- тайгаа эетэй эвтэй хүн байж, Маттео Фальконе Кортогоос эхнэр авах-болж гэнэ. Тэгэхдээ алалдах дайнд ч баатарлаг тулал- хайртаа хам- гаалахдаа ч зоригтой явсан нэгэн хүн түүнтэй өрсөл- дөж гэнэ. Энэ хүнийг цонх- ныхоо хажууд толинд зисигиигссэнииэассислаасаслассислнснсилалтрүллллгт-3 Д.Сүхбаатарын нэ гийнх руу -ирдэг замаар уулынхны өмсдөг шовгор оройтой малгайтай, навсгар хувцастай, үс сахалдаа 04- ригдсан нэг. хүн ирж яваа үзэгдэв. Буугаа тулан, Хө- лөө арай чамай зөөж гиш- гэх ажээ. Дөнгөж сая шар- хадсан бололтой. ., Энэ: хүн бол дарь авах гэж шөнө хот руу гараад сайн дурын харуулынхны отолтод орсон оргодол бай- лаа.. Харуулынхантай нэг хэсэг сүрхий буудалцаж байгаад хясаагаар халхлан тэднээс амь зулбан холдож гарсан нь энэ байж. Шар- хадсандаа болоод сарнай хүрч чадсангүй. "Төдөлгүй Фортунато дээр хүрч ир- --Чи Маттео Фалькойе- гийн хүү юу? гэж байна. --Тинийм. -Би Жанетто Санпье- роо байна. Шар захтнууд араас элдэж, яваа. Ах нь явж чадахгүй иь, алив бу- шуухан нуугдах газар загж өгч далдлаач! --Аавд, хэлэхгүй нууж болохгүй -ээ, аав юу Ч гэх юм билээ. --Аав чинь чамайг заг- нахгүй ээ! Сайн байна, зүй- тэй гэнэ! --Юу л бол доо, мэдэх- гүй. --Бушуулаарай, цаадуул чинь ирлээ. -- Аавыг иртэл та хүлээ л дээ. -- Хүлээх ий?! Хм Чаа- взаас гэж: Одоо цаадуул чинь таван минут болоод Л ороод ирэх нь байна шүү дээ. Алив хурдан нуугаа- тах, нуухгүй бол чамайг буудлаа! « --Хоосон буунаас чинь хэн айдаг юм Оэ, таны дай- занд ч сум байхгүй шүү дээ! --Би махир шүү. --Та намайг гүйцэхгүй шүү. дээ! --За, за, чи Матео Фаль- конегийн хүү биш байна. Чи тэгээд намайг гэрийнхээ хаяанаас бариулах юм биз. дээ. є--Нуувал. та юу өгөх юм бэ! гэж хүүг асуухад оргодол -бүсэн. дэх савхин цүнхээ уудалж, дарь авах гэж авч явсан таван фран- кийн “зоосоо гаргаж ирэв. Фортунато гялалзсан өнгө тэй зоосыг аваад, --Та одоо айх хэрэггүй ээ! гэв, : хутгатай хөөгөөд “Фортунато гэрийнхзэ ха- | жуугийн бухал өвсийг хон- хойлж 2Канеттыг хэвтүү- лээд өвсөөр хучлаа, Гэхдээ амьсгаа авч болохоор сэвс- гэр хучив. Бухалдсан 9вВ-: сөнд нуусан гэж хэн ч ан- заарахааргүй болжээ. Тэ- гээд бас сэжиг авахуулах- гүй гэж зулзагатай муураа дээр нь аваачиж тавихад ойрдоо хүний гар хүрээгүй юм шиг харагдаж байлаа. Тэгээд гэрийн ойролцоо. комбинатад хэвлэв, рэмжит улсын хэвлолийн энд тэнд дуссан цусан дээр шороо хаяад юу Ч болоо- гүн юм шиг бие шарах эл- сэн дээрээ хээвнэгхэн та- райн хэвтэв. Шар захтай хүрэн өнгийн ёст хувцастан зургаан Ха- руул нэгэн түрүүчээр ах- луулан төдхөн. тэдний-үү- дэнд хүрч ирлээ. Энэ тү- рүүч Фальконегийн садан- гинн хүн байлга. Түүнийг Чеодоро Гамба гэдэг аж. Тэроөээр цөөн бус оргодлыг барьж байсан сүрхи8- эр юмсанж. --За дүү хүү сайн уу? Яасан их том болоо вэ?! Сая энүүгээр нэг хүн явж өнгөрөв үү? гэж түрүүч асуулаа. --Ах аа би тап шиг том болоогүй шүү дээ. -Над шиг том болноо, мөдхөн.төм болно! Энүүгээр сая нэг-хүн явав уу? --Нэг хүн явж өнгөрөв үү, гэж үү? --Тнйм, шовгор оройтой 8 малгай, улаан шар, эрээн хүрэмтэй «хүн... -- Шовгор оройтой мал. гайтай, “улаан шар эрээн хүрэмтэй хүн үү? гэж лав- лахад “түрүүч: --Яг тийм, алив хаашаа - явав. бушуу хэл, битгий олон юм чалчаад цаг ба- раад бай! гэж хүүг шав- дуулав. Үргэлжлэл нь дараагийн дугаарт НАСТАН “БУУРЛУУД минь пионерүүд Бадам хамт олондоо бүрт билзгтэй ерөөлөөр үддэг юм, Пионер Д. БАЯРМАА (Дунговь. Луус сум. 8 жил) ДОТНО ХҮМҮҮС н районы А.Өл- зий захиралтай 65 дугаар сургуулийн багш сурган хүмүүжүүлэгчид бүтэн өн- чин арван сурагчынхаа амьдрал ахуйд байнга тус- ламж дэмжлэг үзүүлж бай- на, Багш нарын секцүүд хүүхдүүдийг хуваарилан авч, амьдрал ахуй нь ямар байгаад байнта анхаардаг ҮЙЛ ХЭРГИЙН шин шэушэжхлпжсаашсишжшссоо3лшшихэыш22Ц11пЭорштолитилорэлилшлэтүлэшллжлтжТШ211-:1-15 сон тэр хүүхдүүдэд аль болох зөөлөн, нинжин сэт. гэлээр хандаж, багш болгон тэдний хамгийн дотио хүн байхыг хичээнэ. Тус сургуулийнхан зөв- хөн бүтэн өнчин төдийгүй, амьдралын гачигдалтай су: рагчдын судалгааг, гаргаж, хүүхдүүдийг сэтгэл, санаа- ны дарамтад оруулахгүй Л”ӨЛ2ӨӨ” ХЭЗЭЭД “БЭ 2 - «Пионерийн үнэн» сони- ны 1989 оны 52 дугаарт сурвалжлагч С. Бодоошийн бичсэн «Хүүхэд буруутай тэж үү?» нийтлэлийн мө- рөөр дараахь арга хэмжээг авлаа. 12Кимс ногооны үйлдвэ- рийн нэгдлийг түшиглэн ажилладаг хөдөлмөр ам- ралтын таван зуслангийн үйл ажиллагааг шалгаж нэгдлийн удирдлага, мэргэ- жилтэн нартай уулзаж, хө- дөлмөр амралтын зуслан- гийн ажиллагаанд шинэ 30- хион байгуулалт хийлээ. Уг нийтлэлд сангийн аж ахуйн захиргаа, зуслангийн захирал нарын хариуцла- гагүйгээс сурагчид хоолоор дутмаг, ажлын талбай зус- лангийн байрын хооронд шөнө оройн цагаар хүүх- дүүд явган явдаг, гэр бү- лийн салааны ажилчид өөрсдийн хийх үүрэгт аж- лаа хүүхдээр хийлгэдэг зэ- рэг сурагчдын хөдөлмөр хамгаалалд онцгой анхаар- вал зохих олон асуудал хөндөгдсөн билээ. Бид шүүмжлэлийн мөрөөр дор дурьдсан арга хэмжээг ав- лаа. - Жамбалжамц аа, Баяраа нь хэн нэг орой бүр дуудаж, -- Хаалганы хонх дуугарахаа больчихлоо, шугамын | радио, хүлээн авагч зогсчихлоо, харилцуур утас тасалдаад үзээд өгөөч гэж хүснэ, Жамбалжамц, Баяраа хоёр цахил гаан хэмжүүр, гагнуурын алх, том жижиг хальби дүүрсэн багажаа авч ирээд эвдэрсэн зүйлийг үзэж засч өгнө. Эв- дэрч, гэмтсэн зүйлийг хөвгүүд тэр дор нь амилуулж индүү, цахилгаан тулга, хүлээн авагч ажиллаж эхэлнэ. Хөршийн- хөн нь баярлаж уран гартай тусч хөвгүүдэд баярлана. Ин- тэж хүмүүст тус болж, баярлуулах эрдмийг хөвгүүд чөлөөт | цагаараа л дугуйланд сурч эзэмшдэг юм. Баяраа нарын адил хүүхэд олон бий, Тэд хүнд тус хүргэх эрдмийг чөлөөт цагийн дугуйлангаар сурдаг билээ. ЗУРАГ ДЭЭР: Нийслэлийн 23, 84 дүгээр сургуулийн Т7-гийн «Б», «А» ангийн сурагч раа нар. С. БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг байхыг хичээн байна, ажиллаж О. ВАНЯ ШАГНАЛЫН АЛИМ Манай. сургууль хөдөл- мөрийн баяраа хийлээ. Бид районы хөдөлмөрийн авар» га сургууль гэсэн хүндтэй цолыг гуравдахь удаагаа авч байгаадаа маш их баяр» тай байлаа, Хавар, зун, намрын нийгмийн тустай ХӨДӨЛМӨ- реөр хийсэн ажлынхаа дүнг гаргав. Сургуулийн хөдөл- мөрийн аварга ангиар 6- гийн «А», хошой аваргаар 10-ын «А» шалгарав. Хо- ыг 4 шсожсыныоспэтрэцлээ СН ТО72Ж 58. УГ ЕЛӨГЛИЛРНРГ ҮЛЭГ жэг-тэтослрүшталготглжтт-шсэжэ 46 ДАХЬ жилдэг 1675 (2245) 1980 оны арвал и-гдүгээр сарын 293 ЛХАГВА 2-слгооонгёое түс Дд | ЭЛХЭН БАЙГЛУНА! Манай нийтлэлд ирсэн хариу -- Хөдөлмөр амралтын зуслангууд -сангийн аж ахуйтай хийсэн аж ахуйн гэрээг шинэчлэн, хүнсний зүйлийг саадгүй хангаж байх үүргийг сангийн аж ахуй хүлээлээ. -- Зуслангийн гал то гооны хоолны жорыг До- лоо хоногоор зохиож Чча- нарын хяналтыг сурагчдаар хийлгэж байх. -- Сайн чанарын хүнс- ний бүтээгдэхүүнийг гурав хоногийн нөөцтэй бэлтгэж байх. - Ажлын талбай, су- рагчдын байрны хооронд унаагаар хангах, -- Сурагчдын хөдөлмөр хамгааллын нөхцөлийг сайжруулж, ажлын хувцас, хөдөлмөрийн багажаар хан, гах үүргийг сургууль, сан- тийн аж ахуйн захиргаа гэ» рээндээ заалт болгон оруул» лаа. Цаашид хөдөлмөр амрал- тын зуслангийн зохион бай» гуулалтыг улам боловсрон» гуй болгоход олон нийтийн санал авч байна гэж Дар- хан хотын пионерийн зөв» лөлийн дарга Ш. НАРАН- ТУЯА хариу ирүүллээ. хүү минь, гэсээр орцынх Жамбалжамц, . Т.Жамбалжамц, Б.Бая- дөлмөрийн аварга сураг- чаар Бүүвэйбаатар, хадлан- гийн аваргаар Нямцогт, саалийн аваргаар Норов- жаргал, Түвшинжаргал нар тодорлоо. Олон аваргуудын- хаа тухай би товчхон бич- лээ. Манай хөдөлмөриййн баяраар баатар хот Моск- вагийн нэрэмжит улсын тэргүүний 33 дугаар сур- гуулийнхан ирж дуу ХУУ" раараа бэлэг барив, Бед анд нөхдөдөө их баярлалаа, Хөдөлмөрийн баяраар хүүхэд болгон шагнал авав, Анги болгонд нэг авдар алим өгсөн юм. Хөдөлмөр- лөж шагнуулсан алим улам ч амттай байлаа, Сурагч Н.. АРИУНЖИН (Улаанбаатар хот, Га. чуурт хороо. (10 жил, 8:ын «А» анги) ь ї ӨР - 4 ам жоОТГ зип унатлаа шиинишинпииншининийннинтиийнинииин шинийн ПИОНЕРИЙН БАЙГУУЛЛАГАД ӨӨРЧЛӨЛТ, ШИНЭЧЛЭЛ : 222 122225 -553-55 823 ша, УРИАЛГА, ҮЕ ТЭНГИЙН НАНЗ НАРАА Менай ард түмний соёл урлагийн сувд эрдэнэ бол- сон монгол ардын уртын дуу бол өвгөд дээдсийн маань бүтээсэн өнө мөн хийн гайхамшигт бүтээл би" лээ. Уртын дууны яруу тансаг аялгуу, дуулах арга барил бол давтагдашгүй өвөрмөц онцлогтой, хүний сэтгэлийг эзэмдэх чадлаа- рза хосгүй юм. Пиоперүүд пионерийн байгууллагынхаа өмнө тул- гараад байгаа саад бэрх- шээлийг даван гэтлэхийн төлөө их Л ажи байна. ЭРЭ Бүлэгтээ ХӨДӨЛГӨӨНТ ХЭ- сэг байгуулах, бүлгийн ахлагч, бүлгэмийн зөвлө- лийн даргаа ил тодоор СОНГОХ, ажил хийж олсон мөнгөөрөө пионерийн данс НЭЭХ, уралдаан тэмцээнийг сонин хэлбэрээр зохион байгуулах гээд олон аж- лыг санаачилж байгаа би- лээ. “Пионерүүд бид пио- нерийн байгууллагынхаа эзэд нь юм шүү, бид л хийх ёстой гэсэн ойлгол- тыг авч эхэлж байна. Цаа- шаа яах вэ, яаж аяшллах вэ гэдэгт томчуул бид туслах хэрэгтэй байна. Юунаас, яаж эхлэх вэ? Юутаар туслах вэ? Мэдээж ннгэж асууж таарна. Миний бодлоор бол өв- рийн дайчин туслагч бол- - СОН ИДЭВХТЭН СОНГУУЛЬтнаа хайрлахаас эхэлмээр бай- на. Гарын дор байдаг бо- лохоор ажил зохнох бол- ГОНД ИДЭВХТНүүдээ л дайч- лах юм. Зарнм бүлгэмд нэг пионерт 4--5 сонгууль хүлээлгэх нь нэлээд газар авчээ. Сайн ажилладаг. өгсөн үүрэг даалгаврыг нь ягштал биелүүлдэг, хамт олноо зохион байгуулдаг гээд л олон сонгуульд тавьчих юм. Гэтэл цаад « хүүхэд чинь сонгуульт аж- лын хажуугаар хичээлээ З хийх, гэр орны ажилд 5 туслах, секц дугуйланд 8 ХИЙХЭД ЮУ СААДБОЛЖ БАЙНА? -- ----- или хшои шээж инишиншииишинииний шиш Монгол уртын дууг өнөө үед хилийн чанадад Ч онцгойлон сонирхож шаг- шин магтаж байдаг ньзү- гээр нэг сониучирхсан тө- дий зүйл биш.Уртын дууны өлгий эх оронд маань Ур тын дуучид ховордож, за- рим талаар мартагдаж бай" гаа нь бид бүхний сэтгэ лийг түгшээж байдаг. Дуу хуурын нутаг гэж алдаршсан Дундговь айм- гийн пионер сурагчид бид уртын сайхан дуугаа өвлөн сурч, олон түмий хүртээл болгон хөгжүүлэх үйлсэд « хувь нэмрээ оруулах зорил- гоор өсвөрийн уртын дууч дын уралдаан, морин хуурчдын -анхдугаар тэм- цээнээ ХЇ сарын 15,16-нд Мандалговь хотод зохион явууллаа. ши йн инпнишии суралцах гээд өөрийнхөө бие бялдар, оюун санаагаа хөгжүүлэх бодолтой байл- гийг хэзээ ч мартаж -бо- лохгүй. гтэ” Аймгийн хүүхэд, залуу чуудын жилийн хүрээнд сургууль болгонд уртын дуучдын клуб, морин хуурчдын дугуйлан бай: гуулагдан ахмад уран сай ханчдыг урьж багшлуула: хын зэрэгцээ үндэсний хөг" жим үйлдвэрлэх цех олноор нээж ажиллуулах болсон нь бид бүхнийг баярлуулж байна. Ингээд аймаг, хотын пио”- нерийн байгууллагын зөв- лөл, үе тэнгийн өсвөрийн авьяастнууддаа хандаж да- раахь уриалгыг. гаргаж байна. -- Пионер сурагчдын дунд уртын дуу, морин хуур Сурах хөдөлгөөнийг өрнүүлж, клуб, дугуйланг пионерийн бүлгэм бүрт байгуулж, ахмад уран сай- ханчдаас ардын урлагийг өвлөн суралцах ажлыг өргөн зохиоё. -- Жїил бүр нэгдэлчдийн баярыг тохиолдуулан олон улсын пиоперийн «Найрам- Дал» лагерьт аймаг, хотын өсвөрийн уртын дуун, Өэ? хуурчдын чуулга - мж учмагын БНМАУ-ын Ардын жүжигчин, төрийн шагналт, морин хуурч Жамьян, уртын дууч Н Норовбанзад нарын нэрэм жит уралдааныг хийж байх саналыг дэвшүүлж байна. Энэхүү саналыг БИМАУ- ын Соёлын Яам, Монголын урлагийн ажилтны холбоо. Хөгжмийн зохиолчдын Эв8" лэлийн хороо, Морин хуу" рын Төв дэмжинэ гэтэгт өс” вэр үе бид итгэж байна. ДУНДГОВЬ АМГИЙН ӨСВӨРИЙН УРТЫН ДУУЧ, МОРИН ХУУРЧИД МАНДАЛГОВЬ хот 1989, Х1.16 шинийн хипишииициншиницийиишинииианийницийниииининишниниииигиииинииниииинииининининиш Найзындаа би цай ууж суулаа. Цаад өрөөнөөс зур- тадугаар ангид | сурдаг охин нь орж иртэл аав нь: - Хий дэмий сэлгүү: цээд байлгүй, явж хичээ- лээ хий гэв. Охиндоо хандаж нэлээд ширүүхэн хэлсэн болохоор би гайхаж орхилоо. -- Юу болоов, Батжар- гал аа! (Найзыг минь ин- гэж нэрлэдэг юм) -д “Охин бүлгийн ах- загч болчихоод гэртээ үзэгдэхээ байлаа. Энд ч тийм ажил, тэнд Ч ТИЙМ юм гээд үдээс хойш сур- гууль. руугаа яваад өгнө. Орой ажил тарахын алдад л ирдэг. Одоо тэгээд Хэн энэ гэрийн ажил хийх болж байна аа гэв. - Наад зах нь охин чинь хамт олноо зохион байгуулаад” ажил аохио: чихно. Цаанадаж бичиг иаас боловсруулах, ажил төлөвлөх, хүүхэдтэй харь- наж сураад. өөрт нь Ч гэсэн хэрэгтэй юм биш үү? -- Энэ тийм их чухал зүйл гэж үү. Миний охии онц сурдаг байсан. Одоо хар л даа.Нэгдүгээр улиг ралд хэд хэдэн сайнтай гарчихдаа. Бүлгийн ахлагч болсноос л хамаг хэрэг болж байгаа юм. Ёр нь сургуультай нь ярилгүй горьгүй, Тэгэхэд би Батжаргал- тай учир зүйгээ олж ча- далгүй өнгөрсөнсөн. Охи- ны нь сурлага муудахад дургүйцэхгүй эцэг эх гэж мэдээж үгүй. Эрдэм ловсролтой, эх орондоо хэ- рэгтэй хүн болгон хүмүү- жүүлэх тэж санаа зовж явдаг нь яах аргагүй эцэг эхийн зөв... Тэр уулзалтаас хойш олон бүлгэмээр орж пио- нерийн идэвхтэн сонгуульт- нуудтай уулзаж явахдаа «Бүлгийн ахлагч, бүлгэ- мийн зөвлөлийн дарга, ер нь сонгууль хүлээх хэцүү юү?» гэсэн асуултыг байн- га тавьдаг болов. /Олон пионертэй уулзаж санал, бодол нх. сонссон боло- хоор энэ тухай заавал бичих хэрэгтэй гэсэн бо- дол төрсөнсөн, Нийслэлийн ... дугаар бүлгэмийн идэвхтэй ПпинОо- нерүүдтэй уулзаад, -»- Дарга байх юү? гэж асуулаа. -- Хэцүү. Харин Нэг охин: -- Ах аа| Би дарга болохгүй гэв. - Яагаад? --« Хичээлээ хийх зав гардаггүй. Тэмцээн урал- даан зохиох болохоор дар- га л өөрөө гүйнэ. Бас тэ- гээд энд тэндээс шалгалт ирдэг, Тэр бүхэнд бэлтгэнэ хэцүү гээд л өчнөөн төчнөөн цаг үрдэг. 1--- Одоо Харин өөр болоод байгаа юм биш үү? Жишээлэхэд ямар сэдвээр бүлгийн ажил хий- хээ тухайн бүлэг өөрөө шийднэ. Бүлгийн ажлыг анги танхимаас гаргалаа. Пионерүүд юу сурч. мэдэхийг хүснэ тэрийгээ хийдэг болсон цаг шүү дээ. -- Тэр ч тийм. Тэгэх- дээ пионерүүд бид бүл- гийн ажлаа бие даагаад хийнэ гэхээр чадахгүй зүйд их гардаг. Бүлгийн ажлаа анги танхимаас гар- гаж үйлдвэр, албан Га- зарт хийе гэхээр нэгд том хүнгүй бол ямар Ч үйлд- вэр, албан газарт оруул- даггүй. Хоёрт хүүхдүүд багшгүй явахад элдэв зөр- чилд орчихно, машин зам энэ тэр... болохгүй гээд хориглоно. Бүлгийн ажлыг анги танхимаас гаргаснаар бичиг цаасны ажил эрс багаслаа. Энэ нь сайн л хэрэг. Гэтэл гаднаас үзлэг, шалгалт ирэхээр Зөвхөн бичиг цаас шалгахаас биш хэн гэдэг пионер юу СУ- рав, юу бүтээв гэдгийг нь тэр болгон үздэггүй юм гэлээ. Зөв л ярьж байв. Зөв ч санаа гаргаж байх шиг, Аливаа ажлыг Санаж сэ- дэхэд бэрхшээл заавал учирдаг жамтай, Нийслэлийн ... дугаар бүлгэмийн пионерийн ах- лах удирдагчтай уулзан- гаа бүлгэмийн идэвхтэн сонгуультнуудын хэд нь онц сурдгийг асуувал. - Анх сонгогдохдоо бүгд л онц сурдаг байсан. Одоо 2--3 сурагч л онц сурдаг гэж ярьж билээ. Бүлгэмийн зөвлөлийн дарга байсан нзг охнны долоо хоногийн ажлын тө- лөвлөгөөг үзсэнээ санаж байна. Долоо хоногийн хоёр өдөр алгебрийн сон- гонд, хоёр өдөр одон бөм- бөгийн секпэнд явдаг гэнэ. Мөн идэвхтний семинар долоо хоног бүр-хийнэ. Ингээд бодоход түүнд чөлөөт паг гэж бараг бай- даггүй бололтой, Яагаад бүлгэмийн 3З9В8- лөлийн даргаас огцорсныг шиииишинииишиийшишиииинии нь асуухад, - Сурлага муудаж. бас аав зэж хичээлээ хийхгүй байна гэж загна- дэг болсон гэж ярьж би- лээ. Нэрэмжит, тэргүүний бүлэг, бүлгэм болох ҮҮ. рэг авсан нөхцөлд Хийх ажил улам ихэсдэг байна. Ажлаа байнга шалгуулна гээд бичиг цаастай Хөө- цөлдөх нь нх. | Бүлгийн ахлагч өөрөө хөдлөхгүй бол бүлгийнхэн нь хөдлөх- гүй анги ч байдаг болол- той. Тэргүүний бүлэг болж гэж бодьё. Овоо ч ажил хамж динэл нэрэмжит сон тул гЭрчил- үлэг нерүүдээ ажилд дур С00- нирхолтой, хийе бүтээе гэсэн тэр эрмэлзлийг НЬ. хөдөлгөж чадах билээ. ад НЭГ цог лолмошилйшийшийшишилмлин “ОЛӨэрх өн Р Ч Жо УНШИГЧДЫН ХҮСЭЛТЭЭР... ҮЛ МЭДЭГДЭХ ХАРЬ ГАРИГИЙНХАН -- Харь гаригийн хүмүүсийн тухай, Пермь хотын ой- ролцоох хачин сонин үзэгдлийн тухай нийтэлж огнө үү? Сурагч ОТГОНТӨГС (Архангай. Эрдэнэмандал, 10 жил 8-ын «Вь анга) «БН АЙЖ БАЙНА.» 1967 онд шуугиантнэг яв- Энэ нь Англи- Нембрижийн их профессор 9. эюниш удирдаж байв. Гэтэл т алс ертөнцөөс радно хүлээн авсан байна. нь урьд өмнө ганц Ч бүртгэгдэж байгаагүй ио байв, Уг дохионы нууцыг тай- лахаар бүтэн сар юо илгээсэн тэр төгөлдөр амьт- эн амьтан» гэж ин үзэгдлийг тод- руулахаар очсон сэтгүүлчдэд Э. Хьюиш цлага егөхдөө «..Энэ «ногоон амьтан» чу- хам хэн болохыг огтхон Ч мэдэхгүй байгаа учир үнэ- хэлэхэд би айж байна. нэ «ногоон амьтад»- т юуны туханд хүрэл- гүй холбоо тогтоох гээд бай- эх дэлхийнхээ цайлган : хүмүүсээс бүр ч илүү байна» гэжээ. Гэтэл хоёр жилийн дараа жзэ. Энэ нь манай гаригаас жилийн 100-гаад гэрлийн тэртээ орших одноос цацар- сан радио долгион болохыг мэджээ. ГУРВАН НҮД, ДӨРВӨН ЧИХ.. ЮУ БОЛООД БАЙНАА?.. » Юу болсон тэж санана. Хэвлэлийн хуудаснаас харь гаригийнхан ирлээ гэж ШуУ- гих боллоо. Бүр буурьтай то- моохон сонин хүртэл зургийг нь тавьсан, томоохон Нийт- лэл гаргаж олны сонирхлыг татах ажээ. ЗХУ-ын Воронеж хотынх- раах явдлыг харжээ. Оройн 18 цаг 90 минутын орчимд тэнд амарч зугаалж байсан хүмүүсийн . толгой дээр ер бусын ягаан туяа бий болсоноо, ойролцоогоор 10 метрийн голчтой хэлбэрт шилжжээ, Уг бомбөрцөг цэцэрлэгийн -с дээш доош турш эргэлдэж сөн мэт зогссон байна. Түү- дээгүүр буух газар эрэх мэт о хэдэн хурмын : байгаад 15 орчим метрийн өндөрт өлгөгд ний доод хэсэгт байх таглаа олгойн дотроос нь гурван түдтэй, саарал өнгийн ком- бинзонтой, цээжин дээрээ дугуй таваг мэт зүйл тогто0о- хүнтэй төстэй амьтад цу- хуйжээ. Уг бөмбөрцөг газар- дахдаа тэнд байсан том улиас модыг хугалж гэмтээ- жээ. Гурван нүд нь гэрэлтэж байсан байна. «-Гурван нүдэт гарч ирэ- хэд мөрөн дээрээ бууг санаг- дуулам гонзгой хөндий төмөр мэт зүйл барьсан харагдав. Тэрээр уг зүйлээ 16 насны иэгэн хүү рүү чиглүүлэхэд бусдыг харсаар байтал хүү алга болж ирсэн гийчид хө- лөгтөө ороод нисээд явжээ. Гэтэл тэднийг ДӨНГӨЖ НИС- тэл алга болсон хүү хаана байсан, яагаад алга болсон зэргээ санахгүйгээр гэнэт алга болсон шигээ яг л анх- ныхаа байранд зогсож бай- лаа. «Правда» сонины Х са- рын 15-ны 288 дугаарт нийт- лэгдсэн харь гаригийн хү- мүүс Обрадовск хотод ирсэн тухай сонин мэдээ гарчээ. Үүнд болсон явдлыг дэл- гэрэнгүй бичиж, харь гари- гийн хүмүүс гурван нүд,дөр- вөн чих, хамрын нүх ньнайм зуг, бөгөөд ер бусын өндөр бай- сан байна. “Эмэгтэй гэж то- дорхойлж байгаа хамгийн өндрийнх нь хамрын нүх босоо байрлалтай байхад НӨ- гөө хоёрынх нь хөндлөн бай. сан байна. Үүнийг 857 хүн харсан гэнэ. Энэ явдал 10 дугаар сарын 14-ний өдрийн 13 цаг 58 минутанд болсон гэжээ. Гэтэл энэ нь уран хд- шигнол байсныг сүүлд мЭ- дээлсэн юм. Тэгэхээр өөр га- ригийнхан гэдэг яриа нь тог- лоом шоглоом уу? Юу л бо- лоод байна аа... 5550 МЯНГАН МЭДЭЭ БАРИМТ ЦУГЛАЖЭЭ Одоогоос 20 жилийн омно нисдэг тавагны тухай, өөр гаригаас ирсэн хүмүүстэй учирсан талаар эрдэмтдийн гарт ойролцоогоор 250 мя!- ган их бага хэмжээний мэдээ баримт цуглажээ. Шинжлэх ухааны бүрэн хариулт одоогоор хараахай гараагүй боловч, энэхүү «нис дэг таваг» ГЭДЭГ Чухам 10 болохыг одон орны ба Бай сар судлалын олон эрдэмтэ шихг ёсоор тайлбарлаж бай- на, Америкийн эрдэмтэн ДТ. «Мянзон «нисдэг тавагны, ту» хай» ном бичсэн байна, ном элдэв үнэн, худал шуу, гиИанд няцаалт боллоо гэж | олон хүмүүс үзэж байгаа ажээ. Мянзен өөрийнхөө номон- доо нисдэг тавагны утга уч- рыг дэлхийн агаар мандал дахь оптикийн үзэгдлээр тайл барлаж болохгүйг тодорхой дурьдаад, гагцхүү таамаглаж буй ганц хувилбар бол энэ- хүү үл мэдэгдэх нисдэг таваг нь тагнах буюу өөр зорил- гоор газар дэлхий рүү явуул- сан өөр ертөнцийн нисдэг хэ- рэгсэл байж болох юм гэжээ. Нэг анхаарах зүйл бол Ан- гараг, дэлхий хоёр хоорондоо ойртох тутам «нисдэг таваг» улам олон харагддаг нь бас сонирхолтой юм. Анх 1966 оны сүүлчээр АНУ-д нэрт физикч, профес- сор Э. Кондоны удирдлагаар «нисдэг таваг»-ийг судлах тусгай комиссыг байгуулсан юм. Одоо энэ асуудлыг ЗХУ. “Англи, Франц, Япон, Шинэ Зеланди болон бусад улсад судалж байна. 35 САЯ ХҮНИЙГ ХАМАРСАН ЕР БУСЫН СОНИН ҮЗЭГДЭЛ 1965 оны есдүгээр сард ер бишийн сонин тохиолдол АНУ-ын Нью-Йорк, Нью- Гэмпшир, Нанадын хэсэг 3Э- рэг 12 мянган хавтгай дөр- вөлжин километр нутагт бол- сон байна. Энэ нутгуудад гЭ- нэт цахилгаан гэрэл тасарч бүх замын хөдөлгөөн, үйлд- вэр, үйлчилгэзний ажил 6 цаг зогсчээ. Нийтдээ 35 сая хүн хам- рагдсанаас газар доорхи мет- ро, цахилгаан шатуудаар явж байсан нийт 800 гаруй хүй уг газраа харанхуйд хоригд- жээ. Үүний шалтгааныг хэн ч олж чадсангүй. Харин аме- рикийн сэтгүүлч Джои Фу- лер гэгч гэрэл унтарсан шалт» гааныг дээрх «иисдэг таваг»- тай холбон тайлбарлахыг хи- чээжээ. Тэр сэтгүүлч олон хүний ажиглалтыг цуглуул- жээ. Америкийн бусад хот дээгүүр «Нисдэг таваг» шиг бөмбөлөг үзэгдсэн үед шаа гэрэл унтарч байжээ. иймэрхүү үзэгдэл өөр хэд хэдэн газруудад тохиолдож байсан байна, Нисдэг таваг» ны өнгө, гэрэл иБ явц дун», даа (нисэлт дундаа) хувир- даг байна. : СУУТ ЭРДЭМТЭН К. Э. ЦИОЛКОВСКИЙ ЮУ АЖИГЛАВ Сансар судлалын «эцэг» гэж алдаршсан суут эрдэм- тэн К.Э. Циолковский хүн задгай сансарт гарахыг урьд- чилан хараад зогсоогүй, санс-» рын зрин үеийн нээлтээс асар олон жилийн өмнө өөр гаригийн соёл иргэншил байж болох, тад манай гаригийн», хантай харилцаж болох юм гэсэн асуудлыг дэвшүүлж байв. Циолковский 1886 оны хавар тэнгэрт хүний дүрс.мөн геометрийн дүрсийг, 1928 оны 5 дугаар сарын 81-нд нар хиртэлтийн үеэр тэнгэ- рийн хаяанд «Чау» гэсэн бичгийг ажиглан тэмдэглэС- нээрээ «Үл тайлагдах үзэг- дэл» гэсэн томьёоллыг гар- гаж ирсэн байна. ЫН. Э.Циол- ковскийн ажиглан тэмдэглэ- сэн зүйл нх сонин юм. Ер нь тэнгэрт янз бүрийн биетүүдийг харж эдгээр бие- түүдийг «Оддоос нисэн ирэгч обьектууд» гэж нэрлэн шуу- тиж байна. 1їншээ нь Мозамбек ул- сад 1988 оны 2 дугаар са- рын 11-ний өдөр Бейра хо- тын олон мянган оршин сууг- чид «Нисдэг таваг»-ийг хар- сан төдийгүй, үүний бас гэр- чүүд нь тэр үед Мозамбик улсад ажиллаж байсан Зөв- лөлтийн «Известия» сонины сурвалжлагч нар байлаа. ДЭЛХИЙГЭЭС ХАРЬ ГАРИГИЙНХАНД ИЛГЭЭСЭН «ЗАХИА» Гадаад ертөнцтэй харилцаа холбоо тогтоох тухай асууд- лыг 50-иад оны сүүлчээс ан- хааран судлах болжээ. Оюун ухаантпууд хоорондоо харил- цан холбоо тогтоох хамгийн үр бүтзэлтэй арга бол дүрс нүүд,эрэгтэй, эмэгтэй хүнийг дүрслэн үзүүлэхдээ хүн д5, үр удмаа үлдээдгийг хүртэл зургаар үзүүлсэн байна. Түүнчлэн манай ирээдүй болсон янз бүрийн үндэст- ний хүүхдийн эв найртай байдлыг үзүүлсэн зураг ОРУУЛ жээ. Захиандаа цааш нь НЭГ гэр бүл, дэлхийн тив далайн байдал, мод ургамал, цасан ширхэг, өдөр шөнийн байд- лыг үзүүлэн дэлхий дээрх янз бүрийн дуу авиаг бич- жээ. Энд галт уул, газар хөд лөл, аянга, цахилгааны ДУУ чимээ, салхн, далай тэнги- сийн түрлэг, шувууд, хүний хөлийн чимээ, зүрхний (Цо- хилт, автомашин, галт тэрэг, нисэх онгоц, пуужингийн ХӨ- дөлгөөний дуу авиа, янз бү- рийн үндэстний хөгжмийн эгшгийг бичсэн байна. Захианы зцэст нь хүн ТӨ- рөлхтний бүхий л үеийн гай- хамшигт хөгжлийн бүтээлийн нэг болох И.С, Бахын 30- хиолуудыг цаг хагас үргэлж- лэх бичлэг хийсэн байна. Дэлхийгээс харь гари- гийнханд илгээсэн энэхүү «захнаг» хүн төрөлхтний гайхамшигт нэгэн мөрөөдөл гэж хүндэтгэн үзэх хэрэгтэй юм. ХАРЬ ГАРИГИЙНХАНТАНЙ ЯМАР «ХЭЛ»-ЭЭР ХАРИЛЦАХ ЮМ БЭ? Эрдэмтэд өөр гаригийнхан- тай харилцах «хэл»-ний тТа- лаар олон янзын санал гар- гаж боловсруулсаар иржээ. Голландын эрдэмтэн /Фрой- денталь линкос гэдэг универ- сал хэл байж болох юм гэж үзжээ. Линкос хэлээр хамгийн тү- рүүнд математик, логикийн энгийн Ухагдхууныг дамжуу- лах ажээ. Орчин үеийн нэрт зөгнөг- чид 2030 онд өөр ертөнцийн оюун ухаант амьтадтай хоёр дамжуулалт байх юм. Өөр ертөнцөд дэлхийн ту- хай мэдээ танилцуулга шууд дамжуулах анхны алхамыг 1959 оны 1 дүгээр сарын 2-нд ЗХУ-ын гариг хоорон- дын «Луна--1» станц гүй- цэтгэсэн юм. «Вояжер»ь хөлөгт нэлээд нарийц мэдээ бүхий дүрс- бичлэг бүхий хальс, гэрэл зургуудыг байрлуулсан ажээ. Дэлхий дээрх янз бүрийн дуу авна манай соёл иргэнш- лийн танилцуулга болсон 118 ширхэг гэрэл зураг, цаг хагас үргэлжлэх хөгжмийн прог- рамм, дэлхийн 60 улсын хэл дээр бичигдсэн мэндчилгээ зэргийг тэнд багтаасан ажээ. Харь гаригийнханд илгээ- сэн энэ захиаг Канадын сэт- гүүлч, зураач Ж. Ломберк зохиосон байна, 118 зургийн 920 инь өнгөтэй зураг юм.Эд- гээр зурагт сансраас авсан дэлхийн өнгөт гэрэл зураг, хүмүүсийн болон байгалийг гэрэл зураг, усан доорхи амьдрал, их хотын зураг, өөр бусад зургууд оржээ. Мөн хүний биеийц эд эрхХт- талын холбоо бичиж байна. БИД БЭЛЭН БАЙХ ЕСТОЙ 1 1959, 1961 онд «нисдэг таваг» бараг үзэгдсэнгүй, 1964 оноос дахин үзэгдэх болсон нь их сонин юм. Францын сэтгүүлч Э. Мн- шель өөрийн оронд үзэгдсэн «нисдэг таваг»-ны ажиглал- тын зургийг сурвалжлан тэм- дэглэж тэдгээрийг нэгэн зүг чиглэлтэй богөөд манай дэл- хийг гаднаас нь дэс дара4- лалтай судалж байна гэдэг дүгнэлт хийжээ. Өөр ертөнцийн Соёл Ир- гэншил үнэхээр байгаа ба тэд манай гаригийг судлаад бай- на, Харь гаригийхан яагаад манай хүн төрөлхтөнд өөрс- дийгөө танилцуулж, ил тод байдлаар ойлгуулж ирэхгүй байгаа юм бэ? гэсэн асуулт гарч байна. Хэрэв тэд бидэнтэй гэнэт холбоо тогтоохыг хүслээ гэж бодоход бид ч сэтгэл сацаа« ны болон бусад талын бэлтгэл» тэй байж, бэлэн байх бстой. Багш Л, ТУЯА тогтооно гэж ДЭЛХИЙН ХҮҮХДИЙН ШИЛДЭГ БҮТЭЭЛЭЭС ЇГ ПРОСПЕР МЕРИМЕ (Франц) (ӨГҮҮЛЛЭГ) “БжЖБФтоЖТЛҮЕ-0-ЛЛЖГ11ТЛЖЧВЛЖЭЛЖҮЛЖРЭИД Төгсгөл, Түрүүч н: »м Т4-рт Түрүүч ийнхүү элдвийг бодож байснаа урдаас нь очихоор шийдлээ. Хуучин танилын хувьд болсон явд лыг бүгдийг нь хэлэхээр өөдөөс нь зориглон алхав. хэдхэн алхмын энэ зай хэ- дэн бээрийн газар шиг ба- рагдаж өгөхгүй зовоолоо. Ойртож очоод, " “-За ах хүү сайн уу! Ажил амьдрал сайн биз дээ? Би таны садангийн Гамба байна! гэж таним- хайрлаа. Маттео юу ч хэлсэнгүй. Түрүүчийн үгээ хэлж дуу- сангуут бууныхаа амыг дээшлүүллээ. Түрүүч тэс- сэнгүй: -- Өдрийн мэнд хүр- гэе! Уулзаагүй удлаа шүү - Сайн, сайн байна --Танайхаар нэг орж ах эгч та хоёрынхоо амар мэндийг мэдээд гарья гэж бодсон юм. Ядрах ч яа- хав, энээ тэрээ гэж гомд- лох юм алга, барих гэсэн олзоо л барьж авлаа,өнөө- дөр бид овоо азтай явна. 1Канетто Санпьерог арай чуу сая гүйцэж барьж ав- лааз. - Ээ тэнгэр мины Тэгсэн үү! Долоо найм хоногийн өмнө цаадах чинь гадаа байсан цайны сүү- ний ганц ямааг минь аваад явчихсан юм гэж Жузеп- па уулга алдав. Түрүүч үүнийг дуулаад сэтгэлд нь нар мандаад явЧчив. --Хөөрхий дөө! Өлбөрч өлсөж явсан байлгүй яав тэж! хэмээн Маттео Ддуу- тарлаа. - Амиа арслан шиг хамгаалдаг хар шидэл юм. Манай нэг цэргийг алж, бага дарга Шардоны өрөө- сөн гарыг шархдуулчихсан шүү. Энэ ч ялигүй юм Л даа. Шардон чинь франц хүн шүү дээ... Тэгээд бүр чөтгөр ч олохооргүй газар нуугддаг юм байна. Фор- тунато дүү хүүгүй бол ч олохгүй нь л дээ. -- Фортунато гэв үү. чи? гэж Маттео лавлав. -- Фортунато гэнээ?! тэж 7Кузеппа ч бас асууХ тайхах зэрэгцэв. Ж -- Тийм зэ, Жаннетто тэр бухал дотор нуугдса- ныг дүү хүү хэлж өглөөл дөө, ашгүй. Би үүнийг ГОЛ РУУ» Д. ГАЙХУЯ---4 зур- сан зураг “ Индекс--14140 цэргийн дарга ахад нь хэл- нээ. Прокурорт мэдэгдэх- дээ ч та хоёрын ачийг дур- сана. - Нохой долоо! Түй! гээд Маттеогийн царай барсхийв. Түрүүчээр ахлуулсан харуулын хэдэн цэрэг Жаннеттог дамнуурга дээр тавиад авч явах гэж бай- лаа. Жаннетто сая л нэг юм нүүрээ Маттео руу эр- гүүлж, гэрийн нь зүг тол- гойгоо өндийлгөн дохиж, --Түй! Хар урвагчийн толомт! гэж нулимав. Чухамдаа гэхэд үхэх цаг нь ирж, амьсгаан тоо нь гүйцсэн амьтан л ур- вагч гэж хэлж зүрхлэх учиртайсан. Доромжилсон хүнд чинжаалын амт үзүү лэх гэж доромжлуулсан хүн Дахин доромжлуулах- гүй: гэж ийм л үед гох дарах юм уу, чинжаал дү- рэх хэрэг гардаг юмсанж. Маттео уй гашууд авт- сан хүн шиг толгойгоо ба- рин суулаа. Фортунато эц- гийнхээ энэ байдлыг Ха- раад гэр лүүгээ явж, т9- дөлгүй тавагтай сүү ав- чирч, харц буруулан байж 1Каннеттад сарвайлаа... --Зайл, чи! Ав наадах аа| гэж оргодол зандрав. Тэгээд харуулын цэргүү- дээс уух юм гуйлаа. Нэг цэрэг дашмагтай усаа өгөв. Оргож босон, алал- дан буудалцаж явсан Хү- нийхээ гараас ийнхүү амь аврах ус уулаа. -За боллоо. Одсэ хоёр гарыг минь ард биш, урд минь зөрүүлж, хүлээч,хэв- тэхэд эвтэй.. гэлээ. -Тэр болноо! гэж ТҮ- хэлэв. Р Цэргүүд түүний хүсэл- тийг ёсоор болгоход тү- рүүч хөдлөх дохио өгөв. Тэгээд Маттеогийн Дууга- рахыг ч хүлээлгүй, салах ёс хийгээд цааш түргэн түргэн алхлан ОДОВ. Маттео хэдэн ТҮ0ЭӨт дуүгуй суусаар л ба . Зэвлхүү ээж рүүгээ, бас буугаа тулан, хилэнт хар- цаар өөдөөс нь цоо цоргин ширтэж буй аав руугаа сэтгэл түгшин дальдчиж, ээлжлэн харна. --Фортунато, чи «ОВОО сүрхий» хүн болох нь! Хүн болох багаасаа тэдэг..тэж Маттеогийн уужуу тайван хэлсэн Энэ үгийг түүний занг мэдэх эхнэр хүүхэд - хоёр нь осолтой үг ГЭДГИЙГ ойлголоо. -- Аав аа| гэж жаалхүү ! хашгираад урагш нэг алхаж өмнө нь сөгдөв. --Бос! Цаашаа бай! чи.. гэж аавынхаа зандрахад жаалхүү цурхиран уйлж, холдон ХөӨШСӨН МЭТ ЗОГСОВ. Ээж нь хүүдээ ойртон ,оч- вол цамцны нь цаанаас цагны гинжин оосор цу- хуйж харагдлаа. : --Хэн чамд цаг өгөө вэ?, сэ2т, 2 -- Түрүүч ах!... Маттео цагийг нь шувт татаж аваад чулуу руу шидэхэд бяцхан цаг будаа болтлоо үйрлээ. -- Эхнээр! Энэ миний хүүхэд мөн биз? гэсс Мат- тео их л аюумшигтайгаар Жузеппагаас асуув. Эхнэ- рийнх нь царай улсхийгээд ЯВЧИВ. -- Бодож яриарай ЧИ, Маттео! Чи хэнээс асууж байна?! г-- За тэгвэл энэ хүү миний удам угсааныхан дотроос анх урвагч боллоо гэж Маттео тун ч зуунга хэлэв. Фортунато улам чанга цурхиран уйлж, Фальконе шилүүснийх шиг харцаа түүнээс салгалгүй ширтэв. Тэгснээ бууныхаа бөгсөөр газар хүчтэй түншсэнээ буугаа мөрөндөө эгэлдэрч, Фортунатог балаг ширэнгэ тийш дагуулан ТНаалхүү ч араас нь дДа- ган сажлав. . -- Хүү чинь шүү дээ! Чи яах нь вэ? Чи яахгэж байнаа?| хэмээн 2Жузеппа араас нь гүйн хүрч, уйлан зуурав. -Алив, чи тавьж бай! Би үүний эцэгнь мөн биз дээ! гээд 1Кузеппаг түлхлээ, Ээж нь хүүгээ үнсчи- хээд гэр өөдөө уйлан хай- лан эргэн эргэн харсаар гэлдрэв.Гэртээ Орж Ирээд бурхныхаа өмнө навтасС- Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын ХЭВЛЭЛИЙН комбинатад хэвлэв. алхлаа. " хийн сөхрөн сууж, үглэн дуулан, мөргөж гуйлаа. Маттео хоёр зуугаад алхам холдоод нэгэн жалга руу орлоо, Бууны бөгсөөр түн- шиж үзвэл газар зөвлөн байлаа. Хэргээ бүтээхэд боломжийн газар байжээ. к-| Фортунато оо! Тэр үхэр чулууны дэргэд очоод зогс! гэж аав хэлэв. 2Каал- хүү заасан газар нь очоод сөхрөн суув. --За, залбирч мөргө! - Аав аа, аав аа! На- майг битгий будаач дээ! --Чамайг залбирч мөр- гө! гэж байна шүү! ТКаалхүү уйлж мэгшин хоёр маань уншихад аав нь маань болгоны дараа «мангаа лам, даший шог» гэж тод хэлж байлаа. --Өөр уншлага мэдэх- гүй юу? --Аав аа, би бас «тэн- гэр эцэг» гэдэг ном, бас эмээгийн зааж өгсөн мөр- гөлийн уншлагыг мэднэ. --Тэр чинь их урт шүү дээ. За тэгсэн Ч гэсэн унш... 1Каалхүү амандаа гүвт- нэн уншсаар чимээгүй 00- лов. - За дуусав уу? -Аав аа, амь өршөө! Намайг уучлаач дээ| Би дахиад ингэхгүй! Жаннет- тог өршөөгөөрэй гэж дар- га ахаасаа гуйя л даа! Аав аа, ааваа... гэж Фор- тунато үглэн дуулан мэгш- сээр .л байлаа. Маттео буугаа мөрлөж, шагайлаа, жаалхүү Чч овоо хараанд нь ороод ирлээ, гохоо дар- лаа. -- Тэнгэр чамайг өр- шөөг дөө! гэж Маттео хЭ- лэв. Фортунато хүү эцэг рүү- тээ ухасхийх гэсэн боловч чадсангүй, тэр дороо үхэт- хийн уналаа. Маттео хүүгийнхээ цогц сыг ч үзэлгүй хүрз ава- хаар гэр рүүгээ алхав. Холдож амжаагүй явтал 1ТНузеппа урдаас нь ухаан жолоогүй гүйн ирж яваа харагдав, - Чи минь яаж бай- гаа чинь энэ вэ? гэж асга- руулан мэлмэрүүлэн байж, арайхийн асуув. -- Шударга шүүхээр шүүж байна. --Хүү минь хаа байна? Алтан цогцос нь хаа бай- на? -- Тэр жалганд... Би одоо буцаж очоод оршуул- на. Фортунато христосын шашинтны Фсоор үхлээ. Би хойтохыг нь уншуулна. Хүргэн Теодор Бьяэкийг ир гэж хэлүүлэх юмсан. ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИ НАР НЭГДЭГТҮН! МХЗЭ мен ТӨв ХОРОО Д. СҮХБААТАРЫН НЭР? Эмжит мпПь ын төв зөвлөлийн сонин «Унихум» байгаль, амьтанд хайртай хүүхдүүдийн цуглах дуртай тазар болжээ. Тус нлуб Москвагаас холгүй орших бөгөөд хөгшин морьдын ам- ралтын тазар юм, ! Уникум нь одоо 10 гаруй морьтой бөгөөд эдний дунд үзэсгэлэнт «Нечетный» мори- ноос аваад Москвагийн Их шу жүжигчин байсан 26 4 “Өнчин хОосэнх» хүртэл бий. мУникум»-аар хүмүүжсэн морьдыг Москвагийн морин тойруулгынхан худалдаж ав- даг, Москва хотын оршин Д тэдгээр морьдыг зогсохгүй үзэж бахархаад “бас хотоор дагуулж зугаалах дуртай, Хойд Америкт орших Миннесотын индиан чуудын хэл дэлхийн хамгийн хэцүү хэлд тооцогддог бай- на. Энэ хэл нь үйл үгийн 600 хэлбэртэй. Харин Да» гестаны Табасарачуудын хэл нь нэр үгийн 87 тийн ялгал” тай байдаг. Түүнийг тогтооход бүр бэрх аж 71992 0!Ы Олимпийн сүлд дууллыг Грекийн эрт хөгжмийн зохиолч | Микис ОУОХ- Теодоракис зохионо, ны ерөнхийлөгч Хаун Анто- нио Самаранч энэ саналыг тавьсан бөгөөд М. "Теодоракис хүсэлтийг хүлээн авчээ. доракисын хэлснээр мийн эвлүүлэг нь нэг орчим хугацаатай байх хөгж- цаг бө- хэзээ? хаана? ЗЯоу? гөөд 1992 оны хавар Афинд анх удаа тоглох юм. Гималай! 2(анал оргил өндрөөрөө дэлхийд тав” дугаарт ордог. Энэ оргилд Тео- (8470 м) францын жуулчин Пьер Бегин гав ганцаараа гарчээ. 88 настай энэ инже- нер уг нь 5 хүний бүрэлдэ- 11. НАСТАЙ. ТӨЛӨӨЛӨГЧ Залуу уран бүтээлчдийн улсын и зөвлөлгөөн эх ор- ны нийслэлд болж ажлаа өндөрлөв. Бүхэлдээ өөрчлөн бай: туулалтын УУР "амьсгалд болсон энэ зөвлөлгөөнд уран бүтээлч залуучууд чин сэтгэлийн үгээ хэлж, ажил хэргийн халуун дотно яриа өрнүүлсэн билээ, Ахмад уран бүтээлчид маань ч оролцож залгамж халаа залуучуудтайгаа бо- дол сэтгэлээ хуваалцан үг сургамжаа хэлэв. хамгийн хөгжим Зөвлөлгөөний залуу төлөөлөгч бүжгийн дунд сургуулийн ҮЦ ангийн сурагч Д.Оюун- түлхүүртэй бид уулзаж ярилцлаа. Япон улсад уламжлал болон зохиогддог дэлхийн хүүхдийн хөгжмийн их наадамд оролцож өөрийн зохиосон дуугаар Гран-При тэргүүн шагнал хүртсэн энэ охиныг манай уншиг" Чид сайн мэдэх билээ. Д. Оюунтүлхүүр охин, -- Залуу уран бүтээлч- Дийн улсын зөвлөлгөөн над их урам хайрлалаа. Өө рийн гэсэн Өнгө аястай, чанартай сайн бүтээл туур- вих хүслийг минь орги- лууллаа гэв. Тэрээр инзэмсэглэн цаг хүүнтэй багийг удирдан авир- чээ, Гэвч хамгийн сүүлчийн гарахаар байгуулсан байна. Пьер Бегин 1983 онд Гималайн нурууны гуравду- гаарт ордог Канчогжанг ор- ганцаараа тарснаас хойш уулын спор- гарсан шатанд ганцаараа шийдэж, ялалт тилд (8585 м) тын ертөнцөд нэрд юм, Японы. спо|тин «Хаа!» Нь сумо барилдаан юм. ны Ордонд эзэн риулсан тусгай лож на, шүү х сл Э2-Э28 То- кио хотын Сумо барилдаа- хаанд зо” байдаг богөөд эзэн хаан өөрөө хатан хаан, хаан хүү, гүнж нарынхаа. хамт ирж тэмцээн үздэг бай» 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 3676 (3246) | 1989 оны арван хоёрдугаар сарын 2. БЯМБА Үнэ 10 мөнгө х ыд 1 БАЙГТ. НУЛӨлр: ямагт урам хайрладаг найз нөхдөд минь, хүүхэд бага- чуудынхаа авьяас билгийг эрхэмлэн хүндэтгэдэг ах- мадуудад миний сэтгэлийн үгийг дамжуулж өгөөрэй гэж хүссэн юм. Арван дөрвөн нас хүрсэн баярт өдөр нь | Оюунтүл- хүүр охинд МХЗЭ-ийн Төв Хороо, Улаанбаатар хотын АДХ-ын Гүйцэтгэх Захир- гаанаас шинэ сууц өгсөнд баяр хөөртэй байгаа аж. -- Зарим талаар хХүү- хэд бид томчуулаасаа хол хөндий байдаг. Би уран бүтгэлээрээ хүүхэд насанд хүрэгчид, биес биенээ улам бүр ойлгоход тусална. Бас амьдралд хөл алдаж, Хо- цорч, доголдож яваа нөх- дийнхөө зүрх сэтгэлд Хү" рэхийг ч хичээнэ. Зохиолч С, Удвал гуай залуу уран бүтээлчдийн зөвлөлгөөн дээр «Улсаа гэвэл дэлхийн соёлоос су- ралцах хэрэгтэй. /Дээв- рийнхээ хэрээр биш, дэл- хийнхээ хэмжээгээр бодьё, сэтгэе» гэж хэлсэн үгийг нөхдөдөө дуулгацгаая гэ? лээ. ЗУРАГ ДЭЭР: Залуу уран бүтээлчдийн улсын 11 зөвлөлгөөний хамгийн залуу төлөөлөгч Д. Оюун- түлхүүр- С.БОДООШИЙН авсан гэрэл зурсг Сумо барилдаан ХУ! зуунд үүсчээ. Тэр үед Японы Хази» нами зэрэг хүчтэй бөхчүүд олон байв. Гэвч Хазинамитай өрсөлдөх хүн нэг ч байсангүй, Тэгээд нэгэн шүүгч мушгие мал сүрлээр бүс хийж Хази» намид бүслүүлэн, ядахдаа энэ бүсэд гараараа ч болтуз тай хүрсэн хүнийг аварга цо» лоор шагнана гэж зарлаж байжээ, Тэр цагаас хойш Суч мо барилдааны аваргууд тийм бүс зүүдэг болсон аж. Сумо барилдааны албан ёс- ны аварга шалгаруулах тэм цээн ХУЦ зуунд анх болж, эзэн хааны торгон цэргийн хүү Акаси гэгч үйэмлэхүй аварга цолоор.шагнуулжээ, «Хэзээ? Хаана? Юу?» бу? ланд жижүүрлэсэн 1 Э. ЖАРГАЛСАЙХАН БИДЭНД ХИЙЖ БҮТЭЭХ ЗҮЙЛ ИХ Эмээ музейд очив Уран бүтээлч хүүхдүүдийн хийсэн зүй- лээр байгуулсан өвөрмөц нэгэн музей сур- гуульд маань байгуулагдаад жил боллоо. Музейд хүүхдүүдийн хийсэн төрөл бү” рийн амьтны чихмэл, гар урлал гээд сэтгэл булаасан олон зүйл бий, Музей хүнээр ер тасардаггүй. Учир нь музейд олон үзэгч цуглаж, чөлөөт цагаа өнгөрөөн,.үзмэрүү: дийн тухай ярилцана, Үүнд ч өсвөрийн уран бүтээлчдийн урам бадарч, цаашдын- хаа ажилд шамддаг. Музейд хамгийн ойр дотно хүмүүс нь пионерүүд билээ. Тэгээд ч музейгээ шинэлэг содон зүйлээр баяжуу- лахыг үргэлж эрмэлзэнэ. Энэ удаа би нэгэн эмээтэй уулзсан юм. Эмээгийн ач сургуу- лийн маань 8-ын «А» ангид суралцдаг. Д. Аюурзана ажээ. Тэр музейдээ барим- лаар хийсэн морин тэрэг, шатрын хөлөг, гэрийн хэрэгсэл зэрэг ардын уламжлалтай гар урлалын зүйлийг тавьжээ, Тиймээс эмээ нь хайртай хүүгийнхээ урласан бү- тээлийг үзэх гэж яваа нь энэ байжээ. Су- рагчид маань нэгэнт байгуулсан музейдээ өөриймсөг хандаж хайрлана. Үйл хэрэгч чанартай ажил зохиох явдал зарим газар дутмаг байна. Гэтэл пионер сурагч бидэнд ихийг хийж бүтээх өргөн боломж байгааг сургуулийн музей тодхон харуулна, Цаг хугацаа биднийг хүлээхгүй, Өсвөрийн сурвалжлагч С.ЦЭНГЭЛСАЙХАН (Нийслэлийн 35 дугаар сургууль) Сүхбаатар айм- гийн Мөнххаан охин суралцдаг. їЧүлэг зохиодог энэ охнн онц су- рахын зэрэгцээ сургуулийн бүл- гэмийн зөвлө- лийн орлогч дар- гаар ажилладаг. ЗУРАГ ДЭЭР: Ч, Мөнхцэцэг Хүмүүс баярлана. даа Бид ангидаа «Хөдөлмө- Бид саяхан Итгээрэй Манай сургуулийн дээд давхрын үйлч- лэгч эгч өөр газар ажиллах гэнээ, Бид цэ. вэрлэгчгүй болох нь ээ, Анги, танхим, гу- дамж маань бохирдоно доо гэж сэтгэл зов- нин байтал Ц, Алтантөгс багштай 8-ын «Г» ангийн сурагчид энэ ажлыг сургуу- лийн захиргаатай гэрээлж, хариуцан ажил- лах болсоныг сонсоод их баярлаж билээ. Бид сургуулийн хонгилд хог цаас хаячихаад төдийлөн сэтгэл зовдоггүй бай- сан л даа, Одоо хог цаас харагдвал дор нь түүж цэвэрлэдэг болсон. Энэ нь манай ан- гийнхан үйлчлэгч хүний хөдөлмөрийн үнэ, цэнийг ойлгосных гэж Ц. Одончимэг ярь- сан юм. Сурагч Ш. ОТГОНЖАРГАЛ (Дундговь, Луус сум. 8 жил) Шефдээ бид тусалдаг Хүмүүс шефийн холбоо гэхээр сур- гуульд л ямар нэг юмаар тусалдаг гэж боддог байх, Харин бид сумынхаа холбоо- ны салбартай шеф болж, өөрсдөө туслах болсон, Юуны түрүүнд сумын хэмжээнд захидал, цахилгаан бичүүлэх, илгээлт явуу- лах, марк борлуулах ажлыг хариуцан авч ажиллалаа, Нийт 300 төгрөгийн ажил хий- лээ, Холбооны салбарын ах, эгч нар бид- ний ажлыг өндөр үнэлсэн. Сурагч Ц. СЭРЧМАА (Завхан, Завханмандал сум. 10 жаал) сумынхаа хөдөлмөрийнхөө хөлсийг рийн сайн дурын нөхөр, лөл» байгуулав, Манай нө- хөрлөл ямар нэг албан га" зарт ажил хийж өгч, хөл сийг нь аваад амьдрал до- рой найз нөхөддөө тусал- даг. Тусламжаас үлдсэн мөнгөө хадгаламжинд өгч, бүлгэмдээ мөнгөн фондтой боллоо. СУРАГЧИЙН БОДОЛ, ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ 222220 ээш-ш---инн----т-- МАЛЧИН ӨВӨӨ ГОМДСОН БОЛОВ УУ? Саяхан сумын дэл- гүүрээр орлоо, Давчуухан зайтай жижиг байшинд хү: мүүс пиг дүүрчээ. Би кас- санд дараалсан хүмүүсийн ард хэсэг зогссоноо «Зү- гээр зогсож байхаар юм сонирхоё» гэж бодоод но" мын лангууны дэргэд очив. Хуучивтар хар даалимбан дээлтэй, резинэн ултай эс- гий гутал өшиглөсөн Хи» шээл насны өвөө ирээд ху- далдагчаас, -- Хүүхээ, тууш шугам- тай дэвтэр, бэх, үзэг бий юу гэхэд худалдагч, -- Байхгүй дуусчихсай гэв, худалдаа бэлтгэлийн ангид арван найман машин мод буулгаж, хөрөөдөж, хагалж өгч ажлын хөлсөнд 720 төгрөг авлаа. Ангийнхаа ончин хоёр хүүхдэд сураг- чийн дүрэмт хувцас, гутал авч өгсөн. Хойшид Ч бид ингэж туслах болно. Найзууд маань хийсэн -- Хөдөө, хэдэн малаа гэж, мунгинаж явсаар Су. мын тов рүү ирэх зав ер гарахгүй юм. даа. Манай агентад бас байдаггүй, Тэ- гээд сумын төвд байна гэ- хээр нь ирсэн маань энэ гэж үнэн учраа тоочиход худалдагчийн хажуунаас хөмсгөө тас хараар будаж, өдөн малгай хэлтгийдүү тавьж, цэнхэр торгон дээл өмссөн өндөр цагаан хүү: хэн, -- Байхгүй л гэвэл бо- лоо юм биш үү? Бусад нь арт тг” ї авсандаа их урамшиж одоо шинэ жилээр сумын төвийн айл өрхөд мод, төмөр, бүс, даавуугаар хийсэн ахуйн хэрэглэлээ худалдах гэж байна. Хүмүүс их баярла- на даа. Сурагч Ц. МӨНХБОЛД (Архангай. Цэцэрлэг сум 8 жил) хөдөөнөөс ирж болоод Л байдаг юм билээ гэж нам- жирдав, Өвгөн, -« ОДоо яадаг юм би- лээ, Хэдэн хүүхэд бичих юмгүй сууж байдаг... Хүү- хээ, саван ирсэн... гэтэл худалдагч, -- Ирэх нь ирсэн. Гэх- дээ техникийн тосоор Ху: далдана гэв. Өвгөн, -- Ганцыг үнээр нь өг- чих л дөө, Хэдэн хүүхэд хирэндээ баригдаж гүйц- лээ, В.И, ЛЕНИНИЙ НЭРЭМЖИТ БХПЕ-ЫН ӨӨРЧЛӨН АЛМА-АТА МУЖИЙН таван Нэг сургуульд таван бүл- гэм байх юм гэж үү? Эна тухай тус сургуулийн пио- нерийн ахлах удирдагч Марина Иоганес: Бид бүлгэмдээ ийм туршилт хийхээр шийдсэн юм. Чухам яаж ажил- лах ёстой юм бэ гэсэн асуулт зүй ёсоор гарч Иир- нэ. Эхлээд таван бүлгэ- мийнхээ удирдагчийг сон- гож хэн ямар чиглэлээр юу хийж чадах вэ, хэнд аль ажил нь илүү таалаг- дах вэ гэдгийг тогтоолоо. Слава Захарченко цэрэг эх оронч хүмүүжил, Таня Да- выденко гоо зүй, Айбек Кошкунов биеийн тамир ба аялал жуулчлал гэсэн чиглэлээр бүлгэм байгуу- лах юм. Үлдсэн хоёр бүл- гэмийг Хэн удирдах эсэх нь одоогоор мэдэгдэхгүй байна. Бүлгэмийн зөвлө- лийн дарга нар өөрсдийн чиглэлээр пинонерүүд ЭЛ- 113 ДУГААР СУРГУУЛИЙН БҮЛГЭМИЙН ЗӨЕЛӨЛ пионерийн бүч зүүхгүй БАЙЖ БОЛНО ГЭСЭН Бүлгэмийн зөвлөл ахлах ангийн пнонерүүд (Наймдугаар ангийнхан) пионерийн улаан бүч зүүхХ- гүй байж болно гэсэн шийдвэр гаргажээ. Улаан бүчийг цуглаан, шугам жагсаалын үеэр эС- вэл хүссэн цагтаа зүүхийг зөвшөөрсөн байна. Одоо энэ шийдвэрийг бүх бүл- гүүдэд хэрэгжүүлэхээр шийджээ. Сургуулийн 34- хирал, багш нар энэ тухай ямар бодолтой байгаа гэж сонирхож байгаа байх. Энэ бол биеэ даасан пионерийн байгууллага, түүний бүлгэмийн хэрэг юм. Ийм шийдвэр гарга- Пїнонерийн штаб хэрэгтэй. юу? КАЗАХСТАНЫ ПИОНЕРИЙН «АЛАУ» ШТАБЫН ГИШҮҮД ИНГЭЖ ЯРЬЖ БАЙНА Бид хэнд ч хэрэггүй сүр дуулиантай ажил хийхээс залхдаг боллоо. Хэндч хэ" рэггүй судалгаа хийж, би- чиг цаас бүрдүүлдэг аж- лаас зайлсхийх хэрэгтэй байна. Одоогийн нөхцөлд їїнО- нерийн штаб гэсэн энэ 30- хион байгуулалт ямар ч ашиг өгөхгүй байна. Товч тодорхой, хүн бүхэнд хэрэг- тэй тийм ажлыг л хүүхХ- дүүд биднээс шаардаж бай- на. Ийм зохион 5 лалттай штабыг халж пиО- тинжиэчгэхслилиллллгливслгҮл -- Та чинь ямар хачин “хүн бэ? Байхгүй, болохгүй гээд байхад заавал болгох гээд! байдаг, Хүн хэлээрээ, мал хөлөөрөө гэдэг биш бил үү гээд худалдагч эгч ширэв татав, Хөөрхий өв- гөн, -- Одоо хаанаас олно гэж зүглэсээр гарч одлоо. Худалдагч эгч бараагаа өг- дөггүй юмаа гэхэд, аятай- хан үг хэлээд гаргачихаж болоогүй л юм байх даа, Хөдөө орон нутагт саван, бэх, дэвтэр, бэлтгэлийн хувцас гээд хүний ойр зуу: БАЙГУУЛАХААР ШИЙДЭВ БАЙГУУЛАЛТ 65 ДУГААР СУРГУУЛЬ бүлгэн сүүлж байгаа. Баатарчууд ахлах ангийхан гээд хэн дуртай нь бүлгэмд элсэх болно. Нэг бүлгэмээс нө- гөөд шилжихийг зөвшөөр- ДӨГ. Олон бүлгэм байгуулах нь ямар ашигтай юм бэ гэж асууж магадгүй. Нэгд, бүлгэмийн зөвлөлийн дарга 300-аас хэтрэхгүй хүүх- дүүдтэй ажиллах юм.Хоёрт, хүүхдүүд өөрсдийн сонирх- сон ажлаа хийх болно.Ийм нөхцөлд албан шахалтаар оролцдог олон ажлаас Ч9- лөөлөгдөнө гэсэн үг. ГУ- равт, янз бүрийн насны хүүхдүүд сонирхлынхоо да- гуу нэг бүлгэмд нэгдсэн болохоор тэд дотно нөхөр- лөж бие биедээ байнга ту- салж байх болно. Дөрөвт, хэн нь сонин хэлбэртэй ажил зохиов, хэний бүлгэм олон гишүүнтэй болов гэх мэтээр бүлгэмүүд хоорон- доо өрсөлдөх юм. ШИЙДВБЭ? ГАРГАЖЭЭ хын өмнө олон хүүхэдтэй уулзаж ярилцсан, Улаан бүчийг зүүхийг хүсэхгүй байгаа нь пионерийн бай- гууллагаас татгалзаж бай- гаа хэрэг биш ээ. Ихэнх хүүхэд пионерийн байгуул- лага хэрэгтэй гэж үзэж байна. Манай сургуульд нэгл сурагч пнонерт ЭЛ- сэхгүй гэж мэдэгдсэн. Энэ бол түүний хэрэг. Хэн ч тэр хүүхдийг загнаж,шаар- дахгүй. Манай бүлгэмд пионерийн . байгууллагад элсэх нь сайн дурын хэрэг гэдгийг бүгд мэддэг гэж пионерийн ахлах удирдагч Валерия Кильпякова Ярь- сан юм. нерийн ордны дэргэд янз Н асан бүлгэм бай- гуулах санал гаргасан. Байгаль хамгаалах ХӨ- дөлмөрийн өдөр, жүжиг тоглох гээд тодорхой ажлыг бид сайн хийж бай- гааг нуух юун. Харин хүүх дийн байгууллага маань эрч хүчээ авсан тэр цагтл тэдний ажлыг зохицуулагч төв зайлшгүй шаардагдах юм. Одоогийн тионерийн штаб нь пионерийн байгуул лагын зөвлөлийн хавсарга болсон байна. нэг рын байнга хэрэглэдэг ба- раа ховор очих юм. Хэдэн сар хүлээлгэж лээрээ техникийн тос, зэс худалдана ГЭЭД бүгд байх- Харин хөдөө... Сурагч Б. ОДМАА (Баянхонгор аймаг. Богд сум) Биеийн тамирын 2. Найман савхаар, мөн долоон савхаар хоёр Хамгийн хөш ох бимь | тицЭЭлЦйн -- Хүүхдүүд 99! байраа эзлээрэй гэж нэг 124 дуртай , биеийн тамирын багш М, Цэрэндавааг хэ лэхэд 2-ын «В», «Г» ! ангийн баатарчууд хо: ромхон зуур нэг эг нээ болж жагслаа. ам дөрвөлжин эвлүүлээрэй. Таван савхаар хоёр гурвалжин эвлүүлээрэй. 8. Дараах Дүрсүүдийг сайн ажигла, а) Энэ хоёр дөрвөн өнцөгтийн ялгаатай хоёр шинжийг нэрлээрэй, Зураг 2. 150 27207" “7 591| ас 92210:2 1, Ам дөрвөлжин дотор байгаа дүрсүүдийг нэрлээрэй, Сүүлчийн гурван ам дөрвөлжинд байвал зохих дүрсийн дутууг нөхөж зураарай, Зураг 1. Нийслэлийн 23 дуг ” таар сургуулийн су? рагчид биенйн тамн рын хичээлд орох нх Дуртай, Ялангуяа бааг тарчууд бүр ч их 54 тай тээч. Тэд НҮХ, харайх, дээсэн дээр үсрэх, бөмбөг тоглох гээд олон төрлийн дасгалыг маш чадмаг б) Эдгээр дүрс юугаараа тєстэй вэ? Зураг 8. хийж байв, -8 Тэд биеийн тами: 1:3 раар хичээллэвэл (88 эрүүл чийрэг, хүч 2 Ё тэнхээтэй болдог гэд: м гийг сайн мэдэх ут Юү раас багшийн зааж, БЯ | сургаж байгааг маш З сайн биелүүлдэг бай- 2 на. : Б ЗУРАГ ДЭЭР: 2- Е ын «В» ангийнхан 8 КО-Өр биеийн тамирын хн- К/ тө!!! чзэл дээр 2117 М, БОЛДЫН ав Зургаан ялгаа байгааг олоорой. сан гэрэл зураг - : 5 - : Бо5Бєг : шээж Хуурай... бороо. БҮХНИЙГ 4:44-4414/44-4-44- Сонин байгаа биз, Та СОНИРХОГЧ нарын хэн нь ч хуу: БАГАЧУУД рай бороо байдаг ту- З 1. Нэг вилог хай дав сонсоогүй байх. Үнэмшихгүй ч байж магад. Гэтэл манай дэлхий дээр борооны дор зогссон хүний юун-ч нордог: гүй тийм газар бай. даг гэнэ. Байгалийн грамм өд, алт хоёрын аль нь хүнд вэ? Өвгөн ааваа онц дүнгээр угтана 2, Нэг өндөг таван минутад болдог, Тэгвэл ОХИНЫ НЭР Б.ЦЭ- НАСТАЙ АНГИЙН НӨ- ду Хийе дэлхийн ДӨРВӨН ӨНДӨГ хэ- ! Р» ХӨД НЬ. ШУДАРГА. омбөрцгийн цөл га. ДОРХЛЫН ЭС ХАЙН УУЛЛИЙГ зар их тохиолддог ын, СОЯ: бо? ЛИЙН ХОЁРДУГААР БОЛЖ, ӨВЛИЙН ӨВ- ЭЧалр Эрс ой даг ? СУРГУУЛИЙН 1-3ЙН ГОН ААВАА ОНЦ тар їалэ1 бас 3 ЗГХох цилай «А» АНГИЙН СУРАГЧ, ДҮНГЭЭР УГТАНА. гээд агаар нь маш Шү ЗГ хи ДОЛООН НАСТАЙ ЭНЭ ЯМАР ГОЁ ВЭ? АЛС ХУурАВфИЛАГ” газар хижээл ОХИН ТҮГДРЭЛГҮЙ ХОЛЫН ЦАС МӨС- хэдэн жилээр бороо 10 килограмм УНШИЖ, ЦЭВЭРХЭН НИЙ ОРНООС ИРЭХ орохгүй тохиолдол жинтэй. . байдаг, хыг. ӨВГӨН ААВААСАА ажиглагдсан гэдэг. Холойсны ГОЁ БИЧДЭГ БОЛО- Ийх, гаар бороо. ор Хоёр хөлдээрээ ХООР БАГШ НЬ ӨДӨР УУТ ДҮҮРЭН БЭЛЭГ лоо ч дуслууд нь га зогссон хөх дэг- БҮХЭН ОНЦ ДҮНГЭЭР АВЦГААНА. ДАА. зарт хүрч амжилгүй лий хэдэн кило- ШАГНАНА, агаарт ууршдаг ажээ. грамм: бохслэ? Я. СУМЬЯАГИЙН Үүнийг л хуурай Б, ЦЭДЭНСОДНОМ ЕЭ ЭХ Б69) бороо- төвт нарлөрж, ТҮҮНИЙ ДОЛООН авсан гэрэл зураг. ЮМ. заааааааааал! БОДОЛ Ганцаараа гэртээ тогло гэдэг Гайтай тушаалыг яая даа байз Хоёр нүд нь сүртэй эргэлдэх Хосгүй том матраасаа айлаа Дөрвөн дугуй нь хагарч зовоодоггүй ч Дүүрэн ачаатай маши- наасаа уйдлаа Зургаан утас нь өнгийн аялгуутай Зурман чинээ гитар ч яамай Найм найман хүү эгнээтэй Найзын минь сонирхдог шатар ч яах вэ? Арван янзын тоглоом байлаа Ч Ай даа ганцаараа яаж тоглох вэ? Томчуул ер нь янзын улс Тоглох найзгүй тоглоо» моор яах вэ? ТООГҮЙ ЮМ БОЛЛОО Эмээлийн гудас гэчихээд Ээждээ бн зэмлүүллээ Тоогүй юм боллоо доо. Тохом л гэх байж дээ. Ат гэж андуураад Ахиад би буруудлаа Тоогүй юм боллоо доо Тором л гэх байж дээ, И.ТҮМЭНДЭМБЭРЭЛ (Хөвсгөл. Арбулаг сум. 8 жилийн дунд сургууль) ШААЗГАЙ Баруун шон дээр Шаазгай суугаад Шаг шаг шагшина Баруун зүүнээс Үзэж харснаа Үглэн үглэн Бас л дахнад Ховлон ховлон Шаг шаг шаг... Удах ч үгүй Үргэлж: ниссэнээ Урд шон дээр Очиж суулаа. Урд хойноос Үгэж харсанаа Аанай л дахиад Амжиж ховлои Шаг шаг шаг... Индекс-14140 НОГООН МУУР Зурсан муураа Будаад ир гэж яТ ИЛЖИГ Элбэг чихт илжиг Туулайтай дайралдаж гэнэ Инээдээ барьж ядан Түүнийг ийн шоолж гэнэ с«Тойгон чинээ биенд Юун ч том чих билээ Тохироогүй алив эрхтэн Юутай муухай болой» Дэндүү дайрах үгий нь Дэлдэн туулай сонсоод «Өрвөлийг шоолох Ч .. ЗАРАА Зараа бөгтгөнөесөөр Айлын пинд орчихжээ. Даалгавар өгчээ, Бухаа хүү Гэртээ хариад Будгийн харандаагаа Шүүрч авлаа, Өргөн дэлхийд Хаа ч байхгүй Өнгө ногоон Муур «амилжээ» ХОШУУ Хэлж ярихдаа гарамгай Хийснийг голохдоо яахав Өөрөө та ямар бие лээ» гэжээ. Тун инээдтэй нь гэвэл илжиг Туулай чихтэй ажээ. Зандас байсныг Олж хараад идчихжээ, Өргөст зараа түүнээс хойш Өөдгүй нэрнээс салахаа больжээ. Хулгана, муур аль нь ч тэр Хулгай хийж пинд Орсон Ч Муу нэртэй зараа л өртөж Муухай их зануулсаар байдаг гэнэ Хэлэмгий нэгэн хошуу Хэзээ ч юм бэ байж гэнэ Тийм байх ёстой гэж Мэдэмхийрч чаддаг гэнэ Тэрнээс би илүү гэж Онгирч бас хөөрдөг гэнэ Яриагаараа бүхнийг чаддаг Яггүй тэр хошуу, гэвч Яг ажил болохоор л Нэгий нь ч хийж чаддаггүй гэнэ. Г.ЖАМЬЯНДОРЖ (Багануурын районы 8 Зургийн багш нь чадамгай жилийн дунд сургууль) 4-4-1-0:-04-1-14 гаамалаааааааааад » Сахилгагүй муур аквариумд 1 байсан загасны чухам алийг нь ИДСЭН бэ? 1 5 1 4 » Ь) 4 .О тэ: АЛХЛАА дал ална АНЦАлАЛ ЕЛДААДААЦАН Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн сонины комбинатад хэвлэв, зөвлөл 1989 оны арванхоёрдугаар сар М26 Урт хотын 10 жилийн,сургуу. лийн нэгдүгээр ангид. онц сур» лагатан сурагч олон бий. Тэд цагаан толгойн номоо уншиж дуусаад үсэглэлийн баяраа хийх БААТАРЧУУДЫН САЙН ҮЙЛС гэж байна. ЗУРАГ ДЭЭР: Онц сурлага- тан Х. Ундармаа, Б. Алдарбат, Ч. Баттөр, Д. Мөнхчимэг, Д.ЭНХТӨРИЙН авсан гэрэл зураг Таны цаг хэд болж байна. Цогтдэлгэр хүү таа- ралдсан хүн болгоноос ингэж асууна. Хүмүүс цагаа харж хариулна. За» рим нь, -- Уучлаарай дүү минь| Цаг байхгүй ээ гэнэ. Тэгэхэд хүүгийн нүд сэргэж, -- Та цагаа яачихсан юм бэ? гэвэл тэр хүн гайхан харж, -- Эвдэрчихсэн. Эсвэл би өнөөдөр зүүхээ март- чихаж,., гэнэ, -- Өө гэсээр хүү урамгүй үлдэнэ, Цогтдэлгэр тийнхүү гааралдсан хүн болгоноос цаг асуух ажээ. Тэгтэл 10 дугаар ангийн эгч өмнөөс ирж явлаа, Хүү угтан очоод” - Эгч ээ та цагтай юу гэв. -- Эгч нь цагтай бай. сан. Гэхдээ өчигдөр кн- но үзэж яваад хаячихсан гэх нь тэр. Цогтдэлгэрийн нүд сэр, гэн, -- Тэгвэл би таны ца- гийг олсон. Одоо хоёул манайд очьё. Би гэртээ аваачаад ээждээ. хадга- луулчихсан байгаа гээд гараас нь хөтлөн гүйв. Завхан аймгийн Зав» ханмандал сумын Дунд сургуулийн 2-ын «Б» ан- гийн сурагч Цогтдэлгэр хүү ингэж гээчихсэн ц8» гийг олж эзэнд Нь ӨГЧ, төрөлх сургуулийнхны- хаа хайр талархлыг хү лээв, Багш Л, ЭНХТӨВШИН БИ ЗААВАЛ ЦЭЭЖИЛНЭ Б. “Ганжуур. Нийслэлийн 77 дугаар сургуулийн нэгийн «А» ангийн сурагч, Түүнийг баата, чуудын гишүүнд элссэнийх нь дараахан уулзаж, ярилцсан юм. -- БВаатарчуудын гишүүн лох гоё юм уу? -- Гоё -- Чиний бодлоор баата зууд гэж ямар хүүхдийг хэлэх . вэ --, Минийхээр үү?... Баатар- чууд нь томоотой, онц сурдаг, ахмад хүмүүсийн үгэнд ор байх хэрэгтэй гэж заалгасан, -- Тэгвэл чин эрмэлзлэлээ сайн цээжилсэн байх нь ээ! --. Үгүй, Хагасыг нь цээжил- сэн, Гэхдээ, ах аа! Би заавал! цээжилнэ, | -- Танай ангид баатарчуудын 1 гишүүнд элсээгүй хүүхэд бий юу? г-. Хоёр хүүхэд л элсээгүй -- Яасан юм бол? -- Өвчтэй байгаад элсэж ча- даагүй. г-, Чи тэднээс баатарчуудын! тишүүний хувьд юугаараа ял»! гардаг вэ? ) -- Тусч, үнэнч, зоригтойгоо- роо л ялгарах байх. Тэднийг баатарчуудын гишүүнд элсэхэд нь тусална. 2 - Баатарчуудын | гишүүнд хаана очиж элссэн бэ? -- Хувьсгалын музейд элс. сэн. Тайлбарлагч згч ардын: хувьсгалын тухай зөндөө Гоё. юм ярьж, үзүүлсэн, Бас нэг өвөө, энэ тэмдгийг зүүж өгөөд үнсэж «Сайн хүн болоорой» гэсэн. -- Тэгвэл том болоод сайн! хүн болох нь ээ! Гэхдээ яг хэн, шиг хүн больё гэж боддог вэ?! -- Сүх хүү шиг... Тэр ухаан-!| тай, зоригтой, онц сурдаг хүүг, хэд байсан, Багш, аав ээждээ. үнэнч хүү байсан гэж манай. багш ярьдаг юм. Сүхбаатар шиг ! л тусч, зоригтой, үнэнч хүн бол-! но. | Өсвөрийн сурвалжлагч Н.ДАВААНЯМ: 1) ОРО: Н.БҮхний пьолт ТАРИ, НАР НЭГДЭГҮҮМ! СҮХБААТАРЫН 3з ЗӨвЛӨЛиЙН сонин Залуу техникчдийц ордны Ж. Нарангэ- рэл багштай одон орон судлах дугуй- лангийн сурагчид өг" төргуйн дуран, тоо- цоолон бодох машин” НЫ тусламжтайгаар 3 эж эрхэсийн хурдыг тооцоолж Д. Одончн- мэг, М. Шүрэнцэцэг, Н. Оггонтуул, П. эг жир нарын өлөн су- рагчид тэнгэрийн эр” хэсийн хөдөлгөөн ажиглах хөтөлбөр (программ) зохиож байна. ЗУРАГ ДЭЭР: Су- рагч М. Шүрэнцэцэг, П. Шижир нар сарны хөдөлгөөн ажиглах даддага хийж байгаа нь С. БОДООШИИН авсан гэрэл зураг їїїгвь нарын маань сэт- гэлийн тэнхээ хэр бядлаг, ямархуу санал бодолтой байдгийг мэдэх гэж сур туулийнхаа зарим сурагч их дээд Сургууль, тєхни- , тєхнин мэргэжлийн илэн далангүй ярилцав. Сайн багш гэж хэн бэ? - Хүүхэд бидний бидний бодол, таньж чаддаг, тоглох цаг таа ч тоглочихдог, эзэмш” сэн мэргэжилдээ гаргуун, хэдийд ч хичээлээ сайхан заадаг багшаас оюуныхаа хэр хэмжээгээр мэдлэг олж авдаг. -- Хэт хатуу, үглээ яншаа, шаардлага султай, сурагчаасаа хөндий, яана “чинь ногт хазаар 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ ! 277 (8247) 1989 оны арван ! хоёрдугаар сарын 6. ЛХАГВА Үнэ 10 мөнгө ЧИНИЙ | ХҮСЭЛТЭЭР Ө «Пионерийн үнэн» со! ниноосоо дэлхийн долоон танхамшгийн тухай уншмаар байна. Ер нь хүний гараар бүт- сэн ертөнцийн гайхамшгуу! дын тухай нийтэлж өгнө үү? Сурагч А. АЛТАНЗУЛ (Улаанбаатар 52 дугаар сургууль) РЕДАКЦИАС Алтанзул аа| Чиний хү. сэлтийг хүлээн авч совиньг хоо 1990 оны нэгдүгээр са” тын дугааруудаас эхлэн ер” төнцийн гайхамшгуудын ту. хай цуврал нийтлэл явуула хаар шийдсэнийг мэдэгдье! 23 . . Ф Малын нас, хүйс, өнгө зүс, им тамга, мал аж ахуйн тоног хэрэглэл, түүнийг яаж хийдэг тухай сониноосоо уншиж мэдмээр байна. Сурагч Н.БАЯНБААТАР (Дархан, Шарын гол. 10 РЕДАКЦИАС: Сонин чинь шинэ оны нийтлэлийн төлөвлөгөөндөө мал аж ахуйн сэдвээр сонир холтой цувралууд нийтлэхээр тусгалаа. Тэрхүү цувралыг та нар нэгбүрчлэн уншиж хайчилж цуглуулаад байвал 1990 оны эцэст мал аж ахуйн сэдэвт Нэгэн сонин цомогтой болно, СУРГУУЛЬ, БАГШИЙН ТУХАЙ НАРЫН БОДОЛ ШАВЬ хоёрт гохдуулж муу сур- - дагатан гэгдэж, анги сур" туулиа чангааж явлаа. - Яаж ч сайхан дуу" лах гээд чадахгүй л дээ. Харин ч дунд, сайн. гэж үнэлдэт байлаа. Бодохоор инээд Хүрэх юм.., гэхчи” лэн олон хүүхэд ярьж байна. "Тэдний бодлоор Математик юм уу аль нэг хичээлд авиан Ваг хүүхдэд зохих Дүнгий нь тавьж, тиймгүйд нь 1000- ын дотор дөрвөн үйлдлээр баараагүй бодуулж сургах, (цээжээр бодуулж сургах) авьяас шаардах хичээлд 5, 4, 3, 2 тэж унэлэхгүй" тээр сонирхлыг нь харгал», зан хэрэгцээт зүйлийг НЬ заагаад Дун тавихгүй, дуунд авьяаслаг бол 5, 4 тэж унэлэх ажээ, Хүүхэд бүрд эзэмшүү” лэх эрдэм-хөдөлмөр юм байна! --Сургуулийн хөдөл: мөрийн хичээл амьдралаас нэлээд хөндий, том үйлд» тазрын ажилчин сургах гэж байгаа юм шиг боловч хүүхдүүд Сурсан юмгүй л хоцордог. Бид занги? 27: ХьлЬсэ». лж - даж чадахгүй. Дээс томж, дээл эсгэж, оёж сурахгүй л сургууль төгсгөж байна шүү дээ. Гэр орны Өдий төдий ажлыг . мэдэхгүй, гурилтай хоолноос өөр хоол хийх дадлагагүй, гут- лаа ч цаг ямагт тосолчих” Догүй байна шүү дээ. Та- раг бүрэх гэж яасан гэж санана. Малын гэдэс “арилгаж мэддэггүй, мах эвдэж сураагүй хөгөө та” рилаа шүү дээ... Хүүхэд бүхэнд эзэм- шүүлэх эрдэмгхөдөлмөр юм байна шүү | багшаа! тэцгээж билээ, Мал аж ахуйн ТМС-д сурч малчин болмоор байг на - Мал аж ахуйн ТМС гэж байдаг уу? Сурмаар байна гэж дөрөв дүгээр аигийн Хэдэн хүү" хэд асуулаа. Тэд сурла” гаар тийм ч сайнгүй хүүх» дүүд байв, Та нар мал аж ахуйн ТМС гэж ямар ян” зын сургууль байлгамаар байна? тэхЭДд . малчин больё гэсэн чин санаатай хүүхдийг бүртгэн авч 4-5 дугаар ангиас нь эхлэн элсүүлээд өвлийн хүйтэнд сургаад хавар, зун, намар мал дээр ажил» луулаад хоёр жил сурал" цуулаад хоньчин, ямаачин, үхэрчин, адуучин болгох- түй юу?! Нас, анги ахих тутам малын бага эмч, зоогтехникч, хэсгийн дар» га, нягтлан бодогч болгоё дог болбол бүр ч гоё. Том болоод цэрэгт явна. Дээд сургуульд орж болно шүү дээ. Дуу, биеийн тамир, зураг, хөдөлмөрийн хи чээл орохгүй, зөвхөн ма- лын тухай л хичээл заа" гаад байхаар уйдна даа? гэхээр: -- Дууг аяндаа суг- чихна. Завсарлагаанаар багш нар луу зааж болно шүү дээ. Малтай ноцолдох маань биеийн тамир, энэ хичээлээр эмнэг сургахгүй юу, мал аж ахуйн хол- богдох зүйл (тоног төхөө” ромжийг хэлэв) хийлгээд байхгүй юу. Хот айлын өвөлжөөний хашаа зурах гээд зураг их зурж болно оо гэж маргаж байлаа. Нээрэн ч ийм сургалттай юмс байж болох юм биш ИЛ Тэдний бодлоор одоо тийн сургалт хүнд гэнэ. - Одоогийн сургалт хүнд байна уу? гэж асуу” хад: Олон Хүүхэд «Хүнд» тэж байлаа. Яагаад тэвэл: -- Заадаг бүх хичээлд амжилттай сургах гэдэг. -- Тоо, монгол хэл, орос хэл, түүх хэт олон цаг ордог. Сураад хэрэг байна уу? Юунд хэрэглэх юм бол гэж бодмоор зүйл их ордог. Өдөрт 5--6 ца- ТИЙН ХИЧЭЭЛ ТУН | ХЭЦҮҮ. Халуун намар хичээллэх яггүй, Хавар орой тардаг, Залхуутай. Нэг ангид арай л олон хичээл ороод байх шиг «чанагддаг. Долоо хоногт нэг удаа ордог хичээлийг мартчихдаг... гэх мэтээр хариуллаа. : - Ямар хичээл их со! нирхолтой вэ? гэсэн асуул» танд, - Тухайн сурагч со нирхсон л бол тэр хичээл | сонирхолтой, Түүнээ л олон цагаар үзэх, завс, раар нь дуу дуулж, хөг" жим сонсож, биеийн та» мираар хичээллэх сонир” холтой гэцгээв. Хүүхдийн санал бодол гэгч хязгаар» гүй уудам юм даа, Шавь нарын минь тэнгэрлэг сэт" тэлд сургалт, багш, сур» ! Ї гууль нийцэж байвал «Сур лагын Хоцрогдол» гэгч байхгүй болох нь ээ. Тэр цагт л амьдралд бэлтгэгд- сэн иргэн төрөн боловсрох юм байна гэж бодогдов. Захирал Г. ЧУЛУУН” БААТАР (Хөвсгөл, Тү- нэл 8 жилийн сургууль) зал» Блалс яРсслдОЭШСОЖОТХОЛГДТ хи Гү БАГЦ МЭДЭЭ Дундсов Манай сургууль дээр «Ил то- дын индэр» нэртэй хайрцаг ажил- ладаг. Сурагчид өэрсдийн сонирх- сон асуултаа энэ хайрцганд хий- дэг бөгөөд багш, хичээлийн эрх- лэгч, захирал асуултын хариуг до- лоо хоног бүрийн эцэст мэдээлдэг юм. Сурагч Ш, БОЛДБААТАР Баянхонгор Манай ангид орж ирсэн хэнд ч болов цоцэгсийн хүрээлэнд ороод ирсэн юм шиг болдог, Бид ангиа цэцэгжүүлэх зорилт тавьсан юм. Одоо 30 цэцэгтэй. Хүүхэд бүр бай- галийн сэдвээр зургийн цоморлиг хийж, хоёр дуу, хоёр шүлэг ши- нээр сурав. Сурагч Т. АРИУНАА (Бууцагаан. 10 жил) Дорноговь холтой болов. (Луус сум. 8 жил) Ардын уламжлалт ёс заншлаар «Дөрвөн бэрх» удаа зохиолоо. Сургуулийн долоо, наймдугаар ангийн ихэнх сурагч оролцсон энэ тэмцээн онц сонир- тэмцээнийг анх Сурагч МӨНХ-АДЬЯА (Төмөр замын 8 жил) Булган Сурагчдын Дунд зохиогддог ма- тематик, монгол хэл, орос хэлний нэрэмжит долоо хоногуудыг өвөр- мөц хэлбэрээр хийж байна, Сонирхолтой бодлого, таавар, үгийн сүлжээ нөхөх, зохиох гээд хичээлээ АСТ-ын хэлбэрээр зохио- сон нь сурагчдын сэтгэлд нийцэж тэд их идэвхтэй оролцдог боллоо. ОДоо манай сургуулийн сурагчдын 50 хувь нь гоё бичигтний болзол хангаад байна. Сурагч Д. АЛТАНЦЭЦЭГ, З. МАЙИНПЭЦЭГ, Г. ОЮУНЧИ- МЭГ, Б. ГАНТУЛГА (Бүрэгхангай, 8 жил) Дархан Дорнод Энэ зун байгуулагдсан үлээвэр хөгжмийн хамтлаг өөрийн урын сандаа 10 гаруй ая, хоёр марштай болоод байна. Тус хамтлагийнхан манай сум, нэгдэл байгуулагдса- ны 50 жилийн ойгоор концерт тог- лож үзэгчдээс өндөр үнэлэлт авав. Сурагч Д. БОЛОРТОЛЬ (Цагаан-Овоо сум. 8 жил) Улаанбаатар Би нэг ангид сурдаг орос найз нартаа монгол хэл Монгол орны тухай, “рд түмний ёс заншлаас өөрийн мэддэг хэмжээн- дээ ярьж өгөхийг хичээж байна. Сурагч Ж. СУВД-ЭРДЭНЭ (Зөвлөлтийн 20 дугаар сургууль) зааж байгаа. Хотын намын хорооны бүгд хур- лыг угтаж хичээл таслах, хоцрох зөрчил гаргахгүй байх, анги тан- хим дахь эд хогшлыг эвдрэл, гэм- тэлгүй ашиглах зорилгоор нэг с4- рын уралдаан зарласан юм, 7-гийн «Б», 6-гийн «А», 2-ын «Бэ» ан- гиуд энэ уралдаанд шалгарч 210 төгрөгөөр шагнуулав. сузан С. БОЛОРМАА, Л.ХА- ЛИУНАА (73 дугаар сургууль) Улаанбаатар Т9 дүгээр сургуулийн бүлгэмийн зөвлөлөөс ням гариг бүр баатар- чуудын дунд олон хэлбэрийн ажил зохиож байна, Саяхны ням гаригт замын ходөл- гөөний дүрмийг сурталчилж «Но- гоон гэрэл цагаан шугам» ямар учиртай болох, гудамж замаар хөндлөн Гарахдаа юуг анхаарч байх зэрэг баатарчууДдын МмэддэгГ- гүй олон зүйлийг УРАНЧИМЭГ (35 дугаар сургууль), ,,,,,,гүєүүгүүүгүтээллч өгөв. Сураг тэдэнд зааж ЮУ ГЭСЭН ҮГ ВЭ! Пионерүүдийн нэг нь пионерийн ахлах удирдагч Цолмонгоос, -- Багш аа! «ХААБЗИ» гэсэн чинь ямар утгатай үг вэ? гэвэл Цолмон хүүх- дүүдээ харж инээмсэглэс- нээ, -- Та нар сайн тогтоож ав. Аав, ээжийн чинь ажил- ладаг Хөдөө аж ахуйн ба- рилгын зургийн институт гэсэн үг гэв. «Аав ээжийн ажил, мэргэжлээр бахар- хая» сэдэвт ажил эхлэхийн өмнө ийм яриа болов. ТАНХИМД Танхимд эцэг эхчүүд, пионерүүд суудлаа эзлэв. Пионерийн ахлах удир- дагч, -- Манай сургуульд, та- най ажилчдын 832 хүүхэд суралцдаг. Сурлага, са- хилга, олон нийтийн аж- лын тодорхойлолтыг су- рагч бүр дээр гаргасныг сонирхсон байх гээд сур- гууль, пионерийн амьд- ралд гарч байгаа өөрч- лөлт, шинэчлэлийн тухай товч мэдээллээ. -- Бид хүүхдүүддээ аав, ээжийнх нь ажил, мэр- гэжлийг тодруулан Ойл- гуулах, мөн хүүхдийнх нь авьяас сонирхлыг аав ээ- жид нь үзүүлэхээр цуг- лаад байна гэв. Танхимд дуу хуур эхэлж, пионерийн аяллын замд авч явах хамгийн тохи- ромжтой сууцны загвар зу- раг зохиох уралдаанд аав ээжүүд оролцлоо. Эцэг, эхийн дунд нулимсаа ар- чиж суугаа ээж ч байна. - Миний охин, хүү ийм сайхан дуулж, уран уншиж, хошин шог тоглод- гийг би мэдсэнгүй өдий. хүрлээ..гэх хүн ч байлаа. Содномдаржаагийн Да- ЗУРАГ ДЭЭР: САНАЖ, СЭДЭХ УХААН ваасүрэн, Бямбагарав, Бям- басүрэн, Гонгорын Эрдэм, Түвшин, Гомбын Отгонда- ваа, Нацагдоржийн Энхмаа гээд олон онцчууд улаан таван хошууны эзэн бол- жээ. ШҮҮГЧИЙН МЭДЭЭ Уран барилгын урал- даанд оролцсон аав, ээж нарын бүтээлийг сурагчид шүүн хэлэлцэх явцад ба- рилга эхлээд цаасан дээр хурц үзүүртэй харандаа- гаар баригддаг. Уран ба- рилга зохион бүтээгчид болохын тулд, шугам зур- гийн ухаанд шамдан сурал- цах учиртайг, тэр ч байту- гай уран барилга зохио- Дог аав, ээж нар бүгд онц сурлагатай пионер байс- ныг сурагчид ойлгож 838- рим нь би онц сурлагатай аавын хүүхэд байтлаа ямар сурдаг билээ гэж бо- доцгоов. Төдхөн шүүгч- дийн шийдвэр гарч уран барилгачин Очирсүх, Яд- маа, Дорж нар түрүүлж хүүхдүүд магнай тэнийн баярлалаа. ААВЫН СУРГАМЖ Эдийн засагч Содном- даржаа аав, ээжийг 19- лөөлж хүүхэд гэрийн нөх- цөлд хэрхэн хүмүүждэг ту- хай зөвлөв, -- Хүүхдийг хэтэрхий эрхлүүлэх, магтан | хөөр- гөх, эсвэл оюун ухааны хэр чадлыг үл ойшоох, болохоо л болно гэж тайвшрах зэр- гийн аль нь ч хортой юм. Анхныхаа хүүхдэд л зөв хүмүүжил олгох Чухал, дүү нар нь ах эгчээ дагаж дуу- риаж өсдөг юм. Хүүхдийг гэр ахуйн ажилд байнга оролцуулж, эд юмсын үнэ цэнэ, түү- нийг бүтээгч хөдөлмөрийг мэдрүүлэх нь чухал. Нас, насанд нь тохируулж, хууль эрхийн мэдлэг ол- гож, гэр бүлийн харьцааг ухааруулж, эцэг, эхийн үлгэр үзүүлж итгэл оло- хын чухлыг онцлон зөвлө- лөө. Содномдаржаа аавын энэ сургамж, эцэг, эх су- рагчдад олныг бодогдуу- лав. Ямар ч завгүй байсан зав гаргаж, ийм уулзалт хийж байхыг зарим эцэг эх санал болголоо. ААВ, ЭЭЖ, БИ Гэр бүлийн тэмцэзнийг бөмбөгтэй уран тоглолтоор эхэллээ. Биеийн хийдэггүй аав, ээжийг 30- рнуд тохуурхах мэт бөмбөг” гарт нь тогтохгүй сэфаан зоргоор залагдахгүй бай- лаа, Аав, эзжүүд бөмбөг- тэй хөөцөлдөн унаж тусан, өнхөрч, хөрвөхийг харсан үзэгчид хөгжилдөн инээл- дэнэ. Тэмцээн дуусч Ган- болд, Төмөрбат нарын баг түрүүлэхэд эцэг эх сураг- чид уг тоглоомыг үргэлж- лүүлэхийг хүсэн алга 1а- шив. «Аав, ээж, би» тэм- цээний цагийг тийнхүү сунгав. Аав, ээжийн ажил, мэр- гэжил, хүүхдийнхээ сур- лага, сахилгыг тунгааж ухаарах нэгэн сэдсэн нийслэлийн 24 дү- гээр сургуулийн пионерийн ахлах удирдагч Г. Цол- монгийн санаачилсан «Аав, зэж, би» | сэдэвт. ажил олны сонирхлыг та.- таж, биенээ ойлгоход ши- нэ хэлбэр боллоо. “Аав ээжүүд хүүхдүүд- тэйгээ тухлан сууж шинэ номуудын тухай ч ярил- цав. Дараагийн ийм уул- залтаар хэнийх хичнээн ном уншиж ярилцсаныг хөтөлбөртөө оруулах болов. 24 дүгээр сургууль, бүл- гэм рүү зав, ээж ягл хүүхдүүд шигээ яарцгаах боллоо. тамир” хэлбэрийг .» Аяны сууц зохиох уралдаанд оролцогч аавууд, шүлэгч пионерүүдийн хамт. МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ 1Кав хүү багадаа өзөө, эмээ хоёрынхоо гар дээр өсжээ. Хурдан морь унаж, шандаст хүлгийн тоосон дунд цангинатал гийнгоо! лон барнанд ирэхэд өвөө зав нь мориных нь цул буураас авч, дагуулан цог гидог байсан нь саяхан са- нагдана. Голынхоо хэдэн айлаар бууж, мордож. даа” га сурган, унага татаж, бор ходоодоо аяга тараг, хул айргаар шагнаж явсаар нэг л мэдэхнээ тэр !Нам- нан сумын (Булган айм гийн) бага сургуулийн су- рагч болжээ. Сургуулийн- хаа амралтаар өвөөгөө да- гаж нутгийнхнаараа явах дуртай. Жав хүүгийн өвөө нь ч, ээж нь ч ардын УР" тын болоод богинын дууг сайхан дуулна. Чухамхүү энэ монгол дууны гэгэлгэн аяыг дагаж л Жав хүү нут- гийнхнаараа бууж мордож явсан гэлтэй.Өвөр дээр нь сууж өвөөгийнхөө дуула: хыг сэтгэл догдлон сонссон Жав хүү «Зээргэнэтийн шил», «Өвгөн шувуу». «Эр бор харцага» гээд хичнээн дууг нь дуулж сур- сан бол оо? Тэр сургуулийнхаа кон: церт дээр уртын дуу дуулж, шүлэг уншдаг бай лаа. Нэгэнт урлагт татагд: сан сэтгэл нь түүнийг хө төлж, сайхан дуучин, уран уншигч болгожээ. Жав дөрөвдүгээр ангина онцсайн дүнтэй төгсөөд нийслэл хотдоо ирж, Д. Сүхбаатарын нэрэмжит офицерын сургуульд орж суралцлаа. Удалгүй офн: церын сургууль татан бууг даж, 1Кав хүү цэргийн ан- самбльд оржээ. Ингэж түү: ХАВ БАШ ний бүжигтэй амьдралаа холбосон урлагийн зам нь эхэлсэн юм. Багадаа хурд: ны морь унаж, уяа тойрон мэгзэмээр цангинатал гийн" гоолж, уртын дуу дуулж, бага ангийн унших бичгийн шүлгийг цөмийг цээжлэн, нулимс асгаруулан уншдаг байсан хүүгийн сэтгэл түү ний хожмын амьдрал бүж, гээр цэцэглэхэд нь шимт хөрс болж. өгсөн ажээ. Хо жим тэр ЗХУ-д суралца хаар одож, дэлхийн нэрт сонгодог бүжигчин Н.Н.Та- расовын хайртай шавь нь байж, 1962 онд сургуулиа дүүргээд сонгодог бүжгийн багш мэргэжилтэй буцаж ирсэц байна. Тэр цагаас Хөгжим, бүжгийн дунд сур туульд ажиллаж, «Кав багш» хэмээн хүндлэгдэх болжээ. Энэ сайхан буурал өнөөд рийг хүртэл нийт 27 жил багшлахдаа 317 хүүхдийг бүжигчний мэргэжлээр төгсгөсөн байна. Тэдний дотроос та нарын сайн мэ- дэх бүжигчин Зоригоо, Цэг рэннадмид, БНМАУ-ын гавьяат бүжигчин Л.Ганчи мэг, Б.Соёл-Эрдэнэ, манай авьяаслаг бүжиг дэглэгч С.Сүхбаатар гээд олон сай: хан бүжигчид, бүжиг дэг лэгчид төрсөн юм. 2Кав багш зөвхөн багш төдийгүй бас бүжиг дэглээч бүжиг судлаач хүн. «Морь той хүүхдүүд», «Сээвгэ рүүд» зэрэг олон бүжиг дэглэж, «Монгол ардын ба сонгодог бүжгийн үндсэн дасгалууд» (1977 он), үгээр хэлж чадахгүй байг на. Ганцаараа их уйлдаг байв. Ёстой л сэтгэлийн шарх суусан юм. Одоо бол тол эдгэрээгүй л явна. Түү- нээс хойш хоёр жил өнгөр чээ, Гэвч би найз хүүгээ мартаагүй л явна. Тэр охид 10 жилийн БИ МАРТАНА -ГТЭЖ ҮҮ ДЭЭ? Би нэг хүүтэй танилцаж маань их л халуун дотноор сонсдог сон. Гэвч би зол- гүй “өдөө угтан хүлээж байсныг даан Ч мэдсэнгүй «1|» найз минь хэсэг охис дод миний бүх нууцыг за: далжээ. Тэд бүгдээрээ на- майг хаана ч ЯВсан ДООГ” лож, мөн «Цэхэр» гэж нэр өгөв. «Цэхэр» гэдэг үг Энэ ертөнцийн хамгийн хэцүү. хамгийн муухай үг шиг маань ч зүгээр орхисонгүй шоолцгооно, Ингээд л бид хоёр үерхлээ зогсоов. Сэт: гэл санаагаар унан, хоол унд ч идэхээс дургүй хүрч, гадаа гарахаасаа Ч айдаг болов. Тэдгээр охид ҮР тэлж нийлж «бүлэг дээ чид» шиг над руу дайрч намайг хичнээн эвгүй бай далд оруулдаг байсан гээч. : хэцүү байсшыг би нэгдүгээр сургуульд сур- дат Ттийн «А», «Б», «В» ангийн сурагчид. Тэд хоо” рондоо их эвгүй харьцана. Этгээд үгээр ярилцана. Гу- дамжаар нийлж сэзлгүүц нэ. Охид гэдэг чинь ийм байх ёстой гэж үү? Мон” гол түмэн минь эрт дээр чеэс хүндэтгэж ирсэн охин хүний даруу намбалаг сай- хан занг бид л “эрхэмлэн дээдэлж явах ёстой ШҮҮ «Пионерийн үнэн» сонин мины Миний золгүй үер- хэл, охидын | аймшигт атаархлын тухай «Найз» буландаа нийтэлж огнө ҮҮ? Гол нь надад тохиолдсон шиг ийм муухай явдал да- хин өөр хүүхдэд бүү т9" хиолдоосой, Охид бие бие- нээ зов ойлгож, хайрлаж, хүндэтгэж явбад сайхан- «Монголын бүжгийн урла: гийн хөгжил», «Бүжгийн урлагийг бүтээх эрдмийн асуудал» зэрэг ном бичижс, «Монголын багт бүжиг- цам», БНМАУ-ын ардын жүжигчин Долгорсүрэн гуайтай хамтран «Монгол бүжгийн дасгал» зэрэг ки но бүтээжээ. Одоо тэргэр «Монголын ордны бүжиг» кино зохиолоо бичиж бай: на, Буянтай буурал энэ хү: ний хамгийн нандин чанар гэвэл хүүхэд ахуйн цовоо цолгиун, хөгжүүн зангаа насан турш гээгээгүй яваад оршино, Тэр амьд ралынхаа ихэнх хугацааг хүүхдэд бүжиг заах эр- дэмд зориулж яваа хүн. 18 насандаа МАХН-ын ги шүүн болсон 1Кав багш «Залуу үсийг халамжлан хүмүүжүүлэгч тэргүүний ажилтан», «Соёлын тэргүү ний ажилтгн», «Тэргүүний сэхээтэн» гээд НИЙТ НАй- ман тэргүүний ажилтан болжээ. «Сургуульдаа ирэл гүй нэг өдөр ч болж чад- даггүй юм. Хүүхдүүдээ са: наад байх юм» гэж Жав багш ярьсан билээ. Тэр одоо удахгүй ЗХУ-д мон гол бүжгийн уламжлалаар дэд эрдэмтний зэрэг хам: гаална. Насан туршаа су! ралцахын гайхамшигт жи- шээ энэ шүү. хүүхдүүд ээ! Шавь нар нь Жав баг- шийнхаа тухай өч төчнөөн сайхан зүйл ярьсан юм. Сайн багш он жилийн ур” тад үл элэгдэн шавь нар” таа хүндлэгдэн хайрлагд- саар байдаг бус уу? Өнөө- дөр ард түмний минь сайн танил Жамсрангийн Жав гуай цаг хугацаатай урал- дан, бүтээж туурвихын он: год дүүрэн явна. Нар багш даа «Пионерийн үнэн» с0- нины уйшигчдынхаа өӨм- нөөс урт удаан насалж, улам ихийг бүтээж туурви- хын өлзийт ерөөлийг өр" гөн дэвшүүлье. Ш.УЯНГА МОНГОЛ ХҮНИЙ НЭР Монголчууд Үр ХҮҮХЭД- дээ сайн сайхныг бэлгэдэж «Хүссэн нэр» өгөх, элдэв хортон муу юмнаас зай луулж «хамгаалсан нэр» өгөх, мөн хүүхэд төрөх үеэр тохиолдсон элдэв уч- рал, үйл явдал болон төр" сон гариг, цаг улирлын байдал зэргээс үндэслэн нэр хайрладаг билээ. ХУЇГ зууны үеэс эхлэн бурхан шашин, Төвдөөр дамжин ХХ зуун болоход тмонгол хүний ихэнх Нь төвд самгаүдн (санскрит) нэртэй болсон юм. Тэдггэр төвд самгарди нэр бол бурхны шашны домог, үл: гэр, түүх зохиолд гардаг «их» хүмүүсийн нэр, ном судрын нэр. их лам нарын нэр, од гаригийн нэр гэх мэт олон зүйл байдаг. Самгарди гаралтай нэр: Адьяа (нар), Сумьяа (сар), Ангараг (гал гариг), Буд (усан гариг) Бархасвади (модон гариг), Сутар (Тө- мөр гариг) Санчир (шо роон гариг), Базар, Очир, Дарма (ном), Удвал (лян” хуа цэцэг), Дандар (үндэс), Төвд гаралтай нэр: Ням (нар). Даваа (сар), Мягмар (Гал гариг), Лхагва (усан гариг), Пүрэв (модон га- риг), Баасан (Төмөр гариг), Бямба (шороон гариг), Лув сан (сайн оюунт), Чойжил (номын хаан) Цэрэн (урт насан) Норов (Эрдэнэ, Ринчен) их эрдэнэ, Монгол нэр: Түмэн, Мян ган, Цагаан, Өгөөдэй, Бат, Болд, Энх, Амар, Гэрэл, Наран, Өлзий, Цэцэг, Соём бо, Гал, Цог (сайн сайхныг бэлгэдэж хүссэн нэрс), Энэбиш, Тэрбиш, Хүнбиш, Нэргүй, Хэнмэдэх (хам гаалсан нэр), Дуудах нэрийг эцэг эх өгнө Авьяаслаг бүжигчин энэ охины нэрийг Х.Мөнхзул гэдэг. МПС-ын урлагийн үзлэгийн хошой алтан медальт Х.Мөнх зул Сүхбаатар аймгийц төвийн 8 жилийн 1 сургуулийн наймдугаар ангид сурлаг юм. Д.ЭНХТӨРИЙН авсан гэрэл зураг Чоона ах алдрыг өөрөө олж Дуурс Эн Нэр хугарахаар Яс хугар "Алт хэдий удсан ч Өнгө нь хувирахгүй "Алдартай хэдий үхсэн Ч Нэр нь мартагдахгүй Сайн нэрийг хүсэвч олоход бэрх Муу нэрийг хусавч, арилгахад бэрх Сайн хүн нэрээ Тогос өдөө Нүүрээ бодсонд орвол Нэрээ бодсон нь дээр Нэр олох насны Нэр хугарах өдрийн Нэрээ бодож яв! Бяраа мэдэж өргө Нялгануур зан нэр барна Нялуун хүн цаг барна Нэрийг залуугаас нь Ажлыг багаас нь БАЙГАЛЬ, ХҮНИЙ ХОЛБООТОЙ ЗҮЙР ЦЭЦЭН ҮГЭЭС Төрсөн гарсан газар Түшсэн бөх хэрэм Төрсөн газраа түймэрдэхээр Түлсэн гал дээрээ ус асга . . . Хөх манан татвал Бороо орохын тэмдэг, Хүйтэн салхи салхилбал Хяруу унахын тэмдэг Үерийн цагт, зүлэгт голд бүү буу Үзэлцэх, ханилахад зусар залихайтай бүү ханил -. . . Хайрам хүйтэнд Хацраа хамгаал Халаам наранд Толгойгоо хамгаал Хөхөө өвлийн хүйтэн Хөр цасны хайруу Хүйтэн сэрүүн цагт Хүний мөс танигддаг Булаг булгийн Усны амт ондоо Газар газрын Зан заншил ондоо Гол мөрөн ширүүн боловч Эргээ дагаж урсдаг Улс амьтан олон боловч Хуулна дагаж явдаг Мод хэдий өндөр боловч Үндэсгүй бол ургахгүй Хүн хэдий мэргэн боловч Сургаалгүй бол болохгүй Хүн хүний хүчинд Загас усны хүчинд Хувхай модонд навчгүй Хуурай худагт усгүй Хумхийн ууланд гөрөөсгүй Ховч хүнд нөхөд үгүй. Х.НЯМБУУ, Б. САРАНТУЯА єэөэӨөӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨ 2 Ө ӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨсӨӨӨӨсӨӨсӨӨӨӨсӨсӨс Е ЄТӨГЭТ2122216151515151515151515121212151212121512151212127212121212121 Батсайханыг яагаад ч юм гээд шурган шингэдэг санж, яаж мэдсэнийг бас. л бид -- Энэ ха өн . араач хариу нь най газар дэлхийгээс шөнө ан Б үлэ гэдэг боллоо. Минийхээр бол ус ундрах маргав. Их нямбай хүний иржээ гээд Болор час ЭН бүр нэг хүнийг бид авч яв ы, Е, к хэлэгэд тэр хавгаа, ч орчноороо ил гарч мөн шур- бичиг жижигхэн мөртлөө” инээв, даг юм, Энэ удаа таныг авч ав байсалгүй Нын им МУРУНЖ тах цэгтээ л уусан шингэдэг ТЭГШХЭН, хэв сайтай байхад, явах аз таарлаа. Тэр харагч мужын үй. бул ТаЛӨХДӨӨ санагдав. Тэгтэл Батсайханд ТҮРГЭН зантай хүн таталган, | -- АЛИВ задлаач. Дөрвөн даж байгаа мөөг шиг цагаан мүүлж бужигнуулаад Ч болохоор энэ бүхэн усны бараг өөрөө эргээд гаргахаар: ЦЭЦЭН юу гэснийг нь уншьЯ ом бидний хөлөг, Танд одоо” явдаггүй. Элдвээр алналан хувь тавилан ажээ. Нэгэн ГҮЙ гэнэ. Эрс шулуун хүний ГЭЛЭЭ. Тэгтэл ч байшинд муу? хон үзүүлье гэв. Эгц урдаас хармтанаж инээд муутын элэг бодлын шүтлэг, сүшиг бицг бИЧИГ эхнээсээ дуубтал бү ХАЙ ОРилон ер бишийн их харсан харь гаригийн эр эр” зал аанбайсан удаагүй, (0В рэл аятай энэ үгийг хэн ХҮҮВТӨр бөгөөд хэв сайхан ҮЙМЭЭН сандраан боллоо. Дээ- гэн цааш алхахад, нөгөө хоёр» заль гаргаж ЯА Хэл уурч маань ч төдий л нх ойшоо- 8Ж. Харин аманцар "хүний БЭР Нураах шахсан Туйгала. нь намайг яв гэж зангаад мэхэлж үзээгүй. Хэл үгтат- сонгүй. бичиг алдаа оноо ихтэй, маш ТИЙН Дуу нэг мэдэхэд нам хоёр талд гарч алхлаа. “Тус лах хэрэг төвөг ч тарьдаггүй жижиг, хэв муутай байдаг боллоо, Болор ийш тийш ламж эрэн орь Дүу “төвнх хэрнээ л нэг мэдэхэд хачин Олон бүгдийг ундаалсаар гэж тэр хэлээд захидлыг бу? С88АРан гүйснээ, тэсэн боловч би чадсангүй. тэдэг үг сонсгох болов шүү, | Ирсэн гол эргээ даган урс- цааж дугтуйлав Энэ хооронд Тэгээд зугтах санаатай зог : саар намуухан долгилж бай- Ганзо ЙГ -- Яанаа, яанаа! гэх нь тусан гэн Зуны нэгэн сайхан өглөө лаа Хаанаас эхлэн урсаж риг нэгийг сэдэн түү сонсогдов. Энэ үед инээх нь чэрх БО ТҮРУЭЧ ВЭ зуслангийнхаа хаяагаар урт хаана дуусах нь үл ТиэдэгДэг яий гараас шүүрч . аваад битгий хэл бид гурав харин агишдэ, рэн зоүхэ сах бяцхан голын эрэг дээ урах гэтэл Батсайхан голын Й болж тү Ий санзАл хыг тахсэгэт тн яыыэ заанд усны урсгал эргэж буцна гэж ХӨВӨӨНӨӨ хоЛоТЫБЯХЫН ЭЕссэн ч айх шиг ж түүнд тус» мэдлээ. Миний санааг мэдсэн буусан болжмор шиг зэрэгцэн үү гэж Батсайхан хэлээд ЯГ гялгар уутанд захидлын хамт талх, төрхээ, Гэвч үхэн. ЗЭд Ядөөс эгцлэн харахад СутаРраахаг бядаг шиг юмаа гэчихээд хийгээд амыг нь агаар оро”. Дэгээ гэл ав хөдэлсонук Үлийн бие ЧАН 33 Манайтай залгаа сууцны ОЛЦХАН долгис уралдуулан хоор уяв. Тэгээд өнөө орөй “Ү? Е-8 хасачасхийн таллан, Дорлиг голын тунгалаг усны МОХ урсгал ширтэж суув. ТЭДНИЙ Хэн нэгний суудны | Батсайхан Нэг харахад хадэрЭг Дээр гарч нэлээд мандал дээгүүр чулуу До» “ЭРГЭЭД урсахгүй гэдгийг чи үүдний хавьцаа авч очиж та” хаалга руу гүйж байв. Тун 5 тэс Барон ЦАРХСОНОО БН лоолгож байснаа, яаж мэдсэн юм тэж Ганзориг вихаар ярилцлаа. Бид талаг ухаан алдан унажээ, яан с ЦалЖав Ус туулж байс -- Энэ голын ус хаанаас ҮГ Сөргөн асуугаад түүний вын саналыг Дорлиг дургүй” Энэ явдлаас болж бид хэдэн БЭ5 Ер ол а0 гЭгХЭН, ? ундран гарсан бэ? гэж бид- Царай руу ширтэв, Шал дэ? цэн өөдөөс нь мэлхий гар өдөр загнуулав. Тэр хавийн чимээ онц зар эн ! нээс асуув. Ам түргэнтэй Ганзоригийг, асс? И 25 Банан зөжадан - Арын уулын хавцлаас таан СлЦаВхи аа слылн Ч тэхэд 2 үзЛэанэ буран дэв. Энэ хөлгийн бөмбөгөр -- Үгүй шүү. Эх газрын орой, нєгөө талаас, өөрөөр хэлбэл байхаа “Тэд Занайг ман өрнө зүгийн их далайгаас орохыг урихад хаалганы до” нааш нэвчин гарч ирсэн тий» тор талаас гишгүүр шат шэн мээ, тийм гэв. . л өрө . т2Ё-- -- Газрын гүнээс гарсан. уханДЫГЭ зал йчааөл азар чинь тэг Дундаа их устай, тэнд хэмжээгүй их даг лай байдаг гэсээр Дорлиг дэргэдээ суугаа Батсайханыг харвал мяралзан урсах тун- талаг ус ширтэн ямарваа нэ- тийг бодолхийлэн түүндээ хамаг сэтгэл зүрх, ухаан бодол, анхаарлаа хандуулсан Батсайхан бидний: үгийг сон» соогүй. бололтой хэсэг суус наа, - Хоолой хатан ам хуурайшаад Үг хэлэх гэтэл хэл ам эвэл" сэнгүй. Хий шүлс залгисан “гээс байдал өөрчлөгдсөн” гүй. -- Харь гаригийн ах нар минь намайг битгий авч яваач. Би чинь хүний ганц хүү шүү дээ. Ээж минь өөд ООД эцэгтэйгээ хоёул үлд сэн юм би. Аав минь миний хойноос сэтгэлээр унаж зо” вох болно. Миний аргагүй -- Бөмбөрцөг дэлхийн байдлыг бодолцон намайг нэг талаас нэвчин нэвтэлж битгий авч яваач гэж тэднээс нөгөө бөөрөөр нь гардаг гэж үү! Үгүй л байлтай, Газарт хүний биеийн цусны судас шиг усны судал бий. Харин энэ судал хаагуур нь оргилон тарч ирдэг, хаана нь шурган эх газартаа эргээд шингэдэг нь сонирхолтой гээд Дуугүй болов. Бодол болон хэсэг сууснаа, -- Харин заавал хоёр эр- тийн дундуур урсдаг нь учир” тай. Ганц эрэгтэйсэн бол гол тэж нэрлэхсэн болов уу даа. Ер нь хоёр гэдэг сонин юм. Өдөр, шөнө хоёр, нар, сар хоёр үхэх, төрөх, зовох жар- гах, тэр ч байтугай хүний тар, хөл бас хоёр, хоёр нүд байна. Энэ бүхэн нэг байг таагүйн учир нь юу вэ? Ер нь нэг байж яагаад болоо- түй юм болоо гэх нь тэр. “Үнэхээр энэ дэлхийд дандаа өдөр болж, хүн дандаа жар” таж, эсвэл зовж . байдагсан бол, өрөөсөн гар, хөл, нүдтэй байхад юу нь болохгүй байх билээ, Яагаад заавал хосоо. роо заяадаг билээ. Шувуу тэхэд ганц далавчтай бол агаарт нисэхсэн бил үү. Үү. нийг больё гэхэд төмөр зам хос биш нэг л байвал түү- тээр галт тэрэг түжигнэн хурдлахсан гэж үү. мий яриа эхлэн шал шал хийж суух уйтгартай байв. Багшаасаа л асууж учрыг олох нь дээр санагдаад хи- чээл эхэлмэгц газар зүйн багшаас асууцгаая гэхэд минь тэд дуугарсангүй, Харин Батсайхан над руу ёозгүй харснаа -- Өөрсдөө бодож, сэт. тэж, олж, уншиж болохгүй хэрэг үү! гэлээ. - Хувь тавилан минь чиний нөгөө яриад байдаг хоёрын чинь нэг тал нь су" рагч, нөгөөх нь багш биз дээ тэж мад тавих санаатай на- майг хэлтэл түс түс хийн инээд алдав. -- Цэцэрхэлээ больцгооё. Тэр хараач юу хөвж байна. вэ? гэж Дорлиг өндөлзөн босоод заалаа. Бидний ур, дуур гялгар уутанд хийсэн хар цаас хөвж байв. Гол гатлан авч задалбал дотор нь захидал байлаа. Түүнд «Доод зуслангийн дөрвөн цэ- цэн сайн байна уу? Та. бүх ний барааг харахсан гэж ихэд хүссэн боловч бидний санаан зоргоор | болсонгүй. Ойрдоо та нар өөр охидтой магц үнхэлцгээ хагартал айж хэн нэг нь унавал яана. Хү нийг заавал айлгах хэрэг юу байна гэж эсэргүүцэв. Гэвч бид гурав түүнийг гэртээ орсон хойно үдэш орой Тун- талагийн гэрийн үүдний ой? ролцоо тавьж билээ, Өглөө бага үдийн хэрд босоод гурвуул уулзаж, охид яасан их орь дуу тавьсан бол гэж ярилцан элгээ хөпь төл инээв. Батсайхан бүр ч их баясан тэднийхний гадуур очиж сэм харья гэсээр дэг дэв. Дорлиг гэрээсээ гарсан» ГҮЙ тул тэр зүг тэдний хэлд" тээр гурван цэцэн цуврав. Тунгалагийн сууцны хаалганы хавьд бидний орхисон ууттай юм харагдсангүйд гайхан тэдний гадуур эргэлдлээ. Тэг- Тэр тэл нэг жаал хүү нөгөөхийг маань барьчихсан Болорын хаалгаар орохыг хараад бид модон байшингийн ар талд нуугдан чагналаа. -- Тэмүүлээн! Наадахь- таа чи хаанаас авав. Нэг хүү” хэд авч ирж өгсөн үү! гэх Болорын дуу цангинав. - Үгүй би Тунгалаг эг бүх зуслангаар энэ тухай даваадуулан өчнөөн олон янзаар хүмүүс цуурсан байв. Магадгүй үүнээс болоод Бат- санхан «хачин» нэр авсан байж мэднэ. Эсвэл өөр нэг зүйлээс болсон ч байж бол но. Нэг өглөө бид дөрөв то- хиролцсон ёсоор гол дээр уулзлаа. Тэгтэл дээд Зус лангийн дөрвөн охин ирэв. Тэд бидний дэргэд ирж гэ- рэвшин зогсоход нь би, : -- Сууцгаагаач гэв, Бат сайхан баахан таагүй байгаа бололтой доош харан духайж сууснаа, -- Урд шөнө би энэ гол дээр ирлээ. Тэгтэл гурван хүн зогсож байв. Тэд мөнгө- лөг цайвар хувцастай учир Сарны гэрэлд гялтганан їя лалзаад нүд гялбан байв. гурвын царай цаас шиг нимгэн цагаан, хоорондоо ихэр юм шиг адилхан, Дол- тиотсон урт хар үстэй, Дүр” лийсэн том нүдтэй юм. Тэд намайг цоо ширтэн хэсэг зогссоноо гурвуул зэрэг ша- хам эргэж харлаа. Тэртээ цаана нэгэн бөм” бөгөр цагаан юм харагдав. - Та бүхний амрыг гуйлаа. Мөнгөлөг хувцастай гур" ван эр биенээ ширтэлцээд, харилцан харцаараа ойлгол" цов бололтой, ї -- Чамайг бид авч явахьг гаа болилоо. Бидэнд өөр хүн олдох байлгүй гээд хөлөгтөө орцгоов. Мөөг шиг бөмбөгөр цагаан хөлөг ямар ч дуу чи” мээ гаргалгүй эгц дээшээ тазраас хөөрөв, Түүнийг хөө? рехед салхи ч сэвэлзсэнгүй, тэрэл гэгээ ч гялалзсангүй, Хэдхэн хоромын дараа тэр" тээ тэнгэрт од шиг гялалзан одохыг хараад Энэ голын эрэг дээр үлдсэндээ баярла” лаа гэв, Батсайханы энэ яриаг бид ЗҮҮД гэж хэллээ, Тэгтэл итгэнэ үү, байна уу өөрсдөө мэд ямар ч л гэсэн ийм юм н юмдаг гэдэг байна, Удалгүй бүх зуслангийн ай« луудаар бас л цуурхал дэгд, жээ, Тэр ч бүү хэл Батсай. ханыг хачин хүүхэд байгаа юм, харь гаригийнх байх аа! тээд Л эцэг ЭХ, ах дүүс нь ирж авах гэсэн хэрэг. Өр- төмөл юм гэх чинь билээ, Хүрдний дэргэдээс олж ав» сан юм гэнэ лээ гэдэг ярна тарав. Магадгүй үүнээс ч болоод хачин нэр авсан биз. Би хувьдаа ийм Л ЮМЫГ үерхэн тоглодог болсон гэж ЧИЙН тэндээс авсан гэж айлтгая гэхэд минь Нэг нь түүний үгнаэс үүдэн бодлоО. дуулдсан. Царай муутай бид- Жаалхүүг хэлэхийг Хальт монголоор этгээд аялгатай, арга үе үн Зоссур бодож Үхэлгүй мөнх, зоволгүй жар” нийг голох нь дөрвөн цэцний СОНСОод Болор, -- Таныг амрыг эрье гэ- СЭТГЭДЭГ ХҮҮХЭД ДЭЭ. таж, өдөр дандаа байсансан дөр биз ээ» гэсэн байв. Бид -- Эгч нь үзье, эгчдээ хийг сонсоод би гадны хүн бол нэг л юм дутахыг Хэн мэдлээ. Тэгтэл Ганзориг газ» рын гүнд байдаг ус яахаараа ил гарч хүн амьтныг ундаа” лан урсан урссаар дахин шургадаг билээ, Энэ санам» дөрөв хэний гарын үсэг бо” лохыг таних гэж хэр чинээ. гээрээ оролдлоо, Цөм л нэг нэг нэр хэлсэн боловч Бат сайханы нэр хэлэхийг харж суув, Том бичигтэйг бодоход өг өө гэлээ. Бид гурав модон байшингийн ард инээдээ барьж ядан зогсов. Инээд муутай Ганзориг ийш тийш гэдэгнэн годгонон аяндаа түс түс хийтэл инээв. тэж мэдлээ. Тэгээд над руу ойртохоор алхахад нь би ух- рав. Тэд намайг гурван та- лаас бүслээд авлаа. Миний эгц урдаас харсан Нэг нь -- Бид өөр гаригаас ир Нээрэн харь гаригаас хүн ирж Батсайхантай энэ бяцхан толын хөвөөнд уулзсан гэж үү. Батсайхан зүүдээ ч юм Уу. эсвэл бодож санаж, мө- реедеж явдаг зүйлээ яг бол" саргүй тохиолдол мөн дөө Болор баймаар... гэтэл угнь | Болор жаал хүүгээс мэл” лээ Манайхны амьдран суу» сон бодит байдал гэж сана» З9Ж халдав. Тунгалагийнх шиг. “Бодвол хийтэй уутыг аваад Тунгала- даг гариг та нарын ухаан мааргүй дээ Нэзрэн хачин Тулгаад бол энэ нь ил Тунгалаг хэлж Болор бичсэн гийг дуудав. Самнаж янзлаа” санаанд оромгүй хол. Та їС хүүхэд шүү! тарч болох нимгэн газраар хэрэг гэв. Томоор бичдэг хү” гүй ойгосон хар гэзгээ сэг- хэн бидэн шит мас хэй гн Е ундарч зөөлөн хөрсрүү Эр” ний үг ийм байдаггүйг тэр сэлзүүлэн түүнийг ирэхэд нь, л уүнийг мэдэх Я . НЯМАА 2 ---- жРЧВ.. 7724 г сараа ума ” тэшарчээжсээ.нмэьсс бо22РЭ с С8:220229228 2090С 2209270900209Э00999О өөоотОӨбӨӨОӨӨС сообӨөӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨбӨӨОӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨОӨООӨ п ж 12995 ч 3 мийын бллчлы гуйн өчгэгэг" тоолтолчуу 70008 Тротои аж 116 эж гт жсжсЕлттлэв/лигтлитэлэжЛЛЖЛИН ББЖтитгэллЛгллЛЛЄээлэЭЖнЭВНэ Индекс-14140 Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн 40 Бос 4 комбинатад хэвлэв, Ё 21328 Нэгэ Ын ЛЛии--2шлл ЛЗШшдГш2-20---ш---ссүэүүЦШЭЦЫЭ5у ил ОРОН БҮХНИЙ ПРОЛЕТАРИМ МАР нэгдэгтҮн! » мин 108 ХОРОО Д СҮХБААТАРЫН Монгол дээл, хантааз өмсөөгүй Дуучин, бүжигчин, Хургачин, йн төлөө, 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ 3678 (2248) 1989 оны арван хоёрдугаар сарын 9 БЯМБА Үнэ 10 менгө эзээд | ХҮНДЭТ САМБАР 587: Бид зуны амралтаараа отор Манай бүлэг аймагтаа хамгийн саалийн нөхөрлөл зохион /бай- түрүүнд бүлгийн зохион байгуу- уртын дуучин хүн хнчнээн сайхан дуулавч сонсогчдын сэтгэлд хүр- дэггүй юм гэж ахмадууд сургадаг. Манай сургуулийн уртын дуучид, ерөөлчид бүгдзэрээ монгол Дээл хантаазтай. Монгол үндэсний хувцсыг охидууд маш гоё оёдог. Миний өмссөн энэ хувцсыг хийхэд охидуудын маань уран гар оролц- сон юм. "7 Баянхонгор аймгийн Шинэ жинст сумын Дунд сургуулийн 6-гийн «А» ангийн сурагч Б. ЭНХБОЛД адуучин гээд олон төрлийн бүжиг манай сургуулийн сурагчид бү- жиж чаддаг. Хүүхдүүд бид ардын дуу дуулж, ардын бүжиг бүжиглэхэд ямар хувцас өмсдөгийг мэддэг. Гэхдээ тухайн хувцсыг чухам аль бүжигт тохируулж өмсдөг, үндэсний Хув- цас яаж бий болсныг тэр болгон мэддэггүй юм. Тийм ч учраас ма- най бүлэг үзэмчин ардын хувцас- ны төрөл зүйл судлах ажил 80- хиож байна. Дорнод аймгийн Чойбалсан х0- тын 10 жилийн 1 сургуулийн 6гийн «Г» ангийн сурагч Р. АЛТАНБОЛОР лалт хийж сонин хэлбэрийн шинэ ажил «сэдсэн учир намайг олон улсын тшионерийн «Найрамдал» лагерьт амрах эрхийн бичгээр шаг- насан юм. Би эх орны зүг бүрээс ирсэн анд нөхдийн хамт шинэ жилийн баяр тэмдэглэх болсондоо их баяр- тай байна. Увс аймгийн төвийн 8 жилийн 11 сургуулийн бүлгэмийн 3Зөв- лөлийн дарга, онц сурлагатан Т НОМИНХОРЛОО гуулж малчин ах, эгч нартаа хонь, үхэр саах, цагаан ндээ боловсруу- лахад нь тусалсан. Хөвгүүд адууг чин айлд очиж унага татах, эмнэг сургах ажилд томчуулаас дутах- гүй оролцсоны дүнд манай сургуу» лиас: хөдөлмөрийн аварга 20 ша- хам төрлөө. Улаангом хотын 10 жилийн П сургуулийн 4-ийн «А» ангийн онц сурлагатан. М. МӨНХ-ЭРДЭНЭ С. БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг Малчиддаа өвлийг өнөтэй давахад нь пионер су- рагчид бид тусалдаг сайхан уламжлалтай, Энэ жил ч гэсэн бид гар хумхин суусангүй. Нэгдэлжих хөдөл- гөөн ялсны 30 жилийн ойг угтаж манай сургуулийн УШ ангийн сурагчид доод жингийн төлийн хашааг цэвэрлэн, хөрзөн зөөж нийт 2000 төгрөгийн ажил хийв, Олон хүүхэд сайн ажиллалаа. Сурагч ӨНӨРЦЭЦЭГ, БУЯНДЭЛГЭР (Эрдэнэ сум. 8 жил) ЗАВХАН ШИНЖЛЭН т Манай ангийнхан сургууль төгсөхөөс өмнө ямар нэгзн мэргэжил эзэмших зорилт тавилаа. "Тэгээд нэгдлийн дэргэдэх туслах үйлдвэр, цехүүдэд очиж дадлата хийж байна, Энд нэгдлийн хөдөлмөрчдийн хэрэгцээнд зориулж бага тооны хивс, талх, чихэр хийдэг. Бид. сургууль төгсөөд ах эгч нарынхаа энэ ажлыг өвлөн авч ажиллах бодолтой байгаа. . Сурагч С. НАРАНТУЯА (Отгон сум, 8 жил). БАЯНХОНГСР ат ст авуулулллалсх лан мин Дунд ангийн сурагч мын, их на, Б-рэнл суугаад үдээс хо! юу хийдэг вэ? Тооц ї СИС3Г-11ЭЭ : орой “увтах хүртэл даруй найман цагийн хугацаа СЗсПГЭГ тарна. Энэ л бидний чөлөөт цаг шүү дэв. Гэтэл зас. » рим хүүхэд юу хийхээ мэдэхгүй хий дэмий цаг нөг- ЯЦО9Р ФА| хөөх юм. Харин би энэ хугацааг нарийп төлөвлөж 2 5 ажилладаг. Хичээлээс ирээд тэрийн даалгавраа хий- нэ. Даалгавраа хийж дуусаад номын санд ном ун-А ших, гэр орныхоо ажлыг хийх гээд олон зүйлийг ДЭ 12 й ТЕ: эр ТГЭРДЭНЭБИ, ТЭГ (Ш нэжи Хтсум 6 жий) : 1! тэсэн өдөрлөг болж хөвгүүд маш идэвхтэй оролцлоо. Дөргөн сумын ХЗЭ-ийн үүр, пионерийн зөвлөлтэй хамтарч 70 тэмээ давс ачиж аймгийн захын конторт буулгажээ. 2ЖЖинчдийн бүрэлдэхүүнд ирэх жил ил- гээлтээр тэмээчин болох саналаа өгсөн наймдугаар ангийн сурагч Тогтохбаяр, Мөнхбат, 2Каргалсайхан нар орсон байна. Тус сургуулийн пионер сурагчид 70 тэмээний бурантаг, бамбай, шат, тушаа 100 га- руйг бэлтгэж жинчдэд өгчээ. Сурын Д. ГАНХУЯГ (Төвийн 10 жилийн 1 сур- ТУУЛЬ, ГОВЬ-АЛТАЙ Бүлгэмийн зөвлөлөөс «Би эр хүн» сэдэвт ажлыг тавдугаар ангийн хөвгүүдийн дунд зохиолоо, Ардын ба язгуур урлагийн төрлүүдээс таалцах, цэц булаал» дах, шүлэг зохиох, зураг зурах, хүч чадлаа сорих гээд олон ажилд хөвгүүд ИДЭВХТЭЙ оролцов. Мөн анги бүлгүүд хөвгүүдийн зан харьцаа, биеэ зөв авч явах соёл зэрэг олон сонирхолтой Өгүүлэл бүхий «Хөвгүүд юуг эрхэмлэх вэ?» сэдэвт эвхмэл сэтгүүл гаргасан нь үр өгөөжтэй ажил болов. : Сурагч Х. МӨНХТАРИА (Бигэр сум 10 жил Манай сургууль дээр «Үс сайхан бол зүс сайхан» “Гоо хөвгүүн шалгаруулах тэмцээнд 31 хүү оролцож 8-ын «Б» ангийн Баяржаргал, 4-ийн «В» ангийн Лхагважав, 7тийн «А» ангийн сурагч Мөнхжаргал | нар тэргүүн байрт шалгарав. Ховгүүд бие дааж сайхан өдөрлөг зохиосонд охид. бид их баярлав. Удахгүй охидын нэрэмжит өдөрлөг “болно. Энэ өдөрлөгөө охид маань тэсч ядан хүлээж " Сурагч БАТХҮҮ (Баяндун сум. 8 жил) гргэтгтггГгГгГт” цал АМЬТАН ЗОВООГООД инээд АЛДСАН НЬ Хүн бүр энэрэнгүй, ни гүүлсэхүй сэтгэлтэй байх хэрэгтэй. Зарим хүмүүс хорхой шавьжийг ч хүртэл Їхаараан хамгаалж, 10- хиолдлоор алахгүй байхыг шаарддаг, урналдаг, Хор- хой шавьж гээд ялааг устгахгүй байх ёстой биш ээ. Хоргүй, ашигтай ямар ч амьтанг том, жижиг гэл- гүй л хайрлан хамгаалдаг нинжин сэтгэлтэн болох- сон. Алдарт хөл бөмбөгчин Ф. Гуллит шоргоолжийг хүртэл хайрлан энэрэнгүй байхыг урналсан байдаг. Гэтэл бид... бүр хүүхэд багачууд бнид.. тарвага, зурамны амь таслан тог- лож, шувуу чавхдан цэцээ сорьдог болжээ. Ингэхдээ эрхий шэргэн, ндэр анчин амьтны амь хороочн- хоод ннээд алдан баярлах юм Сургуулийн насны ямар ч хүүхэд зурамны нүх рүү ус хийн, нохойн гөлөг! шуурыг дүүжлэн, шатаан алж сэжиг хүрч сүжиг алдмаар гэмт хэрэг хийдэг сураг ч сонслоо, нүдээр Ч харлаа. Саяхан нэгэн дунд сургуулийн дотуур байрын бага ангийн сурагчид га- хайн тоорой алсан байлаа. Тэд хөхрөлдэн инзэлдэж чулуугаар сайн цохисон найзыгаа магтаж байв. Бага ангийнхан шүү дээ. Ийм хүүхэд ямар ир- тэн болох вэ? Хэрвээ үхэлд хүрч буй амьтад үг хэлдэгсэн бол: - Чамд инээд, Надад ханиад гэх байх даа! Амьтны амийг бүрэлгэ- чихэзд баярлаж зогсох тийм «нинжин» сэтгэлтэн байдаг гэж үү? Өнөөдөр нинжин сэтгэл, энэрэнгүй үзэл юу юунаас илүү би- яээ. Сурагч Д. БАЯРЖАР- ГАЛ (Говь-Алтай, Чанд- Үс сайхан бол зүс сай- хан гэдэг. Олон улсын пионерийн «Найрамдал» лагерьт ирээд найзуудаа- саа үб самнах, сүлжих олон аргаас сурч авлаа гэж СПэлэнгэ аймгийн тө- ярилаа. МАНАЙ СУРВАЛЖ- ЛАГЧИЙН авсан гэрэл зураг «А»-гийн Д. Мяг- Зургаагийн бүлгийн ахлагч марсүрэн Дуугүй л суу- саар байв. Дөнгөж энэ жил бүлгийн ахлагчаар сонгогдсон знэ охины сэт- гэд нэг Л «Зовлон»-той санагдав. Анх сонгууль явахад гар өргөсөн ан» гийнхаа хамт олны итгэ- лийг биелүүлэх эрхэм үүрэг түүнд ноогдсон юм. Энэ ажлыг хийж чадна, идэвх санаачилгатай, сур- дага сахилга сайтай гэж ярьсан нөхдийн үг чихэнд нь одоо ч сонсогдсоор.., Бүлгийн ахлагч гэдэг бүхий л ажил үйлсийг ганцаараа нуруундаа үүр- дэг гэж тэр үед бас бод- сонгүй. Тэгээд ч пионе- рүүд өөрсдөө байгуулл3- гынхаа жинхэнэ эзэд уч- раас өөрөө удирдах ёсыг нэвтрүүлнэ гэж ярих бол- сон үе байлаа. Пионер бүр зохиох ажилд идэвх санаачилгатай, шинийг сэдэж хийвэл гишүүн бү- хүсэл сонирхолд идсэн үр өгөөжтэй бол- но гээд л хөврүүлэн ярь- даг байлаа. Гэтэл яг цагаа тулаад ирэхээр ярих хийх хоёр өөр байдаг ажээ. -- Танай бүлгийнх- ний хүсэл сонирхолд нийц- сэн ажил бий юу? гэхэд минь Д. Мягмарсүрэн ху- руугаа оролдон байснаа, - Тийм ажил байхгүй гэлээ. -- Зохиох ажлын С4- нааг хэн анх сэтгэж, СЭД- дэг вэ? -- Ихэвчлэн бүлгийн ахлагч, идэвхтнүүд санал гаргадаг. Гэвч бүлгийн гишүүд тэр бүр дэмждэг- гүй. -- Бүлгийн байх хэцүү юү? ахлагч - Зовлонтой л юм байна. -- Ямар «зовлон» бай- на? -- Хамгийн гол нь би энэ ажлыг хийж чадахгүй байна. Түүнээсээ болоод сонгуульт ажилдаа дургүй боллоо гэж хэлээд хэсэг чимээгүй болов. Түүний нүдэнд үгэнд | ордоггүй мөртлөө өрөөл бусдыгаа бас уруу татаж үймүүлдэг хүүхэд харагдах шиг болж байлаа. Магад ч үгүй хамтран хийе гэхэд уриал- ган хүлзэж авчихаад ЯГ АВылргий-2-, цаг нь тулаад ирэхээр за, за гэснээ биелүүлдэггүй пионер ч сэтгэлд нь 00- догдсон байж болно. 9Эс- вэл илт нүүрэн дээр бус- дыг уруу татан эсэргүүц- дэг хүүхэд ч | бодогдсон байх. Бүлгийн ахлагч дуугүй сууж байснаа гү- Хэлж нээ санаа алдав. болмооргүй, хэлчихвэл хэвлэл сонинд бичүүлсэн гэж хэн нэгнээс зэмлэл хүлээж буруугүй мөртлөө буруутдаг ч байж мэдэх нэг л зовлонтой зүйл сэт- гэлд нь эргэлдсээр байгаа бололтой. Тийм ч учраас «би л хийж чадахгүй бай- на» гэж бие рүүгээ бүхий л бурууг түлхвэл хожмоо тэм зэмгүй гэж бодож суугаа байлгүй. -- Чиний «зовлонг» анги удирдсан багш, пио- нерийн ахлах удирдагч нар чинь мэддэг болов уу? -- Би хэлдэггүй уч- раас мэдэхгүй байх аа гэж хэлээд ОХин дахин Дуугүй боллоо. Бүлэгт зохиох уралдаан тэмцээн, ханын сонин гаргах гээд юм болгон дээр «шаварт унасан шарын эзэн хүч- тэй» гэгч болдог юм биш биз гэж бодоод, -- Бүлгийн зөвлөлийн гишүүд чинь хэр идэвхтэй вэ? гэж асуухад, -- Тэд сайн хүүхдүүд. Ганц би л... гээд дахиадл доош харна. -- Ямар нэгэн сэдэвч хэрэгжүүлэх аргаа мэдэхгүй байна уу? гэхэд минь, -- Тийм. Сонгууль явуулахад 8 хүүхдийн нэр дэвшигдсэн юм. олонх нь намайг Сонгоно гэж гар өргөсөн нь л-ийм боллоо гээд бас дуугүй суув. Хамтран зөвлөөд өгөх. хашуу талаас нь түших тулах туршлагатай ахмад л илт дутагдаж гэж бодоод энэ тухай асуухад толгой сэгсрэв, Хэрвээ яг ийм Л халамж, түшиг тулгуур дутлаа гээд хэлчихвэл сур- туулийн нэр, сурган ХҮ- мүүжүүлэгчдийн алдрыг гутаасан гэж зэмлэх байх гээд охин өөртөө байгаа зовлонг ил тод гаргаад хэлчихэж чадахгүй л байх шиг надад санагдав. Тэг- тэл бас зургаагийн «А»- гийн хамт олон Миний сэтгэлд буулаа. Ангийн санаа багш ч юмуу, ахлах удир- дагчийг байвал ажил дээр чимээгүй сууж, жигтэйхэн их идэвхтэй дүр үзүүлдэг мөртлөө тэднийг байхгүйд ямар нэгэн ажил явуулах боломжгүй болтол шуу- тилдаж гар өргөн сонгосон нэг ангийнхаа охиныг гом- доодог юм биш биз гэж бодогдов. . Үнэхээр тийм байдаг бол тун тоогүй. Өгсөн үүрэг даалгаврыг хөсөрдүүлж үл тоомсорло- дог нэгэн байхад үймүү- лэн дүйвүүлж өнгөрөөдөг бас нэгэн бий. Ерөөс үг тоодоггүй өөдөөс нь Х4- рин шоглоод байдаг нэгэн ч бас бий байх. Ийнхүү би бодож суулаа. Гэвч Д. Мягмарсүрэн энэ ту- хай үг ч цухуйлгасангүй. Бүх ажлыг ихэнх бүлгийн ахлагч үүрдэг шигээр бас бурууг энэ удаа үүрээд өнгөрөхөөр шийдэв болол- той. Энэ ч бас бүлгийн ахлагчийн нэгэн «зовлон» мөн. Бид хоёр пионерийн сонгууль хүлээсэн бүлгийн ахлагчийн ажил үүрэгт хааяа тохиолддог зовлонг энэ удаа харилцан ярилцах гээд чадсангүй. Тийм уч- раас 5-ын «Бэ» ангийн бүлгийн ахлагч Д. Бадам- цэцэгтэй уулзаж ярилца- хаар боллоо. -- Танай бүлэгт зохио- дог ажлын санааг хэн эхэлж сэддэг Вэ? гэхэд минь, -- Бүлгийн бүх гишүүд оролцоно. Сонин санаа сэддэг юм шүү. Нэг нөх- рийнхөө сэдсэн санааг хэ- лэлцэж баяжуулаад 30- хнох аргаа боддог. Манай ангийн багш маш их зөв- лөдөг, -- Багшаараа заал- гаад л... гэтэл минь, -- Үгүй эз! Иймэрхүү зорилготой ажлыг ингэж зохиовол ямар вэ гэж л зөвлөгөө авдаг юм байх- түй юу Даа гэж ирээд Бадамцэцэгийн царай туяарч байлаа. Түүний сэргэлэн алаг нүднээс оч бутран байхыг хараад ажилдаа урамтай байгааг олж мэдлээ. -- Бүлгийн чинь бүх хүүхэд тийм шинэ совин санаа сэдэж ажил зохио- дог гэж үү? -- Тэгэлгүй яахав. Ганц хоёр идэвх султай хүүхэд бий. Гэхдээ л ний- тээрээ ажилд жигд оролц- дог. Түүгээр ч зогсохгүй манай бүлгийнхний эцэг эхчүүд бидний ажилд маш их идэвхтэй оролцдог. Сар бүрд зохиох ажлыг эцэг эхчүүд хариуцаж авдаг, -- Тэгвэл та нар чинь аав ээжийнхээ гарыг хар- сан хэвээрээ... - Үгүй. Бага хуга- цаанд их сонирхолтой ажил зохиоход л бидэнд санал бодлоо хэлж зөвлө- дөг. Бусдыг нь бид өөрс- ДӨӨ хийдэг. -- Бүлгийн ахлагчийн зовлон гэж бий юу? -- Хааяа ч бас гардаг юм шүү! -- Тухайлбал... -- Яахав дээ ажил зо- хиох ангн танхимаас эх- лээд. аар саархан юман “дээр ганцаардан сандрах явдал бий. Тэр бүхэн дээр бүлгийн ахлагч л түүчээ тогоруу шиг түрүүлж яв- даг юм гээд Д. Бадамцэ- цэг инээмсэглэв, Нийслэ- лийн 50 дугаар сургуу- лийн хоёр бүлгийн ахлаг- чийн ярианаас үүдэн бүл- гийн ахлагчийн тухай, түүний ажил үүрэгт хааяа боловч гардаг «зовлон»- гийн талаар ийнхүү бичив. Манай валжлагч - 2 Г. НЯМАА ЯМАР АЖИЛ ЗОХИОЛТ БОЛОХ БЭ? Дээр үеэс өвөг дээдэс маань тад гарган өөхөн дэн асааж хо- жим нь лаа баран орон гэрээ гэрэлтүүлэн амьдарч байлаа. Харин «Ильнчийн гэрэл, ассан вэрлэж хүчний 30 хувийг гэр ахуйд хэ- рэглэдог байна, Энэ нь юу гс визор асаах гозд та нарын өдөр тутмын амьдралд чинь зориудж ийм хэмжээний эрчим хүчийг улсаас зарцуулж байна гэсэц үг. Тэр ахуйд хэрэглэж байгаа энэ Хэмносэн энэ эрчим хүчээр юу хийж болох вэ? Зөвхөн 1 ьввт. цаг цахилгаан эрчим хүчээр цахилгаац тулга 1 цаг, тоос со" 2 цаг, угаалгын маший ,5 цаг, телевизор 5 цаг, хөр- гөгч 6 цаг, магиитофон 12 цаг, 100 ваттын чийдэн 10 цаг тус тус ажилладаг гэж үзэхэд нэг сая квт, цаг хэмнэхэд ямар хэм- жээпий тоо болох нь г: эр ахуйд чийдэйг түгсэмэл хэрэглэдэг. Чийдэнг дотор нь улайсах чийдэн, өдрийн гэрэл гэж ангилдаг, Хоёр өрөө сууц: тай нэг айл дунджаар 60 кь-тын 6, нийт 360 тын чадалтай чийдэн хэрэглэж байна. Гэрэл- түүлэгт цахилгаан зарцуулал- тыг багасгахын тулд улайсах Чийдовг өдрийн гэрлээр солих явдал юм. Өдрийн гэрлийн гэрэлтүүлэх Хүлсуд нь улайсах “чийдэнгээс өдрийн гэрэл тавихад гэрэлтүү- лэх чадвар нь ижил байна, Ин», гэснээр 60 вт цахилгаан эрчим хүчийг хэмнэнэ гэсэн ҮГ. Энэ мэтчилэн цахилгаан эр- чим хүчийг арвилан хэмнэж: бо? логоос хамааруулан унтраах, нэг бүрчлэн асааж унт- гэрэл нь увтраацас, харанхуй бодохоор асдаг «Фотоэлемент» ашигдан гэрэлтүүлгййг автама- Түлш, эрчия хүчЧий улсын хяналтын :ззсын улсын байг цаагч Д, ПҮРЭВДОРЖ Ё. ээр С-31-Е-: ШАГТАЗ Тийм ч лэн шагнах Хүүхдүүдийг томчуулаас илүү спортод дур сонирхолтой гэж бод- дог. Аль тамирчин, ямар амжилт спортын хорхойтон пшонер сураг- чид хэнээс ч илүү мэддэг билзэ. үнэн» сонин уншигч багачууддаа энэ уралдаанд идэвхтэй хыг урналж байна. Энэ уралдаан нь шилдэг залуу тамирчдыг тодруулан лах, хөгжөөн дэмжигчдийг хөхүү- 1989 оны ТААВРЫН УРАЛДААН ЗАРЛАЖ БАЙНА. ШИЛДЭГ МХЗЭ-ийн Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга рын зөвлөлгөөнөөр 1989 оны шилдэг тамирчин шалгаруулах уралдааны тухай хэлэлцэж шийдвэр гаргалаа. аль үзүүлэв төрөлд гэдгийг учраас «Пионерийн оролцо- дальт алдаршуу- 5. зорилготой юм. Та Ардын хувьсгалын 68 жилийн ойн наадамд түрүүлсэн, самбо барил- дааны дэлхий аварга 2. Г. Үүрцолмон--Самбо барил- дааны дэлхийн аварга 8. С. Балжинням--Улсын заан, жу-до барилдааны дэлхийн авар- тын мөнгөн медальт 4. Д. Баттулга--2ЖУ-до барил- дааны дэлхийн аваргын хүрэл ме- А. Энхээ--Чөлөөт бөхийн барилдааны Дан-Колов, Тбилисийн тэмцээний аварга чадахгүй. Энэ үгийг Мюн- хен, Монреаль, /Моснва- тийн олимпын болон дэл- хийн гурван удаагийн аварга Кубын алдарт боксчин Теофило Стивен- сон хэлсэн ЮМ. Чухамхүү эр зоригийн спорт тэгдсэн боксын спортыг арван хуруу ши- тээ эзэмшсэн түүний тог- лолтын ур чадварыг дэл- хий нийтээр хүлээн 3Ө8- шөөрсөн билээ. Гэвч АНУ зэрэг хөрөнгөтөн орны мэргэжлийн боксын ЭЗЭД, ажигч гярхай овжин 83- лиараа нэрд гарсан мэр- гэжилтнүүд түүнд сая ЭХ ОРОН ҮНЭТЭЙ : Би спортгүйгээр Өө- цээнд орж Мексикийн нэрт й тамирчин ХЭН бэ? рийгөө ойлгож чадахгүйн боксчин Хуан |Пересыг адил эх болсон Куба орон- ялснаар ялалт амжилтын- гүйгээр нэг ч хурам байж хаа замналаа эхэлсэн түүхтэй аж. Тэр мөн онд болсон олон улсын уламж- лалт тэмцээн «Кородова Кардин»-аас мөнгөн Ме- даль авсан бол «Олимпын найдвар» тэмцээнд Тү- рүүлжээ. Тэмцээнээс тэм- цээнд туршлагажин тэнн хээжиж ур чадварын хувьд асар өндөр түвшинд хүрч чаджээ. Үүний нэг жишээ нь 1972 оны Мюнхены олимпод шөвгийн тоглол- тод таарсан Дуан Бобикыг ялснаар 72 кг-ын жинд олон жил ноёрхсон аме- рикийн боксчдын ноёрхо- лыг эцэс болгосон юм. Жилийн дараа Төв Аме- ГӨ,.--ЁГ шоананан Богнн доллар, баян тансаг амьд- 5 В.ЛЭВА цар уралдсалд оролцохдоо өөрс- 6. Ч, Батбадрал--Чөлөөт б9-| тал амлан мэргэжлийн. РИЕИЙН, хойтон жид нь С| дийн бодлоор (энэ оных нь амжил- Хийн Азийн аварга Р боксын рингэнд тоглохыг дэлхийн аваргын Флдрыг гс тыг харгалзан) гурван тамирчинг | Ч. С. Эрдэнэбаяр--Чөлөөт бө-| урьж | Мохамед Алин, хүртлээ. Энэ бүхэн тийм нэрлэн ил захидал бичиж «Пионес- Хийн дэлхийн залуучуудын аварга Спинкс, Фрезер зэрэг ч амар хялбар ирсэнгүй. рийн үнэн» сонины хаягаар ХИ л. Энхбаяр-- Улсын начин, зодооны хаадтай гар Асар-их бэлтгэл сургууль. сарын 25 хүртэл ирүүлээрэй, Дэлхийн аварга. шалгаруулах чө- зөрүүлж ихээхэн ашиг цуцалтгүй хөдөлмөрийн үр Єястшт» Та нарын саналыг үндэслэн ЛӨӨТ бөхийн тэмцээний хүрэл ме- хонжоо олохын төлөө ДҮН ЮМ. ф ша шилдэг гурван тамирчныг Дальт улайран хөөцөлдөж |бай- 1975 онд болсон Пана- шалгаруулж дараахь шагналаар 9. Н. Энхбат--Боксын азийн лаа. Гэвч тэдний эл сС4- гэсОНЖ Б ШйгианА ҮҮНД: америкийн тоглолтын авар- - Үүнд: :. аварга наархал талаар болсон са, улмаар 1976 онд дэл- байр эзэлсэн тамирчинд (10. Н. Баярсайхан--Боксын |-юм, ЭБүх-нс ЧИН боож На НЬ бай зул лЛЫ он зайн 3 Стивенсон ажил Мн бам ний р эзэлсэн тамирчин, с ї 5 нь цуурайт., Нинээийл 00160: рчинд 11. Л. Баяраа--Хүндийн Өр-| амьдралын мөр хөөн Сент аАЛар ОШЧИИН ХОР ЗУ йг гөлтийн улсын дээд амжилтыг Винсент арлаас Кубад ца- Зоорь байр эзэлсэн тамирчинд шинэчлэн тогтоосон реалийн дэвжээ түүнд диплом 300 төг Н н - гаачлан ирж суурьшсан олим ава тэ, Р Сээст ) төг. 12. Ч. Бямбадорж--Улсын на-| хөлсний ядуу ажилчин лнмпын аварга гэдэг Эр- хний гурван байранд шалгар- чин, чөлөөт бөхийн Азий: Р 5 " “хэм шагналаа зүүж өглөө. сан гурван тамирчны НЭрГЭЖДэо , чө? йн ийн авар Теофило Стивенсон (14 дарааллыг зөв таасан 10 хүртэл Хн ар Баглэцэр терсоны гэрт 1952 онд Эх орон ньч гэсэн Б.ЛЬ атцэцэг--«Тоншуул» төржээ, “Эцэг нь хүүдээ алдарт хүүгээ үндэсний спорт сонирхогчийг мөн шагнаж сэтгүүлийн нэрэмжит олон улсын| багаас нь англи хэл заа? Их хурлын депутатаар Са- | ҮЛ ийн 1. Зургийн аппарат ЗЭВр2 шин. ТОЛЭН хын зэрэгцээ спортод тэс нал аагтай сонгосон бай Ад | / Ё СА үл: 2:57 8581-0104 21 ЯЛЛ Л лЭасИЖ Ээ нг ги 8:2 раа ААН ЭОХаНЙНд ” РАДХ ШЕЛӨРОН аг--Одох улсын: Ойгых Байдлыг ҮГ” ах втэх байдварыг 898 ТНич: Энэ уралдаанд оролцогчид дугуйн тэмцээнүүдэд амжилттай 1980 оны нь ил захидлын хамт нэг төгрө- оролцсо| настайд нь залуудаа муу- оны дэлхийн, 9 ар “вээ гүй боксчин явсан өөрийн- Москвагийн олимпын авар- тийг (МХЗЭ-ийн Төв Хорооны 16. А. Энхээ--Цанын спортын Эн найз Жон Эрреред га, 1981 онд болсон Ах Улаанбаатар хотын 280287 тоот улсын дээд амжилтыг шинэчлэн шавь оруулжээ. “Хэдэн дүү армнудын зуны У дансанд) тушаасан . баримтын тогтоосон 4 жил хичээллээд улсынхаа спартакиадын болон 1986 хамт «Пионерийн үнэн» Сонины 17. Н. Ганхуяг--Цанын споР-| насанд хүрэгчдийн аварга оны дэлхийн аварга бол- хаягаар ирүүлнэ. Энэ хандивыг тын улсын дээд амжилтыг шинэч- шалгаруулах тэмцээнНД сон амжилтаар хариулсан 872 22 үг арга хэмжээг санхүүжүүлэхэд ашиглах юм. Бас уралдаанаа яаж нэрлэвэл зохих талаар саналаа ирүүлээрэй. 41989 оны шилдэг тамирчин» шалгаруулах уралдаанд нэр дэвшигдсэн тамирчдын нэрс » Б.. Бат-Эрдэнэ--Үндэсний бөхийн 1989 оны улсын аварга. 18. 20. рийн лэн тогтоосон олон улсын тэмцээнд амжилттай оролцсон (сурагч) 19. Х. Болормаа--Олон улсын гимнастикийн тэмцээнд амжилттай оролцсон (сурагч) спортоор улсын шинэчлэн тогтоосон (сурагч) Эрдэнэбаяр-- Мотоспортын О. Чулуунцэцэг--Тэшүү- амжилтыг ЗӨВ УНАЖ СУРАХ ДАСГАЛ Дээрээс унахдаа муургээ цээжиндээ нааж хөлөө яагаад дэрвэн хөл дээ- рээ буудаг юм бэ? Хүн ч тэсэн ингэж чадвал мөн сайхан аа. Ер нь хүн тэгж чадах болов уу? Чадал- гүй яахав. Зөв унаж сур- на гэдэгт бас нэг урлаг шүү дээ, Хөл бөмбөг, хоккей тоглодог, бөх барилддаг хүмүүст зөв унаж сурах нь их хэрэгтэй байдаг, Энийг сураад авчихвал бидний амьдралд ч хэрэг болно шүү дээ. Самбо-гоор хичээллэгч- хийдэг дасгалаас хоёрыг нь та нарт тавил- цуулья. дасгал, НУ руугаар унах дасгал. Зу- раг 1-Д “үзүүлсэн | ШИГ байрлалд зогсоно. Эрүү- хумхин, өвдгөө гэдсэндээ нийлүүлнэ. Гарынхаа алгыг Доош харуулан 45 градусын өн- цөг тарган тэнийлгэнэ. Ингэснээр нуруугаараа унаж сурах бэлтгэлээ хан- гах юм. Дасгалаа хийхийн өмнө эдгээр бэлтгэлээ сайн тог- тоож аваарай, Тэгээд өвд- гөө хоёр гараараа тэврээд нуруун дээрээ урагш хойш савах хэрэгтэй. Ингэж савж байхдаа хуч авч хөлөө нугалахгүй, тол гойгоо өргөхгүй босч зог- соно. (Зураг 2) .Дахин гэдэргээ унах бөгөөд тараа хоёр тийш тэнийлгэн.гГаг зар цохино. Энэ үйлдлийг хэд дахин давтана. Дараа нь хөл дээрээ босч биеэ тэгшлээд гараа сул тавь. Огцом сууж өвд- гөө тэврээд тэр дор нь нуруугаараа унаж гараа- раа шал алгадна. Энз дасгалыг хөнгөн хийж су- рах хэрэгтэй. Хоёрдугаар Түрүүлтээ унах дасгал. Өвдгөн дээрээ суугаад нуруугаа хотойлгон гул- сах маягаар түрүүлгээ унана. (Зураг 3) Толгойгоо хажуу тийш харуулж тга- раараа уналтаа зөөлрүүлж өгнө. Өвдгөн дээрээсээ унах дасгалыг хийж сурсны да- раагаас энэ дасгалаа 00- соо байдлаас хийж сура- хыг хичээгээрэй. (Зураг 4) дасгал. ЯРС оролцуулсанд өрсөлдөгчид нь шүүгчид ялалт өгчээ. Гэвч энэ үед зөвлөлтийн боксын дасгалжуулагч Андре Червонешко «Кубад ажиллахаар ирсэнтэй учирч түүний шавь болсон нь Стивенсоны цаашдын хувь заяанд эргэлт бол» сон юм. 1970 оны 9 Дү- гээр сард Гавана хотноо болсон “Төв Америкийн аварга шалгаруулах тэм- билээ. Тэрээр одоо хүүхэд ба- гачуулд бокс хэмээх хайр- тай спортынхоо цагаан толгойг зааж бокс бол жинхэнэ эр хүний Эр 30- риг, авьяас чадварыг шалгасан хамгийн энэрэн- гүй сайхан спортын НЭГ юм гэж захин ажиллаж байна. Сан, ЖАРГАЛСАЙХАН ХЭН НЬ ТҮРҮҮЛСЭН БЭ? Сургуулийн цанын аварга сурагч шалгаруу- лах тэмцээн болж түүнд Т5 хүүхэд оролцов. Батхүү (хувийн номер 48) өөрийн найз Түвшин- тшшшшшшшшшшшшшшшшшшшшшшшшш------)-А3 жаргалтай барианд зэрэг орж иржээ. Та нар зураг дээр харж байна. Тэдний хэн нь хамгийн бага ху- гацаанд барианд орж иР- сэн бэ? 21о1010101010101010101010Т01О1010101010101010101оТоТоТо101010101010) 9 чиний хүсэлтээР Тэг ёуэЖ“гл АНГЛИ ХЭЛ СУРАХСАН МАНАЙ СОНИН УНШИГЧДААСАА ИЙМ ХҮ- СЭЛТ БАЙНГА ХҮЛЭЭН АВДАГ БИЛЭЭ. 5 1990 ОНЫ НЭГДҮГЭЭР САРААС ЭХЛЭН ТЕ-2 ЛЕВИЗЭЭР ХҮҮХДҮҮД ТА НАРТ ЗОРИУЛЖ АНГЛИ ХЭЛНИЙ ЦУВРАЛ ХИЧЭЭЛ ЗААХ ЮМ.) УГ ХИЧЭЭЛИЙН ГАРЫН АВЛАГА БОЛОХ ЦА-б ГААН ТОЛГОЙ, ТОЛЬ БИЧИГ, УНШИХ СЭДЭВ,Ө ГЭРИЙН ДААЛГАВРЫГ «ПИОНЕРИЙН ҮНЭН»О СОНИНД НИЙТЭЛНЭ. НЭГ ҮГЭЭР ХЭЛЭХЭД СО-О НИН ЧИНЬ ТА НАРЫН ХҮСЭЛТЭЭР ТЕЛЕВИЗ-Ө ТЭЙ ХАМТРАН АНГЛИ ХЭЛНИЙ ХИЧЭЭЛ ЗААХ ГЭЖ БАЙНА. 9 МАНАЙ ХИЧЭЭЛИЙГ ӨНГӨРСӨН ЖИЛ ТЕЛЕ-р ВИЗЭЭР АНГЛИ ХЭЛНИЙ ХИЧЭЭЛ ЗААСАНб МУИС-ИЙН ГАДААД ХЭЛНИЙ ТЭНХИМИЙНО БАГШ Д. СЭРГЭЛЭН ЭГЧ ЧИНЬ ХӨТӨЛНӨ. Ө УНШИГЧ НӨХӨД МИНЬ! ХЭЛ СУРАХАД УИ-Ө ГАГҮЙ ЗҮТГЭЛ, ШАНТАРШГҮЙ ТЭВЧЭЭР, ИДЭВХ ЧАРМАЙЛТ ХЭРЭГТЭЙГ ӨГҮҮЛЭХ ЮУН АНГЛИ ХЭЛНИЙ ШИНЭ ХИЧЭЭЛД БИЕЭСс БЭЛТГЭГТҮН! 2) чиний сонино Ол (Говь-Алтай аймаг. Жар- галан сум) зурсан зураг «ЦАНАЧИД» П. ОЧИРБАТЫН -12:711ЖХиЖ о о9О09Ф000000000000ФФФФ9Ф0699СФ мн 55222004 ДҮН Улирлын дүнгээр муу ) гарсан дүү минь харин Улсын шалгалтаа сайн өгчихөөд ирдэг байгаа Азтай шүү миний дүү «Эр хүн» гэж магттал Ах цаанаас юү гэж шивнэсэн гээ. «Улирлын эцсийн дүнг чинь Хүүхдэд зориулж тавьдаг юм Улсын шалгалтын дүнг харин багш өөртөө зориулж тавьдаг юм» гэв ЭЭ. Нуруу маажаад аль гэж змээ минь гуйна Яуруугий нь маажаад өгөхөөр алаг чихрээр шагнана Фурамтай чихэр аваад амталж идэх сайхан «Буян чинь дэлгэрэг» гэж ерөөлгөх бүр ч сайхан Аяга аваад аль гэж эмээ минь гуйна Аагтай цайнаас нь дүүргэж хоёр гардан барина Овоо доо миний охин гэж хоолой нь зангирна. Ойрдоо тэнгэр нэг л биш дээ тэж шүүрс алдана Орны минь дэргэд сууж үлгэр ярьдаг эмээ минь Одоо би тандаа юугаар нэг тус больё ДОО. өӨөФоӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨөӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨС Ц. Оюундарь шүлгээ барьсаар орж ирлээ. Ялим- гүй гэрэвшсэн ч юм шиг, яах бол, соцшлнд ньйїтлэх болов уу гэж эргэлзсэн ч юм шиг харагдав. 1988 онд 10 жилийн 81 дүгээр сургуулийг дүүргэсэн Даруухан энэ охины шүлэг бүр сэтгэлээс ундарсан нь олзуурхмаар. Аливаа юмс үзэгдэл, амьд- ралыг билгийн харцаар бясалган ухаарч яваа нь ч бас баярламаар. Ийнхүү Цагааны Оюундарь гэдэг авьяаслаг охнны шүлгээс уншигчиддаа толилуулья. ҮЕРХЭЛ Үерхэл минь чи Үерийн далан шиг өндөр бай Уснаас айлгүй явья Үндэслэсэн мод шиг өтгөн бай Уйдахаас айлгүй явья Үерхэл минь чи Үүл шиг хуртай бай Гандахаас айлгүй явья Үзэг шиг минь бэхтэй бай Ганцаардахаас айлгүй явья Үерхэл минь чи Үг шиг минь монгол бай Үс шиг минь унаган бай НӨХӨӨСНИЙ БАГШ Тооны багшийг эзгүй хойгуур Томоо гэгчийн хар цүнх. мөрлөсөн 2Кижигхэн биетэй, жигтэйхэн харцтай Жигмээ багш хичээл заадаг боллоо «Хөөе чимээгүй сууна уу, үгүй юу» гэж багш үглэнэ «Хонх нь дуугараадахаасай» гэж бид чагнана «Танай анги их шуугилддаг гэнэ» гэж захирал зэмлэнэ Манай ангийнхан харин : «Багш өөрийгөө ховлочихож» гэж шивнэнэ Сүүдэр минь чи надад тус охгүй Сүүдэр минь чи надад тушаа ч болохгүй Сүүдрээ тоож ярьдаг хүн гэж үгүй Сүүдэр шигээ явбал иамайг ч хэн тоох вэ Бусдын ивээлд явах нь Буянтай үйлс бүтээвэл | нарнаас юуны Өбр вэ Нар, сүүдэр хоёр иамайг эргэнэм Насан туршаа би энэ хоёроос салахгүй сүүдрээс юуны өөр вэ. СУРГУУЛИЙН БАЙШИН Сургуулийн минь ягаан байшин Суугаа нь үнэн л дээ Гэхдээ надад нисч яваа юм шиг санагддаг Гэртээ харих нь, нислэгээс буух шиг санагддаг Холыг мөрөөдөж, оддын тухай маргаад л Хорвоогийн сор болсон эрдэмтдийн үгийг цээжилж, өндөр дуугаар уншаад л Хоёр авлаа ч огтхон гутралгүй тавыг мөрөөдөөд л... Сургуулийн минь ягаан 5 байшин Сууж байхын аргагүй болдог байх даа! Сурагчид нь өдөржин нисч үдэш харихад Сул үлдсэн сандал ширээ уйтгартайхан хононо! Маргааш өглөө нь ахиад л нислэг Манай сургуулийн байшин Сансрын хүлэг. Хоосон ХҮСЭЛ Хааяагүй л нэгнээ шүүмжилцгээнэ Хамаг хэрэг бүтэлгүйдсэн юм шиг санагдана Хамжилцаж, чадах ядахаараа тусалмаар бодогдоно Харин тэгтэл «Та нарт падгүй» гэлцэнэ Багш болохоор асуух юмаа л асуу гэнэ Байрныхан болохоор гэртээ орцгоо гэнэ. Гэрийнхэн болохоор өрөөндөө л бай гэнэ Өрөөндөө орохоор хананаас өөр юм харагдахгүй Асуухаас өөр эрхгүй ! гэж үү Асруулахаас өөр үүрэггүй гэж үү бид чинь “ Хүн болж, үгээ хэлдэг «болох. юмсан Хүүхэд насаа алгасаж,. томчуултай “ярьдаг арч байхсан 27 Сүхбаатарын: нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. : ОЙ шуугина, Шуугих тоолон «Уйлна» Ой бүжнэ Бүжих тоолон «уйлна» Намар болоод л... Навчсаа нэрэх нь Надад туниж байгаа юм шиг Найздаа гомдсоноо Намайг хэл гэсэн шиг Навчсаа унагаад Лл.., Намар аа гэж Надаас нэг нас аваад буцлаа даа... ЦАС Цас ороосой Цанаа баярлуулахсан! гэж бодтол Цаг агаарын урьдчилан сэргийлэх мэдээгээр Цас орно гэж чанга ярих юм Малчид цаснаас тэгтлээ, айдаг гэж үү Мал нь цас үзээгүй юм гэж үү Манай өвөө вадад хэлэхдээ «Цас бороо хоёр үгүй бол Цагаан идээ, цэцэг аль нь ч үгүй шүү ДЭЭ...» гэдэг сэн, ГАЗРЫН ЗУРАГ ГДэлхийн бөмбөрцгийг Дэлгэж болдог Дэлгэсэн түүнийг Дэлхийн зураг гэдэг. Дэлгэмэл зурагт Дэлхий-ертөнц Дэлгэрэнгүй багтдаг Тив газар Тэнгис далай Уул нуруу Уужим тал Гол мөрөн Говь хангай Гүрэн улс Хот тосгон Газрын зурагт Гайхам сайхан Өнгө ялгаран Өвөрмөц тодхон Тод зургийг Тогтоож ойлгоорой | Том болоод 1 | Тойрон аялаад Зурагт үзсэнээ Номноос заалгаснаг Нүдээр харж Мэдлэгээ нэмээрэй Сав ертөнцөө Сайхан орноо Сансраас ч бас ССонирхсн судлаарай ТОРОМ "Тойром цайдам мэлтийн Тэмээн сүрэг багширна Тором ботго тоглон Тавчин тавчин тэшнэ. Хужир шүү долоон Харгана бударгана зулгаана Тором торомгор хөөрхөн "Тором өсөж томроод Тайлаг, гунж болно. Тором сургагч хөвгүүд Тохош тохож унаад “Таваглаа уяж татаад Тавчих туйлахыг тогтооно “Буйл хамарт-нь хийж. Бурантаг буйланд нь уяд Буруу зөвгүй ноолсоор ../ “Бузгай номхон болгоно. 7 :г Уяулж боргошиж дасаад Унуулж зайдлуулж : сураад Унамгай болсон тором. Уяан дээр ч эргэцэхгүй с.Уянгалан буйлж . - ї гангана : ОРОН ёүхнын ПРОЛЕГАРЫ НАР НЭГДЭГТҮЭС Мм13Э минтөв хоРОО Д СүҮүхбААТАРЫН нэ эхАжиыг МАХН-ЫГН : БУСАД ОРНУУДАД ШИНЭ ЖЯСОИЛИЙГ ЯАЖ ТЭМДЭГЛЭДЭГ ВЭ? хэзээ? хаана? ыг? Усаар шүфшдэ: хөгжөөнт, баяр 20) ЭйэтХэгт холи гэдэг Хөг" жөөнтэй наадмыг С«эжилээр тэмдэглэдэг бай- Харин өнөөдрийн 2-2 йолилон соёрхоно уу. 12781) мпь ын гӨВ ЗӨВЛӨЛИЙН СсОонын 22 ХЭРГИЙН 951255) төлөөх 12) 222:07)) на. Зөвхөн энэ өдөрт з0- нар маэВ дор нь хатаана, риулан хадгалсан хуучин хувцас хунараа өмссөн хөгшин, залуу хүүхэд ба: тачууд бүр өглөөнөөс гу- дамж талбайд цугларч хуурай будаг цацаж, бие биеэ усаар шүршинэ. Өнгө өнгийн будгаар бу- дуулсан мянга мянган хүн дуулж бүжитлэн таних та: нихгүй хүний нүүрэнд эл- ДЭВ оо энгэсэг тавьж хув- цас хунар дээр нь нар: гиант зураг Зурна, | » Үүнд хүн уурлаж, уцаарлах гэж байхгүй, норсон хувцсыг нь хурц “хоногт уншигч багачууддаа зориулж рыг холи гэж нэрлэдэг байна. :) Ваафтай ус, 12: ширхэ! усан. үгэм Куба шинэ жилийг -их өвөрмөц тэмдэглэдэг юм байна, Шинэ жилийн шөнө вааранд ус дүүртэж тавиад цагийн зүү арван хоёрыг заамагц ваартай усаа асгадаг Нь хуучин “оноо үдэж байгаа хэрэг, ё Ингээд шөнө дундын үеэр цагийн дохио 13 удаа дуу- тармагц арван хоёр шир- хэг усан үзэм заавал идэх ёстой. Э гэ тэмдэг болдог гэнэ. Уфт шмаслалт, эрүүл энхийг бэлэгдэж... Японы заншлаар шинэ жилийг шөнө дунд биш, харин нар мандахад зол- гож тэмдэглэдэт ажээ. шиг 00 111111111111111111111/(1117) шишшишишишийнишишишшиний пишишингишигаишииинцшиииицшигїї ЛХАГВА ҮНЭ 20 МӨНГӨ ӨНӨӨДРИЙН ДУГААРТ: “11. НҮҮРТ: «Алтан шиг 01111111 чимэглэл, баг,8 6 бэлгийн зайрцаг, 08 цасан ширхэг). У! НҮҮРТ: «Залуу байгальч» булан ҮП--УШ НҮҮРТ: | ДЭЛХИЙН ХҮҮХДИЙН ШИЛДЭГ ЗОХИОЛЫН САНГААС : бэлгэдэж тутарга,) хүч. тэнхээг бэлгэдэн мөрөг за-8- гас, эрүүл энхийг бэлгэ- дэн буурцаг хийдэг байна. ” Япончууд зөвхөн шинэ жи- ЇЇ. лээр насаа нэмдэг. 1989 он. Хоёр долоо.Хоноод шинэ 1990-он. өхэлнэ. Єонин чинь өнгөрч буйг865 84 дугаар бэлтгэжээ. Бид сонин болгоно хүүхдүүдийн хүсэл сонирхолд нийцүүлж өөр “өөрийн өнгө -аястай гаргахыг хичээж “ирсэн юм. Ямар сонин болов гэдгийг уншигч нөхөр минь шүүн шийдэх биз ээ. энэ дугаарыг сүлд модны ч инь баярт зориулж бэлтгэснийг, Тарпа ногоо тарьж ургуулан арвин их ургац хураан авах, мал сүрэгт өвс тэжээл бэлтгэх зэрэг улс орны цаг үеийн нөр их Арван настай өргөө рилготой «Пионерийн үнэн» сонины нэрэм- жит уламжлалт «Алтан түрүү» аяцы дүн гарлаа. 3 Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөвлөл, МХЗЭ-ийн Төв Хороо, ХААХҮН, АБЯ-наас хамтран зохион бангуулдаг «Алтан түрүү» аян орон даяар эрчимтэй өрнөж пнонер сурагчид ургацыг хаягдал- гүй бүрэн хурааж авахад гар бие оролцон, говь хангайн хүүхдүүд Мал сүрэгтээ өвс тэжээл бэлтгэхэд чадлын хэрээр туслал- цав. Сургуулийн хичээл туршлагын талбай, хөдөлмөр амралтын зуслан, гэр хороол- лынхоо хашаанд төмс хүнсний ногоо, ма- лын тэжээлийн ургамал тарьж ургуулан өндөр ургац авсан пнонер сурагч, сургууль, бүлгэм олон байна. Тарналанч, хадланч механикжуулагчдын ар гэрт туслах тимурчуудын хөдөлгөөн өР- нүүлэхэд хот хөдөөгнин сургууль, иионе- рнин бүлгэмүүд идэвх санаачилгатай хан- : Бид амьдралын ямар нэг шалггаана ажилд пионер сурагчдыг зохион байгуу- Д амьд Ї гаанаар лалттай оролцуулж тэдэнд намын НИЙГЭМ, өнчирч, улсаараа" овоглон Нам, ард түм- ЭДИЙН засгийн бодлогыг системтэй ойл- ний хайр ивээлээр өсөн торниж, хүний зэ- гуулж хөдөлмөрийн хүмүүжилд олгох 30- рэгтэй ажиллаж, сурч байна. Хүүхэд бай» гаа газар инээд баясал, дуу хөгжим байд» тийн адил хүүхэд асрах байранд баяр баяс- галан ундарч байгаа нь бидний амьдрал сайн байгааг нотолж байна. Асрах байрны 10 жилийн ойгоор бид- ний гарыг ганзаганд, хөлийг дөрөөнд хүр- гэсэн нам, ард түмэндээ баярлаж байгаа» гаа хүүхдүүд илэрхийлж байна. ЗУРАГ ДЭЭР: Ноосон утсаар малгайн, хүзүүний ороолт нэхэж урлахдаа охидоос дутдаггүй хүү гэж Д. Гантулгыг нөхөд нь магтдаг. г- Амттан бүхнийг бүтээгч охндын тө- лөөлөгч П. Бямбасүрэн даж хүүхдүүд идэвх чармайлттай оролц- лоо. С. БОДООШИЙНН авсан гэрэл зураг «Алтан түрүү» уламжлалт аянд иИдэвх- тэй оролцож хөдөлмөрийн тодорхой ам- жилт гаргасан сургууль, пионерийн бүл- тэм, инонер сурагчдын тодорхойлолтыг гаймаг, хот, раноны комиссоос ирүүлсэн) уралдааны тев комисс нэг бүрчлэн үзэж болзлын дагуу байр эзлүүлэв. охвальсаажыл жлш-2г шсаалйдаш жад 2АБИЛЛЕНЕНЕЛЛЛЫН. Эм 2, С-г ", с » С) 2 2-2 Зах эь на АЛНА. чиь, хэвлэл СУРГУУЛЬ, ПИОНЕРИЙН БҮЛГЭМЭЭС 1. Сэлэнгэ аймгийн Ор- Нерийн бүлгэм (700 төг пионерийн өүлгэм, Өвөр- хонтуул сумын 10 жилийн рег, дөрвөн байгууллагын хангай аимгийн Зүйл су- сургууль, пионерийн бүл: диплом) шалгарав. мын 8 жилийн сургууль, тэм (1500 төгрөг, дөрвөн пноНерийн бүлгэм, Баян- байгууллагын Диплом), 2. «Алтан түрүү» аянд ам- Өлгий аймгийн Баяннуу- Төв аймгийн Жаргалантын Жилт гаргасан Хэнтий рын 10 жилийн сургууль 10 жилийн сургууль, пно- аймгийн 4урванбаян су- шиоперийн бүлгэм, Булган нерийн бүлгэм (1300 төг мын дунд сургууль, пио- аймгийн Баян-Агт еумын рег, дөрвөн байгууллагын нНерийн бүлгэм, Дархан хо- 8 жилийн сургууль, шно- диплом),.3. Ховд аймгийн тын 8 жилийн ХЇЇ тусгай иерийн -бүлгэм, Булган Эрдэнэбүрэн сумын 8 жн- сургууль, пионерийн бүл- аймгийн Хангал сумын 8 лийн сургууль, инснерийн тэм, Архангай аймгийн жилийн сургууль, їноне- бүлгэм (1100 төгрөг, дөр: ХОтонт сумын 10 жилийн рийн бүлгэм, Ховд хотын вөц байгууллагын диплом), СУРгууль, пнонерийн бүл- улсын тэргүүний 8 жи- 4. Архангай аймгийн Түвш- ГЭМ, Увс аймгийн Баруун: лийц сургууль, пнонерийн лэх сумын 10 жилийн турууны 8 жилийн сур- бүлгэм, Улаанбаатар хотын айл пионерийн бүл- ГУУль, шонерийн бүлгэм, Багануурын районы 8 жи гэм (800 төгрөг, дөрвөн Увс аймгийн Тариалан су- Лийн сургууль, пионерийн байгууллагын ДдНплом), 5. мын 8 жилийн сургууль, бүлгэмийг шалгаруулж Сүхбаатар аймгийн Түмэн- шнонерийн бүлгэм, Говь” Тус бүр 500 төгрөг, дөр- цогтын улсын тэргүүний Алтай аймгийн Гуулин хо- вөн байгууллагын дипло- “10 жилийн сургууль, пино- рооны 8 жилийн сургууль, Моор шагнав. Р яинихииииллиллллинчлинилилллтиллжиллимлШЖиЛЖатЖииШиНЖЭиЖЛЭиВлЭилЖЖлэШллиЛШоЖЖа “ПИОНЕР СУРАГЧДААС Эрдэнэмөнхийн Ганбаа. гийц «А» анги), 10 жил, 7лтийн «Бо» ай”. (Ховд, Амгалан (Архангай, Хо- | анги), Даваадайн вс, жил 7-гийн «Б» аигийн Нямжав (Увс, Нараибу- лаг, 8 жил сурагч), Жав- Алтай, Гуулин хорооны 8 жил, дугаар анги), Бибишийн Алтангана Өвөрхаигай. Бүрд сум, жил, 6-гийн «А» ан- гүү! амрах урилгаар. ийн «А» анги), Сатдан- 22721. . 8 шил, | Зоригоо (Сэлэнгэ, 7 чийг ААР авга), Сүх: хонтуул 10 жил, баата Цэрэнгэрэл «Бэ» анги), Сэрээнэн, (Хэнтий. Гурван баян гийн Ганболд ( Сэлэнгэ, сумын дуйд 6 ль, рхонтуул ї Тглийн «Б» авги), Сэ- ын «А анги), Зориг хан, ХИ тусгай. болдын Даваадорж (Төв тав Дар 5-ын «Бу ан- аймаг. Жаргалгнт ги), Бадарчийн Баярбал жил, хийг рэн 2Д , ндээгн 1 (Сэлэнгэ, “Орхон туул | Цандэ “уүвэонын ги) Балгансүрэнгийн сум, 8 жил, 5-ын «Б» тонт сумын 10 жил. 6- төр (Ховд, Эрдэнэбүрэн гийн «А» архэр! Оро: сум 8 жил. Т-гийн таг соогийн Баяржавхлан авүн), Оалнүй ис ек (Ховд, 5 СУ Түргэн сумын 8 сан бин 8 22 2 дугаар иги), Чадраабалын 410” сурагч), Шуршигийн яр, ын (Ховд хотын Ул” сын тэргүүний Счүйгүүр -гийн «Б»), зангийн Тогтох (Говь Тэ гүрэнгийн Бадам- хотын улсы сэд (Ховд л ЙН тар! 5 ль, 5-ын «А» ан ЯГЛАр шалгарч «ПиО- не үнэн» сонины ги), Жигжидийн Баатар- өг түрүү» медаль, жаргал 25 2-энг ХүжЭлах улсын пионерийн лсын ТЭРГҮҮ- | Найрамдал» лагерьт Баатарчулууны Орхон Ханг жил. 4-4 төМ элэнгэ, ал сум, 8 4 -0Э8 10 жил, 8-ын гийн Батүлд (Булган, «А» анги) Пунцагийн Зүүнхараа, 10 жилийн 1 сургууль 9-ийн «А» анги), Цолмонгийн Цогт- баяр (Архангай айм- гийн Түвшрүүлэх сумын 10 жилийв сургууль. 10-ын «Б» анги), Дам- бажанцангийн | Цэрэн- лхам (Архангай. | Хо- тонт, 10 жил. 8-ын «Б» ангй), Дутмагийн (Ал- тангэрэл (Увс, Наран- Батболд (Өвөрхангай. Зүйл сум. 10 жил, 8-ын ЗАХ анги), Бат-Өлзийн Эрдэнэжаргал (С хбаа- тар. Түмэнцогт, лсын тэргүүний 10 жил, 10- ын «Б» ёнгн), Дорж- дагвын Энхбаяр (Сүх: баатар. Түмэнцогт, ул- сын тэргүүний 10 жил. 8-ын «А» анги), Хахи- минц Еркни С ЫН Өл- гий. Баяннуурын 10 жил, 16 дугаар ан- ги), Шүхэртийн:../ Дорж- сүрэн (Булгай, Баян-Агт сумын 8 жилийн сур" гууль, 8-ын «Б»), Шим. бэрүү!зийн Болдбаатар (Төв аймаг, Батсүмбэ- рийн САА, 10 жил. сурагч), Дашцэрэнгийн адбаатар” (Онтлбрийн Ойдовын Хуяг (Ар: лэнгийн Жавзандорж тын Гантөмөр (Сэлэнгэ. районы 65 дугаар сур-- дөлмөрийн аян пнонер Жаргалант 8 (Оцгяорийн районы 65 Жил. ботийн «А» анги), дугаар сургууль. гууль, 8-ын «Вэ» анги), Дулам-Очирын Бат-Эр- дэнэ (65 дугаар сур: гуулийн 8-ын «Б» анти), Сосорын Болдбаатар (65 дугаар сургуулийн ийн «Бэ» анги), Цэрэн- даваагийн зйэ Чан 1 (Октябрийн районы 69 дугаар сургууль 9-нйн «Б» ангн), Бадамжавын Олзод (Октябрийн райо” ны 65 дугаар сургууль, 9-ийн «В» анги), Пүрэв- доржийн Идэрбат (Төв аймаг, Баянчандмань. 10 жил. 8-ын «Вэ» анги), Ренчиидоржийн Отгон: туяа (Төв, Жаргалант. ги), 2ЖКамьянсүрэнгийн Алтангэрэл (Төр аймаг, Жаргалант 10 жил. 8- ын «Гэ» анги), Бадамсү- Бин ану 10 гал: . шил. 8-ын 4В» Хадбаатарын Наранцэ- цэг (Ховд. улсын тэр- гүүний 8 жилийн 1 су гууль, 8-ын «Бэ» анги), сонины «Ал » медаль, туна. АНЫ: иь | шагнуулав... анай сонины нэрэм- жит «Алтан түрүү» хо» сурагчдад хөдөлмөрийн дадлага олгох, бэлтгэн нийгэмд тай өөртөө хэрэгтэй 04- га ч гэсэн юм хийж бү- тээхсэн гэсэн хүүхдийн уламжлалт ажил болж Сургууль, пвонерийн бүлгэмд нэгэнт хэвшиж хүүхдийн хөдөлмөрчйг шүүрэг болсон энэ урал- даан пионер, сурагчдын ндэвх сонирхлыг улам бүр татсаар байна. Гэвч Баянхонгор, Дор- нод, Дорноговь, гөл, Завхан аймаг лэлийн ажиллагаанаас хүүхдийн ходолмор үнз- «Алтан түрүү» уламж: лалт хөдөлмөрийн аянд идэвхтэй оролцож ам жилт асан ЭЭ сургууль циО- УРАЛДААНЫ төв комисс Нь. «ПИОНЕРИЙН ҮНЭН» СОНИН, «ПИОНЕРИЙН УДИРДАГЧ, ГАМЖЛАГЧ» СЭТГҮҮ ЛИЙН 1989 ОНЫ ТЭР ГҮҮН БИЧЛЭГ, ШИЛ- НИЙТЛЭЛИЙН ЭЭЛЖИТ ШАГНАЛ МХЗЭ-ийн Төв Хє Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Зөвлөлийн МПБын Төв хэвлэл «Пионерийн үнэн» Сонин уншигчдын талархал анхаар» сайтай сур, валжлага, шүлэр нийтлүүл, идэвхтэн бичигч, ажилтан, 4 пионер Сурагчдад 1989 оны -тэр- ээлжит шагналаа олгохоор шийд- хүлзэсэн, ТЭДНИЙ лыг татсан чанар өгүүлэл, тэмдэглэл, сэн лэл, пионерийн зохиолч, сэтгүүлч, түүн бичлэгийн вэрлэв. Үүнд: «Соёмбо» буланд тан хүн», тойтой алтан олдсон хоёор той. өгүүлл ШУА-ийн «ли «Зам дээр бүү «Бүгдээрээ зохиолын багш байна?», «Хуучин эв- «Ал- «Аргалын тол- хавчаар», «Том ваар», «Хүрэд 55 гоо» зэрэг монгол орноос нандин олд- зоруудын тухай сонирхол- бичсэн эрт- НИЙ судлалч Д. Наваан, тогло», ярилцья», «Бүх юм үхрээс л эхэлсэн дээ», «Үл мэдэгдэх харь гаригийнхан» зэрэг сонир- холтой өгүүллүүд бичсэн нийслэлийн 62 дугаар сур- гуулийн монгол хэл, уран Л. Туяа, «Ханын сонины өгөөж ямар бод- лын шинэ ажил», «Оюуны ходоодыг юу цатгадаг вэ?» зэрэг асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл, сурвалжлага бич- сэн нийслэлийн 72 дугаар сургуулийн сурагч, өсвө- урюо, дэг рийн сурвалжлагч Н. Да- вааням, «Гадны хүн гэ- дэг гадуурхал», «Эзэндээ хүрээгүй захидал», «Жин- хэнэ найз», «С-ээр ярьдаг хүүхдүүдийн тухай» -зэрэг өгүүлэл бичсэн нийслэлийн Т7 дугаар сургуулийн су- рагч, өсвөрийн сурвалж- лагч Э. Жаргалсайхан, «Малчин өвөө гомдсон бо- лов уу» гэсэн бодол эргэ- цүүлэл бичсэн Баянхонгор аймгийн Богд сумын дунд сургуулийн пионерийн бүл- тэмийн пионер Б, Одмаа, «Хөдөлмөрлөх юмсан» асуудал хөндсөн Өгүүлэл, сургууль, бүлгэмийнхээ аж- лын тухай сурвалжлага, мэдээ бичсэн Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын дунд сургуулийн сурагч өсвөрийн сурвалжлагч Д, Баяржаргал, «Эх орны хайр үнэн их», «Баярын Нулнмс», «Өнөр хүн», «Алаг морьтой хүү» зэрэг найруулал тэмдэглэл би- чиж нийтлүүлсэн тус С0- нины ажилтан, «Сэтгүүлч агсан Ц. Санжжав (нэхэн олгов), «Бөмбөрцөг, хүүхэд хоёр» буланд «Манай га- ригийн чухал үйл явдал», «Манай гаригийн туч хо ног» зэрэр дэлхий дахины үйл явдлаар сонирхолтой тойм бэлтгэн нийтлүүлсэн МОНЦАМЭ-чгийн тоймч Д. Галсанжаргал, өсвөрийн бөхчүүдийн. улсын аварга шалгаруулах тэмцээн, Азийн бүсийн лаге- риас чанар сайтай гэсэн зургийн сурвалжлага хий- сэн улсын гэрэл зургийн газрын ажилчин, идэвхтэн сурвалжлагч У. Ганбаяр, «Сүүлчийн тамхи», « Өнөөдрийн хурлаар», «Ав- тобусанд болсон яриа», «6 -- «Б»чийнхэн гутал- түй хоцрох дөхсөн нь» зэ- рэг сонирхолтой өгүүлэл, сурвалжлага, тэмдэглэл. - бичсэн тус сонины утга зохиолын ажилтан, сэт- гүүлч М. Болд, «Зөв са- нал, зүйтэй ажил» сур- валжлага, «Цүнхтэй инээд» булан, хүүхдийн хөгжил- тэй яриа зэрэг сонирхолтой өгүүлэл бичиж нийтлүүл- сэн нийслэлийн 22 дугаар сургуулийн пионерийн ах- лах удирдагч С, Алтанцэ- цэг, «Чиний насан дээр» буланг хөтөлж «Тооны хн- чээл хэцүү гэж үү?», «Агуу их амьдралын босго», «Говийн ноён хутагт» зэрэг чанар сайтай өгүүлэл бич- сэн МУИС-ийн оюутан Ш. Уянга, «Тавын ТОО», «Ээж», «Ботго», «Аль вэ» зэрэг цуврал шүлэг нийт- лүүлсэн Завхан аймгийн Усны аж ахуйн барилга конторын ажилчин Х.Лхаз- сүрэн нарт «Пионерийн үнэн» сонин 1989 оны тэр- гүүн бичлэгийн эзэлжиг шагналаа олголоо, «Залгамжлагч» сэтгүүл 1989 оны тэргүүн бичлэ- «ДҮРСЛЭХ УРЛАГ, УРАН БАРИЛГА» Ийм нэртэй сэтгүүл 1990 раач, оноос эхлэн улирал дөрвөн хэвлэлийн -хэвлэгдэн гарах боллоо. тутамд архитекторуудын хуудсаар туурвнлын тухай болон өнгөт Манай сэтгүүлд дэлхийн дүрслэх урлаг, уран барил- дын уран урчууд, барималчин, амьдрал, зураг нийтлэх болно. Тус сэтгүүл зураач, урчуу” бүтээлийн өнгөт гын сонгодог бүтээл, дэлхийн зураг, хуанли бүхий хавчуул- болоод өөрийн орны нэрт зу- гатай БНМАУ-ын АБЯ, МРТУХ- ны коллеги, Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Төв Зөв- лөлөөс хамтран өсвөр үеийн- хэнд эх орныхоо ургамал, амьтан, газар нутаг, ард түм- нийхээ түүх таньж мэдэх, эх оронч үзэл төлөв- гийнхаа тухай юу сэдвээр 1989 -- 384 дугаар сарын 5-аар «Өөрийн сарын 1 хүртэл, 7» сэ 1990 оны Зчсэр илэх өвшсэиайаж опы нэгдүгээр сарын 1 хүр тэл хоёр шаттайгаар лаж т нэвтрүүлэгт Уралдаант шуэх сургуулийн 5--8 дугаар ан хэвлэгдэнэ. | Монгол бичгээ сурах гэсэн уншигч- дынхаа сонирхлыг бид хар- галзан тогтмол булан нээж, уран хичээнгүй бичлэгийн хи- чээл заана. «Ардын урлаг» булангаас ардын урлагийн шилдэг бү- тээл, сайн дурын урчуудын «МИНИЙ ЭХ ОРОН» (УРАЛДААНТ НЭВТРҮҮЛЭГТ УРЬЖ БАЙНА) сурталчлан, зохион байгуу: лах ба амжилттай оролцсон пионер сурагчдыг аймаг, хот, районы шинонерийн зөвлөл, Ардын боловсролын хэлтэс, хамтран шалгаруулж, тэр- гүүн байр эзэлсэн 5,6,7,8 дугаар ангийн дөрвөн су- рагчдыг нэг баг болгон 1990, 1991 оны нэгдүгээр саруу- йн дад олон улсын пионерийн «Найрамдал» лагерьт 80- хиогдох «Миний эх орон» сэдэвт ээлжинд МПБ-ын Төв Зовлолийн урилгаар орол- цуулна, Аймаг хотуудаас шалга сан багуудыг телевизийн уралдаант нэвтрүүлэгт орол- » цуулан дараахь байр эзлүүлж шагнаж урамшуулна, 1 байр эзэлсэн гурван ба- гийн 13 сурагчийг «Монго- лын сайхан орноор» тойрон үнд: аялалд 14 хоног оролцуулна. -11, Ш байр эзэлсэн тус бүр 3 багийн 12 сурагчийг үнэ бүхий зүйлээр шагнана, Теле уралдааны хоёрду- таар шатны асуултын урал- дааныг зохион байгуулах ко- мисс боловсруулж, 1990 оны дөрөвдүгээр сард зарлана, Уралдаант нэвтрүүлгийн асуулт: 1. Өөрийн тань оршин бай- гаа Нутгийн газар зүйн байр- лалын онцлог юу вэ? Эква- тор, хойт туйл зэрэг чухал цэгүүдээс ямар зайтай орш- өг, Ё 1 » Танай нутагт газрын гадаргын хэлбэр, геологийн тогтоцтой холбогдох (газрын өндөр, нам, ан цав, хонгил, ашигт малтмал зэрэг) байгалийн ямар онцлог бай- даг вэ? Ї «НАЙЗ» БУЛАНГААС УХААРЛЫГ ОЛОВ Бүлгэмийн зөвлөлөөс рүүд хэвлэлээ хэрхэн сээр ашиглаж суудал хөндсөн - ажил хэрэг үзлэг хийв. Одуг- шионе- лээ, Хүүхдүүд сонирхсон асуул, бүтээд- таа чөлөөтэй тавьж ушшиж байгаа, ярилцав, Бүлгийн ажлаар ино- сэдвүүдийг хэр иерүүд болгож бай. ойлгож харилцан олон зүйлийг ухаарац мэдэж авсан билээ, Б. Гантулга --Надад дотиоч- лон үерхдэг найз бий, Бид бие дэг. 3 лийн 2,4,5 дугаар биедээ үргэлж туслахыг эрмэл3- “Тус сургуу: Хэн булангаас болон эпэ Надад ч бас сайн бд, хүний мууд ай бидний дунд бий гэв.) Ингэж ярих үеэр ангийн бол- доггүй хэд доош цугдайн пууг- дАх мэт навталзаж суув, хүүхэд ч Б.“Мандах -- Үерхэл нөхөр. лолийн тухай бидэнд зориулсан ном ховор байдаг, Аав, ээж чиний иа- -- Үерхдэг “Нуур, намаг, булаг, шандын- -ажил хийгдэж байна? агуй. цах ёстой юм уу?.., Бэ ЗАЛ- АД 93- Би 15 настай, спор- гийн шагналыг дор дурьд- тоор хнчээллэдэг, Марк, сан хүмүүст олгохоор ил захидал цуглуулдаг. шийдвэрлэв. Үүнд (Сэт- 660078 СОСР Крас- гүүлд «Нинжин сэтгэл» ноярск, 78 ул, ОСверд- булан нээж өсвөр үеийнх- ний энэрэнгүй ннгүүлсэн- гүй сэтгэлийн талаар цув- рал материал бичиж нийт- лүүлсэн сэтгүүлч агсан Ц. Санжжав, «Хүүхэд--ба1- талийн нөхөр» буланг хө- төлж, ховор ан амьтны талаар цуврал тэмдэглэл бичсэн сэтгүүлч Б. Эрдэ- нэбаатар, «Домгийн учрыг мэдэх үү?», «Гурван нү. дэт» зэрэг сонирхолтой өгүүлэл, шог өгүүллэг бич- сэн яруу найрагч Т, Гал- сан нарт олголоо. ловская дом 37 кв, 2 ЛОБАСТОВА ЮЛИЯ Э- Физик, геометр, алгеб- рын хичээлд дур сонир- холтой. Ангїин хэл сурч байна, 14 настай, 665830 СССР, Иркут- ская область, Г. Ан. гарск, 73--9--26 РАСПУТИНА СВЕТЛАНА -7-12 настай, Амьтанд нх дуртай, Надад Рыжик нэртэй хөөрхөн муурын зулзага бий. 312170 УССР, Харь ковская область. Дерга- чевский район, пос, Со- лоницевка, ул, Энергн- тическая 1/44 ШМАТКОВА ГАЛИНА 4- «Меридиан» нэртэй КИД-ийн пионерүүд бичиж байна. Манай бүх хүүхэд та нартай харилцахыг хүсч «Пионерийн удирдагч» сэтгүүл 1989 оны тэр- түүн бичлэгийн шагналыг |. «Улс торийн хөрөг» бу- ланд Ф, Кастро, Дэн Сяо Пин, М, Горбачев, Ж.Буш нарын тухай бичсэн .улс төрийн тоймч С. Дашзэвэг, | «Нугалмал хүүхэлдэй» байна, хавтасн зургийг зурсан (142, 3, 4) СХУХ-ийн : ажилтан 48, Төмөрхуяг, 0 Пионерийн ажлын шинэ ӨХӨЛДӨ арга, хэлбэрийн талаар цуврал, “«Ухаарсан нь» Каз ССР, Кустанайская область, | Семиозерный район, пос, Аманкара- гай, неполиая средняя школа “62 КНИД «МЕРИДИАН» 49 Би зургадугаар антид сурдаг. 12 настай, Үеийн эрэгтэй эсвэл эмэгтэй хүү- хэдтэй захидлаар харилца- на: 665914 Иркутская 06- ласть, г. “.Байкальск, Слюдянский район, Юж- ный квартал 1, дом 16, 4 кв НЕПОМНЯШИХ ГАЛЯ . Э-013 настай, наймду- гаар ангид сурдаг, Октябрь- чуудтай ажиллах нөхдийн зөвлөлийн болон сургуу- лийн музейн даргын сон» гуультай. 604062 СССР Сахалин- ская область Долинский район, пос Быков, ул, Рорияцкая д. 7, кв, 35 МАРААТАНОВНА ТАНЯ 4. Бид 15 настай. Мон- гол найзтай болохыг хүсч ЗАХИДАЛ 279730, МССР Кали- нинский .район, город Каменка. ул, с, Лазо д, 4, кв 53 (шинэ жилийн баярын хө- төлбөр, байгаль хамгаалах сэдэвт) шог өгүүллэг бич- сэн Олон улсын пнонерийн «Найрамдал» лагерийн ар- га зүйч, Х. Баавгай нарт олголоо. : бүтээл, язгуур урлагийн бү- тээлийн дээжтэй танилцана. Зурах дуртай ясли, цэ- цэрлэгийн хүүхэд, багачуу- даас эхлээд Насанд хүрэгч” дэд зурж, бичиж сурахад нь тус дэм болох зөвлөмж байн- га нийтэлнэ. Мөн гэр орноо, албан байгууллагаа хэрхэн чимж тохижуулахад тань зөв- лөгөө өгнө. СЭТГҮҮЛИЙН ЗӨВЛӨЛ 3. Нутгийнхаа гол мөрөй хаа талаар ямар ойлголттой байдаг вэ? Түүний ач хол- богдлын талаар товч нлэр- хийлнэ үү? 4. Нутгийнхаа хөрс, урга- мал, амьтны тухай юу мэдэх- вэ? БНМАУ-ын Улаан но- монд орсон “ургамал, амьт- даас танай нутагт аль нь байдаг вэ? Тэдгээрийг хас гаалах үржүүлэх талаар ямар Харнултад нутгийн онцло- гийг сайтар харуулсан газар зүйн зураглал, домог ярна. хар цагаан, өнгөт фото зураг зэрэг холбогдох үнэн зөв үндэслэл сайтай баримт зүйл хавсаргаж болно. 0 РИЙ АННА Хит үсладырээ ул. лений. Д, 15, кв 7 ТУХАР: НЭВТРҮҮЛГИЙН 4152: 5ан08 4 Би 13 настай. Авто» спортод сонирхолтой. 260310 УССР Жиято УРАЛДААНЫ КОМИСС мирская область, г, Ма- харилцдаг, Нэг ангид хамт сурч, лин, ул. Фабричная Дд, нэг ширээнд хамт суул: байгаа 17 мөртлөө Фпууцгайхан» захидал ДИТКОВСЦИЙ ЄСЕРГЕЙ өгдөг. Заавал захидлаар харил- Ж-.12.. настай... Эмэгтэй рхШЭЭЛТЭЙ” Хүүхэдтэй захидлаар ха- рилцахыг хүсч байна, 630095 СССОР г, Ново- ХЭЛТЭС» гїїсэн халтаар материал хүлээж авна. зүйл гарвал багшаасаа тусламж авч болно шүү дээ. Н, Баясгалан -- Үерхдэг хүүхдүүд Б8нөг210 их нуудаг. сибирск, ул. Солидар- Ер нь юм юмыг багш параасаа ностн, д. 83, кв-56 шууж өнгөрөөхийг боддог. Өв? ЧЕРНЫШЕВА ИРИНА шэг2232 Ж- Танай орны түүх, соё- Сонины маань «Найз» булах лын тухай ихийг хэхэрсВанг 42152:5:38 хогын ХҮСЭЛТЭЙ байна, Би 14 нас» байна. Манай ангийнха, тай, цилихсмнүнхй нийв Хэв). 143000 СССР. Мосхоё- рыг тэсч ядан хүлээнэ, | ская область. г, Одинцо» Ч во, ул юү мо цан с АЛТ. гт, | шоссед, 86, кв 22. тэ ОЛ СОМӨНГӨНБЭГ | СУСЛОВА НАДЕЖДА м. залан " - Б. ГАНТУЛГА (Улаанбаатар 62 дугаар БЧЭЭРЭЙ сургууль) байн ааналь, Хүүхэд бүхний дуртай шинэ жи. Зийн баяр хаяанд ирлээ Анги, сургууль айл бүхэн шинэ жилийн гоёлоо емсож, багт иаадам, баяр цэмгэлдээ бэлтгэж байна. «Пио- шєрийн үнэн» сониы сүлд модонд чинь : ӨВЛИЙН ӨВГӨНИЙ УРЛАНД чимэг болгож өвлийн өвгөний урдан- гаас чимэглэл, тоглоом, баг, бэлгийн хайрцаг, цасан ширхэг авчирлаа. Энэ: бол сониноосоо хүүхдүүд та иартаа өгч байгаа шинэ жилийн бэлэг юм Сониныхоо энэ бэлгээр сүлд модоо чимээрэй. СҮЛД МОДНЫ ЧИМЭГЛЭЛ ТОГЛООМ 1 1 Зурагт үзүүлсинд да- Доод хэсгээс (хамрын Их” биеийн хэсгийг туу туулайн толгойн дэл- хоншоор хүртэл үргэл- дээрхийн изгэн адил гээсийг байгууллад дээд Жилсэн бүдүүн шуга- наад цаад талаас нь мо- талаас чихиый уулзвар хүртэл хайчлаад, битүү муруй шугамуудын Да- туу маад талаас НЬ, Та- сархай шугамын дагуу ар талаас нь мөчид зүсч угална, Дэлгээсийн шоорыг хоёр эмхэрдэж Сурагч-Багш аа, би 1иЧээлДЭЭ очиж чадахгүй мын дагуу хайчилж хон: ээш эмхэрдэж эрүүний зөрүүлэн наагаад (20) хацрын дэлгээсийг (38) доор залган маана. чид зүсч нугалаад тол- гой, сүүл (2д) захыг (2г) хоёрдугаар зурагт үзүүлсний дагуу угсраад тохирох өнгөөр будаа. хэсгийг хоншоорын 5 СҮЛД "БЭЛГИЙН “ХАЙР “ЦАСАН ШИРХЭГ Манай захиалгаар Б. Г.ГАГАРИН Ж. ТӨМӨРХУЯГ Д, МӨНХВБАЯР мар бэлтгэн. тэмдгийн дагу хийж гүйцэтгээ- рэй. байгуулаад таних дахин томруулан Ё:| д ї О Е 18 фэн э» (5 Муурын баг- ны |дэлгээсийг торны тусламж- тайгаар дөрөв ХА -- Хабулах алугат “сүлд МОДНЫ ЧИМЭГЛЭЛ ТОГЛООМ МОДНЫ НААДМЫН БАГ ЦАГ -- Нүүр талаас нь мөчид зусэж нугалах айдугам, - //талаас нь мөчид зүсэж /угалах алугам) га цаёуудах Хэсэг | “БЭЛГИЙН , ЙРЦАГ - “Шинэ жилийн баяраар, найз ноход, дүү мар- таа өгөх бэлгийн хайрцгийг өөрс- дөө урлаж болно. Өгөх бэлгийн- хээ | хэмжээнд тохируулан хайрцгийн дэл- гээсийц хэмжээг сонгож аваарай, Хайрцгийй таднагталд зураг чимэглэл | хий. хээс гадиа бая. рын мэндчилгээ бичиж өгвөл бүр ч гоё болох юм. Шинэ жилийн үдэш Пиопер, сурагчдын шинэ жилээр өмсөх хувцасны та- лаар үйлчин ах, эгч иар нь багагүй сайнаа тавьж байна. Октябрийн районы ахуй үйл- чилгээний номбинатын харьяа оёдлын 1 тасагт 0Ч- лоо, Эд шалгагч Оюуй, -- Манайх захиалгаар хувцас хийдэг учиртай, Гэ- сэн ч ажлын чөлөө цагаар материалын иооц боломжоо ашиглаж хүүхдийн гадуур, дотуур хувцас, баяр ёслол, тоёлын зориулалттай охилын влатье, коспом, Ховгүүдэд турвай хос костюм, одон хүрэмний шинэ загвар гар- тан хийлээ. Цаашдаа дулаа- им улиралд өмсөх шинэ заг. варын хувцас хийх зорилго» той гэж ярилаа, Пионер сурагч та нар тус оёдлын үзэсгэлэнгийн тай. химд очиж өөр өөрсдийн сэтгэлд таалагдсан хувцсаа сонгон захиалж болох юм. Та нарын шийэ жилийн орой өмсөх хувцасны зари- маас сонирхуулья, джниниагалхвльлильглаллассасжнгилалтлвтаглэалэглсжлсг сс гилсалимниаитиглчрилээхмжиэлөнл ХҮҮХДИЙН ХӨГЖИЛТЭЙ ЯРИА нь 59. Балж: - Юу болоо 9? 77 -- Жоо Багш: --0| Хөгжмийн Бага: --Өөр юу байдат Миний бие ов- Суасн .. Дом ямар зэмсэгт чи “дуртай билээ, Чи хоолоо идэхийн й Багш: -- Нохой ямар вэ? өмнө тараа юугаар угаа- й Яг хаана чинь зантай вэ? Сураг: -- Дуу 3)- даг вэ? өвдөж байна? Сурагч:-Хаэдаг, раагч Сурагч: --Аа, саналаа. Сурагч: -- Ангидаа . . . 1) Ё" , Савангаар угаадаг. 5) ОЧиХхоОор өвддөг ЮМ. : -- За ма Багш: - айталийн . 2 : 5 2 зуулх ын багрыг ЭЭ? . дөрвөн тол) Элсмєнтийг Вёгш: Зисийн тамир Багш: өө Гэрийн 13- Сурагч: -- Хатгадаг зэрлэнэ үү? лүлд юугаар тусаллаг вэ? жээгэр амьтдаас нэрлэнэ амьтны аймагт Сурагч: - Газар, Сурагч: --Хүн биеийн уү? . . . агаар, зтал.., мирын соёлтой болдог . . . Эртний дэлхий дахин түүхийн хичээл орж бай! Багш: -- Хүй нэгдам үсийн хүмүүс, орчий усийд хүмүүсийн Ялгаа... хэлнэ үү? Сурагч:-- Хүй нэгдлийн сүрэглэн Харий тэр үсийн хүмүүс амьдардаг байсан, орчин үеийн хүмүүс бүлээрээ амьдардаг, Яриаг тэмдэгл эсэн К, БАТЧУЛУУН ЗУРАГ ДЭЭР, Охидын тоёлын хос өнгийн ностюм. платье, (Өгүүллэг) Сүлд модїы наадмын маргааш өгдөө бяцхан хүү Саруул урд урдаас эрт сарчихлээ. Нэгэн зүйлийг эргэцүүлэл бодож эргэж хөрөвсөөр нойр нь хулж- жээ. -- Өвлийн өвгөн хаа- наас ирдэг юм бол 007 Бодвол их л холоос ирдэг байх. Нэг л мэдэхэд цэй- хэр немрөгөө иамируулан цасан цагаан сахлаа хийс- тэсээр Ороод ирдэг. шүү дээ. Боролдой хүү шиг морь улаад тэнгэрээс бууж ир- ДЭГ, эсвэд пуужинд суу» таад инсч ирдэг гээд 4 ном зохиолд бичих юм. Бас тийм зурагнууд энд тэндгүй л паалттай байна. Үгүй зэ тэгээд алс холын орноос айлчлай ирлээ би тэж хэлэх юм. Тэгэхээр нэ л холоос ирдэг байх ”ь. Чэгийн «АА» ангийн онц сурлагатай 7 настай Эрдэнийн Саруул гээд л дуудсан. Намайг яагаад таньдаг байна аа? Эсвэл аавыг таньдаг юм болов УУ? "Тэгвэл манай сургуу. лийп бүх онц сурлагатнуу- дын овог изрийг хэлж бэлэг өгсөн шүү дээ. -- Үгүй ээ тэгээд тэр өвлийн өвгөн биеийн та- мирын МНамбаа багштай ямар адилхан дуутай байв аа? 1амбаа: багштай төрөл юм болов уу? Өвгөн орж, ирэхэд Намбаа багш «єр нь байсан билүү? Хараг- дДаагүй шүү, Бас л сониц юм. Цасал охидоо дагуулсаар и таж хэлэхэд нь бүл! охид орж ирсэн. Тэр до» тор нь, манай амгийн Та. мираа явж байсан үү. Ер нь Тамираа л өвлийн овгоний хаанаас ирснийг мэдэх байх. Бүх юм ил тод байхад чинь ганцхан өвлийн өвгөн л вууц бай- Даг нь ямар учиртай юм бол. ЮОу ч гэсэн Тамираас асуул гөж бодсоор харил- цуураа авлаа. "Тамираа юу гэж хариулаад бол Ч, ДОРЖГОЧОО АНД НӨХӨДДӨӨ ЗАХИДАЛ БИЧЭЭРЭЙ Ж Би 14 настай, Ном , унших дуртай, 234780. Лит ССР гс. Зарасай, ул, Витоутаса д. 46 «А» нв, 6 ЮОДКАЙТЕ РАЧУНИ 4 Монгол иайзтай боло- хыг хүсч байна, 397724 СССР Воро межская область, Боб- ровский район, село Ли- ловка, ул, Краслоармей- ская 52 ФИЛЮРИНА САША 4 Ил захидал, хуанли цуглуулдаг, 13 настай, 300044 СССР г, Тула, ул, Горького, д, 14, кв 443 МАЗУРОВА ТАНЯ анйн орой өмсөхөд зориул- сан бүдэг саарал өнгийн гурван хос костюм Охидын шиМэ | жил, Ж 14 иастай, хотод амьдардаг. 107258 СССР г, Моск- ва, бульвар Роноссов ского, д, 87, ив 83 СМЕЛОВА СВЕТА Москва 4 Би тавдугаар антид сурдаг, Бид ангиараа За- хидлаар харилцахыг хүсч байна. 115563 СССР г, Моск- ва, Красиогвардейский район, Борисовский проезд, д. 11. юор. 2, ив, 364. баяр ёслол, бүжиглэхэд 30- АГ өмсөх аялатье АМАЙ СУРВАЛЖЛАГ- чийн иь гэрэл зураг Ёна1 41 ЦЭ: сн БЭО 85:12 5 281. ши 31:11 ЁАСКД 843 2 юЕР нь! 3554 ы 35 8988 55 ё ш: Ё ДӨРВӨН ЖИЛД || НЭГ УДАА “Төрсөн өдрийнхөө бая рыг тэмдэглэх. хичхээн Сайхан. Дотно сайн найзуу- даа урьж нэг нас мэмсний баярыг тэмдэглэн дуу дууаж, бүжиг бүжиж, бас бэлэг авах мон ч гоё, Хэн хүний сэтгэлд хоногшин үлддэг эдэ баяр жилд шэг Удаа болдог болохоор ирэх жил хурдан болоосой тэж хүүхэд бүхэн хүсдэг. Гэ тэд дөрвөн жил болоод шэг Удаа төрсөн өдрөө гамдэг зэдэг хүүхэд байдаг байна Чухам яагаад дөрвөн жилд нэг удаа тэмдэглэдэг юм бэ? Нам учиртай билээ. Та шар анз бүрийн оны дийг ажиглаарай. ТО зарим хуанли дээр хоёрду гаар сар 29 хойжмцтой бай хыг олж мэднэ. Ийм жил дөрвөн жилд нэг удаа дав тагддаг. Үүнийг юр жил гэж нэрлэнэ гэхлээр хоёрдугаар сарын 2948д төрсөн хүн дөрвөн жилд ердөө д нэг удаа майз нөх дөө баяртаа урьдаг болох нь. Өндөр жилийг их амар- хай олдог байна. Тухайн оныг дөрөв хуваахад үл дэгдэлгүй гарч байвал тэр нь өндөр жил болно. Ин шээ нь: 1986 он: 4--490 болж 2 үлдэнэ, Тэгэхлээр энэ 1986 он м загийн эмл байна, Харин 1992 0н:4-498 өгөөд 0 үлдэж байгаа бол өндөр жил бол- но. 1972, 1916, 1980, 1984, 1988, 1992, 1996 гэх мэт Олимпийн их наадам болж байсан, болох гэж буй онууд өчдөр жил байгааг хүүхдүүд та мар аав ажиг- ваа биз дээ. Өндөр жилийн хоёрду- гаар сар язГаад 29 ховог той байдаг учрах тайлбар- аах | Дэлхий нарыг вг-нэг бү “тэн эргэх хугац гэнэ. 365 хоног 5 3 минут үргэлжилдэг юм. Илүүдэл 5 цаг 48 мут мань дөрвөн окндд цугларсаар (5 цаг 48 минут х 4--23 цаг 12 минут) окрохцос- зэр бай гоор нэг өдөр шив болно. Энэхүү илүү өдрийг хоёрду 28 хоног дээр хаар тохирчээ. И дер жил хоёрдуг 39 хоногтой болж эь 366 хомогоос тогтдог бай 2 Одон орол судлах срєк- змн эрдэм | шинжилгээ- ний туслах | ажилтан Т.БАЯРАА | 1 да?тл”-ж см ё | Ероолынх.-нь хайрга чу- амьтад. шангаршгүй ид хэрээг төөрөлдүүлэх санаа- луу ил гарах дөхсөнголын хүч, хичээл зүтгэл гарга- тай байв, Отооны цаана нэг 1 тєрхал дээгүүр х.үлжгэй даг аж. хүн шиг сэм орчихоод удал- имхан эргэлдэж в 3 гүй анд нөхрийгөө тэндээс Эцсийн хүчээ шавхан элэн Зуух барьцгүй ЯСАН ХУЯГ гофган өөрөө- буудахаар халиж байх мэт хоёр жи- | МЭТ хүнд хэцүү байдлыг үлджээ. Хэрээ тэдний арга : гүүрээ дэвэх ажээ. Өл хоол. ТЭД Давж гарах арга эвийг мэхийг андалгүй бас мэдсэн С ололгүй өлссөндөө тэгсэнч | АМЬ ЗУУ ЭБЭ Эрхэнд олдог байлаа. Ү үртэй модны орой аваагүи ГӨЛӨГ байж болох юм. Гэтэл хэ- рБэсОвд усад жигүүртнийг дээр ирж суудаг хэрээ өдөр- - рээ агаарт уясан мэт нэг двол хэрээний тархи нЭ- “жин отооны цаана анчин Москва хогын амьтны хүс оцойж суулаа. Хэдэн хоромын | дороо тогтов. Доош өнгийн | ЛЭЭД Хөгжилтэй ажээ, Ин- эрийг чилтэл нь суулгав. рөэлэн Австралийн динго хэ- дараад тоглоом дахин эхэллээ. | харснаа ямар нэгийг олж | Женерийн ажилтай нэгэн . үд хүртэл отож -гэдэс хон- мээх хоёр зэрлэг нохойтой Арслангийн зулзагатай тог- үзээд аажимхан доошлов. анчин өдөр бүр хэрээ буу- холзсон анчин эр өөрийн болов, Тэд өсвөрилн биоло.ич- лож наадсаар хурц хумс, Голын харгилын элс даж алдаг болжээ. Тэгтэл эрхгүй ундаа уухаар харь- дод амархан. дасаж хүрээ | хүчтэй саврын ид шидийг хайржн дээр хавч байхыг | ХОёР Гуравхан хоноод өнөө жээ. Да ө, урвуул лэн 58427 чөлөөтэй явдаг динго гөлөгнүүд амархан харжээ. Нядцганасах эдээ анчнаас хэрээ биеэ хамгаал- ирж Жл::859 дөр ЯГЦАВ олжээ. инго хэмээх энэ мэдэрч, түүнээс бултах ая- х 5, Ж зэрлэг ноход бие билдар чий- | тайхан аргаа олдог байлаа. | ЯСан хуягаар бүрхсэн түү- ЗахӨШиллал олсон хоёр нөхрийг гаргаж гур- , рэг, хурдан, нүд болоод сонс- Арслангийн зулзагатай арга нийг агаараас шумбан хээргүй яр вуул тэрүүхэндээ будлиу- гол сайтай учир анч нохо- эвээ олохоор тоглоомоо зог- бууж шүүрснээ. ДЭЭШ ХӨӨ- ргүй газарт нисэн буу- лах санаатай “ийш тийш Ам өадь сайн бүхнийг бие- сооно. Олон гөлөг ноолож но- | рэн нисэв. Арван тав орчим нЭдЖлшсарннл гай 23 “чэн сүлжилдэн холхниод өөрөө дээ шингээжээ. цохоос зугтан зулзага модны | метрийн өндөрт хөөрч эвэр эг Сав буугаа с в. Хэ 3 Амьтны хүрээлэнд ирсний мөчирт арай ядан гарна. Зониулан ак-дэйд шин: цаанаа отдог болжээ. Тэг- тээ БҮХ Ханс Хэгвэ өөр. дараа тэд гөлөглөв. Цовоо | Түүнд авирах дадал байхгүй | сэц хавчаа баттай зуух гээд | тэл хэрээ бас анчны арга хүн, амьтны н р царай, сэргэлэн хэдэн гөлөг амархан шүү дээ. Тэвдэхийн эрхэнд алдчихла Өө УУ Й ухааныг аль хэдийнэ мэд- би Й! үүр цар тгорнижээ, Динго гөлөгнүүд өөрт байхгүй дадлыг нэг л дЧ хи Зн ндрөөс ойх чихсэн байлаа Дээд мэр- шинан төрхийг сайтар үүрнийхээ өмнөх талбайд | мэдэхэд гаргасан байна. Го. | ХАВЧЫ шүүрч авахаар түүн- ? . Эр- таньдаг амьтан санжээ. арслангийн зулзага, бамба- «лөгнүүд түүний авирсан мод- | ТЭЙ уралдан өндрөө хассаар гэжлийн хүний арга ухза- Энэ удаа хэрээ «тоонд» рууштай хөгжилтой тогло- | ны ёроолд соотгонон зогслоо. | ДООШЛОВ. Хавч эрчээрээ. Ныг мэдсэн хэрээг дахин тааруухнаа харуулж гэнэ. дог болов. Бамбарууштай тог- Удалгүй арслангийн зул- ойсоор хайрган дээр тор- өөр аргаар буудах санаа Е лохдоо тэд яг д ангуучлаж зага модноос үсрэн буулаа. | хийтэл унасан боловч дун төржээ. Энэ удаад анчин | Гурав хүртэлх тоонд бу- байх мэт авирладаг байлаа. Гөлөгнүүд түүнийг анзаарсан мэт ясан хуяг нь хагарсан- эр анд нөхрийгөө дагуулан. дилсан хэрээ тэгж намнагд- Харж харж эвтэйхэн мөчийг шинжгүй цомцойн сууснаа гүйг Хэрээ гурав дахин гарч дээ. Хоёрын хоёр эр сан санж. тааруулан харайж очоод бам- модны ёроол шиншлэн дээт хөөрч, гурав дахин шүүрэх баруушны чихнээс зуурч га- авирах гэдэг байна. Гэвч түүнд й.Э! зарт унаган ноололдоно. Хүч ийм авьяас заяасангүй учир тээд чадсангү 20-Эс628396 чадал ихтэй бамбарууш эг- юу ч болоогүй юм шиг зул. | НИЙ Хамаг тамир тэнхээг дүү нь хүрээд савраараа ал- | зага, бамбарууштайгаа зэрэг. | Шавхах шиг боллоо. Аманд гадах гэдэг боловч гөлөгнүүд цэн амарч хэвтлээ. Тэд тог орсон олзыг хэлээрээ түл- үүнд өртөхөөргүй байрлалыг лоомондоо ядарчээ. Цөмөөрөө хэх шиг болсон хэрээ агаа- сонгоно. Ноолуулсан бамба- урд хөлөө дэрлэн зүүрмэглэж раас газарт бууж хэсэгхэн рууш уурсан архирч савраа харагдав. Нялх амьтан гэдэг амраад ахин нисч алдсан улам ч иххөдөлгөн таамгаар Нэгэн бодлын гэнэн, өхөөрд- хавчаа шүүрэхээр тэрхэн алгадах гэнэ. Гэвч гөлөгнүүд мөөр, мөртлөө айх «ичихээ» хавьд эргэлдэв түүний уурлахыг мэдмэгцээ мартсан саваагүй амьтан т «зөлр холдов. Нэг хэсэг амьсгаадан ажээ. Тэр дөрөвдөх Удаагаа дахин хошуунаасаа алд- чихлаа, харин энэ удга том дээр унгсан учир хясаа, ясан хуяг хагарчээ. Зунгааралдсан нялцгай авгалдайг тэрхэн зуур шүүрээд өлөн хэрээ өндөр авчээ. Өл залгахын тулд олон 20 хоо хэлцэнэ. Голдуу таван авах--гарын алгаар тосч 1244 2211) удаа орхидог. Энэ наадам тоо авах. Наадахдаа ямар нэг Бөг цэг няслах : бодлоготой холбоотой. Наа- алдаа гаргавал нөгөө хүн наад Наадагчид. тэнцүү тоотой нвнөоөг сэ дагч бүр үнд шагайг таван --. 25-08 БИ тын ла аада! . даа орхино. 8 2 3, шагай авч, бүх шагайгаа нэг 2 Нэг ямаа 50 лан виад дунд хуруун дээрээ до- нь ширдэг дээр тарааж цац- Нэг хонь 30 лан лоовор хуруугаа тавиад, до- а. Морийг мориор, тэмээг Нэг морь 20 лан доовор хуруун дээрээ ядам тэмээгээр гэх мэт ижил иж- Нэг тэмээ 10 лан болно. хуруугаа тавьж эрхий хуруу. дээр нь нясална. “Алдахгүй Таван удаа орхиход эдгээр гаа сайн тэнийлгэж, энэ дун- нясалж чадвал хичнээн ч ша- мал буусны тоогоор ланг иэ- Дуур тавсн шагайгаа нэг нэ- гай авч болно. Оносон шагайг мэн бодно. Хэн түрүүлж 1000 гэзэр нь хүчтэй шидэж гарга- нясалсан гараараа авахгүй, лантай болсон нь хожно. Ор- на. гар солихгүй, нясалгаа солих- хиход амар буудаг уэнь шав Тавгршаах--дээр байгаа гүй. лангаар бодсон болол шагайг шүүрч авах Бөг цэг няслахад нясалсаи Хөвсгөлийн Бүрэнтогтоход Хонгордоох--бурдай (хөө шагайг авахдаа бусад ша- ийн нааддаг бол, ТосонцэнгэлД хуяг) хаяж ШидЭХийГ Хэлж 2 гайнд гараа өчүүхэн төдий дөрвөн шагайг арван удаа оР- буй буриад үг. Энэ наадмаар хүргэхийг хөндөх, нэг шагай хиж наадахдаа морь 40, тэмээ: Хэнтий аймагт их нааддаг, няслах гэснээ бслиод өөр ша- 60. хонь 20, ямааг 10 лан- гай няслахыг . зангах гэдэг. гаар бодож нааддаг. Алтан. Хоёр хонийг няслах гэхэд өөр шагай дунд нь байвал нэг хо- Хонгордоож хумбарай нийг эрхий хуруундаа наал- д дуулан тээж нөгөө хоньд хүр- цохоо ярьж тохирно. Хүүх- Тэмээ, ямаа холилдож буусан наадах Гурв.н ш.Оснөш"-д ХэдЭН Ч гаж, чадвал ОиОСОНД ТООЦНО. дүүд ээлжээр дөрвөн шагай бол тэмээ, ямааг кооэс, мын 5 хүүхэд наадаж болно. Хэдэн Бүх шагайг наадагчид авч орхино, Хамгийн их тоо нь на. Дан морь буусан й Таван таван шагайгаар тоог.Ор холжилцохоо ярьж дуусвал дараа ээлжиндээ хам- найм. Дөрвөн бэрх буувал рины тоогоор өөрийн шахаж. Тэваршааж тоглоё тогтоно. гийн цөөн шагайтай хүний ша- найман тоо. Дөрвөн нжил мал нэмнэ. Морь, тэмээ холилд/ Хорь хорин шагайгаар гайн тоогоор шагайгаа нНий- буувал «налуу дөрөв» гэж буувад «буруу сонор» гээд Хонгордоож наадья гэж 3 Ямаа йгүй Хоё агийн хүн наадна. Хэрэв 1 тэмээ, 2 ямаа лүүлэн тоглоно. | Шагайгү дөрвөн тоонд авдаг. оёр, дара Бэ бай- хэлээд хоёр хүүхэд наадна. Ч5Д болсон нь наадмаас хасагд- коёроороо ижил мал буувал өөрийн шагайг нэмсээр б Ч, Дээмээрр1 хиээ, саар хэн олон шагайтай нь єгод хоёр» гэж хоёр тоонд гаад дуусвал «эрхий 54:42 Бан Таван шагай тарааж тавиад 3 морь хожио. авна.. Наадагчдын авсан тоо нэмлээ» гээд шагайгаа орхө 53 нэг шагай өөд нь шидэж, нэг 2 хонь Ч шэн, , Нар зөв тойрон иаадмын тэнцэж байвал «айл буулаа» байна. Нэг тэмээ, Өс ЭЭ шагай аван (самбаатай хөд- 2 морь 1хонь : журмаар наадна. гэдэг. Тогтоосон тоонд эхэлж буувал хУлалДАЖДЛаЛан х р. "ЛӨН хэдэн ч шагайгавч болно. 227... буувал «нэг боллоо» Бөг цэг буюу шагай нясла- хүрсэн нь хожно. морь хоёрыг андуурч гар хү гтэй) гэж 1 тоонд авна. Хонь тэ- С й ихэнх нутагт ийн сэн хүн шагайнаасаа тэр тоО- Олныг авбал өөрт хэрэ хыг манай ихэнх иута й Ү Н гай н шагайг тосоц авч мээ, морь ямаа, тэмээ морь, нэрлэдэг бол Увсад «шаа | Дөрвөн шагайгаар ийнхүү гоор цэмэх болдог. Нэг цига ӨӨХ Б211-0- Нийсггхгэ дийн, хурд! Зиннэ хонь хохо Э няслах», Өвөрхангайн Бог- наадахыг «жомбороо хаях», үлдвэд онх болгон тавиад нааддаг. буун тоонД”авахгүй. дод «цэг няслах», Өлзийтөд «жомбороо орхих», «Хомбо- мээ буулгана. 16 8 хи хөлиилнснагий 4, «ияцандах», Баянхонгорын роо хаях», «хомпороо хаях» Ингэж наадсаар нэг нь ыэ гүй, эцэст нь тав Энэ наадмыг Сүхбаатарын й Баянговьд «шаа жогох», «Ар- гэж нутаг нутагт янз янзаар шагайг бүгдийг нь авч хожио. гаа авна. Асгатайд «алтан хумбарай», хангайн Өгийд «нясамдах», нэрлэдэг. Ингэж наадсаны дараа та- «бөмбөр хаях», Булганы Цэнт Сүхбаатарт «шагай харвах» Мянган лан ца шагайгаа хоёр, хоёроор галд «омбороо х ХЭйбэрэн 8 500 БЭЖ ХЭЛДЭГ. Цэг, түүх ТЭВНР мын арц л нгийг хинээ нээх «Хомбороо нь шидээд доор яваа ша ТилтшА1) 2Комбороо хаях Дөрвон хүүхэд наадна. Хүү- орхих цэвчиж, дээр яваа шагайг хаях». Хохцоро Дивн ээлж, хэд бүрд дөрвөн шагай байна. 5 бол. тосч авна. Цавчиж авах-- тоход « Я ий- Хэдэн ч хүүхэд наадаж Б. САРАНТУЯА Х нэг, нэг шагай и! Д: / Е а авах, тосч Хоёроос дөрвөн хүүхэд Хүн бүр УЗНУЬ хүн хэдэн удаа орхин- шууд самардаж наадна, Хэдэн тоогоор хожид». лүүлж цэг ць эхлэн орхино. но. Нэг ? . Арван хоёр наст ! Люк Болдиун Генри . ахындаа ирж зусчээ. Ахыих нь биш дээр зэр хац горхины эрэг ЙХ бөгөөд тэдний тэлдээ мод бэлтгэл! байдаг ажээ. Люк Болд эцгийгээ амьсгал хад: -- Ахынхаа замаар зам- наж, яг л ах шигээ хүн болно гэж хэлсэн нь зун- жингаа санаа сэтгэлээс нь гарсангүй. Нэгэнт танта- рагласан болохоор ахын хаа алхаж гишгэх, аа- шилж загнахыг алдалгүй ажигладаг байлаа. Генри ах нь мод бэлт- гэлийн бяцхан заводын дар- га хийдэг, нуруу өндөр, бие лагс, жин нэгэн зуун кг-аас багагүй татах хүн ажээ. Нар “салхинд ган- даж онгосон, улаан тоосго шиг царайтай нэгэн билээ. Харахад хүдэр чийрэг бо- ловч биегүй болсон юм | санж, Ууц нуруу, хүзүү сээрзэр нь байнга өвдөж, эмч нарыг сандартана. Ахынхаа талаар Люкийн хамгийн анх ажиглаж мэд- сэн юм бол хүн бүр түү- нийг хүндэтгэдэг юм байж. Мод бэлтгэлийнхэн түүн- ТЭЙ ярихдаа, ярнаг нь ямагт хичээнгүйлэн сон- сож, анхаарч авна. Түү ний эхнэр Хелен гэгч дэл- гэр сэтгэлтэй, эгэл жи рийн, бүдүүн хүүхэн жаал- хүүд заримдаа сургаал айлдахдаа «Чи энэ Генри ах шигээ л хүн бол, хичзэж үз! Юм юманд хүртээлтэй, хүн бүртэй нийцтэй, айдаа мөн ч гайхалтай хүн шүү. Юм юманд ухаалат хандз: на ямар ч юмыг уужуу тайван хийнэ» гэдэг билээ. Люк энд зүссэн дүнз. бөөн үртэсний давирхай ханхалсан сайхан үнэрт болж Генри ахыгаа дагаж явдаг юм биш. Ажилчид- тайгаа бат хатуу итгэлтэй өнгө аясаар ярилцдат ахын: хаа занд татагджээ. Генри заримдаа модон дунд түр саатан зогсож, Люнт энэ тэр модны тө- рел зүйлийг ялган салгаж тайлбарлана. «Ер нь юм- ны мөн чанар, уг шин: жийг мэдэхийг Ямагт хи- чээх хэрэгтэй. Ингэж чад сан цагт чи юу ашигтай, юу ашиггүйг мэдэх болно. Хэн ч чамайг хуурч мэх- лэн молигодож чадахгүй» тэж сургана. “Бага ч гэсэн ашигтай юмыг амжуулж байгаагаа ах нь Люкт таүүлнэ, Люк Ч түүний үги сонсож тунгаан бодно. «Юу нь ашигтай, юу нь. ашитгүй, алийг нь авч, алийг нь хая: хаа ингэж сайн мэддэг хүн манай ахаас өөр ганц ч болохноо байдаг болов уу?» гэж бодно. Гэрээсээ хоёр мод хэр- тэй газар хот руу сур туульдаа явж байг гэж Генри ах нь дүүдээ сайхан унадаг дугуй авч өглөөд. чухамдаа тийм -Ду- гуй хэрэгтэй байлаа. Люкт бас сайхан хувцас хэрэг: тэй юм байна гэдгийг ч ах нь мэджээ. Генри: ах тэр зуурын хэрэгцээнд Хеленд хэдэн төгрөг хэрэгтэй, ямар бараа, ямар үнэтэй, хув- цас хунар угаадганд өгөхөд хэдэн төгрөт төлөх зэргийг бүгдийг нь ганц мөнгөний аас: эглэл лааснаас. салгадаггүй тэм: й ийн хар ЁК дэглэж байгааг Люк мэд- нэ. Люк ажил хэрэгч ча- нараараа хүл бүхний хайр хүндэтгэлийг татсан хүн болохоор шийдлээ. Гэтэл Генри ахынхаа ажил явд- лыг алдалгүй дагаж түү- нээс суралцаж чадахгүй нь мэдээж билээ. Люк, ахыгаа харахаар л аав нь санаанд орно, аа- выгаа санахаар бүр ч ган- цаардана. Тэгээд энэ мод бэлтгэлийнхний дэргэд байж сэтгэлээ сэмхэн тайт- гаруулах арга олжээ. Өрөө- сөн нүд нь сохор, зүүн хойд хөл нь суунга гишгэ- дэг арван нэгэн настай Дэн нэртэй шотланд овчар- кийг гараасаа салгахгүй да- ОРЛИ гуулж, хань хийдэг болов. Дэн тэрхэн дороо зоолж таргалаад алхаа гишгээ нь Ч удаашраад иржээ. Люкт их дасчээ, Түүний ганц нүд, үс нь хуван шар өн: гөтэй. Люкийг өглөө хи- чээлд явахад хөгшин ь» хой нь хагас мод хэртэй газар гаргаж өгөөд өдөр ирэхэд нь хаалган дээрээ тосно. Заримдаа хоёулаа тээр- мийн хиймэл цөөрмийн дэргэд тоглоно. Эсвэл го- лын эрэг дагав нуур руу явна. Люк нохойтойгоо яваа цагт ганцаардана гэж хэ- зээ ч үгүй. Голын эрэгт тэдний дзэр нь дээрэм хийж тоглодог хуучин муу сэлүүрт завь байх. Люк нохойгоо дагуулж хоёу- лаа энэ «хөлөг онгоц» дзэр далайн дээрэм хийж тоглодог юм. Люк ахмад Дэндээ ту- шаал өгнө, нохой нь үү- нийг зөнгөөрөө ойлгож -байгаа бололтой хуван шар нүдээ гялалзуулан сүүлээ шарвагануулна. Нү-, дийг нь харвал ухаантай бөгөөд ззэндээ үнэнчийн шинж яах аргагүй МЭэдэг- дэнэ, Дараа нь тэд голын Нө- гөө зэрэгт гарч, бутанд орж бар агнаж тоглоно. Хөгшин нохой 29 үрэнд даан хөдөлгөөнтэ - 29 болохоороо олигтой ангуучилж яахин чадах билээ. Генри туулайнд явахдаа ч ямар Түүнийг улах биш. с Хоёр найз бутнаас га4- раад голын эргийн чийг- лэг зүлгэн дээр хэвтэх- дээ хоёр биедээ их л дас- санаа мэдэрнэ. Люкийг юм. хэлэхэд (үнэнээсээ Ну- хацтай хэлнэ) нохой НЬ ойлгож, ганц нүдээрээ инээж байх шиг санагда- на. Люк зүлгэн дээр хэВ- таж байхдаа Генри ах, Хелен эгч хоёртоо яриа» гүй юмаа л нохойдоо яри- на. Хэргийн гол Нь Чухал чухал юмаа нохойдоо ярь- санд байгаа Юм бишээ. Хамгийн гол нь амьд бай- сансан бол ээж аавдаа ярих байснаа л ярьсан хэ- рэг. Би хоолоо ИА- сэнийхээ дараа Энэ хоёр толгодоос бууж, |Кэмпии гуайнд очно, тэгээд ЦУГ ! г нь тууж 874229 -281ин Ина. Өвгөн үүнд Нь баярлана. Түүгээр ч Ёл рахгүй жаалхүү, ХӨГ ДЭЛХИЙН ХҮҮХДИЙН ШИЛДЭГ ЗОХИОЛЫН САНГААС япашлнсиыоосолслолглнитилжиНЫ нохой хоёр үнээнүүдийг тойрч гүйхийг харах дур- тай. 1Каал хүү ингэх гүй- хөз хадан уулсын уудам бэлээр морь унан давхиж яваа мэтээр төсөөлдөг бо- лолтой, Генри ах нь нохойг Нь нэг их тоохгүй. Харин нэг удаа саравчин дээр гарч явж, түүнд бүдрээд тол- гой сэгсрэн байж, их л бодлогошрон, -- Хөөрхий минь, өтөлж дээ өтөлж, Одоо хэнд ч ЁНИ ӨЛ" КаллАгэн (КанАд) Сөгүүллэг): Янжуур асааж зуугаад том гараа өвдөг Дээрээ зөрүүлж тавиад сандалтай- гаа урагш хойш ганхав. Тэгснээ хөмсөг атируулан нохой руугаа Муухай хар- лаа. Нэг л тусгүй юм хийх нь илт болоод явчих шиг боллоо. -- Ах аа! Та яах Нь вэ? гэж Люк ууртай асуув. -- Наад муу чинь бүр юу ч үзэхээ больж! -- Үгүй ээ! Ах аа, сая юм үздэггүй талаараа тань руу эргэж хөлөө (да- руулчихлаа шүү дээ. Тэр- нэзс биш, нөгөө нүд нь зүгээр... -- Хазах шүд ч үгүй болж! гээд Генри ах нь хэрэггүй амьтан болж. Идэж унтаад л, хүний хөлд тээглээд байх болж дээ гэв. : Нэг удаа (зуны -амрал- таар нэг ням гаригт) гэр бүлээрээ: сүмд очиж ирээд үдийн ундаа уусны дараа бүгд л нохойныхоо унтаж байсан саравчин дээр га- рав. Люк саравчны дээв- рийг тогтоосон багана на- лан саравчны шатан дээр суулаа. Геири ганхуур сан- дал дээр, Хелен дүүжин орон дээр суулаа. Люк но- хойг нүд салгахгүй шир- тэж шатны довжоог гурав алгадав, Нохойд дохио өг- сөн хэрэг байж, Нохой ч толгойгоо залхуутайяа өр-”" гөснөө аажуухан босч сүү- лээ шарвагануулах аядаад дохиог чинь сонслоо ГЭСЭН шиг саравчны нөгөө булан- гаас Люкдээр ирэв. Гэх- дээ нохойн нойр бүрэн сэргээгүй байжээ. Гантай нүд нь ганхуур сандалд суусан Геирийн талд таар- чээ. Хажуугаар нь гарах- даа орь дуу тавин гаслаад булан тойроод явчихав. Зүүн хөлийнхөө тавхайг сандлын хөлөнд даруулсан юм байж, Буланд Очоод зогсчихлоо, араасаа ирж яваа Люкийн хөлийн ЧИ- мээг дуулжээ, Люкийг гар хүрэхтэй зэрэг тайвшраад уучлал гуйх мэт гарыг нь долоов. “-- ЛЮюК, наад муу. НО- хойгоо аваад ир гэж Ген- ри ширүүн зандрав. Аваад ирэхээр нь Генри толгой , охиж, 3 -- Баярлалаа, Люк ээ! гэв. ”- дүүгийнхээ үгийг анхаар- сангүй. Дүүжин ор луу эргэж, эхнэрээ дуудан, -- Хелен, нааш ир, ярих юм байна гэлээ. Эхнэрээ босч, хүрч ирэ- хэд тэрбээр, 5 -- Хеёлен, би ойрдоо энэ муу нохойгоо яая даа гэж бодох боллоо. Нэг Нүд нь таг сохор, нөгөө нь б4- раг юм үзэхээ больжээ.. Бас зөцөж гүйцэж. Сая л сүмзэс ирэхэд хуцахгүй байгааг нь харахгүй юу! гэв. -- Нээрэн тийм шүү, сая хуцаагүй. -- Одоо ч орон гэрээ "ийм нохойгодр сахиулаад ч нэмэргүй зэ! Хөөрхий минь дээ, би бас ерөвдөед байх юм! -- Орон гэр сахнулах нь бүү хэл анд авч яваад Ч нэмэргүй болсон шүү дээ. Тэгээд ч сүүлийн үед идэж. уух нь дийлдэхээ байгаад байгааг чи Аажиг- ласан уу? -- Идэж уух нь ихсээ ч үгүй, багасаа ч үгүй Л дээ. -- Ийм хоолны саваар яах.вэ, “бөөн гарлага... “Энийг л нэг тийш Ньбол- гоё, 1 -- Ер нь тэжээсэн ио- хойгоо гэрээсээ зайлуула- хад амаргүй л гэлцдэг дээ, " инь, 8 Ён энэ талаар бод- соон, Зарим нь ерөвсөө буудчихвал шулуун бай- даг гэлцэх юм. їэгэл сум- ны бараа хараагүй бараг жил болох гэж байдаг. Хор өгөхөөр зовж үхэх юм даа. Харин усанд үй» вэл хамгийн амар юм биш Үү, нэг их цаг зав гарз- дахгүй. Би мод бэлтгэ. лийнхнээс хэц нэгтэй нь ярья, тэгзэд үзье. Люк нохой руугаа ухас- хийн хүзүүгаэр нь тэвэрч, --. Генрих ах аа| Энэ чинь их сайн нохой шүү дээ. Ямар гэж санана. Та мэдэхгүй байна. -- Наадах чинь харах нүд, хазах шүдгүй хөгшин нохой шүү дээ, хүү минь. Сайн ч бай, муу ч бай тэ- жээсэн нохой нэг л өдөр ар- га буюу гэрээс холдох цаг- тай. Ер нь тэгээд ухаалаг, хашир үзэх хэрэгтэй. Би чамд гөлөг олж өгнө. їїЇїн- жигхэн, хөөрхөн” ухаалаг, зарлага үрлэг багатай гө- лог авч өгнө, гөлөг чинь чамтай л хамт өсчихнө шүү! -- Би гөлөг авахгүй гаж Люк орилов. Нохой нь түүнийг тойрон гүйж хуцлаа. Тэгснээ урт ягаан хэлээрээ Люкийн ши- лэн хүзүүг долоов. Хелен нөхрийнхөө харцыг ажиглаж мэдээд хуруугаа аман дээрээ тавьж, -- Манай Дэн шиг хөг- шин нохойнууд үхэх газраа эрж бут сөөг рүү гүйлддэг юм гэдэг шүү Генри! гэв. -- Яг үнэн, тэгдэг юм гэдэг. Манай Дэн ч өчиг- “-дөр бас алга болоотохсон би тэгэхээр нь бас үүнийг бодож байлаа гэж Генри эхнэрийнхээ хэлснийг уу- хайн тас шүүрэн авав. Генри эвшээлээ, одоо хар- вал нохойны тухай бодлоо мартчихав уу гэлтэй. Ахынхаа араншинг мэд- дэг болохоороо Люк сэтгэл түгшээд болдоггүй. Генри энэ нохойг тэжээгээд дДэ- мий, одоохон үгүй хийел гэж шийдсэн бол ямар нэ- гэн уяхан хүний уран ар- га мэхэнд орж, шийдвэрэв- сээ няцаж, нэр нүүрээ ба- рах хүн биш гэдгийг Люк мэдэж байлаа. Тэгээд чєер нь Генри ахынхаа сэтгэ- лийг уярааж чадахгүй гэд- гээ ойлголоо, Харин нуу- чихаад Геирид мэдэгдэхгүй хооллоод байя гэж бодон Маргааш нь үдийн алдад Генри мод бэлтгэлийнхний тэндээс өвгөн ажилчин Нар- терийг дагуулан ирж яваа харагдав. Картер гэж жар орчим насны, бараан 1ца- райтай, бөгтөр нуруутай. ухаан мохоо. буурал са- халтай хүн билээ. Тэр аж- лын цэнхэр өнгийн халхгар өмд, цэнхэр цамц өмсчээ. Генри янжуур өгөхөд өв- гөн Түүнийг аваад халаа- сандаа хийж байгаа харагд- лаа. Генри түүнд хэзээ Ч янжуур өгч байгаагүй. ян- жуур өгөх нь байтугай хүн гэж тоож харж байгаагүйг Люк андахгүй. Үдийн хоолны дараа Гсн- ри-ах нь Люкийг хот руу дугуйгаар янжуурт явуул- лаа. 27 -- Би Дэнийг дагуулаад явья. . . -- Хэрэггүй, хүү ЄЭЕ| тэрүүгээр яах нь вэ орхи! Тирахтал дДагуулбал чи өнөөдөр, ирэхгүй, өдөр- жингийн ажил болно. Бу- шуухан янжуур аваад ир! За алив, явж үз! гэж Генри хэлэв. Намайг холдуулах гэж байна гїж бараг сэжиглэ- мээргүй тийм энгүүн хэл- лээ. Ахынхаа хэлснийг үг «дуугүй биелүүлэхээс өөр аргагүй боллоо. Люк дДу- гуйгаараа хотын замд ний- лэхээр голын эргийн жЯ- мээр нэлээд явсан хойно «опгон Картерт Генри ах нь янжуур өгч байгаа» зу. раг нүдэнд нь үзэгдээд бол- доггүй. Үргэлжлэл нь УШ нүүрт 1 Минии шитгсолэглежсэвжи лвлжлЛЛЫЖЭЖ | 2 ами онж) сац үсэвввлгл сэвпын: (ввклы ив бам, гяяина үнэ пи сивЦлЫНЫ 08:1 (БэнН) ОИВНЫН О8ж) ёл) шив, с7ТЕШ) (ти ? 3 5 Люкийн сэтгэл түгшлээ. Дугуйгаа тооромсогхон буу- гаад нар дэвссэн дардан зам дээр бодол болон зог- сов. Өвгөн Картер бол яа. Хазс ч буцахгүй хүйтэн сэт- гэлтэй хүн. Нохойг өрөв- ДӨХ ч гэж байхгүй л дээ. Чэгэхээр нохойг минь яах ч Үгүй гэдгийг лавтайяа мэ- ” дэхээс нааш хот орж ча- дахгүй байлаа, "байн долоож байна. “Хү- зүүнд нь оосор зүүжээ. Энэ бүхэн Люкт хар дарсан зүүд мэт санагдав. Гэтэл энэ ДҮР зургийн баатрууд цөм амар- лингуй тайван, тэр байту- гай тамхины утаа нь хүр- тэл агаарт дэндүү удаан замхарч байжээ. «Дэн хур- дан наашаа үсэр, сэлээд ир!» гэж Люкийг хашгира- хад нохой ч ус руу үсэр- лээ. Өвгөний өрөөсөн гар ус «руу Орохыг Люк харав, Ч гэвхЦлнэн ни) шинин (виа: тийн) Пин рхиини 4эни(-(88, (хийл мана | эхин Л1 байн нөгөө тал дахь ахынх нь байшин харагдаж бай- лаа. Люк замын хажуугийн хонхорт дугуйгаа орхиод буцлаа. хиүтллэхэд Дэнд дуулдахаар ойртох хэрэг- тэй байлаа. Гэрээсээ тавиад метрийн зайтай зогсоод шү- гэлдлээ, ойр хавь нохойны бараа харагдсангүй, Бай- шингийн өмнө унтаж бай- маар юм, эсвэл мод бэлт-. гэлийнхэн рүү явчихав уу? Аяархан шүгэлдсэн бо- лохоор хөрөөний хяханасан ДУУНД Дуулахгүй байж ч мэднэ. Люк хэсэг зуур яах учраа олохгүй тээнэгэлз- сэнээ хотын зам зөрөг хоё- рын бэлчир лүү буцахаа шийдэв. Тэнд очоод дугуй-. гаа орхиж, өндөр өвсөнд нуугдаж явсаар гэртээ 24 ч ойртож болох ажээ. Эн- дээс байшингийн урд тал, мод бэлтгэлийн заводыг далдаас ажиглаж болно, Зөргөөр зуугаад метр яваад Генри ахынхаа бай- шин руу огцом эргэсэн гд- лын тохойд гарч ирлээ. Зүрх нь түг түг цохилоход хөшсөн юм шиг зогтусав, Голын хамгийн гүнзгий хэ- сэгт цэг муу хуучин завь дайвалзан хөвж, дээр нь өвгөн Нартер нохойг нь суулган авч яваа үзэгдэв. . Хөх хувцастай тамхи та- таж яваа нь дүрээрээ бай- лаа, Нохой дэргэд нь ихл таатай оцойд суужээ, Өв- төнд эрхэлж гарыг нь байн --14140 : Эй 1.2 1 / Гэх эий нээнэ: 7 14. 5 ЛЭ ТЭЭ” ”РЛЛРЛЭЭЛЛЛРЛАЭ Зогссон газраас нь тал- Хүнд чулуу уясан оосрын Үзүүр түүний гарт байжээ. -- Байг, хүүе бай! Би “ танаас гуйж байна шүү дээ, битгий л дээ! гэж Люк хаш- гирлаа. Люк оройтжээ. Гуалин зүсэж байгаа олон том хөрөөний хяхтнан чахрах Дуунд өвгөн түүнийг дуул- сангүй. Чулууг нэгэнт усанд хаяжээ. Картер нэг л юм- наас айсан бололтой. эрэг рүү хэсэг гөлөрч байснаа гэнэт толгойгоо гудайлгав. Тэгээд сүүлд нь эргийн зүг хурдан хурдан сэлүүрдлээ. Люк нохойгоо харав. Но- хой нь гүехэн газар руу тэмүүлж байх шиг харагд санаа төдхөн хойд хоёр хөл нь уснаас ДЭЭШ гОозолзоН гарч ирээд дахин доош орж бараа тасрав. 7Каал хүү түүнийг харан хамар нь шархирч, нулимс ,нь урсан, чичирч, зогсохдоо мод бэлт- гэлийнхний ойролцоо бус- дын нүднээс-далд шавай- гаа ханатал сэтгэлээ сэр- гээж байсан тэр аз жарга- лыг нь хүмүүс хулгайлчих- лаа гэдгийг мэдрэв. Но- хой живж байхыг хараад энэ явдал бүр эртнээс зэх- сэн ёсоор боллоо гэдгийг жаалхүү гадарлав. Тэгээд халаасаа тэмтчин байж, бяцхан тонгорог гаргаж тэ- нийлгээд өвгөн Картерийг шалавхан нүднээс далд гэж харааж зүхэн амандаа үг- лэж шаахайгаа тайлж чу. луудав. Өвгөн минут хүрэхтай үгүйтэйн зуур голын цаад эрэгт хүрч буугаад гэмт хүний зангаар гэлбэлЛзэн алхав, 7Каал хүүг араасаа хөөж явна гэж айсан болол- той сандчин зугтжээ. Люк хөөрхий нохойны- хоо живсэн газраас нүд сал- галгүй ширтэн зогслоо. Өв» гөНий бараа далд ормогц эрэг рүү бууж, ус руу үс- рэн орлоо. Чөргөр туран- хай, хүүгийн хоёр нүдэнд хорсол жигшил буцалжээ, Усны гүн рүү зүтгэлээ. Тон- госхийн доош орж сэллээ. Хоёр нүд нь усны зэгэл но- ГООон ӨНГӨНД Дасаж, голын ёроолын элс, чулуу ялгарч байна. , Чулуунд уяатай нохойн сүүдэр харуутаагжаал хүү- гийн зүрх палхийгээд Яв» чихлаа. Оосрыг нь хутгаа- раа тас дарлаа, дийлсэн- гүй, усны урсгалд тийм амар болдоггүй юм байна. Оосрыг нь зүүн гараараа шүүрч аваад огтоллоо, Но- хой гэнэт усан дээр хөвж гарч ирлээ. Араас нь жаал- хүүгийн толгой шовсхийлээ эрбээр агаар шунаглан сорсноо, нохойн оосроос богинохон бариад ус. самар- дан зүтгэлээ. Гүнзгий ус- наас мөн ч хурдан гарч, төдхөн хөл нь голын ёроо- лын элс хайрганд хүрэв. Нохойгоо татлаа. Үхсэн юм шиг хөдөлгөөнгүй хэв- тээд их ч хүнд байна, жаал- хүү алхах бүрдээ бүдчин эрэг өөд зүтгэлээ. Эрэг дээр татаж гаргаад нохойгоо бүлээцүүлэх гэж эВхи дээр. тэврэн хэвтэв. Нохой.нүдээ аньсан хэвээр, хөдлөхгүй хэвтэнэ. Люк номноос уншсанаа гэнэт саналаа. Усанд үйсэн хүний залгисан усыг шахаж гар- гаад амийг нь аварсан ту- хай уншиж байжээ. Сө- хөрч суугаад нохойныхоо өехийг дээш харуулж, өвд- гөөрөө хавчаад хоёр бөөр- нөөс нь гэдсийг нь шахав. -- Дэн минь, өндөр наст минь! гэж амандаа бувтнав. Нохойны хамар амаар баа- хан ус гоожлоо, жаал хүү- тийн сэтгэл догдлон аман- даа үглэв. -о- Дэн минь чи үхэж болохгүй шүү! Болохгүй, огт болохгүй. Би чамайг үхүүлэхгүй! 1 Люк дахиад л тонголзон нохойныхоо гэдсийг шахаж гарав. Амнаас нь ус гар- саар л байна. Тэгтэл нохой гэнэт хөдлөх шиг болов. -- Уухай даа, Дэн, чи амьд байна. Үхэж болох- гүй. Уухай даа, алив сэргэ, сэргэ гэж шивнэв. Тэгтэл Дэн гэнэт хахаж цацан гудчиж, хүзүү тол- гойгоо цахалж, нүдээ нээ- лээ. 27Каал хүү нохой хоёр бие биеэ харав. Тэгтэл но- хой хүчлэн босох гэжзүт- гэлэв. Тэгж, тэгж,нэг. юм босоод тэнчигнэн зогслоо, “Биеэ шилгээж, толгойгоо өргөн жаал хүүг харснаа улаан: хэлээрээ хацрыг нь зөөлөн долоолоо. Дэн, хэвт хэвт! гэж Люк хэлэв. Нохой ч жаалхүүгийн хажууд хэвтээд өгөв. Люк нүдээ анин, нохойн нойтон биенд нүүрээ наалаа, Гар хөлөө чичирч байгаагийн учрыг мэдсэнгүй, Хамаг сандрал түгшүүр өнгөрч, бүх том сайн тийшээ эргэ- лээ. -- Хэвт, Дэн хэвт! гэж хүү зөөлөн дуугарав. Люк зөрөг хүрч хувцсаа аваад нохой дээрээ ирж хувцас: лав, -- Дэн минь эндээс зайлья, Энд байж болохгүй боллоо. Энэ өндөр өвснөөс ж.ДАЦ 5 аалаж22 -аны ан гал «вЦй. тарч болохгүй шүү, Яявц- гаая! гэж хүү хэлэв. Өн- дөр ургасан өвсөн дундуур явсаар хувцсаа тайлсан газраасаа далан таван метр орчим холдоод тэр хоёр зогслоо. Амьсгаагаа дарж байтал, -- Люк| Люк| Нааш ирээ, нааш ир! гэх эгчийн нь дуу дуулдлаа. Дэн чимээгүй! гэж хүү шивнэв. Хэсэг байз- натал «Люк ээ, Люк ээ!» гэж Генри ах нь дуудаад зөргөөр наашаа уруудан ирж яваа харагдлаа. Да- хнад хартал лаглагар бү- дүүн хүн ташаагаа тулан зогсож үзэгдэв. | Тэрбээр Люк, Дэн хоёрыг хэсэг харж байгаад буцаад алх- чихлаа, Жаалхүү Генри ахынх нь шилэн хүзүү наранд гялалзахыг араас нь харан нохойгоо үхлээс аварч, муу санаа, хорон сэтгэлийг ялсандаа эрэм- шин баярлаж хэвтлээ. Но- хойгоо аварсныг өршөөдөг юмаа гэхэд ахынхаа (1ө- лөвлөгөөг тасалдуулсны бурууг хүлээж таарна гэд- гийг ойлгож байлаа. ГёН- рин мод бэлтгэлийн Заво- ДОД мөнгө дэмий үрэх хэ- рэггүй гэж үзсэн бүхнээсээ яаж л хөндийрч салсан бэ, хэд хоногийн дараа нохой- ноосоо мөн л тийм аргаар салахаар шийджээ, , 1Каалхүү гэдэргээ эр- гэж тэнгэр ширтэн хэвт- лээ. "Тэнгэр дэх үүл бараг нүүхгүй, үл хөдлөх ажээ. Люкийн сэтгэл хэрдхийн цочив. Одоо тэр гэртээ эргэж очиж чадахгүй мо- Донд Орж нохойгоо нуу- гаад сэмхэн хооллоод байж чадахгүй болжээ. Юу ч болсон Дэнийг модонд уяж орхихгүй бол гүйгээд харь- чихна. -- За Дэн минь бид хоёр ингээд орох орон, оочих аягагүй боллоо»доо! гэж хүү нохойдоо гуниг- тайяа шивнэв. Дэн энэ үед толгой дээ- гүүрээ эргэлдэх эрвээхэйг харж хэвтлээ. Люк то- хойлдон өндийж, атган өв- сийг яраад Генрийн бай- шингийн буланг харав. Дараа нь нөгөө тийшээ эргэж, тэртээд мэлтийх нуурын зүг харав, Тэгс- нээ санаа алдаад дахнад л хэвтлээ. Мод бэлтгэ- лийнхний хөрөө дуу намж- тал хоёулаа хэвтсээр Л банв- -- Дэн минь хоёулаа одоо энд байж болохгүй ээ. Эндээс шалавхан зай- лах хэрэгтэй. Доошоо хэвт, газар бүр сайн наалдаад хэвт гэж хүү хэлэв. | | Тэр хоёр өвсөн дундуур мөлхсөөр гэрээс холдлоо. Гэрийн бараа Далдарсан хойно Люк босож гүйгээд хот ордог хайрган замд хүрлээ. 4 Дэн, Люкийн өмнө орон гүйж явахдаа, Чи яагаад хоцроод нэг л ядрангуй хөлөө чирч, уруу царай- лаад явна гэж асуух мэт байн байн эргэн Харах ажээ. -- Хоёр хөл сөхөрчих гээд явж болохгүй байна. Би чамайг хаана НууХаа Ч мэдэхгүй байна гэж но- хойдоо тайлбарлав. Гадуур нь гарахад өвгөн Кемп тагтан дээрээ. сууж байлаа. Люк зогтусав, Өв- гөн уг нь энэ хоёрт хэзээ- ний хайртай, Люк нохойгоо дагуулан оройд үхрийг нь хурааж өсөхөд их дуртай --1-1--2-01-5-т-2-----ш“--------..... х. Д. Сүхб: баатарын йэрэмжит Улсын хэвлэлийн Мойбунахах хэвлэв. яв----ийй----э су. -мшалагшаад... Удаа иддэг юм. -чинь чамд би их баярла- сан Дэн ч өвгөн, жаал хүү хоёртой дандаа хамт явна, Люк өвгөнийг харж байс- наа, сэтгэл түгшсэн янз- тай: -- Дэн минь би ганц энэ өвгөнд л найдаж бай- на, Чамайг хэрэгтэй хэрэг- гүй гэж хэл ам татлахгүй байвал мөн сайнсан, За явцгаая гэж нохойдоо хэ- лэв. Люк хаалгыг нь нээгээд орлоо, гэвч айж эмээж бай- гаа гэж жигтэйхэн, бас энэ удаа өөрийнхөө өчүүхнийг мэдрэв. «За хүү сайн байна уу. Явдал учир юутай ирэв гэж хар хүрэн цамцтай чөргөр туранхай өвгөн таг- тан, дээрээсээ “асуулаа, Бавгар буурал сахалтай, нэлдээ үрчлээтсэн нүүртэй, хөгжилтэй найрсаг харцтай хүн билээ, -- Немп гуай би таньтай нэг юм яримаар байна, бо- лох уу? гэж Люк асуув. -- Бололгүй яахав, алив хэл хэл! -- Дэнийн ло талаар ярих гэсэн юм. Энэ бол тайхамшигтай сайн нохой ГЭДГИЙГ Та надаас доргүй мэдэж байгаа. Та үүнийг гаднаа байлгаж тэжээхгүй юу? л гэж гуйх гэсэн юм. -- Яаж байгаа нь тэр билээ хүү минь? Юу л даа,, гэж жаал хүү хэлэх үгээ олж ядан түгдрэн, -- Муу хөгшин нохой тэртээ байлгалаа гэж ах намайг загнаад байгаа юм гэж яриагаа эхлэв, Уруу- лаа өмөлзүүлэн байж бүх үйл явдлыг нэгд нэгэнгүй дуржигнуулав, -- За тийм байж! гэж хэлээд өвгөн Немп босч, шат руу очоод тэр дороо довжоон дээр суучихав, Нохойн толгойг илж байна. с -- Дэн хөгшин гэдэг нь үнээн, хүү минь, Эрт орой хэзээ нэгэн цагт но- хойгоо алдах нь гарцаагүй. Ах нь энийг мэдэж бай- гаа л даа. Бас дэн зарла- га гаргахаас орлого оруу- лахгүй болохоор ахын чинь зөв ч байж мэднэ. -- Дэн их бага иддэг- юм, өдөрт ердөө ганцхан -- Генрийг чи ширүүн догшин зантай, хатуу сэт- гэлтэй хүн гэж байна. Би бол тэгж боддоггүй, Тийм ч хүн байх, Тэр муу хүн биш ээ, харин дэндүү ха- шир догь хүн байж мэднэ. -- Тийм л байх гээд Люк хүү өвгөнийг цааш юу хэлэхийг тэсч ядан х, лээлээ, Өвгөний харц гэж болмоор дулаан зөө- лөн харагдлаа. : -- Үгүй хө, тэр Генрид чинь нэг ажил хэрэгч са- шал тавнад үзвэл яадаг бол? -- Аан... санал тавих ИЙ? Чухам ямар санал байж болмоор байна, таны-. хаар бол? -- Ингэхэд байнаа, оройд үхэр хурааж өгөхөд. даг гээд Кемп өвөө бодол- доо баясах мэт инээмсэг-. лэв. Үнэнийг хэлэхэд ча- | майг явж байхад би ха-. жуугаар чинь орж рт явах ямар хэрэг. аа. Тэгэхээр би чамд долоо Ё хоногт таван цент төлье. Чи тэгээд орой болгон. үнээг минь хурааж өгч бай болох уу? р Үогэлжлэл бий. У!Ї БҮГД ХУРАЛ МАХН-ын Төв Хорооны “ҮН бүгд хурал 1989 оны арван хоёрдугаар «сарын арваннэгэнд болов. Тус бүгд хурал манай орны хөгжил, дэвшилтэд нэн чухал үйл явдал бол- лоо. Бүгд хурал «МАХН-ын эдийн засаг, нийгмийн бод- логыг хэрэгжүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх тухай» МА ХН-ын Төв Хорооны ерөн- хий нарийн бичгийн дарга, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга нөхөр Ж. Батмөн- хийн тавьсан илтгэлийг сонсож хэлэлцэв. Илтгэлийн эхний хэсэгт МАХН-ын ХХ их хурал 4 болон Намын Төв Хороо- ны бүгд хурлуудаас гарга- сан шийдвэр, УШ таван “жилийн төлөвлөгөөт зорил- “тыш хэрэгжүүлэх талаар манай орны хөдөлмөрчдийн олсон амжилт, ололтыг ТО- дорхой 00 баримтаар дурьдан-ярилаа. Нөхөр 1К. Батмөнх М4- най орны өөрчлөн байгуу- лалтын хувь, Заяа, эдийн “засгийн шинэтгэлийн ҮР дүнгээс шууд хамаарна гэдгийг тэмдэглээд Шинэт- гэлийн эхний хоёр жилийн дүнгээр улс ардын аж ахуйн нийт ажилд нНааш- тай зарим ахиц өөрчлөлт тарч байна гэсэн дүгнэлт хийв, лтгэлд эх, хүүхдийн ) нвах эндэгдлийг буу- , эхчүүд, Нэн ялан- БЭХ йхц бие, олон хүү, эхчүүдийн ХӨДӨ2- иөхцөлийгГ ОРОН 4 ЗЭЭЧ БҮхний пРолиАРЫ нАР нэгдэгтүн! эд ЗӨВЛӨЛИЙН сонин СҮХБААТАРЫН а 24 «С фёг2 47 89 | 8-7 8.4.А.А. бС 74 СУДТЭЄЭог уллг.. Єлррүлгттэвж | 5 ь ї ки ї : ч тээ л сэ х| 28 " зээ... м | Ёл 1 2 » Бь БОР тєҮ325 бэлд” еа57-1срт Ас лэхэд хүүхдийн төлөө фон- дын байгууллага тол үү- рэг гүйцэтгэх ёстой гэж үзэв. пиптлүотэчтїлГшШЇтт), » Илтгэлийн төгсгөлд МА ХН-ын ХХих хурлыг 1990 оны ХЇ сарын сүүлчээр хуралдуулах санал оруу- лав. МАХН-ын Төв Хорооны ! ҮЦ бүгд хурлаас тогтоол Ї гаргав. БНМАУ-ЫН | АР Ё 151 Н Ї Й ИХ ХУРЛЫН! ЧУУЛГАН БНМАУ-ын Ардын Их, Хурлын 11 дэх удаагийн! сонгуулийн УЦ чуулган 1989 оны ХЇ сарын 12- 13-ны өдрүүдэд Улаанбаа- тар хотноо болов. Тус чуулган. МАХН- ын Төв Хорооны Улс Тө- рийн Товчооны орлогч ги- шүүн, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн нэгдү- гээр орлогч дарга, Төлөв- лөгөө, эдийн засгийн ул- сын хорооны дарга П.Жас- райн тавьсан «БНМАУ-ын эдийн | засаг, 1:1:3:14::0:4:14 1990 онд хөгжүүлэх ул- сын төлөвлөгөөний төслийн тухай», БНМАУ-ын Сан- гийн Яамны сайд Д. Мо- ломжамцын тавьсан «БН МАУ-ын 1990 оны улсын нэгдсэн төсөв, 1988 оны төсвийн гүйцэтгэлийн ТУ- хай», БНМАУ-ын Сайд на- рын Зөвлөлийн орлогч дар- га М. Пэлжээгийн тавьсан «БНМАУ-ын хийн манд. лын агаарыг хамгаалах ХУУ лийн төслийн тухай» зэрэг бусад илтгэлүүдийг хэлэл- ЭВ. : Депутат нөхөр П. 2ЖКас- рай илтгэлдээ, УШ таван жилийн эхний дөрвөн ЖИ- лийн хөгжлийн үндсэн дүн болон ард түмний аж бай- дал дээшлүүлэх, нийгмийн хөгжлийн зорилтыг тууш- тай хэрэгжүүлэх, байгаль орчныг хамгаалах, эдийн засгийн гадаад харилцааг хөгжүүлэх зэрэг асуудалд гол анхаарлаа хандуулав. Хэлэлцсэн асуудлуудтай холбогдуулан Ховд айм- гийн Ховд сумын АДХ-ын Гүйцэтгэх захиргаа, «Та- риалан» НЭГДЛИЙН ЗӨВЛӨ- лийн дарга С. Дамдин, АЗҮН-ийн ажилчин Ү.Даш, Сэлэнгэ аймгийн намын хорооны нэгдүгээ нарийн бичгийн дарга 78. Норов- самбуу, Монгол улсын ИХ сургуулийн багш О. Шаг- дарсүрэн нарын олон хүн үг хэлж санал шүүмжлэл гаргаа. » | Ї ! . 5 52::2--22---2-2--2-------5555598А ЗГ ТҮтЛҮҮҮүТ ( Ї БСГӨЛИЙН Усанд живсэн хүүх- дийн амийг аварч өөрөө амь алдсан нийслэлийн 10 жилийн есдүгээр сур туулийн сурагч, пнонер єгсан Чойжамцын Амар- санааг МПБ-ын «Сайн үйлс бүтээсний төлөө» » омедалнар нэхэн шагнав. СО БҮТЭЭСНИЙ Шагналыг Амарсанаа- тийн аав С. Чойжамц, ээж Н. Дуламсүрэн нарт тардууллаа. Пионерийн чин эрмэлзлээ нэр төр- тэй биелүүлж зориг сам- баа гарган усны аюу- лаас хүний амийг авар- сан шнонер агсан Ч. Далан ээж гэж орон даяар алдаршсан Хөвсгөл нутгийн пионерийн 27 бүлгэмийн 20653 пионер сурагчдаас р Бест шалгарсан «Далай ээж, ая » язгуур урлагийн хамтлаг нийс- лэл хотод тайлан тоглолтоо эхэллээ. й хэмжээнд урлаг спортын 280 зС медальтан төрж урлаг, уран сайхны 140 дугуйлан ажиллаж байна. Жаргалант сумын дунд сургуулийн «Мо- рин хуур», Рашаант сумын дунд сургуу- лийн утсан хөгжмийн чуулга, Рэнчинлхүм- бэ сумын дунд сургуулийн үндэсний бүж- тийн хамтлаг, Мөрөн хотын Ш сургуулийн дуу бүжгийн хамтлаг аймагтаа үлгэр жи- дуу-8 шээч гэгдэх ажээ. Хамтлагийн хөтөлбөрт Хөвсгөл Дэлгэр мөрөн, Тэсийн гол болон цаатан голлон орсон нь ардынхаа уламжлалыг өвлөн авч байгааг ардын язгуур урлагаас харууллаа. ЗУРАГ ДЭЭР: Далай бүжиг --ТХөтлөгч Ээ. їзаасанжав С. БОДООШИЙН авсан гэрэл зураг урлаг, уран нуур. ээжийн уянга ТӨЛӨӨ -46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ ОЭР2ЗЭНЭВДлЭВЭ 2681 (2251) 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 16. БЯМБА Үнэ 10 мөнгө Амарсанаагийн хөргийг 1989-1990 бад хн- чээлийн Д. Сүх- баатарын нэрэмжит МП Бын хүндэт самбарт тавьж алдаршуулна МАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧ ян 1-5СТРЛЖ Л йЛцЫэхэн СЭТГЭЛ. САНААНЫ ДЭМЖЛЭГ ХЭРЭГТЭЙ БАЙНА захна їх Британы долоон нас- тай Крейг Шеперд хэдхэн долоо хоног амьдрах хугацаа үлдсэн байна. Түүний тархи хорт хавдартайг эмч нар тот- тоогоод ингэж оношложээ, Түүний амьдрал хэдүйд ч зогсож болох аюултай, Хэдий эмнэлгийн тусламж Үзүүлж чадахгүй ч гэлээ Крейг-д сэтгэл санааны тусламж юу юунаас илүү хэрэттэй байгаа зом, НКрейгийн сэтгэл санааг тайвшруулах нэг зүйл бол түүний нэрийг Гиннессийн «Дээд амжилтын ном»-д би- чих явдал гэжээ, Дүрмийн дагуу тэр хүү өөрийн нэр дээр нэг сая ил захидал хү: лээн авах хэрэгтэй гэнэ. Долоон настай хүүд тусла- хаар дэлхийн олон орноос хүмүүс захидал бичиж байна. Одоо тэр 800 мянган ил 33- хидал хүлгэж аваад байна, Крейг Шепердэд туслах хүсэлтэй хүүхдүүд бичиж болно. ТҮҮР"”"“Т ХАЯГ: сваїс 5Перекд 56 5Є1.8Ц. 8ОАО сАВ5П01.Г0Ц| иквец Епфапа и ишигний ншишишиинилшиШии шишинииишии Ч й, Ийм чанар «дарга» сураг- харсан Мөнхбаяр дотроо, «Үнэхээр РЭНСҮ 1” дарга хүн ийм байх ёстой шүү дээ. "ӨЛ ХЭРЭГТЭЙ болов уу? Юуны тулд «Мөнхөө дарга аа...» гэж Өсвөрийн сурвалжлагч Б " “Оюунаар дуудууллаа даа, Маргааш. | Н. ДАВААНЯМ 2 Пиүцватэгтэттттттэ тээ 1111 1111111111111111111111011001100110111001010101100111000 САЙН ДАРГА БОЛООРОЙ -- Ээж ээ! Би дарга болсон, - Юуны? -- Ангийн дарга, гэж хэлээд их л маадайн, -- За, чимээгүй бай! Цэнд чи юу тэнээ, Даргынхаа урдаас тайлбар тавьдаггүй юм. Мэдэв үү?... юу? .. Чамайг багшид хэлнэ дээ гээд нуруу» гаа үүрэн ээжийнхээ хажууд иржээ, -- Ээж ээ! Дарга чинь ийм л бай- даг биз дээ тэж асуух, хэлэхийн хоо» ронд өгүүлэв. Тэгтэл цаад өрөөнөөс таван настай Энхмаа, - Ах аа! Та үнэхээр дарга бол- сон юмуу? гэж шүдгүй амандаа хэ. лээ булталзуулан асуухад, -- Тэгсэн юм аа тээд хайнгадуухан дуугарав. Дүү нь: -- Ээ, гялай.. манай ах дарга болсон доо, болсон доо гэснээ, хүү- хэлдэйгээ авчирч сандал дээр суул- гаад «Бамбарууш чи томоотой суу! Алив Сараа (хүүхэлдэйгээ ийнхүү нэрлэдэг) чи энэ тоглоомыг эвлүүлээ- тэх!... Аан, чи үгэнд орохгүй байна уу?» гэснээ, -- Ээж! Даргынхаа үгэнд заавал орох ёстой тийм ээ! гэхэд ээж нь нэ- гийг хэлэхэд Энхмаа, -- Тээр. Үгэнд орох ёстой гэж бай- на хэмээн мөн л нуруугаа үүрч, дээ- гүүр харж ихэмсэг нь аргагүй алхал- на. Дүүгийнхээ дарга болж тоглохыг наас даргалж зогслоо. Үнэхээр дарга гэдэг үгийг бүр та- ван пастай Энхмаа охин хүртэл хүн загнаж, нуруугаа үүрсэн, ихэмсэг нэгэн гэж ойлгох ажээ, Нэг ангид л гэхэд арван дөрөв, таван дарга нэр- тэй сонгууль байдаг, Тэгээд ч дарга гэхлээр зарим сонгуультнууд мон- цойн, ихэмсэг зан гаргаж тэг, ингэ гэж захирч зандардаг хүн байх ёс- той гэсэн ойлголттой байх юм. Сурагчдын дунд нэг хэсэг нь дар- галж, даргалуулж байх журам тогт- соноос анги ИДЭВХТНИЙ ТАЛ, иДЭВХ- гүйчүүдийн тал гэж хоёр хуваагдах нь ч үзэгддэг болжээ, Зарим сурагч бүтэн арваад жил дарга нэр зүүж, өөр газар очиход нь бас дарга бол- гож ингэсээр энэ нэрэндээ эрдэж хамт олноосоо зожгирон, их зантай, биеэ тоосон нэгэн болох ажээ. Дарга суратчийн хэлсэн бүхэн үнэн гэж зарим багш баттай боддогоос гэм- гүй сурагч хүртэл хохирч, зэмлэл сонсон, гомдон «яасан Ч яадаг юм» гэх бодол төрүүлж, буруу замд оруу: лах ч удаатай. өгнө дөө» гэж бодож «Залгамжлагг,т УЇ чуулган дээр ч энэ тухай ярьсан. Хүүхдийг багаас нь сонгууль хүлээлгэхдээ чиний энэ ажил хамт олны санаа бодлыг илэр- хийлдэг, тэдний төлөө сэтгэлээ 30- риулсан хариуцлагатай ажил юм шүү гэдгийг ойлтуулж өгөх хэрэгтэй бай- на, Тусч, нөхөрсөг хамт олонч, энэ- ипипинииин ПҮҮТТТҮТҮТ1111011111111111111111111100001001000100 ЧИНИЙ АСУУЛТЫН ХАРИУ «Пионерийн үнэн» сонины энэ оны ЇЇ сарын 8-ны М11-д «Тэргүүний пионер, хамт олонд олгох шаг налын тэмдгийн загварын уралдаан» зарласан би лээ, Манай сургуулийн инонерийн бүлгэмээс тэргүүний пионер, хамт олонд олгох шагналын тэмдгийн загвар зохиох уралдаан өрнүүлж шалгарсан гурван сураг- чийн бүтээлийг МПБ-ын Төв Зөвлөлд илгээсэн билээ. Гэтэл уралдааны дүн гарсан эсэх нь мэдэгдсэнгүй. Үүнийг тодруулж өгнө үү? Бүлгэмийн зөвлөлийн дарга Х. МАРТ (Дорнод. Матад сум. 8 жил) Бид энэ захианд харну өгөхийг Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөв- лөлийн зохион байгуулагч Л, Нинагаас хүссэн юм. Пионер сурагчид эл урал- даанд маш идэвхтэй оролц- соныг дурьдахгүй өнгөрч болохгүй, Уралдааны комисс 2100 хүүхэд, 25 бүлэг, хамт ол- ноос ирүүлсэн 2901 шир- хэг тэмдгийн загвар Хү- лээн авч нэг бүрчлэн үзэж Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөвлөлийн тэргүүлэгчдийн хуралд та- нилцууллаа. Манайд ирүүл- сэн захидлын 50 хувь нь 960--1975 онд хэрэглэг- дэж байсан «Таван онцыг эзэмшигч» тэмдгийг бу- цааж гаргах санал оруул- сан байна. Зарим хүүхэд энэ тэмдгийн зургийг Да- хин зурсан Ч явдал бий. Хэдийгээр тооны хувьд олон загвар ирсэн боловч яг энэ нь тохирох юм гээд гаргачих загвар байсангүй, Ихэвчлэн гадаад орны бо- лон урьд нь төрөл бүрийн арга хэмжээнүүдэд зориу- тан хийсэн тэмдэгнээс хуул- барласан загвар байлаа, Иймээс та бүхний зур- сан загварын үндсэн санаа, өгсөн нэр, манай орны үйлдвэрийн бололцоог тү- шиглэн дахин боловсронгуй болгохын тулд мэргэжлийн зураачдад захиалга өгөөд байна. Манай уралдаанд идэвх- тэй оролцсон нийт пионе сурагчид хамт олон, багш, сурган хүмүүжүүлэгч, пио- нерийн ажилтнуудад 1та- лархал илэрхийлье гэж Л, Нина мэдэгдлээ, «Жаахан хүү»-гийн ТОМ Гавьяа. Эр) мг Сэргэлэн пионер, сэжигтэй ах Б. Баатарсайхан Саяхны нэг өдөр мэдэх хүү олон юм Дугуйлангаа та- Хоёр залуу согтуу зурсхийн оров... » хүү хоёрдугаар ангид сурдаг, Ах эгч, хэн хүнгүй түүнийг «жаа- хан хүүхэд» гэнэ.Сур- гуулийн сурагч тэрч байтугай хоёрдугаар ангид орчихоод явж байхад ингэж ярих нь нэг л гомдмоор. Биеэ жижигхэн юм болов уу гэж бодохоор ангийнхантайгаа ну- руугаар тэрсхэн, Тэ- тээд Ч гудамжны нь зарим хүүхдүүд Түү- Б. Баатарсайхан гэ- рийнхээ ойролцоо тог- сож байлаа, Айл эрээд яваа болов уу гэмээр урьд өмнө нь огт үзээгүй нэг хүн айлын хашаа хавиар эргэл- дэнэ. Тэр хавьдаа олон жил болсон ямар айл, хэн хэн хаана амь- дардгийг андахгүй мэ- дэх хүү тэр хүнд тус- лах юмсан гэж ажиг- лан зогсов. Гэтэл нөгөө хүн бодолгүй хажуу айл- даа гүйн орж Хү- мүүст учрыг хэллээ, Айлын хүмүүс Ч хулгайчийг дор нь ба- рив. Гэмт этгээд хэн байв. Эрхэлсэн То0- дорхой ажилгүй 0. Буяндалай гэгч энэ хүн Улаанбаатар, Улаангом хотуудаас Т удаа айлын хаал- гыг эвдэн 8000 ор- чим төгрөгийн эд зүй- лийг хулгайлан авсан раад гэртээ харихаар “явсан. Пүрэвсүрэн охин замдаа Сүхбаа- тарын районы ний- тийн хоолны трестийн харьяа хоёрдугаар гуанзанд орлоо, Тэнд хүн цөөнтэй ганц хоё- роороо ширээнд суун хооллоно, | Гуанзны ажилчдаас нэг нь Ч байсангүй. Харин хоёр залуу үйлчлүү- лэхээр хүлээж бай- гаа бололтой касс ха- виар эргэлдэнэ, ч юм шиг, тэгээд байн байн эргэж харах нь Пүрэвсүрэнд нэг л сэжигтэй санагджээ, Нүдний булангаар харж байтал тэр хоёр кассыг онгойлгон до- торх мөнгийг авах нь тэр! Хулгайч! Яах ар- гагүй хулгайч байна гэсэн бодол охинд төрлөө, Өөрөө очоод бариад авбал энэ хоёр том залууд би юу ч Шүүх хурал улсын өмч 2595 төгрөгийг хулгайлан авсан Бат- жаргал, Батцэцэг на- нарыг яллан шийтгэ- сэн юм, Сонор соргог байж пионерийн гишүүний ээн нэр төртэй нелүүлсэн Пүрэвсү- рэн охин Октябрийн районы нэгэн сургуу- лийн зургадугаар ан- гид сурдаг юм, Хүүхдүүд ээ! Хайн- | га салан задгай байд- лыг арилган Пүрэв- сүрэн охин шиг сонор сэрэмжтэй байвал улс Ч 1 “болохгүй! Хүмүүст нийг «ах аа» гэж Й хашаан, байжээ. дуудна. Ороод хэсэг хугацаа Нас бие балчир ч ЭХ ЛЭН БН х, Лоуларгэжнд За ямар ч байсан өнгөрсний дараа гар- авхаада сан бАй, гар- ҮврхҮйар ц КОГЬ ха, хиа, хор ХРВҮн лс бүтээ- Ё сургуулийн шойнэн ява Зэ барьсаар гарч СЭН Сэр:ЭссАЭҮын НЭРВсиах: хүлээн ажилчдад нь хэлж гэ- хүн ГЭМын 8” 04 хүү Р энэ ед тэр хоёрдугаар ангид Ес ЗУ Зэн, ширээнд нэдүүлж барья гэсэн (20хно Жэ айлд хүн байхгүйг Сурдаг. Бэй санаа охины сэтгэлд Өсвөрийн шатарчдын улсын аварга шалгаруулах нд аймаг хотоос шалга ирсэн шатарчдаас Улаанбай ЇГ радоны 40 дүгээр Гиваабалжи- бусад тавилдаа хо- рийн шатарчдын улсын аварга ол БАНАЙ СУРВАЛЖЛАГЧИЙН авсан гэрэл зураг »?. “Улаанбаатар хотын Октябрийн “сургуулийн 7-гийн «А» рын Чанцалдиймаа нэг тэнцэж жиж 1989 оны өсвө ангийн сурагч Хүүхдийн Анхны шүлэг! Утга 30-- хнолын өргөөний хаал- гыг түүгээр тогшиж Сэт- тэл догдлон ЗОГСДог бус УУ- Анхны шүлэг тэр бүр сайн болдоггүй түүнээс зо- хиолч болох эсэх сэтгэл ха- рагддаг. Өргөөндөө авчир- сан анхны шүлгүүдийг чинь сонслоо. Цовоо цол- гин дуу хоолой чинь итгэл найдварын минь галыг хөӨ- рөгдөн асааж байгаад баяр- лахгүй яах вэ, багш НЫ Нэгэнт бид хүүхдийн 30- хиолын өргөөнд хичээллэж байгаа болохоор та нарын санаа сэтгэл, авьяас бил- гийг хүүхдийн Зохиол гэЭ- дэг өвөрмоц ертөнц рүү эргүүлмээр байна, Зарим чинь томчуулд зориулсан шүлэг бичиж (Даваашарав, М. Хүүхнээ) нөгөө хэсэг нь (Т. Урангоо «ГПионе- рийн зуслан», С. Нямцогт «Тагтаа нисгэцгээе», г. Ганбат «Халх гол», О.Бо- лормаа «Найрамдал», Дд. Сувдаа «Анхны шүлэг». С: 2ЖКаргал «Анхны багш») хэнд зориулсан Нь ТОДОр- хойгүй байх жишээтэй, Хүүхдийн зохиол юуны өмнө хүүхдэд зориулагд, зохиолын 0100 нийгэмдээ тус хүр- тэж болно шүү! Өндөр настан Г, ШАГДАРЖАВ Гэрийн сан бгйх учиртай. Түүнээс үүдэн хүүхдийн зохиолын онцлогийн тухай яриа гарч ирнэ. Хүүхдэд ямар чсэд- вээр бичиж болно. Хүүхэд төдийгүй, том хүн тэрч байтугай эмээ, өвөө НЬ Ч хүртэл дүрслэгдэж болно. Амьгүй бодисыг амилуулж, араатан жигүүртэнд хэл оруулж, аль дивангарын үеийг ч алс холын ирээ- дүйг ч ер нь юуг ч яажч дүрслэн харуулах өргөн бо- ломж хүүхдийн утга 30- хёолд бий. Хүүхдэд юу хэлэх вэ? Яаж бичих вэ? гэдэгт Л гол нууц нь байна. Яаж бичих вэ? гэсэн асуулт 30- хиолчийн уран чадвар,авь- яас билэгтэй холбоотой. Хүүхдэд зориулсан мэажт томчуудынхаас н хэрхонгой байх ёстой.Сая хан хүүхдийн нэрт 80- хиолч Д. Содномдоржийн «Гол дээрээс аз жаргалын эрэлд мордсон минь» Х9- мээх чухал Ном гарчээ. Хүүхдийн зохиолч болохыг хүссэн хэн бүхэн тэр нНо- мыг уншин Д. Сод: номдорж 1968 онд Зөв- лөлтийн хү йн нэрт 30" үүхди хиолч КНорней Чуковский» той уулзсан тухайгаа бич! сэн байна. К. Чуковский «Бөмбөрцгийн хүүхдүүд”. гэдэг шүлгийнх нь --үллэ орчуулгыг үзээд урна “оор т3Рэ гүй болчихож гээд «Заавал үйл Явдал» тай, болж хөдөлж байгаа юмтай ямар нэгэн баатар, тай шүлэг л хүүхдэд хэ" рэгтэй» гэж зөвлөжээ. Энэ гөө гэлтэй. ) Бяцхан шавь нар МНКө Хүүхдийн зохиолч гүйх лд Эн ТҮРҮҮН Брасойн шүлэг бичиж ЭХ- лэс. : їнэ Та аарын бичсэн х гүүдэд үйл явдал, хөгжил хөдөлгөөн, амьд ботэр 4. Чиний насан дээ) СОД УХААН ХҮҮХЭД АХУЙДАА ТОДОРДОГ Орчин үеийн физикийн томоо- хон төлөөлөгчдинн нэгнь | Нобе- лийн шагналт физикч Лев Дави- дович Ландау онлээ, Тэрээр туй- лын илэн далангүй, хөгжилтэй, эвсэг, хүнлэг сэтгэлтэй, өөртөө оолон нөхөддөө өндөр шаардла- га тавьдаг, нх оага ямар ч юманд зарчимч ханддаг, тал бү- рийн боловсролтой, шинжлэх ухаанд бүхий л бие, сэтгэлээ зо0- рнулсан хүн байжээ, Энэ бүх ганхамшигт чанарын бүрдэл 00- лон уйгагүй хөдөлмөр, сод ухаа- ныхаа хүчээр Ландау онолын физикийн бараг бүх салбарт шинжлэх ухааны судалгаа, нээлт хийсэн байна. Л. Д,. Ландау Но- белийн шагнал, Лениний оолон зөвлөлт төрийн шагналыг удаа дараа хүртсэинї гадна шилдэг бүтээлүүд нь Ф, Лондоны болон м, Планкийн шагналаар шаг- нагджээ. ЛМэидсу тэгвэл ямар хүүхэд байсныг товч өгүүлье. лцандау 1908 онд Баку хот- ноо инженерийн гэр бүлд төржээ. Эцэг, эх нь түүний хүмүүжилд онцгой анхаарал тавьдаг байсан учир Ландау дөрвөн ой зургаан сартайдаа уншиж, бичиж, тоон дээр нэмэх, хасах үйлдэлд гүй- цэтгэж чаддаг болсон. байна. 1916 онд Ландау гимназид эл- сэн суралцсан бөгөөд энэ үед түүнни үзэл бодолд туршлага- тан хувьсгалч Сурен Зарафьян их нөлөөлжээ. Найман настай хүү Нарл Марксын «Ёр бусын хүүхэд! «Капитал» зохиолыг судалж, гол зүйлийг нь ойлгож чадсан байна шүү» хэмээн Су- рен Зарафьян лЛандауг магтан ярьдаг байжээ. Сод хүүгийн оюун ухаанд бү- рэлдэн тогтсон ертөнцийг үзэх үзлийг Л. Н. Толстойн зохиол, бүтээлгүйгээр сэтгэхийн арга гүй. Олон жилийн дараа Ландау «Би Толстойн романуудын єр бишийн хүч чадал юунд байгаа тухай их бодсонсон. Тэгээд бод- соноо ч олсон. Хамгийн гол нь аймшиггүй үнэн юм байна» эхэ- мээн өгүүлсэн байдаг. Тэр К. Маркс, Стендаль, Л, Толстойн зохиолуудыг уншиж, үнэн шу- дарга бүхэнд суралцаж байв. --1922 онд 14 настай Дау (түүнийг ингэж дууддаг бай- жээ) Бакугийн их сургуулийн физик--математикийн факуль- тетын оюутан болов. О юутны амьдрал түүнийг бүрэн эзэмд- лээ. Даугийн математикийн сод авьяас Онлэг нь түргэн тодор- сон юм, Ангийнхан нь матема- тикийн хичээл дээр профессор Лукинд Даугийн тавьсан нэгэн асуултын тухай марталгүй дур- сан өгүүлдэг байжээ, Профессор асуулгыг удаан бодсоны эцэс: Дауг самбарт дуудав. Удалгүй самбар бүхэлдээ математикийн мьбогоор дүүрч, оюутн прфессортой маргаж Злын Дау томьёоны гаргалгаагаа дуус- гаад шохойгоо тавимагц Лукин түүнийг тэврэн авч «Баяр хүр- гэе хүү мины Чи туйлын өвөр- мөц бодолт хийлээ» хэмээн баяр- тай хэлжээ, их сургуульд элссэн эхний сардаа Дау оюутны математи- кинн ухааны нийгэмлэгийн ги- шүүн болсон байна, Тухайн үедээ Орос орны шинж- лэх ухааны төв нь ленинград хот байв. 1924 онд арван зур- гаан настай Дау Ленинград руу шилжин суралцахаар одлоо, Бакугийн их сургуулийн оюут- нуудын дунд «Эндхийн их сур- гуульд Дау өөр сурах зүйл байх- гүй учир Ленинград руу шилж- лээ», гэсэн домог ярна дэлгэр- чээ. Дау арван гуравтайдаа диф- Ференцниал тоолол, арван дөрөв тэйдээ интеграл тооллыг бүрэн эзэмшсэн байна. 13, 14, 15, 16 Энэ насанд Дау хичнээн их зүй- лийг сурч амжаа вэ? Л. Д. Ландау физикийн янз бүрийн салбарт нийт 10 том нээлт хийсэн бөгөөд түүнийг «Ландаугийн 10 дархан нээлт» гэж нэрлэдэг. Үүнээс гадна Е, Лифништэй хамтран бичсэн оно- лын физикийн курсууд нь АНУ, Англи, Хятад, Япон, Польш Энэтхэг зэрэг олон оронд орчуу- лагдан хэвлэгдсэн бөгөөд үүгээр дэлхийн физикийн хэд хэдэн үе сурч, шинжлэх ухааны сэт- гэлгээнд хүмүүжсэн юм. 1962 оны нэгдүгээр сарын 7-нд Ландау автомашины осолд орж хэвтэрт байсаар мөн оны дөрөвдүгээр сарын нэгэнд өөд болжээ. «Би тийм ч муу амь- дарсангүй ээ. Миний бүх ажил хэрэг, хүсэл тэмүүлэл минь бү- тэмжтэй байсан шүү». Энэ бол их физикч Ландаугийн хамгийн сүүлчийн үг байлаа. Ш, УЯНГА 7 Нээрэн яагаад 12 ду- таар сар 82, 883, 84... гээд цааш үргэлжилдэг- гүй юм бол оо, Яагаад өдөр, цаг, минут гэж байдаг юм бэ? Тэр хаа- наас бий болсон бэ? Энэ тухай бодож байсан уу? Энэ тухай ярихын өм- нө та нараас нэг асуулт асууя, Хүн хуанли бу- юу цаг тоололгүй амь- дарч чадах болов уу? Хоногт 24 цаг гэж байх- гүй, нэг цагт 60 минут, нэг минутад 60 секунд байхгүй бол юу болох бол? Хэзээ, босч, хэзээ унтаж, хэзээ хичээлдээ явахаа ч мэдэхээ байна шүү дээ. Нэгэнт хуанли байхгүй болохоор наад зах нь төрсөн өдрөө мэ- дэхгүй, хүүхэд бүрийн дуртай шинэ жил хэзээ болохыг ч мэдэхгүй юм. Үүний учир цаг тоолол маань өөрөө жил, сар, хоног, цаг минут, сё- кундээс бүрдэх болжээ. Бидний элэнц хуланц маань гаг тоолол гэж хэрэглэж байсан зүйл үгүй байсан гэдэг. Хэ- дий тийм Ч аж төрөн амьдарч, үр удмаа үл- дээхийн тулд тэд цаг тооллыг тоолох, хөтлөх амьдралын | шаардлага аяндаа гарч ирсэн бай- на. Цаг тоолол, хуанли хөтөлж эхэлснээр газар тариалангийн ажлаа эрх- лэн, (өөрөөр хэлбэл хэ- зээ ногоогоо тарих, ХЭ- дийд тариа будаагаа ху- раах гэх мэт) мал сүргээ өсгөн, улс ард түмэнтэй худалдаа арилжаа хийж, улмаар ард түмнийхээ түүх соёлыг хөтлөн тэм” дэглээд зогссонгүй одон орон байгалийн үзэгд- лүүдийг судалж амьдрал ахуйдаа хэрэглэж эхэл- сэн байна. Одон орныг судалж эхэлснээр цаг тоолол, хуанлийг улам боловсронгуй болгожээ. Өдөр, шөнө зэлжлэн болдог тэрхүү хугацааг нэг хоног болгон авсан бол сарны аривтал хомстлоор (өөрөөр хэл- бэл хавирган С»р ИХЭС- сээр тэргэл сар, тэргэл сар багассаар хавирган болдгийг хэлж байна) нэг сар бий болж, дэл- хий нарыг нэг бүтэн эр- гэх хугацааг нэг жил хэмээн улс, гүрэн бол- гон өөр өөрийн нөхцөлд тохирсон хуанлийгаа 30- хиосон байна. 5 Жишээ нь: Одоогоос 4500 жилийн өмнө хоёр мөрний хооронд амь- Дарч байсан Шумерууд гэдэг үндэстэн нэг жил нь 13 сараас бүрдэх хуанли хэрэглэж байсан бол Төв Америкт амь- дарч байсан эртний Майя нар нэг жил нь 260, 360, 365 хоногоос бүрдэх турван янзын хуанлн хэрэглэж бай- жээ. Харин зртний Энэт- ч. тг. хэг, Түвд, Хятад оронд нар сарны хөдөлгөөнийг амьд байгалийн давтаг- дах үзэгдэлтэй Холбон уялдуулж 60 жилийн давтамжтай хуанли 830- хножээ. Үүний нэг хэл- бэр нь Монгол зурхайч цаг тоолол билээ » Одоо бидний хэрэг- лэж буй хуанли анх ма- най эриний өмнөх 46 онд Эртний Римд Сози- ген хэмээх одон оронч бүтээсэн боловч энэ НЬ 400 жилдЗ хоногоор зөрдөг байж. Тэгээд 1582 онд Италийн Ма- тематикч Луллий ТоОо- цон “засварлаж 8300 жилд ердөө нэг хоног зөрдөг хуанлийг бий бол- госон юм. Энэ нь одоо бидний хэрэглэж буй хуанла билээ. Энэ хуанлн нь НЭГ жилийг 12 сартай байх сүлнг 1, 8, 5, 7, 8, 1 12 дугаар Сар нь 81 хоногоос, 4, Ө 9, 11 дүгээр сар 30 хоногоос р 3 хоёрдугаар сарыг энгийн жил 28, өндөр жил 29 хоногтой байхаар зохио- жээ. Тийм болохоор 12 5 дугаар сарын 82-н гэж байдаггүй юм. 82-н бол шинэ оны анхны өдөр гэдгээ бүү мартаарай. Т. БАЯРАА (Одон : орон судлах оргилын эрдэм шинжилгээ» ний туслах ажилтан) багшийн хичээл дутагдаж байна. ганы зовлонт үйл Явдлыг нүдэнд үзэгдэж, сэтгэлд Тэр тусмаа хүүхдэд 30- буутал өрөвдөлтэйгөөр риулсан лгийн хувьд дүрслэн үзүүлжээ. ерөнхий бус тодорхой, ном- Зөвлөлтийн | хүүхдийн лол бус дүрслэл, толтой холбосон энгийн өгүүл Цээж Дд бус уран санаа ” тябрийн орны хүү яйвсос зохилтой. Энэ та- ХОВВЫН бий) жүжигчин ээж лаар шамдан суралцах нь эрэлхэг пулемётчины сайн багш нь ардын АМАН дүрд тоглоход хүү НЬ ба- зохиол билээ. «Цуутын ЦЭ? хархан «Энэ чинь миний гаач гүү» «Бэтгэлжин бор зэж» гэж хэлж байна. Да- «Бух, хуц, ухна нь дайсны генералын «Тэнэг охинд тоглоход ичиж 308- сон хүүгээс нь нэрт зохиолч В. Бересто- шан «Үзэгч» шүлэгт (4ОК- ямар сонин үйл явдал Эргэн тойрон суусан ТОЙЙ санаатай билээ. Аман ХэсЭЖ” зохиолын үг, өгүүлбэр бү" Ээжийгээ 3557 ү27 35 хэн нь ямар нэг үйл Бан БОР”: Арын зур “лыг урнаар дүрсэлсэн асуу: ЗӨИрТЭЙ «Үзэгч» шү Өнгөрсөн зуунд (аж дэр: жүжигчин ээж, ХҮҮ йл ЯВД- йсан билэгт яруу хоёрт тохиолдсон Ү хайрах, Ишсамбуу «Өн- лыг урнаар дүрсэлжээ, 59 чирч хоцорсон янзагын үг? Польшийн 9р231ааөсн лдоо төрөө” нэрт зохиолч лиан хэмээх зохио. 4 688 шүлжэ чинд эхээ буудуулж ӨНЧ- вимын «Шир БэйгАх Ний рен үлдсэн хөөрхий янза- ууланд ургаж 1 хэрхэн ширээ болсон түү: хийг бичжээ. Үйл явдалтай шүлгийн зэрэгцээ хүүхдэд зориул- сан уянгын шүлэг ч бас байдаг. Энэ талаар нэрд тарсан хүмүүсийн нэг НЬ Зөвлөлтийн хүүхдийн нэрт яруу найрагч Ирина, Ток- макова болой. Тэр «Хавар» шүлэгтээ: Ялгуун сайхан Хавар Яаруу алхалж явна Хөл хүрсэн газарт НЬ Хаа сайгүй мөр нь Хав харлан үлдэнэ Хаврын хөл ер нь Халуун юм, та минь, гэжээ. И. Токмаковаг санаг- дуулахаар бичиж буй нэг тэн шавийнхаа | тухай өгүүлье. Тэр бол Баруун- Урт хотын 10 жилийн нэг- дүгээр дунд сургуулийн 10 дугаар ангийн сурагч С, Оюунчимэг ЮМ. Хүүхдийн зохиолын өр” гөөнд тэр бага насны хүүх ДЭД зориулсан шүлгээсээ уншлаа. Бөх эд Манай зурагт Маш бөх юм даа! Олон машин давхиад Онгоц нисээд байхад Огт эвдэрдэггүй Онцгой бөх эд юм аа! Хатуу чих Хатуу чихтэй хүүхэд гэж Хааяа ээж зэмлэх юм Харин би чихээ барьж үзвэл Хайлмаг шиг зөөлөн байдаг шүү! Дээлийн. зах Хүмүүс дунд Үнэг гүйж явна уу гэтэл Хүзүүндээ тохсон Гоёл нь юм санжээ Хонгор талдаа бол Үнэг нэртэй явсан сан Хот газар ирээд Дээлийн зах болчихжээ. С. Оюунчимэгийн Шшүл- гүүдийг сонсоход хүүхдийн зохиолч болж мэднэ гэсэн «найдвар төрүүлж байна. Түүний шүлэг уран санаа- гаараа, ерөнхий шүлгээс тод ялгарч байна. Шавь нар минь, Дараа- гийн эчнээ Хичээлийг асуулт хариултаар Хийе гэж бодож байна. Хүүх- дийн зохиолын талаар ойл- гогдохгүй байгаа зүйлээ асуугаарай! ГЭРИЙН ДААЛГАВАР хнийхээ өиэө Эо74 ээр бид хүүхди Е1) цЯн ї3Х. БОРААЛЧЛ бичих талаар голлон ярилцлаа. Та нарын амьдралд ӨДӨР тутам сонирхолтой үйл ЯвВ- дал олонтаа тааралддаг нь мэдээж. Найз нөхдийн- хөө, өөрсдийнхөө амьдр4- лаас сэдэвлэж, эсвэл Дүрс лэн сэтгэж ерөнхий биш ямар нэгэн үйл явдалтай шүлэг зохнолтойгоо хүүх- дийн зохиолын өргөөндөө дахин учрахыг шавь ё- раасаа хүсье. Эчнээ хичээд Заасан зохиолч . баг На АШДОНДОГ ДЭЛХИЙН ХҮҮХ дийн шилдэг зохиолын САНГААС таинзившииниилнсч ЯЛИ7Л2Ч Мооли КаАллАгэн (КанАд) (Өгүүллэг) Үргэлжлэл. Түрүүч нь 279, 80 д ЭХ г- Бололгүй яахав. -- За сайн байна. Тэ- гэхээр хоёулаа хэлэлцээр байгуулчихлаа. Одоо юу яанаа, чи харь тэгээд Ген- рийг ам нээхээс урьтаж, би нэг ажил хэрэгч санал тавья гэж хэл, Энийгээ яг би чамд одоо хэлж байгаа шиг ёстой жинхэнэ эр хүн шиг хэл, Нохойнх нь хоо- лонд долоо хоногт далан таван цент өгье гэж хэл. Ч -- Үгүй ээ, түүнд да- лан таван цент хэрэггүй, Немп өвөө гэж жаал хүү хоолсйгоо паржигнуулан хэлэв. -- Хэрэггүй нь мэдээж л дээ, Гэхдээ л ингэх хэ- рэг байна. Ний нуугүй ярилц, Цаадах чинь Дэ- нийг гаргуунд нь хаяж ча- дахгүй гэдгийг бод л доо. За чи тэгээд бодож байгаад шийдэж, надад хэлнэ биз .ГЭЭД ХӨГЖИЛТЭЙ ИНЗЭСНЭЭ: -- Чи ахынхаа талаар хумсын чинээхэн ч мэдлэг- гүй хүн юмаа, Дажгүй ээ! Дажгүй! Бүх юм ёсоор бол- но. Надад ингэж санагдаад байна гэв, -- За хэлээд л үзье. Танд их гялайлаа. Кемп гуай гэж хүү хэлэв, ярихаар шийдэв, Хелен эгч нь гарч ирээд нөхрийнхөө араар зогсохыг хараад бүр зориг оров. Хелен эгчийнх нь харц тийм их уурлаж хилэгнэсэн янзгүй боло- хоор зүрх гаргаж, », Генри ахаа би танд нэг ажил хэрэгч санал та- вья гэлээ, - За ямар санал вэ? гээд өмнөө байгаа хүү- Хэд нохой хоёр руу муу- хай харлаа. -- Ажил хэрэгч санал байна гэж Люк шалавхан хэлээд авав. Дэн танайд орлого оруулахгүй, гарла- га гаргаад байгааг би мэ- дэж байна, Ийм болохоор би танд түүний хоолны өр- төг далан таван центийг долоо хоног бүр өгч байя. -- ЮУу гэнээ долоо хо- тог бүр чи далан таван цент хаанаас олж байх нь вэ? гэж Генри гайхан асуув. -- Кемп гуайн үнээг орой болгон хурааж өгч байхаар болсон, -- Эз тэнгэр өршөө! Генри минь цаадах чинь нохойгоо аваг аваг гэж Хе- лен баргар царайлан хэлээд, гэртээ гүйгээд орчихов, -- Үгүй ээ, хатуухан шиг үзнэ шүү. Энэ талаар яриад байх юм | байхгүй гэж Генри араас нь хэлэв, Ран санаа, амарч ннээГээД гэртээ орлоо. Люк нохой руугаа эргэн, За ямар вэ дээ? гэж шивнэв, 7Цаал хүүг шатан дээр" суухад нохой нь дэргэд нь! ирж зогсов, Генри Хелен хоёр гэрт ярилцах нь сонс-ї! дож байлаа. Баярласандаа Люкийн нүд гялалзаж бай-7 на. Тэгээд «Немп гуай Генри ахын занг яагаад ийм сайн мэддэг юм болг 002» гэж бодов. “Өвгөн Кемп гуай шиг ухаантай Г болох юмсан тэгвэл хүн | хартай эвтэй эетэй харил- цаж сурах юм байна даа гэж Люк бодов. Ахынхаа зан араншингийн зарим та- лыг жаал хүү дүгнэж цэг- |. нэжээ. Ямар ч хүн боллоо тэсэн эрхэм үнэт зүйлээ, башир улсаас хамгаалж ї байхын тулд ямагт хэдэн 1 мөнгөтэй байх хэрэгтэйг юм. байна, хэдэн мөнгөтэй | л байя гэж жаал хүү но-Г хойныхоо хүзүүнд толгой-(! гоо нааж байж сэтгэлдээ тангараглалаа. -Ё Ц. СҮХБААТ. ҮГИЙН бҮЛЖ9Э БОСООГООР 3. Өвс, ногоо, мод, бут, сөөг зэргийг нэгтгэсэн нэр, 3. Дарханы багаж. 4. Арван хоёр жилийн нэг. 6. «Хээрийн галуу нисэп үл хүрэх газраас хүний хүү... өвөрлөн ирнэ» цэгийн оронд тохирох үг 7. Шөнө уна тахыг нэгэн үгээр илэрхийлэх, 9. Монголчууд эрть нээс амьдарч ирсэн сууц. 11. Оёдлын нэгэн хэлбэр, 12. Цагаан идээ, 15, Нийслэлийн нэгэн кино театр 16. Сансар гэсэн үгтэй холбогдох үг 17. Өндөр дээр гарахад хэрэглэх багаж 18. Эртний нэгэн улс ХӨНДЛӨНГӨӨР 1. Бороо гэсэн үгтэй ойролцоо утгатай үг 8. Түл» шинд хэрэглэх зүйл. 5. Малын халдварт өвчин 6. «...ийг сурахаар бэрхийг сур» 8. Барилдахад түгээ- мэл хэрэглэдэг хэлбэрүүдийг нэрлэсэн нэр, 10. БН МАУ-ын нэгэн хот 11. Угалзруулан бүтээх зүйлийн нийтлэг нэр 18. Малын зүс, 14. Цаг агаарыг хэмжих нэгж, 17, Хөлөгт тоглоом 19. Хоёр настай бод мал 20. Газрын гадаргын нэгэн хэлбэр Зохиосон сурагч Б. ОТГОН (Нийслэлийн 532 дугаар сургууль) Б.Танннт Тлнинмж | 0». 5 Гэнэн Гавтчиц унал “эннииэүт-лчилррэ | 221 1 Циэ ээг эээн 1 » ХӨВӨРСӨН. ТУУЗ Кемп ухаантай хүн, тэ- тээд ч.намайг хуурахгүй Санасан ажил бүтэл- тэж бодовч санасан хэрэг 3 ээс 2уЛкэн сэтгэл -5 Урнаа бид хоёр нэг “Довтлох» боллоо. Араас хөв. Урнаа туузаа уях гэж бүтнэ. шЭҮЭРы ын их иТ- САНДЕЛДЫГ. фуун зүцид ширээнд сууснаас хойш НВ ХОВХЧС Бугявын гэ Түй 33 Зо үилтүлэгүргэ яд: гэхгүй байлаа. (Чинээлэг ЗВШААН ВШЛЫ За | хичээлээ байнга хамтарч ТЭР номыг нь бул: . Уу й раа увтрав.,.2-« Түгээр ч барахгүй бэхтэй гийн охидууд санаа зовж ах нь долоо хоногт далан таван цент зүгээр өгье гэ- хэд дурлах болов уу даа Люк эргэлзэж байлаа. -- Дэн явья гэж дуу- даад гэрлүүгээ гэлдрэв. Тэр хоёрыг зөргөөр өг- сөөд тараад иртэл цонхны- хоо дэргэд зогсож байсан Хелен, -- Генри, хүүе Генри ЗЭ тэнгэр минь! Люк өнөөх нохойг чинь дагуулаад ир- лээ! гэж хашгирав. Гэрээсээ арваад алхмын хэртэй зогсож, Генри ахы- таа гарч ирэхийг тэсч ядан хүлээв, Генри гэрээсээ ухасхийн тартал гадаа овчарка үүлд- рийн хөгшин нохойг нь Люк дагуулаад ирчихсэн зогсож байлаа, Геири зог- туссанаа, царай Нь цон- хийж, мэл гайхан эрүүгээ унжуулав. -- Нохойны минь Ххү- зүүнд чулуу уячихсан бай- на лээ тэж Люк сулхан Дуугарснаа, -- Би уснаас гаргаж авлаа... тэж | хулчгархан хэлэв, -- Ойлгомжтой ойл- томжтой! гээд Генри ахынх нь нүүр нь зугуухан мин- чийж улайснаа, Тэгээд Чи уснаас таргаж авсан юм биз дээ? тэж лавлаад нохой руу хя- лайн харав, Тэгснээ чи уг нь ингэх хэрэггүй байсан юм даа, Усанд живүүлж өгөөч гэж би Картер өвгө- лоөс гуйсан юм байхгүй юу гэлээ. -- Генри ах аа, би нэг юм хэлье! гэж Люк хатуу яахав тэгвэл нохойгоо гэр- тээ байлгахаас даа» гэж найр тавьюу гэж санавч хэлсэндээ хүрдэггүй, уй- лагнасан амьтан гэгдэхээс ичээд болдоггүй ээ. Тэгээд энэ нялуун зангаа ор тас орхихоор шийдлээ, Санас- наасаа няцахгүйгээр сэтгэ- лээ тайвшруулах гэж санд- лаа ганхуулан бодол бол- лоо, Инээд нь хүрээд яв- чихлаа, -- Чи ер нь яасан 84- дарсан сүрхий амьтан бэ? Бас ч чиний хэлдгийг бо- лохгүй гэх газаргүй шүү. Чиний саналаар болдог ч юм бил үү дээ, гэж бодог- Дох юм хэмээн Генри тай- ван өгүүлэв, -- Зүйтэй, Юун сайн юм бэ, гялайлаа! Генри ахаа! -- Энэ явдал чамд сур- гамжтай юм гэж бодоод л би саналыг чинь зөвшөөр- лөө шүү гэж нухацтай өгүүллээ, -- За ах аа, за! -- Тэр байтугай хам- гийн ухаантай улс ч хэрэг- цээ багатай хээнцэр юмыг ЗОВЛОГоО зовоож олсон ХЭ- заг авдгийг чи ойлгоо» рой, -- Тэр яах вэ, ах аа! Надад зоволтгүй. -- Яваандаа чи үүнийг ойлгоноо, Чи амьдралын ухаантай х а: х нийг ойлтойд ТЭДЭГТ билэ гэж байна. Би үүнд чинь баярлаж явдаг юм. За, за ийм л шив дээ, хүү синь! гаж хэлээд дотор нь ууж- давтдаг боллоо. Би хэрвээ даалгавраа хийхгүй ирвэл багшид, бас Урнаад зэм- лүүлдэг болов. Хичээлзэс хожимдвол тэр завсарла- гаанаар амьсгаадчихсан гүйж ирнэ. Нэг өдөр багш зүггүй Дангааг бид хоёрын ард суулгачихав. Энэ өдД- рөеөс эхлээд хэрэг бишдэж Дангаа Урнаа руу байнга БАЙГАА? | (Өгүүллэг) Бүжээ эмээ манай ан- гийг цэвэрлэнэ. Биднийг өглөө ирэхэд анги маань шил толь шиг л гялалзаж байна. Завсарлагаанаар салхивч онгойлгон шалны хүрээг хүртэл зүлгэж суу- иа, Биднийг тусалья гэ- сэд эрс дургүйцэн хувц- «саа муухай болгочихно гэ. тэ, Бас дөрөв таван ан- гийг ингэж цэвэрлэнэ. Нэг удаа манай ангийнх- ны хооронд Бүжээ зэмээ- гийн цалин хэд бол гэсэн яриа дэгдэв, Аравтын дарга “сэвьд энэ сгээ, жээ Би ярнаг үү д Бү. тараа. заханд нь хүргэж бөөн хэрэг дэгдээсэн. Дангаад уур хүрэвч би түүнийг дийлэхгүй боло- хоор яаж ч чадахгүй бай- лаа. Их завсарлагаанаар өнөөх Дангаа Урнаагийн үсэндээ цэцэглэж уясан ца- гаан туузыг татаад хөвчи- Тэгтэл Алимаагийн нүд нь гялалзаж, -- Үгүй яалаа гэж. Ийм их ажил хийхэд юу гэж тавин төгрөг өгөх юм бэ? | Бүжээ эмээ зуун төгрөг авдаг байх гэв. Хүүхдүүдийн нүд нь том- роп бие биеэ харцгаалаа, Тийм их мөнгийг Бүжээ эмээ яаж барах юм бэ? гэж хэн нэг нь асуув. "Нягэж манай ангийнхан Бүжээ эмээгийн цалинг тавь, зуу гэж маргалдсаар эцэст нь өөрөөс нь асуу- хаар шийдэцгэээлээ. Ийм их ажил хийдэг юм чинь Бүжээ эмээгийн цалин мянга биш байгаа гэж би бодов. Ч. ДОРЖГОЧОО Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн комбинатад хэвлэв. | цөм л хөвөрсөн урт туу- зыг уях гээд нэг нь ччад" сангүй. Гайхал Дангаа юу ч болоогүй юм шиг үймүүл сээр... Миний нүдний нулимс бүрхэв.Үү- нээс хойш би ээжээрээ заалгаж тууз уяж сурья гэяс шийдлээ. ! 1201-01-11 21 са е ОРОН Бүхний Монголын юЗалгамжлагч» У! ханаар пионерийн бүчийг өөрчлөн төрийн далбааны иимонпнерийн чуул- ӨНГӨТЭЙ болгох шийдвэр таргасан билээ. Гэтэл өдөө хүртэл бүч маань өөрчлөг- дөөгүй хэвээр байна. Хө- дэө орон нутгийн материал ашиглан хийсэн улаан бүч Өнгө, чанар муутай хийгдэх юм. Дэлгүүр худалдаанд ПЕОЛЕТАРИ н АР НЭГДЭГТҮМ! эвлЛӨЛиЙн сонин улаан бүч үзэгдэхээ бүр . Ла байлаа. | вн сволранту ё Хүүхэлдэйн кино дДун- даасаа өнгөртөл тог тасарч телевиз унтарлаа. Салхи- ны хүч улам нэмэгдэж дээвэр цаваг уньнаас ХөН- дийрөн, тэр бүхлээрээ хийсчих гэж байх шиг С4- нагдлаа, Даваасамбуугийн гэрт 1--12 насны зургаан хүүхэд үлдсэний.хамгийн том эгч Дэнсмаа отгон дүүгийнхээ баривчийг ӨМ- сүүлж Зүүн орон дээр өр- төж тавиад хогоо шүүрд- тэл тог ирж телевиз тэ- рэлтэж эгч Дүү нар баяр хөөр болон телевизийнхээ омпиоө дахин суув. Хүүхэл- дэйн кино аль хэдийнэ - дуусчээ. Гэтэл гэнэт телЄ- изорын араас утаа ма- Шрэ хөшгөнд тал дүрэл- зэв аслаа. Дэнсмаа дүү чараа түргэн гар гэж хаш- тэн, х ҮХБААТАРЫН Хэзээ пнонерүүд шинэ бүчээ зүүх вэ? Үүнд хариу өгнө үү? їїнөнерийн ахлах улдир- төгч Ц. ТУНГАЛАГТА- МИР (Говь-Алтай. Ха- лиун сум, 8 жил) Ц, Тунгалагтамирын за- хидлыг -Д. Сүхбаатарын нэрэмжит МПБ-ын Төв Зөвлөлийн Орлогч дарга Н. Болормаад танилцуулж хариу өгөхийг хүссэн юм. -- Одоогийн байдлаар тираад торхтой уснаас шанагаар хутгах гэтэл ус бараг дуусч, торхны ам- сарт сугаараа тулаад ус авч чадсангүй. Энэ агшинд галын дөл хоймОороор тэлж Дэнсмаа шанагад орхиж дүү нараа хөтлөп чирч гаргалаа. Дөрвөн дүүгээ гаргатал хамгийн бага дүү нь алга байв. Буцаж гэртээ гүйн ор- тол хаалгаар бөөн утаа бургин гарч, нүүрнээс -ха- луу дүүгэнэ. Дүүгээ л гар- таж авах хэрэгтэй гэж бодсон Дэнсмаа чигээрээ “ортол гашуун утаа халуун алч урагш алхуулсангтүй. Гэрийн хаяа руу мөлхөж ориы хөлнөөс тэмтэрвэл тар хүрэхийн аргагүй улайсчээ. Дүүгээ дДуулэ- хаар ам ангайтал хоолой Р” мэт ммРЧГЭРЫЭ 4 пионерийн шинэ бүч үйлд- вэрлэхэд цэнхэр өнгө хо- солсон зориулалтын. мате- риал байхгүй байгаа бө- гөөд пионерийн удирдагч- ДЫН УЛСЫН Зөвлөлгөөний үеэр Эдийн засгийн Гадаад харилцаа хангамжийн яам- тай ярилцаж тохиролцсо- ны дагуу пионерийн бүч- ний материалыг гадаад захиалгад орууллаа. Материалыг гадаадаас хүлээн авмагц хүүхдийн амьсгал гашуун оргиж боогдлоо. Зүгээ алдаж эргэ- тэл ширээ тааралдав. Түү- нийг түшин өндийтөл дүү- гий нь хөл гарт- нь бариг- дав. Дэнсмаа түшиж бай- сан ширээгээ орхиж, дүү- гийнхээ хөлнөөс ахиулан барилаа. Түүний гараас дүүгий нь ямар нэг юм булааж алдуулах гээд байх ШИГ... 1989 оны ХЇ сарын 17- Зуунмод хотын төвийн 10 жилийн ЇЇ сургуулийн 4- ийн «Дэ» ангийн эхний хи- чээл дээр Даваасамбуугийн Дэнсмаа. ирээгүй. байгааг жижүүр мэдэгдлээ. Хичээлийн анхны 3ай8- сарлагаар сургуулийн ра- дио узелиэр хүчтэй шуур- ган дунд, агшин зуур ша- таш байгаа гэрээс таван хувцасны үйлдвэрт нерийн бүчийг лэж эхэлнэ. Харин үйлдвэрлэж тар- аймагт, хот, бай- тууллагаар дамжуулан ху- гасан бүчийг районы пионерийн взаарилах юм. Иймд пионерийн үйлдвэрээс гарч, хэнд Өчтол улаан зүүх, лолцоогоор шинэ хийж зүүж болно. дүүгийнхээ амь аварсан Дэнсмаагийн гавьяат үйл- сийг мэдээллээ. 1 Дөрвийн «Дэ-гийнхнийг || очиход Дэнсмаа отгон Дүү: | гээ тэвэрч, дөрвөн дүүгээ тойруулчихсан шатаад ". дууссан гэрийнхээ буури- наас савсах цэнхэр утааг” хараад зогсож байв. Дэнсмааг харахад элэг, эмтрэм өрөвдүүштэй бай-. сан ч гэлээ амь дүйсэн аг- |! шинд хүмүүсийн амь | ” аварсан шударга үйлсийг бодоход туйлын бахархал - төрлөө. 1 ЗУРАГ ДЭЭР: Д. Дэнс-- маа галын аюулаас авар- сан таван дүүгийнхээ хамт | Манай сурвалжлагч С. ВОДООШ ЗОХИОГЧИЙН авсан гэрэл зураг Ёс! 36 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ пио- үйлдвэр- бүч та бү. бүчээ эсвэл өөрсдийн бо0- бүчээ 7982 (2252) 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 20, ЛХАГВА 5000:-элгээд:! гарци сатидал уйшигчдаасаа/ авлаа 1989 онд Онд уншигч даасаа 5000 гаруй захиь дал хүлээж авлаа. Энэ онд ирсэн захидлуудын онцлог юу байв? 5 Сургууль, бүлгэмд өр- нөж байгаа өөрчлөн байн туулалтын тухай, ажил хийж анх удаа цалны ав- сан тухай, өндөр наетав, өвгөд хөгшнд дүү Нараа халамжилж байгаа тухай ажил хэргийн шинж ч8- нартай захидлаас гадна үерхэл нөхөрлөл, өөрийн хөө болон томчуудын Туг хай бодож явдаг зүйлээ, сонпноосоо юу мэ- дэхийг хүсч байгаагаа бич- сэн байна. Та нарын 328 хидлаас бид энэ онд хэв. лэгдсэн сонинуудаас чухай юу нь таалагдаж, юу НЬ таалагдаагүй тухай болон 1990 онд ямар сэдвийг хөндөж бичих шаардлага. тай, цаашид юун дээр аж- лаа төлөвлөж ажиллахыг хүртэл мэдэж авлаа. «Пино- нєрийн үнэн» «сонин УН шигч чиний сонин ямагт санаж яваарай. 5 14:1:4:00:0):171:4 Сүүлийн шуудангаар ирсэн Саяхан Дундговь айм» тийн Цагаандэлгэр сумын 8 жилийн сургуулийн өс» вөрийн байгальчид айм- гийнхаа нийт -Ссу. рагчдад хандаж МХЗЭ-ийн 0 жилийн ой, БайгалБ орчныг хамгаалах У их хурлын өмнө говь хамгаа» лах фондод 70 мянган суулгац бэлтгэн нийлүүлэх уриалга гаргалаа, Говь хамгаалах Фондод нийлүүлэх 70 мянган суул тацын үнэ дунджаар Нэг сая төгрөг болох тооцоо гарч байна, Аймгийнхаа пионер СУ? рагчдын хүчээр говь нуте тийнхаа үзэсгэлэнт байга» лиа нөхөн сэргээх дээрх ажил маань «Пионерийй гүнэнэ сонины газраас зар ласан сая мод, бут тарих хөдөлгөөнд оруулах хувь Бар? билээ. йн пиоперийн бай? гууллагын зөвлөлийн трга С, БОЛД Улаанбаатар-Її. МХЗЭ-ийн Төв Хороо «Пионерийн үнэн» сонинд «Бидэнд эрх жаргал олгосон ардын төрийнхөө үндсэн хууль, түүний заалтуудыг судалж мэдэх засаг бүрийн хүсэл эрмэлзэл болох нь зүйн | гэж асуудаг. Дуртай мэргэжлээ сонгоё гэхэд тэр : 4 | болгон олдохгүй юм. Сонин 3 сэв Ё л 3у0:(8). м. їнд «Ямар мэргэжил- Би долдугаар ангид үзэх «БНМАУ-ын үнД-|тэй больё Доо» булан гарч байлаа, Олоп хүү» сэн хууль» номноос энз ишлэлийг авсан юм. ||хэд өөрийн хүсч мөрөөдөж байгаа мэргэжлийн с Тэтэл одоо болтол энэ хичээлийг заахгүй | тухай бичдэг байж. Энэ нь нэг талаар ,бусад зайна. Чухам юунаас болоод яагаад заахгүй хүүХдүүд мэргэжлээ зөв сонгоход тусалдаг байгаа юм бэ? Заах ба айхгүй ша 17 Сонин минь туслаач! Би хЄВӨЛтаы “хүн Заах багш байхгүй юм болов уу (байсан. Гэтэл энэ булан маань алга болжээ. Ши. БЕ 5 лаач! Бид л ийм хичээл байдаг гэдгийг мартаа юу?|нэ оноос энэ буланг дахин нээ ? ь х учраа олохгүй байна. ҮҮНИЙ учрыг олж: өгөөч. ЦэлэЭЭ сын ЧААС СОНИН ЧИНЬ: Манай ангид Ганхөлөг, Энх- Сурагч Ж. ДАВААДАМДИН СОНИН ЧИНЬ: Саналыг чинь сонсож мэдлээ. Бид энэ бу- баяр гэж хоёр хүү : ёр хүүхэд сур- (Хөвсгөл. Хатгал хот. 10 ж даг. Тэр хоёр охид биднийг д : шэны Үргэлж дээрэлхэх юм. Бид- Ч Чиний энэ захидлыг АБЯ-д шилжүүллээ. | Ланг дахин ажиллуулах тухай ярилцаж байгаа. ухам юуны учир хичээл заахгүй байгааг би-| Булангийнхаа хэлбэрийг өөрчилж, ажил мэр- дэнд хэлж өгнө байх гэж найдаж байна. гэжлийн хүмүүсээр хөтлүүлэх бодолтой байна. Удахгүй бид сургууль төгсөно. Ямар мэргэ- жилтэй болох вэ? Хүүхэд болгон өөрөөсөө ин- мын өрөө» байгуулав. -Э с лах ангийн сурагчид Дүү нартаа байнга тусалдаг бор» сон. 4 Одоо дотуур байранд х хөгжилтэй, Дуу хууртай амь- дарч байна. Сурагч ОДМАА (Баянхонгор. Богд ний юмыг булааж авна. Эс- вэл урж, эвдэнэ. Бүр сүүл- дээ сахлын Хутгаар цүнх Зу : сун. гадар бал лаОР Ой рүү хат Үнэхээр та хоёр ийм бузар : : 5 10 жил) 1 шогсон ОВУ “тэгээд | булай зүйд хийдэг тэж үү? Манай анти 28 сурагчтай. лөлийн Дарга, гишүүдийг СОНИН ЧИНЬ. ДОрОМЖОХ ом ҮРчмлн На" Тэгвэл үүнийгээ даруй зог-) Үүнээс 27 нь дотуур байранд сурагчид бид өөрсдөө сонго: С вэ? Бидэнд туслаад Дд яа? соо. Хүч тамнргүй нэгнээ амьдардаг. Анх дотуур бай- лоо..Даргаа зөв сонгоно гЭ- Аливаа ажлыг хийюд 7-ГИЙН «Гь АНГИЙН. ” ХАН (Нийслэлийн Ү сур- гууль) СОНИН ЧИНЬ: Ганхөлөг, Энхбаяр хоёрт хандаж хэлэх хэдэн үг байна. дээрэлхэх нь эр хүнд хэзээ ч байж болшгүй зүйл, Та. хоёрыг алдаагаа ухаарч ан- гийнхнаасаа уучлал Э гүний гэдэгт сонин чинь итгэж бай. на. Бидэнд хариу бичээрэй. Удахгүй уулзацггая. ранд ороход их л уйтгартай байдаг байв. Соёл, хүмүүж- лийн ажил гэж бараг үгүй, чөлөөт цагийн танхим гэж юу болохыг тэр бүр мэддэг- гүй байж. Энэ жилээс бай- дал өөр боллоо. Байрын зөв- дэг. хичнээн чухал зүйл 6о- лохыг тэгэхэд лд бид мэдсэн: сэн. Долоо хоног бүр оноо, хурд, хурам, үдэшлэг, АСТ гээд олон төрлийн ажлууд зохиогддог боллоо. Багш на. рын туслалцаатай «Тоглоо- хүүхдүүдийн өөрсдийн нь «аг наачилга, оролдлого их »- рэгтэй байдгийг энэ жишэн дээр харж болно. Хөдөөгшн сургуулнудын дотуур бар бүхэн ннгэж ажиллаж ч- вад мөн сайнсан. : ГДЭЖЛОЖ «Замамжлаг»: сэтгүүл «Залгамжлагч» сэтгүүл жилд 6 удаа уншигчидтайгаа уулзан учирдаг. Харин долоо дахь нь болох уншигч-ре- дакцийн уулзалт эх орны аль нэг аймаг, эь жамтай. Энэ Аймгийн төвийн номын санд хүүхдүүд нааш нааш гүйлдэн баяр хөөртэй нь илт. -- Манай хүүхдүүд та нарыг Сэтгэд догдлон хү- лээж байгаа шүү гэж но- мын сангийн ажилтан эмэгтэй өгүүлэхэд бид Ч их баярлаж билээ. Хүүхдүүд сэтгүүлийн та- лаар бид уншигчдынхаа тухай энгийн дотно харил- цан ярилцлаа. Уулзалтын бүрэлдэхүүнд нийслэлийн 52 дугаар сургуулийн дуу хөгжмийн багш Л. Гал- мандах, «Пионерийн үнэн» сонины утга зохиолын ажилтан, зохиолч Г. Ня- маа, МХЗЭ-ийн Төв Хо: рооны эрдэм шинжилгээ сургалтын төвийн эрдэм шинжилгээний ажилтан Ц. Түвшинтөгс нар оролцсон юм. -- Галаа багш аа. ши- нэ дуунаасаа зааж өгөөч! болдог хотод удаа Хэнтийн багачуудтай уулзан золтож, халуун дотно ярна хөөрөө, дуу хуур, мартагдашгүй уул- залт дурсамж болон үлдсэн юм. Томчуул бае уншдаг хидлч болохын тулд яах вэ? -- Бүлгийн цуглаанаа яаж сонирхолтой хийх вэ? гэсэн олон асуулт хөвөрч, дуусашгүй яриа өрнөлөө. «Залгамжлагч» сэт- гүүлийг зөвхөн хүүхдүүд хяшдаг даа гэсэн миний өрөөсгөл ойлголт энд алга болов. Хэнтий аймгийн сургалт заах аргын каби- нетын арга зүйч Л. Нямаа, -- Хүүхзд байхаасаа одоог хүртэл амтархан уншдаг ширээний ном минь «Залгамжлагч» сэтгүүл. «Эртний уран ЗОХИОЛЫН их сан» буланг тогтмол уншдаг, Хүүхдүүд та нар л сайн уншиж байгаарай тээд сэтгүүлийн нэгэн ду: гаарыг авч «Авах гээхийн дөрвөн мөрт» шүлгээс -уншлаа. Томчуул “бас уншдаг болжээ гэсэн сайхан сэт- гэгдэл Чухам энэ танхн- Хан: Хэнтийн анхны Ардын хувьсгалын дараа хүүхдийн хувьсгалт байгуул- лага анх үүсч хөгжсөн хөдөө нутгийн тоонд Хан Хэнтий зүй ёсоор ордог. Тус аймагт Хойчийг залгамжлагч бага- чуудын холбоо анх үүссэл тухай ахмад пионер, сэтгүүлч, зохиолч Ц. Дамдинсүрэн, БНМАУ-ын баатар Ш. Гон- гор зэрэг олон хүний дурдат- галд бий. «Үнэн» сонины 1926 оны 224-д нийтлэгд- сэн «Пиойер хэмээх багачуу дын холбооны тухай» гар- чнгтай жижиг огүүлэлд: «За- луучуудын Төв Хорооны тө- лөөлөгч Тогтох харьлат Төв Хорооны тушаалаар Хан Хэн- тий аймгийн залуучуудын Хорооны дэргэд пнонер бага- чуудын холбоог үүсгэн бай- гуулахад дур сүсгээр элсэн орсон хүүхэд тавь гаруй тоонд хүрсэн... Пнонер багачуудад аймгийн яам, нам, эвлэлийн хороод, Сүхбаатарын Тос Клубын салбараас тус бүр улаан торгон дэзр бэлгэ шү- лэг цайралдуулсан цагаан үсэг оёсон туг үйлдэж эл шн- нэ байгуулсан шнонер бага- чуудыг үүрд туслан хөгжүү- лэх явдлыг нлэрхийлж эн Тэргүүнээ баярын бэлэг бол гон өгсөнөөс гадна мөн айм- тийн яамнаас энэ удаа ян. чаан 300-г тусалж, дараа 2000 янчаан туслахаар тө- сөвлөсөн дансанд оруулсан...» гэжээ. Галшар уулын хошуу- ны дарга, 125 дугаар үүрийн тишүүн Ванчигдорж аймгийн намын хороонд өргөсөн бн- чигтээ «Хошуу танхимын га- зарт пионер багачуудын бү. лэг байгуулахад сахиргааны газраас цагаан гурилд 20 жин, хонины мах 10 хөл, гоймон 55, чихэр чавга 7 жип 1у- салсан» гэж дурьджээ. (На- мын төв архив. Ф-Г,Т-1,: Хи834). Тус аймгийп сарим хошуудад пионерийн бүлэг яг хэзээ байгуулагдсан, хэн хэн ямар сонгуульт үүрэг улаан: хүлээж, тэр үед хүүхэд ба. гачуудын дунд. ямар ажил зохиож байсныг гэрчлэх түү- хийн баримт цөөнгүй үлд. жээ. Монгол улсын 17 дугаар оНы нэгдүгээр сарын 23-нд Биндэрьяа хан уулын хошуун дахь бага сургуулийн тэнхи- мийн газар пионер бПагачуу- дын холбоо байгуулагдаж хоёр салаа зохион байгуул- жээ. ММХЗЗ-ийн Ү! нх хуралд (1972 оны Х сард) тус айм- гийн ХЗЭ-ийн хорооны аж- лын тухай төлөөлөгч Нямаа- гийн тавьсан нлтгэлд дурдса- наар ппонер багачууд долоон хоног тутам гэгээрлийн ху- 4 рал хийж инонерийн мөрдөх дэвтэр, залуучуудын Ммөрийп хөтслбөр, дүрэм зэргийг тайл- барлан хэлэлцдэг. Бас биеийл тамирыг сайжруулахыл тулд алхах гишгэх сургуулийг орой үдэш хийдэг байжээ, 1926-цод онд бүх аймаг, - Нямаа ах аа, 30: Шинэ булан нээе Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр суманд зөвхөн хүүхдүүдтэй бус гурван үеийн- хэнтэй уулзлаа, лан хүмүүжүүлэгч, өндөр Хас гуай, -- «Залгамжлагч» сэтгүүлийн анх- ны дугаар гарч байхад би 10 настай байлаа. Монгол бичиг заалгахаар Нийс: лэл хүрээг зорив. Миний амьдарч бай- сан өвгөн багшийн гэрийн хажууд бага сургууль байрлах тул би зав зай л олд- вол тийш очиж завсарлагаар тоглож буй хүүхдүүдийг Хашааны . завсраар хариа, Нэгэн удаа томовтор биетэй хүү ирээд, надад эвхээстэй том өгөөд, -- Энд их сонин «сайхан юйм бий тэв, Өвгөн багшдаа өгвөл эхнээс нь ДУуУуСстад уншаад далд. хийчихэв, Ингэж «Залгамжлагч» сэтгүүлийн,анхны Ду: гаартай учирсан гэж дурсан ярилаа. “Хав гуайн яриаг үргэлжлүүлэн ах- настан Ш. саа өгүүлэв, --Сэтгүүлийн анхны дугаарыг Да. хин хэвлэж болох уу? -- Ард түмиийхаа түүх соёлын дэв, шилт зуйлийг хойч үедээ үлдээхэд Л “их анхаарахыг сэтгүүлийн ажилтїуу- даас хүсье. «7 2-- заАмьдрахын ухаан» булан нээж С. Баясгалан багшаар хөтлүүлье! тэсэн санал эндээс гарч нэгэн шинэ булантай боллоо. маас төрлөө. Залуу үеийг халамж- мад багш Ц.Цэрэндаш гуай дурсамжаа- хотод сргөп дэлгэр зохио, 2 аж Түүхээсээ сурах юмсан Хэнтий аймгийн төв дөрвөн сур- гуультай. Тэднийг төлөөлсөн 350 гаруй пионер сурагчтай «Хан Хэнтий» чуул- -гГын танхимд уулзаж ярилцав. Олон төрлийн асуулт, хариулт үр- гэлжилсэн ярилцлагаас монгслынхоо түүхийг улам. их мэдэж түүнээс сурал- цахсан гэсэн хүүхдүүдийн чин хүсэл илэрч байлаа. Уншигчдын энэ хүсэлтийг сэтгүүлийн: ажилтан бид ч бодит ажил болгохоор амлав. Ийм оргилуун сайхан хүсэл эрмэлзлийн зэрэгцээ харамсмаар хүсэлт бас гарлаа. Олон | хүүхэд За: хиалсан сэтгүүлээ хугацаанд нь, бүрэн авч чаддаггүй тухай ярив. «Пионерийн үнэн» сонипыг бодвол харьцангуй цөөн захиалдаг сэтгүүл сургууль дээр ирэ- хэд зарим томчуул урьтан шүүрэн ав- чихдаг, эсвэл захиалаагүй сурагч хүрт: чихдэг бололтой, Сэтгүүлээ Хаанаас хэрхэн тогтмол авч байх Бэ?” гэсэн таДНИЙ асуултын хариуг Оид гүйцэд өгч чадсангүй, Ямар ч гэсэн томчуулд хамаарах шүүмжлэл болов уу? гэж бод- лоо. Онго үзэмжтэй, үр өгөөжтэй сай- хан сэтгүүл хүүхдүүддээ үргэлж. Өгч байх юмсан гэсон цаган,бодол энэ тан” химаас төрлоо, : мОРГ : Бидний яриа дуусаагүй ээ. Дуусах ч учиргүй, Он жил дамжин. гарах сэтгүү-: «- , ЛИЙН, шинэхэн Дугаарын хуудаснаа үр-., ц67:-277-12---00 0-8 цешшшлдшшШшшшшлп ёшшшшшшшшшшшгшшш-шш-шш---ээтээ-эээ7ГЭ|эҮТ2220-0000 элжлэх болно ЭХ: араанд н. Энхчимэг «Солонго» хамтлагийн эгч дүү Г. Баярцэцэг, Г. Чулуун- - цэцэг, хоёрын «Баяд» бүжиг намалзан бүжихийг хараад - : алга ташихгүй суух арга байхгүй. Хамтлагийн гишүүн бүр - хоёроос гурван хогжим тоглодог юм. . Ч. ГАНБАТЫН авсан гэрэл зураг Ховд аймгийн ( төвийн 10 жилийн 1 сургуулийн 4-гийн «Д» ангийн пнопер сурагчид чөлөөт цагаараа хоёрдогч түүхий эд цут- луулж тушаасац мөнгөөрөө «Сурагч» кафе байгуул- жээ. 2 “Тав таваар ээлжлэн ажил- ладаг энэ кБафен хоод нь амт чанар сайтай, багш ажилчдын талархлыг хү. дээж байна. Тийн «Д»-гийнхэн Ка- Ффс ажиллуулж олсон мөн- гөөрөө ангидаа хуримтла- лын фонд байгуулж төр- сөн өдөр тэмдэглэх, үзвэр Үззх гээд соёл олон ННЯ- тийн ажилд зарцуулдаг болжээ. ЗУРАГ ДЭЭР: Ангийн дарга онц сурлагатан Б. Ганбаатар «Сурагч» ка- фег санаачлагчдын нэг юм. Л. НЯМДОРЖИЙН авсан гэрэл зураг Хэнтийн багачуудын бүчтэнүүд байгуулж байсан нэг ажил нь Бүх далхийн залуучууд ба 22-нд Хан , Хэнтий 1927 оны 11 дүгээр сарын уулын аймгийн Онон голын хошуун дахь бага сургуулийн єурагч хүүхэд ба энгийн багачууд (сургуульд өроогүй хүүхдүүд бололтой Ц.Т) хамтран тус хошууны хувьсгалт залуу- чуудын үүрээр удирдуулан Бүх дэлхийн залуучуудын сайн өдрөөр 830 шнснертэй бүлэг байгуулжээ. Энэ мэтээр цаашид гүнзЗ- гийрүүлэц судалж, эрэн сур валжилж төрөлх нутгийнхаа ХЗЭ. пноперийп байгуулл2- гынхаа түүхийг үйзин 202 бн- чи ч: толилуулна гэдэгт Хан Хэнтий нутгийн салуучууд, өсзєрийдц пионерүүдэд бат итгэнэм. Ц. ТҮВШИНТӨГС « ё ХЭРЛЭНГИЙН /ДОЛГИОНООС “ДАШАРСАН 1 3 1 ГУРВАН 1 КЯЛГУУ И “Ашхны |аяагуу-- ОЮЖЬ тэйгийнхон» БИМЛАУ-ын баатар Х. Дам- бия хөшөө дэргэд нь сүндэр- лэсэн сумшчн ходолморчдийн соёл, уран єзйхта танхимд 10 жилийн сургуулийн имО- иєр сурагчид «Залгамжлагч» хэш" 6 Бан Т, угтан аялаа, Эгэл тэмүү. “Юм үгүй. Тайзнзас . хогжиийн Үс тэнгийн- хамтлагийн | хүүхдүү- цоглог дуу эгшиглэж “Дуучин Т. Мөнхтуяа, Т,.ЛИхагвадулам, нар үрлнг-» Аль: «Б», б-гийн «Бэ, ангиасаа энэ хамтлагт ороли-. дог. Тоцлол дуучин Т. Мөнхтуяа | дунд Ням гариг Энэ өдөр хүүхдүүд пнонерийн тан- химдаа очихоор яарч яв- на. Тэнд-ардын уламжлалт тоглоом өрөөстэй байдаг аж. Авги бүлэг бүр тог- тоосон цагийн хуваарьтай учир хожимдвол найзууд- тайгаа наадаж чадалгүй нэгэн сайхан өдрийг хий дэмий алдах болно гэж хүүхдүүд боддог болжээ. Иймээс ч тэд пионерийн- хээ танхим руу яардаг санж. Биднийг ороход хаалганы хатавчинд тайляс тавьсан “хүүхдийн гутал жирийсэн харагдлаа. Энд тэнд ша- тайгаар шаадах хүүхдүү: дийн цовоо дуу цангинана. Тоглоомдоо улайрсан хүүх- дүүд бидний орохыг ан- заарсангүй. Зарим нь морь Гинж ини” Б. Болор-Эрдэцэ баляа хуур хөгжмоөр тоглодог. Саяхан тэр лимбээ санаанд» гүй хугалчихаад их харамсан уйлжээ. Гэвч баян хуур бай- хад Болор-Эрдэнэ хүү дуунаас салахгүй, лимботэй Ч | тт” Л” ЛЭ ас... охиийллөн 07 є-- Шинэ дуу бол манай эид “хамгийн их үнэтэй байдаг гэ- хэд, Д. Бааярцэцэг-өхил, -- Сайн хогжим | сайхай дуулгахад гол үүрэгтэй гаж боддог гэлээ. Өмнөдэлгэр су- мын «сургууль гэсэл нэгэн эрдмийн єртонцөд «Үе тэв- гийнхэн» хамтлагийн хогж- мийн аялгуу цуурайтсаяр.. Үргэлжлэл аялгуу - .- .., » 4 Ийм лэртэй цэцэрлэгийн хүүхдийн хамтлаг мөн ч одон -бий дээ гэж бодож | суутал дуу хөгжмийн батш Д. Баяс-” галангийн баян хуур эгшиглэ- хэд дэгдээхэй шиг зургаан бяцхан жаал гараад ирлээ, - Хүүхэд бүрийн сайн мэддэг Ауү бүжгийг туй Ч солимбэ, эмээ ЁЦ: Сам эмээ нас сүүдэр 63-тай. Тэрээр Найрамда- үлын районы шинэ хороо- лолд амьдран суудаг аж. Сам гуай ссөн ачтай. Нэг өдөр эмээ бага ач Болор- сүхийнхээ сүүг авахаар тэрээс гарчээ. Гэтэл зам дээр хоёр таг- таа үхлүүт хэвтэж байгаа- тай тааралдав, Нэг нь алаг, нөгөө нь хөөрХөн хөх өнгөтэй юм. Ойртож очтол хөдлөх шиг боллоо. Яа- ран үзвээс хооронд нь На- рийхан утсаар хөл толгой- гүй хэрж хүлсэн Сайна. Алаг тагтаа хүлээснээ- сээ болоод толгойгоо ч Хө- дөлгөж чадахгүй болж нүд нь эргэлдэнэ. Нөгөө хөөр- хөн хөх тагтааны хөлийг модтой барьж утсаар хэр- (Тайлах ныг өрөвдөж хэрээсийг нь тэж их л удаан оролдож байж нэгийг суллав. Тэгтэл ойр орчимд нэ тоглож байсан хүүхдүүд їзэд тусаллаа. Бас хүүхдээ дагуулж явсан 38- луу аав ч ирэв. Ийнхүү олон сайхан сэтгэлтэй хүмүүсийн ачаар суллагдсан хоёр. тагтаа өндөр аван нисэв. Гэвч алаг тагтааны далавч ихэд гэмтсЗн учир тэгсгээд г4- зардлаа. Эмэа өөрийг нь тонрсон хүүхдүүдийг харж, амьтныг тарчилгадаг, бөл- чиїмгүй хүмүүст гомдсон- доо юу Гэж хэлэх” ээ мэ- дэхгүй «Хэн ингэдэг бай- на аа» гэнэ. Амьтныг хайрлахаа мэд- дэггүй дэггүй хүүхдүүдийн хийсэн ажил яах аргагүй мөн. Ц. Сам эмээ шиг амьт- ныг хайрладаг энэрэнгүй нинжин сэтгэлтэн орчин тойронд минь хичнээн бай- на вэ? Багш Д. ЭНХЭЭ. чихсэн аж. уралдуулж, нэг хэсэг нь шагай атгаж | сууцгаав. Ширдэг дэвссэн. танхим ёстой хүүхдүүдийн жарга- лын газар болсон нь илт. Тэдний наад талын ис рээн дээр нэгэн хөвүүн сууж байлаа. Нэр Д. Бэт- хүү. Бүлгэмийн зөвлөлийн дарга ажээ. Амралтьны энэ өдөр түүний ажил их Өр. нөдөг байна. т-. Бага ангийн сураг- чид тоглож Дуусаад ахлах ангийнхан ирж шагай хар- вадаг. Дараа нь дунд ан- гийнхан цагийн хуваарийн- дагуу ирнэ тэлээ. Тэр бүх- ний цагийг зохицуулахаас эхлээд ажил мундахгүй гардаг гэнэ. г- Танай бүлгэмээр С0- нин юутай байна? гэвэл, --. Манайх 99 дугуй- Оюунжаргаа охин тоглоцо. «Мянгад» гайхамшигтай сайхан хийнэ. бүжгийг Түүний энгэрт МНБ-ын урла- гийн үзлэгийн алтал медаль гялалзаж байдаг юм, чадварлаг эзэмшсэн байга шүү гэж хаа нэгтэй ярилцах сонсогдоно, «Аав аа бая..., «Өрөөнд тагтаа орж ирлээе, «Ээждээ дуулсан дуу», «Дэл- хийгээ бид єдднэ» зэрэг олон дуу сурчээ. Мөц баяд бүжгийг цалдаж, хийлээр «Маамуу иааш ир» дууг хогжимдож үзүүллээ. Хэдхэн жилийн дараа шувууд болон уран сайхны ертөнцол ниснэ. Алив хүүхдүүд ээ, иэ- рээ хэлээрэй. Г, ГанганчИмэг, Т. Гангакцэцэг, Ж. Оюун-Эр- дэнэ, Б. Хонгорзул, -Б. Гансү- рэн, Б. Ууганцэцэг, 10. жи- лийн” сургуулийн хаалгаар тарахад «Хэрлэн сум, сангийн аж ахуй» гэсэн хаяг ард хоц- ров, лантай. Үүний 53 нь гэ- рийн дугуйлан. Эцэг эх- чүүд өөрсдийнхөө хийж чаддаг бүхнийг хүүхдэд сургахаар гэртээ дугуйлан хичээллүүлдэг юм. Үүнийг бид «амьдралын ухаанаас суралцах» дугуйлан гэж нэрлэдэг. Охид дээл эсгэх, оёх, товч зангидахаас эх- лээд бүсгүй хүний гэр орондоо хийдэг ажил үй- лээс сурна. Хөвгүүд чөдөр ногт зангидах, сур элдэх гээд зр хүний хийдэг эрд: мээс суралцаж байна. Эд- гээр дугуйлан 2--3 хүү. хэдтэй байж болно. Бо- лолцооныхоо хэрээр лд гГзЗ- сэн үг гэв. -- 99 дугуйлангийн аж- лыг зангидан зохицуулах амаргүй байгаа биз госол, г- Ясгүй шүү. Гэхдээ жигдрээд иргхээрээ сай- хан. -о Эхлээд хэцүү байв уу? - Хэтэрхий олон Ду- гуйлантай болчихов уу гэж бодсоп үе бий. Эцэг эхчүүдийн санаачилга нХ тус боллоо. Хийж сурснаа хүүхдэд зааж сургах гэ- сэн тэдний хүсэл эрмэлзэл их байдаг юм байна. Ганц- хан зөв зохион байгуулах хэрэгтэй байжээ. -- Гэрийн дугуйлан- гуудын ажил тогтмолжиж байна уу? - Долоо хоногийн аль ч өдөр дугуйлан хнчээл- лэж болдог. Эцэг эхчүүд, сурагчдын зав чөлөөнөөс хамаарах учраас тасалдах явдал ер гараагүй, Эх- ний үед гэрийн багш, су- рагч хоёр тодорхой нэг төртэй болохоор шийдсэн Эмээ хөөрхий хоёр амьт- 99 ДУГУЙЛАН нь нотлогдсон. Л. ТУЯА (63 дугаар сургууль) нь яг ажнл дээрээ биелэг- дэхгүй байлаа. Тийм уч- раас гэрийн багш, сураг- чид долоо хоногтоО-д ха- рилцан тохиролцож хя- чээллэх болсон нь үр дүн- тэй болов. 53 дугуйлан- таас нэг ч тасалдал од0о- гоор гарсангүй. | Цаасан дээр хий товлон төлөвлөс- нөөс энэ нь илүү ашигтай Эцсийн эцэст дугуйлангийн Ххи- чээл тасрахгүй байвал, хүү- хэд бүр нэгийг сурч ча- даж байвал энэ нь жинхэ- нэ үр өгөөжтэй ажил юм байна гэдгийг ойлголоо. - Сумын төвийн албаа газарт бас дугуйлан х чээллэдэг гэл үү? -- Албан газар бүр дээр дугуйлан ажилладаг. «Залуу эм найруулагчид», ! «Өсвөрийн малын змч» гээд тоолбол хорь гарна. Эмийн сангийн ах эгч нар энэ мэргэжилд дуртай су- рагчдыг элсүүлж өөрс- ДИЙНХӨӨ дагалдангаар ажиллуулдаг. Малын эмч нар дугуйлангийнхаа 33- рим сурагчдыг малчны хот- хоноор оруулж үзлэг, эм- чилгээ хийдэг юм гэж ХЭ- лзэд ОД. Батхүү Сурагч- дын зурсан уран зургийн самбартай танилцуулав. Хүүхдүүд шагай тоглон шуугилдаж байлаа. Бүлгэ- гэмийн зөвлөлийн | дарга бүх ажлаа арван хуруу шигээ мэддэг ажээ. Бага ангийнханд уран зургийн дугуйлан ” хичээллүүлдэг энэ хүү Хэнтий аймгийн Өм- ? нөдэлгэр сумын 10 жилийн сургуульд онц сурдаг юм. Сонгууль хүлээсэн ажил- даа шинийг сэдэж, хамт олноо удирдаж чиглүүл- сээр байна. Ориол аялгуу «Солонго» Лимбэ, ятга, шудрага, 00- чин, баян хуур, цохилуур хөгжмийн зэмсгүүдсээр 4Со- лоаго» хамтлагийн хүүхдүүд ардын жүжигчид Б, Дамдин сүрэнгийн «Учиртай гурван толгой» дуурїйц цоглог аял- гууг хөгжимдөж байна. (1- гийн 4Г» ангийн сурагч С. Бадамцэцэг, 5-ын «Г» аазгийн сурагч Ш. Ганхуяг иар мон- гол ардын «Гандий мод», «Гу- ман хар, дуунуудыг гоцлох эвлэгхэн дуулах зуур сур- гууль бүхэн ардын дууны код- церттой болбол ямар сайхан бэ? гэж-бодогдов- 5-ын «А» ангийн сурагч Т. Энхтөр ээжийн тухайдуу- гэа дуулж, 0-гийн «Бө ангийн сурагч Б. Болор-Эрдэнэ «Цэн- хэр глчуур»-ыг баян хуураар хөгжимдөв. Монгол үдосний уламжлалт хувцсаа цэвэрхэн | | Г, НЯМАА | омссөн ёсон эрдэхэ гэмээр | охид хөзгүүд Ингэж яруу сайхны «Солонго» болон туяарч байлаа. Энэ хамтлагийг дуу хөгхж- мийн бага ЇН. Цогтгэрэл удирддаг. Хүүхдүүдэд тусалж чадах бүхцээ зааж. өгөх хүс- лээр дүүрэц яваа залуухач багш... Өндөрхаан хотын 10 жилийн иггдүгээр сургуульї гэрэлтэн байгаа єсөн хүсэл, осон эрдэнэ, есөн | хүслийн «Солонго» аялгуу эгшиглэсээр Л. ГАЛМАНДАХ охин, 3 дэ” , 2 й Чндене-14140 т 9 ГОВИЙН ХҮН (Өгүүллэг) Говь нутгийнхан сайхан зантай, хүнтэй найрсаг бас тусархаг зочломтгой ёстой жовор хүмүүс байдаг юм тэж ээж маань надад дан- даа ярина, - Тэгвэл би говийн хүүхэд мөн үү? гэж ээжээс асуутал, - Биш ээ. Хангайнх тэлээ. -- Аа тэгвэл манай ан- гвас говийн хүүхэд хэн хэн-байх нь вэ? гэж би эр- тэцүүлж- бодов. Надад даалгавраа хуулуулдаг Цэндээ, шинэ -дэвтэр өгсөн Одмаа, намайг дандаа өмөөрдөг Болдоо гээд Л хамгийн сайн хүүхдүүдийг цөм л гогийнх болов уу? өөрсдөөс нь тэж” бөдсоор Өвөө хүү хоёр "Үүдэнд зэрэг учирлаа, Өндөр настнаа хүндэлж Өмнө нь зам тавилаа Өргөөнд морилох хүн Өрсөж орох ёстой Өөдөөс нь гарах би Саатаж хүлээх учиртай “Хүндэлж зогссон Ойдовыт Ор ор тэлээ өвөө Хүүхдүүд энэ ёсыг Мэд мэд тэлээ би БАРИЛДААН Даваа надтай Барилдах дуртай Давах болгондоо Дахих хүсэлтэй Далаа шороодчихвол Амрах саналтай Ганцхан л ойчлоо гэж Гайхуулах дуртай Андынхаа балэглэсэн Номын хуудсаар Айлын жаал Онгоц хийжээ асуулса. Зарим инь говь гэж юу вэ? гэнэ. Тэгснээ цөм хо- тынх гэлээ. Ерөөсөө ми- ний хамгийн хайртай Ганаа багш маань л говийн хүн байх нээ гэж би бодов, Би Ганаа багшийнхаа заасан хичээлийг сайн ойл- тож даалгавраа дандаа хийж байвал багш маань ч намайг үнэлж говийн хүү” хэд гэж бодно доо. Ер нь хүн бүхэн л вийн хүмүүс шаг байвал «зөрчилд орж болзошгүй хүүхэд» ч гэж бийхгүй бо- лох байх дэл. тэ ї 8121587| ЗОӨРЧИ: ТО- БОЛЗОШГҮЙ (Өгүүллэг) Манай ангийн. Гамбаа юм л бол хэл аманд өртө- нө. Жижүүр ангийн мэдээ- лэл дээр өдөр-бүр шахам гарна. Багш орж ирэх бүр- дээ Гамбааг дуудаж зөв- лөгөө өгдөг. "Тэр охидыг - шоглөод уйлуулчихна. Хн- чээлээс хожимдоод «тас» тавиулчихна. Болох бүтэх-” гүй “хүүхдүүдтэй нийллээ гээд л зэмлэл хүлээнэ. Энэ долоо хоногоос эхлээд Гам- бааг олон хүмүүс дуудаж уулзах болов. й 5 Пионерийн: удирдагч дуудаж хоёр цаг шахам яриад эцэст нь гэр орон, - аав ээж, ах, эгчийнх . нь талаар дэлгэрэнгүй асууж. бүртгэж авчээ. Маргааш нь ахмад | Буваа багш. орж ” ирэв. Дүүлэн инисэхдээ Түүний онгоцууд . Ариун үерхлийг нь Аваад явчихжээ, нэгэн ХУЛГАНА БОДСОН НЬ. “Айлын гэрт «айлчилж» - гэмээн “Авдар саванд нь - шургахгүй юм шүү Хичээлээ: давтдаггүй сурагчийн цүнхэнд Ь Хэрэг болгож орох юм шүү Салхи оруулдаггүй цүнхэнд нь байсаар Саруул танхимд нь ирэх юм шүү МИохдий иь өмнө гарч давхиад Нүүрийг нь нэг улайлгах юм шуу - Би чамайг дааж сан. Одоо өдөр бүр чамтай ажиллана гэж хэлээд гар- ав- лаа. “Үдээс хойш бүлгэ- мийн зөвлөлийн дарга Гам- бааг бас л дуудаж баахан зэм хүлээлгээд бүртгэж авчээ. “Өнөөдөр гэхэд л шеф байгууллагын төлөо- лөгч гээд сахалтай өндөр хүн ирж бас л Гамбаа гэж хэц бэ? гэж дуудан манай ангид сууж байгаад баахан юм асууж бүртгэж авав. Тэр хүн явахдаа маргааш манайхаас ардын нөхөрлө- лийн гишүүн ирж уулзана: Чамайг хариуцаж ажилла- на гэж үүрэг авсан юм гээд явлаа. Гамбаа учиргүй айж уй- лан “үймүүлэхээ ч больж хаалга онгойлговол” хүүх- дүүдийн араар ордог болов. Манай ангийнхан ч гайхаж Гамбааг өрөвдөн Завсар- яахдаа хүртэл дундаа хийж явдаг боллоо. Хөжим нь учрыг сонс- вол Гамбаа зөрчилд орж болзошгүй хүүхэд юм гэнээ, Ч.ДОРЖГОЧОО “ЦАСАН ОХИН Хүүхэд бүхэн Нойрссон цагаар Хүүрэгт өвлийн Охин нь ирнэ Мөнгөн өнгөөр Айлуудын цонхонд Мөчрөө дэлгэсэн Гацуур зурна Чаргатай. хүүхдүүд Уралдуулж зурна Сахалтай өвөөгөө Сайхан зурна Буман сонин Урлалаа үлдээгээд Буцсап байна - Үүрийн жавраар “Сэмхэн түүнийг Харчихна дад гэтэл Сэрж чадалгүй Өглөө болгочихно: Гэгээн хавар Аварга биетэй Гэрийн бууринаас Том хөлтэй Хүдэр хүдэр Алхлац ирэхэд нь Зуны сүүл сар. Говь ну- тагт халуун бүгчимхэн. Хаа нэг сэрүүн салхи үлээнэ. Хужир шүү, бударганатай Шар Даравгайн хонхорт тэмээгээ би төгтоон бай- лаа. Танихгүй тэмээ цув- ран ирж ботго тором сар- ниулчих гэж сандаргана. Өнөөдөр, Шар Даравгайн хонхор тэр чигээрээ л тэ- мээний орон болжээ. Үдээс хойш ам хатаж, халуун на- ранд шарагдсан хужир шүү- мий эхүүн үнэр “хоолой хорсгоно. "Халууны илч жаал саарч, зүүн хойноос сэрүүн салхи сэвэлзэж, бузгай амьсгал орох шиг болов. Тэмээд маань ч хз- сэг идээшлэлээ. Миний ба -руун талаар бөөн тэмээд цувран зарим нь зогсож, зарим нь явж байлаа. . "Тэгтэл хамгийн түрүүнд явсан нэгт цагаантай гурван тэмээ ямар нэг юм руу тэ- шиж яваа харагдлаа. Сүүлт од харвах мэт цагаан тэмээ бусдаасаа тасран ганцаар зүсэв. Тэр зүг ажиглавал нэгэн саарал юм үзэгдлээ. Үнс юм уу гэж санаад саравчлахад биш бололтой. огтор уургаа гартаа ЖИЙ савчуулан, хээр даа- тандаа ташуур өгөн давхи- лаа. Тэмээд саарал юман дээр очиж, тойрч зогссоноо нэг нь тонголзон хүзүүгээ сунгатал саарал юм маань “- зүүгдчихэв. Тэмээ муухай “орилж, сөхрөн хэвтэж ха- “рагдлаа. Даагаа зөв буруу-. гүй ороолгон, хоолойныхоо чадлаар хашгичсаар очвол хоёр чоно дуртай дургүй цааш давхиж билээ. Тэмээ “Хүйтэн өвөл... Айгаад буцдаг Зузаан цасыг Гишгэлэн хайлуулсаар Зуныг зорип Одсон байдаг Халуун мөр нь Үлгэрээ дуусгалгүй маань савсээрээ булан орилж байв. Тэр тэмээ зол» той л чононы хоол болсон» гүй. Им тамгыг нь үзвэл мапай нэгдлийнх байв, Оройхоп хэрд баруун ӨМт! нөөс бараан морьтон айсуй, Морины нь бөөн сүүл хоёр тал руугаа ороолгон бөг бөг шогших нь хүүхэд лав биш. Урт сахалтай, өтгөн цагаан хөмсөгтэй өвлийн өвгөн гэмээр Лувсан гуай байлаа. Манай зэргэлдээх бригадын тэмээчин Лувсан гуай: « -- За хүү тэмээ тогтож "байна уу2 Манай энэ хэ, (тэмээгээ заан) салхидаа, тарсан юм. Ашгүй минь тогтоож (авав уу Юун сайн хэрэг вэ7 гэж яриа дэлгэв. Би чононд бариулах шахсан “сүмбэ -шиг ширээ бөхтэй цага тайлагны тухай хэлэв, Лувсан гуай цагаан тайл- гаа тойрч үзсэнээ, - Боохойн шүд гүнэ- гий хүрсэнгүй, Тэмээ хара- хад гүжир том амьтан мөртлөө их саваагүй зан- тай. Энэ саваагүй зан уу? . Их бага ямар ч амьтанд хэрэггүй. зүйл байгаа юм. Саваагүй хүн юмны тү- рүүнд-өртдөг юм.. Ээ дээ хүү минь санаж явахад илүүдэхгүй үг шүү. За хүүгийнхээ буянгаар мээгээ. бүрэн: оллоо. Эр хүн дээ. Муу чоно чамаас амь зулбаж: дээ гэхэд нь би гавьяа байгуулсан хүн шиг сэтгэл өндөр |хоцор- лоо, Ц. ТӨМӨРБААТАР (Дундговь аймгийн Говь” “Угтаал. 10 жил) хайлж байна ҮДШИЙН ЯРИА хэАдтг- 2248 Харлан байхад Хамаг багачууд. Тэнд тоглодог АЛТАН: ОХИН Мөнгөн өвлийн наран мандахад Мөстсөн цонхноо үлгэр амилна Алтрах мөрний намуун мандалд Алтан загас хөвсөөр 5 байна 1їїижиртэх гацуурын алтан мөчирт Шидэт. өвөө суусаар байна Алтан бутнаас аймхай туулай Анир аван дэгдэж байна Амар тайвныг айдсаар Олбии салхи алжаагаад Ойн чөлөөнд намуухан Хэрэм туулай «хоёрын Хэлэлцэх үгс нь дотнохон Хэрэм-- Ярайсан оддын тшигтгээтэй г- Яасан сайхан “үдэш вэ? Туулай-- Тэргэл сарны тэрэлд Тэнгэрийн ааш уярч дээ Хэрэм-- Ногоон тацуурын мөчирт Цасан ширхэг зүүдэлж :байна Туулай-- Газрын алтан сор өвсхөй Гялтганасан цасан дор унтаж байна Хэрэм-- Мөлгөр хөөрхөн боргоцойнууд Мөчрөөс зүүгдэн ууныд зүүрмэглэж байна | Аймшигт чөтгөр ирж Туулай-- Одоо хоёул | : шинж амарья даа ! Илбэт өвоогийн алтан- Ойн нөхөд минь нойрсжээ. сахлаас (үрдэг хушны хонгилд 1 Эрхий мэргэн бууж Борхон туулай унтлаа. || харагдана . Сүүлээ дэрлээд хэрэм |, Ончит нумнаас хүчит 4 Дулаахан ҮҮРЭНДЭЭ Ч : Юу. Х, нойрслоо. | Ойн чөтгөрийг зорьж 3 эс 3 д, Э-Д : сЗЛС “оюутан! Ч Үүдсэ пзэсэн алтан орон... | сэшлжэгголгсллэхттэддтлл ЛЫШиЦШХшшлагэЧ9 2 комбинатад хэвлэв. | 52 : - ЛД: Сүхбаатарын “нэрэмжит Улсын хэвлэлийн сонины вэ. . ЗӨВЛӨЛ ФОРОн Ч ОРОН БҮхНЫӨ ПРОЛЕГАРЫ мАР нэгдэгтүн! юа 2 НТ х3э-59н1ї6өв ХО?РО О Д СүхаАА!АРЫН 46 ДАХЬ ЖИЛДЭЭ М88 (2253) 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 28, БЯМБА Үнэ 10 мөнгө нэр ЭР ЭммжяТ-мапь їнэ ТӨв ЗӨөвлөлМЙн сонын ф 1/1/1 Хөвгүүд өх «228 Бувсээ Ж ёс нээ (3 66 Ртү 25, өвгүүдэд охидоос дутах зүйл алга. “Уран Е06 хатгамал Хийх, оёж шидэх, арнун цэвэрч ндлыг эрхэмлэх, гэр орныхоо ажилд туслах, хусах оромгүй сайхан хоол унд бэлтгэх гээд 7 ажилд тэд хэний ч гарыг харахгүй рууллаа” Ї рахгүй гэдгээ Тэмцээнд -4-ийн «А», 4-ийн «Б», 8-ын «Б» ангиуд түрүүлэв. Сурагч Г. Амарсайхан, Д. Баасанжав, Ю. Батжаргал, Ц. Гэрэлт-Од, Г. Цогтбаатар нар «Хэрлэн» пионерийн зусланд амрах эрхийн бичгээр шагнагдав. » Харин бид тэдний сайн талыг нь яагаад й олж. хардаггүй байсан юм бол доо! П 1 Хөвгүүдэд авьяас чадвар, хүнлэг сэтгэл бүгд ДМ, ё бий. Сурагч Д. ХОНГОРЗУЛ (Хэнтий, “Бг-ЖГГж, Батширээт 6-гийн «А» анги) їе “ЛЖ, Ч “үний 2” Манайд эхэлж зочилно | “Васн бүрийн хүүхдүүд ингэж ярина. Юуны тухай яриад байна гэж гайхах хэрэггүй. Манай сургууль дээр шинэ оноо угтаж олон төрлийн ажил зохиож байгаагийн нэг нь «Өвгөн аав хэнийд эхэлж зочлох вэ?» уралдаан юм. Уралдааны болзол хүн бүгдэд ойлгомжтой бөгөөд сурагчдын сурлага хүмүүжлийг дээшлүү: лэхэд чиглэгдсэн байна, Анги, кабинет бүр өөртөө тохирсон чиглэлээр чимэглэлээ хийдэг. Бнет болон геометрийн дүрсээр голлон чимэж ! байгаа. Энэ ажил зөвхөн ангийн идэвхтэй хэс- ! гийг бус бүх сурагчдыг хамарснаараа онцлог- той. 1 ї Чөлөөт цагаа ашигтай өнгөрөөхөд төдийгүй ! өөрөө өөрийгөө удирдах зарчимд сургахад урал- 1 даан чухал үр дүн өгч байна.. Уралдаанд тү- ї рүүлсэн ангид удахгүй өвгөн аав зочлон очно. 1-Р “Тэр ангид дуу хөгжим хөөр-баяр болох нь гар- | цгагүй биз ээ. Сурагч Д. ГЭРЭЛТ-ОД (Архангай, Хашаат. 7-гийн «А» анги) М| Аюулаас аврагчиддаа баярлалаа ! хүчтэй салхинаар үүссэн гал Өлзийт сумын нэгдүгээр хорооллын эхний гудамжны айлуу- дыг бүрхэн авлаа. Гэнэтийн аюулд нэрвэгдсэн хүмүүс сандралдан, хүүхэд багачууд уйлалдан яах ийхийн зуургүй гэр хашаа шатаж эхэллээ... Хоёр хашаа, долоон гэр, байшин сав, бүгд шатжээ. Хэрэв энэ үед 8 жилийн сургуулийн бэгш Амартүвшин, Зундуй, жолооч... Гэлэгбал- сан, Мангалжав, моторчин Дамчаадагва, сэр, гийлэгч Соёл-Эрдэнэ ах нар улалзах галтай өр- сөлдөн биднийг авраагүй бол улам-их хохирол .. үзэх байлаа. «4ЗовОох цагт нөхрийн чанар танигдана» гэж ярьдаг.. Энэ» хэцүү. үед аймгийн нам захиргаа, олон нийтийн байгууллага, сумын хөдөлмөрчид сургуулийн: сурагчид бүгд бидэнд. тусалсанд- их баярлаж байна 2 Супагч ОЮУН-ЭРДЭНЭ. БАЯНМӨЭНХ. ОЮУНЧИМЭГ, ОЮУНСҮРЭН, БАТЗОРИГ яар (Өвөрхангай, Өлзийт сум) Нийслэлийн 10 жилийн 13. авагч, хаалганы хонх, Индүү дугаар сургуулийн: 9-ийн «В» гээд гэр, ахуйн цахилгаан.ХЭ- ангийн-сурагч Ч, Мягмарсүрэн рэгслийг засч янзлахдаа залуу техникчдийн ордныградио Ч тусламж шаардахгүй өөрөө Л техникийн дугуйланд суралцдаг. хийчихдэг байна. Мягмарсүрэнг гарын “ур дүй- С. БОДООШИЙН авсан гэрэл тэй гэдгийг бүгд мэднэ. Хүлээн зураг (Сейшелийн арлуудуд амь- дардаг байна. Эрдэмтэд түү. ний жинг үзэх гэж авчирсан бүх туухайгаа тавьжээ. Гэ. тэл хэдэн килограми байсан гэж санана. 806 кг, Түүний энэ амжилтыг «Гиннессийн гоэд амжилтын номонд» тэм. дэглэх юм. Эсмеральдо (яст мэлхийд ийм нэр өгчээ) ӨӨ- рийн өрсөлдөгч болох Лон- дон хотын амьтны хүрээлэнд амьдардаг Мармулук нэртэй яст мэлхийгээс Даруй 19 хүнд байна. Өдөр буй. хоёроос гурван удаа шүдээ цэвэрлэх тийм ч нх сайхан ажил бїитг дэг: Гэтэл Японы бяцхан Нргэд «Санио» үйлдзэрийн , мэргэ- жилтнүүдийн . санаачилсан шүдний сойзыг хэрэглэдэг болсноос хойш шүдээ угааж цэвэрлэх их дуртай болсон гэ- юэ Үүний учир юунд байна вэ! : Энэ оны наймдугаар сард Японы толгүүрүүдэд худал- даж эхэлсэн шинэ Шүдний сойз ердийн сойвноос нэг ИХ- ялгарах зүйлгүй байна. Харин шинэ сойзны 68- риулд шар, ногоон, улаан чийдэнтэй товчлуур байх бө- гөөд түүнийг дарах агвинд шүлдзий баруун, зүүн, урдах гээд аль хэсгийг нь сайн дЭ- ажээ. Түүнээс гадна 2.5 мн- нутын хугацаанд | шүдний сойзны бариулаас шүд цэвэр- лэх үед хамгийн тохиромж- -той хөгжмийн ая сонсогддог байна. "Индонез: улсыг мянган арлын орон гэж нэр- лэдэг байна. Жижиг, том ар- луудаас бүрддэг энэ орны зан заншил, уламжлал нь хэн хүний гайхшийг төрүүлэхээр ажээ. Жишээ нь Балн арал их тааралддаг байна. Яагаад гэвэл балийчууд Х эд ХЭ- зээ ч нэр өгдөггүй гэ! АНХ-. ны хүүхдэд Кетут, “хоёрдох. хүүхдэд Мадэ, удаахь хүүх, год Ньёман тэж хүүхэд ТӨР- сөп дэс дугаараар энэ гурван нэрийг өгч хэвшжээ, Тус аралд ноёрхож байсан баян чинээлэг хүнд нэр өгдөг бай- сан тэр үеэс энэ уламжла- лыг хадгалж иржээ. «Хэзээ? хаана? юу?» бу ланд яшжүүрлэсэн М. БОЛД Дөрөвдүгээр ангид ордогжил Ц, Ариунааг бүлгийн даргаар сонгожээ. Хймүүлж бужигнан, үг тоодоггүй хүүхэдтэй ажилла- на гэдэг тийм ч амар даваа биш байв. Үгүй дээ гэхэд л цаас шидлэн цаг тутам нэг «шидгэй» зан гаргана, Чимээгүй суугаач гэж. хичнээн гуйлаа Ч чихгүй мэт, Ая эвээр ярина, аашлах гэж ч үзнэ, уйлаад ч ярьдаг байлаа. Бүлгийн ажил дээр шүү дээ. Үймзэн болгоод Нэг хэсэг нь бүлгийн ахлагчаа өмөөрсөн үг хэлнэ, нөгөө хэсэг нь инээдэм болгон эсэргүүцнэ, Ийм л байд- лаар эхний уллрал дуусчээ. Бү- лэгт зохиох ажлын төлөвлөгөө, санааг ахлагч л гаргана. Тэр бүхэн цаг завыг их авч сурлага буурах ч явдал бий, Гэр орны- хоо ажилд туслах нь ч бас ба- гасна. Гэвч үүрэг хүлээсэн учир биелүүлэхээс өөр зам Ц, Ариу- наа охинд байсангүй. - Бүлгийнхээ хамт олныг яаж нэгтгэн өөртөө татаж Чд- дав? тэж асуухад бага ангид байсан үеийн хөгтэй явдал нү- дэнд нь тодрох шиг болж иннээм- сэглээд. - Үерхэн нөхөрлөх, сурла- та, хичээлд нь найрсгаар тус- лах, хамтран үзвэр үзэх, ном унших гээд олон аргаар оролд- сон. Бас хэд хэдэн хүүхдийг урамшуулан хамт олны дунд бахархан ярьсан, Ийм л аргаар ажилладаг. байсан. Хүнийг өөр- төө татна гэдэг тийм ч амаргүй юм билээ. Хүүхэд тулдаа л бие биенээ ойлголцож нэг л мэдэхэд манай бүлэг зангидсан гарын таван хуруу шиг болсон юм гээд намайг ширтэв. - Танай бүлэг дээр ямар ажил зохиож байна? Хэр зэрэг сонирхолтой болдог вэ? - Тэмцээний хэлбэртэй, чө- лөөт ярилцлага, маргааны бай- далтай ажил хамт олны сонирх- лыг татаад зогсохгүй бүгдээрээ идэвхтэй оролцоход их түлхэц болдог. Ийм хэлбэрийн ажлыг их чөлөөтэй сэтгэсэн байхад хойш суух хүнгүй болдог ажээ. Харин ч бүх пионерүүд өөрсдөө «Энэ тухай ярилцья, тэр талаар соёлтой маргацгаая, хэлбэр нь ийм байвал зүгээр биш үү» гэ- дэг боллоо. Тийм учраас бүхнийг бүлгийн ахлагч сэддэг байсан нь өөрчлөгдөж хамт олны оюун ухаанаар ажлаа сэтгэдэг бол- унтраалгыг дарчихаа- - Би-ямар асаа- сан юм уу ГЭЧИХЭЭД гүйгээд явчихав. Ар- гагүйн эрхэнд өөрөө бууж чийдэнг унтраа- лаа. Зарим хүүхэд өдөр- жин чийдэн асаалттай байхад улс нэг их хд- хироод байхгүй байл- гүй гэж үздэг байна. Гэртээ хөгжмөө зал- гаад, бас дээр нь хоол хийж байна гээд лоо. Улс, аймгаас ирдэг олон “шалгалт бүлгийн ахлагчийг дуу- даж баахан “цаас шалгаад сул- хай, байвал .сайн загнуулж са- нуулга авдаг байсан нь ч өөрч- лөгдөв. Хэний ч өмнө нүүр бар- дам ажилтай болсон бүлэг бол манайх, Харин дээрх том газ- рууд, шалгагч дарга нар заа- варчлах, зөвлөх, хянах арга ба- рилаа өөрчилмөөр болж шүү. -о Чамайг аймгийн їиноне- рийн зөвлөлийн ажилтантай хамт пионер экипажаар явсан гэж сонссон, -- Тийм ээ, Пионерийн Зөв- лөлийн зохион байгуулагч Г.Ян- жинлхам эгчтэй хамт аймгийн- хаа олон сумаар орж бүлэг дээрээ зохиодог ажлаа үзүүлсэн. Харин хүүхэд гэж үзээд томилолтын зардал олгодоггүй юм “гэнэ, Тийм учраас Г. Янжинлхам эгч буу- дал, хоолны үнэ хөлсийг хувиа- саа гаргадаг байсныг дуулаад санаа зовж билээ, ДЗО-ны ХИ нх наадмын төлөөлөгчийн хувьд өнгөрсөн намар олон сургууль дээр уулзалт зохиов. - Өөрөөр хэлбэл албан ёс- ны томилолтгүй ажил зохиож, харилцан туршлагаа ярьдаг гэж ойлгох нь зөв үү? - Тийм л болж байна, Ал- бан ёсны томилолтдоо Гол НЬ биш ээ! Хувиас нь хүнээр хоол унд, буудлын хөлсөө төлүүлж байсныг сонсмогц л сэтгэл зов- сон, Өнөөгийн хүүхдүүд бид сүтэтэнжгэглэтллэєєтттлтотт Бүлгийн ахлагч Ц. Арну- наа аймгийн инонерийн зөвлөлийн зохион байгуу- лагч Г. Янжинлхам хоёр 11111111111111111111111111111111 11111111 ИЦЦЦЦЦЦЦЦЦО Башинийиийниицииийцииницииишиницийнийиниииницзицианийшииининьы Гэвч залхууралгүй. халшралгүй бодоод үзээрэй. : ойлгож Таван давхар бай- шингийн нэг орцонд таван чийдэн байна. Бүгд 40 ваттын хүч- тэй, Гадаа гэгээ орж орцын гэрлийг өглөө- ний 8 цагт унтраа- хад болохоор болжээ. Гэтэл хүмүүс хайх- рамжгүй явсаар бай- гаад 9 дагт сая нэг унтрааж, Нэг цаг 60 БЭ111111111171111111111111117111111 11 11111111 1 111 0010101111011121122д 1(НЭЭ дөнгөж саяхан буугаад ажлаа юм чинь яасан ч МН- ний дур гэж хэзээ ч Наад зах нь та нарын хэмнэсэн эрчим хүчээр дахиад нэг гутал хийж, талх барьж болно шүү дээ. Нэг каловат: яван явсаар мянга болно. Дуслыг хураавал да- лай болно гэдэг. Хэр- вээ бид гэрээсээ, орц- ноосоо тарахдаа ха- жуудаа байгаа чийдэн- ийм юман дээр маш их мэдрэмт- гий болсныг л ойлгоосой, -- Бүлгийнхэз ажлыг анги танхимаас яаж гаргав? -- Анги танхимаасаа гаргаж үзлээ, Албан газар дээр ажлаа хийхэд байр тасалгаа өгөхдөө тун дургүй, нөгөө талаас хүүх- ДҮҮД дуулж, хуурдаж шууги- лаа гээд байх юм. Айлын гэрт хийж үзлээ, Ан- гиараа айлд багтахгүй юм. Бас өндөр настан, аав ээжийн тав тухыг ямар-нэг талаар алдаг- дуулсан, Түүн дээр хүүхдүүд маань өөр газар очихоороо хү- нийрхээд биеэ барьж ажил с0- нирхолтой, хөгжөөнтэй болохгүй байлаа, Ийм шалтгаанаас болоод бид танхимдаа ажлаа хийж бай- на. Спортын заал, танхимд бас хийдэг. Хамгийн гол нь байр танхимдаа биш зохиох ажилдаа л гэж боддог. - Та нар ямар ажил 30- хиож байна вэ? - Пионерийн ажил гэхээр нэг их сүртэй, тоглоомын хэл- бэртэй, цуглаан жагсаал нь ихэдсэн байлаа шүү дээ. Бид өндөр настанд түлээ хөрөө- дөж өгдөг. Өөрсдөө дээл хувц- саа нөхөж сурлаа, Хамт олноо- роо концерт бэлдлээ, Хичээлээ хэсэг хэсгээрээ хамтран давтаж байна. Биеийн тамирын урал- даан зохиодог. Ар гэрийнхээ ажилд идэвхтэй оролцдог. Дүү нараа асардаг, Ардынхаа ёс, унаанаас эхэлжээ. Тэр хоёр Хан Хэнтийнхээ олон сумаар оржээ. 8711111111111:111:14111111111111111111111114 0 2 111ШЦШЦШЦЦЦИИ болохгүй. цахилгаан анин нилилтиннийн унтраалгын О. Оюумаа нийслэлийн 10 жилийн 81 дүгээр суР- гуулийн зургадугаар ангид сурдаг. бүлгэмийн зөвлөлийн дар- га. “Олон нийтийн ажил гээд хийх зүйл нх байвч сайн нөхдийн тусламжтай- гаар бүгдий нь амжуулчих- даг ажээ. Өөрөө юм бүхэнд авьяастай байж нөхдөө үл- гэрлэх ёстой гэж Оюумаа боддог байна. Д. ЭНХТӨРИЙН авсан гэрэл зураг Би угсармал бай- шингийн тавдугаар давхарт амьдардаг л даа, Нэг өдөр шатаар дээшээ өгсөж явтал гуравдугаар давхрын гэрэл асаалттай байх- тай таарлаа, Доод хоёр давхрын чийдэн асаалттай байсан бол заавал унтраах бай- сан, Аав минь надыг ингэж сургасан юм. Ашгүй нэг хүүхэд доош бууж явахтай нь таарлаа, Лав л ма- най ордны хүүхэд биш дэг. -»- Миний дүү гЗ- рахдаа Гэрлээ унтрааха цахилгаан ширмээ ха- лаагаад, телевизор үзэж суудаг гэнэ, --ц Юугаа ч зал- гасан хэнд ямар ха- маа байна аа, Тэртээ тэргүй мөитийг нь төлж байгаа юм чинь тэсэн ойлголттой Ч хүүхэд байдаг тэнэ. Тэгж бодож байгаа бол тэр хүүхдийн бу- руу. Буруу нь чухам юундаа байгаа юм бэ? Хэдүүлээ учрыг нь олохыг бодьё. Үүний тулд бяцхан тоо б0- дох хэрэг гарч таар- на. Тоондоо хүүхэд ч та дургүй нарын чийдэнгийн | хунд байгаа нь лавтай. тинут тэж бодоход 40 ваттын хүчтэй чийдэн нийтдээ 300 минут хий дэмий асаж байсан тооцоо гарч ирнэ, Энэ нь хэдэн төгрөг болох бол? 200 ватт цаг маань ойролцоогоор 9,200 квт,цаг болно, Нэг квт.цагаар 10 кг талх эсвэл 17 кг хиам, эс- вэл 1 метр ноосон нэхмэл эдлэл хийдэг. Тэгээд бодоод үз ДЭЭ. Хэрвээ нэг биш хэдэн арван орцын чийдэнг асаалттай юрхивол хичнээн төгрөг улс алдах нь ойлгомжтой биш үү? Үүнтэй адил тэрт ч мөн ялгаагүй. Гэрлийн мөнгө төлдөг тийн асаалттай, асаалтгүйг хараад л дарчихаад байх юм бол улсад хичнээн тус болох бол? Миний бодоход нэг нх хөдөлмөр орох- гүй дэг, Зөвхөн гараа сунгаад л унтраалгыг дарахад болох нь тэр, «Эрчим хүч их баялаг» аянд оролцож байгаа сурагчид орц, гэрийнхээ гэрлийн зарцуулалтад байнга хяналт тавьж ажил- лавал их сайнсан, ҮҮ” нийг та нарт хэлэх гэсэн юм. Найз минь ЧИ а мартуузай М. БОЛД гэцлийн ттэттээоэогт эооооооллооэ зан заншлаас сурч байна. Энэ бүхэн бол пионерийн ажил юм, !! Өөрөөр хэлбэл, хүүхдийг амьд- ралд:бэлтгаж байгаа гүйл хэрэг бүхэн пионерийн л ажил гэж боддс -- Танай анги аймгийн ээр ӨВ: гүүний бүлэг, Сурлага сайтай, | сахилга баттай гээд их л маг- тах юм. Яг үнэнийг хэлэхэд ямаршуухан бүлэг вэ? -- Манай бүлэг ямар ч бай- сан сургуулийнхаа бусад бүл- гээс ялгарах онцлогтой, Өглөөд бие биетэйгээ мэндэлж, Орой харилцан найртай үг хэлж сал- на. Завсарлагаар хэнээр ч хэ- лүүлэлтгүй жагсаад орчихно, Үймүүлж бужигнадаггүй хэрнээ хүүхэд л байж чаддаг тийм л бүлэг дээ. - Улаан бүч, ёслолын хув- цас гээд олон зүйлийг пионер хүн заавал зүүж, өмсөх хэрэгтэй гэх юм. Танай бүлэг энз хатуу дэглэмийг сахидаг уу? -- Зарим хүүхдүүд 7, 8 ду- гаар ангид орохоороо улаан бү- чээ тайлж халаас, цүнхэндээ хийх нь олонтаа. Нэг үгээр хэл- бэл том болсноо л харуулах гэ- сэн гэнэн арга, Бид бол бүчээ зүүнэ. Дүрэмт хувцсаа өмсөнө. Зарим үед ерийн ч хувцастай .. байдаг, Гол нь улаан бүчээ зүч сэндээ бус пионер байж чадаж байна уу? гэдэгт л хамаг учир бий. Улаан бүч хүзүүндээ зүү- чихээд муу сурдаг, цүнхэндээ бүчээ хийсэн хэрнээ онц сурч, дэг журамтай байдаг хүүхэд Ч бий шүү дээ. -- Бүлгийн ахлагч «зовдог» уу? -- Зовлонгүй, амар хялбар бүтдэг зүйл бий болов уу? Байхгүй л байх, Харин «зовс- ны» эцэст жаргадаг. Дөрвөн жи- лийн өмнө надад эхлээд хэцүү л байсан. Одоо харин бүлгийн- хээ хамт олон дунд жаргаж байна гэж Ц, Ариунаа хэллээ. Өндөрхаан хотын 8 жилийн сур- гуулийн 8-ын «А» бүлгийнхэн гэж нэг ийм хамт олон бий. Бүл- гийн ахлагч болон тус ангитай захидлаар харилцаж болох юм. Тэгвэл хэрэг болуужин гэж хая- гийг бичлээ. Манай сурвалжлагч Г. НЯМАА Онц сурлагатан, зншинишилниннпилинишин 5 з 2! 5 Б 2 Б 5 2) В 2 Е Е Е т 3 5 5 Шшишиигции Е : Е й кл 1 х В, 3842 з” Багачуудын цэвэр тунга- лаг сэтгэлд хэзээ ч үл мар- тагдам онцгой сэтгэгдэл ТӨ- рүүлж, тэр ч байтугай и дүйд хэн БэВотоых хуэсэс3 лахад тусалдаг цаглашгүй ачтан, мэргэн зөвлөгч олон бий. Тийм зөвлөгчийн нэг «Пионерийн үнэн» сонины тухай шинэ ном хэвлэгдэн тарлаа. Түүнийг хүүхдийн 1 зохиолч Ї8К. Дашдондог бич- жээ "Номонд тус сонины хууд- у санд тусгагдсан пионерийн “Ц. байгууллагын ажил үйлс,үүс- л санаачилга, улаан бүчтэ- ний олон үеийнхний сурлага хөдөлмөрийн тухай өгүүлсэн байна. Мөн тухайн үедээ сонинд бичигдсэн хүүхдүүд, идэвх- тэй сайн бичиж байсан өсвө- рийн сурвалжлагчдын тухай уул номоос мэдэж болно. «Улаан бүчтэй сонин» ном эвлэл пионерийн ажилтан, идэвхтэн сонгуультан, багш сурган хүмүүжүүлэгч, пионер сурагчид, өсвөрийн сурвалж- лагчдад зориулагджээ. Энэ номыг албан хэрэг- | цээнд зориулан хэвлэсэн тул уншихыг хүссэн хүн аймаг, | хот, райодын Нинонерийн зөв- төлөөс худалдан авч болно. НУ ЭРЭ, 297, 227: 35997229) Шинэ сургууль Шинэ жил ЛЕ Цан хүүрэг татуу” лан ин өвлийн ӨВ- Ү 5 Ё ген аав, цас будруу- 0 лан бүжиглэх цасан охидын уяхан хөдөл- гөөн, сайныг ойл- гуулж, мууг ЖИГ- шүүлдэг үлгэрийн гм СО! « “м Ї7 «Салбадай» | нэртэй ЗУ7 алиалагч нарын ХӨГ” жилтэй үзүүлбэр. / !3.П.. ХУ“ Энэ бүгдгүйгээр Ши- нэ жилийн сүлд модД- ны наадмыг төсөөлөӨ- хийн аргагүй. Чамд хамгийн сайхан нь ямар баяр вэ? гэж асуувал, Шинэ “жилийн баяр тэж бараг бүх “хүүхэд хэлнэ. ) Харин: (0-2 Шинэ мий бая та нар яа тайийлар өнгөрөөдөг вэ? гэвэл янз бүрээр хариулах нь лав. Ашиглалтанд ороод байгаа Най- .-»- л Ч ф-6- Ч (4«Залгамжлагч» сэтгүү- лийн нэрэмжит өсвөрийн ганд- болчдын уламжлалт 10 дахь удаагийн тэмцээнээс хийсэн сурвалжлага) Ї | ! ! | | Бөөн шуугиан. Хөгжөөн дэмжигч хүүхдүүд чихцэл- | Дэн зогссон байлаа. Дог- | долсон сэтгэлзэ барьж Ч4- | далгүй хамаг тэнхээгээрээ хашгирах хүүхэд ч харагд- лаа. Гэхдээ үүнийгээ өё- | реө огт анзаардаггүй аж. | Энэ бүхнийг хараад ийм ! өрсөлдөөнтэй, олон үзэгч- тэй болдог байсан юм уу? гэж өөрийн мэдэлгүй хэ- | нээс ч юм бэ? асуугаат- Ї хаж, Ї Хэн ч хариулсангүй.Бүгд л талбайд тоглож буй ба- тынхан руу сэтгэл оюунаа зориулчихсан сууна. Танхимд, --Гоё доо... Го-бо.. доо. хэмээн аялсан дуутай алга ташилт хосолно. Тэгтэл хаа нэгтэйгээс цангинасан хоолойгоор -- Тав хожих уу? гэхэд -- Хожно. хо-жнНо тэХ нийтийн түрлэг уухай тог- логч хүүхдүүдэд урам хайр | лаж, хийморийг нь сэргээ- ! дэг юм шиГ.. | -- Хоёулаа танилцья | гээд нїрээ хэлж өөрийнх | нь алдрыг асуувал, | -- Хосбаяр гэлээ. | | -- Аль сургууль... -- Дөчин тавдугаар сУр- 2 тээд хартал талбайд тоглож байгаа НӨ- хөд рүүгээ аль хэдийнэ УХо син хандуулчихсан -- Тэгтэл хажууханд, Еэ? -- Наадах наа- дах аа... -- Хурдлаач... -- Хайран бөмбөг... гэх харамссан дуунаар хажуу тийш харвал хоёр гараа атгачихсан өвдгөн дээрээ цохилон босч ирэх нь хол- гүй өндөлзөх тэр охинтой ярилцахаар очвол ашгүй эхний тойргийн тоглолт дуусав. аа.., Уучлаарай! Түр ярилцаж болох уу? гэхэд толгой дохилоо. -- Энэ спорт бусад спор- тоосоо ямар онцлогтой вэ? -- Гарын атгалт, хараа, хурдан шалмаг хөдөлгөөн их шаарддаг. Бас түргэн сэтгэн бодох үйл ажилла- гаа ч хэрэг болдог. -- Олон жил тоглож бай- на уу? - Өнөө жилээс... ХЭ- мээн үгээ гүйцээлгүй ДасС- талжуулагч багшийнхаа дохиогоор есөн номерийн тоглогчийн оронд 13 но- мерийн ярилцагч хүүхэд маань солигдон орлоо. Талбайд тоглолттой үед хэнтэй ч ярьсан бүх анхаа- талбайн зүг хандсан болохоор юу ч асуугаад нэмэргүй. Дасгалжуулагч багш нар бараг талбайд гүйж ороод тоглох нь холгүй хашгирч догдлон очно. Тэргүүн байрын төлөө тоглолтонд нийслэлийн нэг, дөчин тавдугаар сур- гуулийн хөвгүүдийн баг тоглов. Тэмцээний хамгийн ШИ- рүүн үе энэ байлаа. Эхний тойрогтоо 7:4 харьцаатай- гаар нэгдүгээр сургуулийн баг тэргүүллээ. Удалгүй хоёр дахь тойр- гийн тоглолт эхэлж ОНОО 7:5, 7:6, 7:7 болж ирэх энэ мөчид хөгжөөн дэмжиг- чид бүгд босчихсон тус тусын багийг хожно хожих- гүй гэлцэн тун ч өрсөл- дөөнтэй дэмжинэ. Оноо 7:8, 7:9, 8:13 болж тог- лолт дуусахад хоёр эгц ний хугацаа үлдэв. Оноо 8:15.... Алга та- шилт, шүгэлдэх дуу, уриа хашгираан танхимд хадна. Удсан ч үгүй цаг дууслаа гэл ерөнхий шүүгчийг ХЭ- лүүт «Баяр хүргэе... Баяр хүргэе» гэх талархлын үгс танхимд дүүрэн цуурайтна. -- Баяр хүргэе! -- Баярлалаа. -- Танай баг эхний той- рогт яагаад хожигдож байв. Харин одоо хожчихлоо... -- Эхний тойрогт манай багийнхан их сандарсан Хуваарьтай байраа эзэлж чадахгүй байсан. Хоёрдахь тойрогт сандрах нь Овоо гайгүй болж «яаж хожих вэ?» гэсэн бодол биднийг хожиход тусалсан хэмээн 45 дугаар сургуулийн сУ- рагч С. Үүрцайх ярив. Энэ үеэр хажууд нэг, 45 дугаар сургуулийн дас- галжуулагч багш нар алдаа, оноогоо ярилцаж зогслоо. - Энэ спортыг яавал нийтийн хүртээл болгох вэ? Гандболын бөмбөг их ховор, Бид хувиараа явж байж л ганц хоёр бөм- бөг рлно. Хэрвээ мате- риаллаг бааз сайн, бөмбөг элбэг бол хүүхэд их ТОГ- лоно шүү дээ. Бас биеийн тамирын хичээлийн цагт оруулж өгвөл сайн байна. Гэхдээ биеийн тамирын багш нараас нх шалтгаал- на. -- Өнгөрсөн жил 75 ДУ- гаар сургууль түрүүлсэн. Гэтэл өнөө жил танайх цом авлаа. Энэ тухай... -- Бэлтгэл сайтай уч- раас л хожлоо. Гэхдээ их сайн багууд байна. Нэгдүгээр сургууль саях- Фаатруудын тоглолт, , үмүүжлийн ямар Ч ажлыг зохиоход бү” эн боломжтой. Сүлд модны наадам ямар болох нь бидний бэлт- гэл ажлаас л Шалт- гаална даа гэж бүлгэ мийн зөвлөлийн дарга С. Алтанзагас яри- лаа. Шинэ жилд бэлт- гэх комисс сүлд мод: ныхоо наадмыг «Бүж гийн танхим», «Төв» болон «Бэлгийн ОР- дон» гэсэн гурван хэл бэрт хувааж өртөө- чилсөн хэлбэрээр хий хээр шийджээ, Хүмүүн төрөлхтөн, : Сшнө2л районы 84 задгай Г- ууртай ар дүгээр сургууляар 0р- ан Үйхэй 18. болон доо. Анхныхаа сүлд модны наадмь хийх гэж байгааг НЬ нирхов. сонир сурагчдаа- -- Бид саа санал авсан. Ма- ЭГ " “эс, "4 ЁУУуэ4718-2 САН ЧАЛХ Жо яаж европ, бийн бүжгүүдийг Энэ цуу танхимд Хийнэ. Түү: гээр ч барахгүй урлаг гийн ертөнцөөр най заал танхим соёл элдэв сонин 3 латин амери- зураг чи- мэглэлтэй юм, Мөн оөрсдийнхөө дуртай дуучид, хамт- лагуудын тоглолтын аянд хөгжилтэй бүжиг лэх ажээ. ТӨВ ОРДОН Сүлд модны наад- мын гол ажил энд 30- хиогдоно, Өвлийн өВ- гөн аав цасан охид- тойгоо бүжиглэн үлгэ рийн баатрууд өөрс- дийн мэндээ хүүхдэд хүргэнэ, Анги, нэгд- лүүд багт наадмаа с0- нирхуулж авьяаслаг сурагчид ая дууга4- раа мэндчилгээ ДэвВ- шүүлэх юм байна. БЭЛГИЙН ОРДОН Шинэ жилээр зөв- хөн «онц» сурсан Су- рагчид бэлэг авдаг байлаа. Харин -148 Он оюунаа й: хас Бан аад хүрсэн хэн бүхэнд бэл гээ гардуулна. Сурла- аялан гаар тэргүүний, ажил хөдөлмөрөөр манлай: танилцах лагч, ариун цэврээр сайн, авьяас билгээр гарамгай, үүрэгт аж- лаа чанартай хийдэг хүүхэд бүхэн бэлэг авна. -- Бид санал бод- лоо нийлүүлэн ярил- цаад сүлд модны наад маа ийм маягаар хий- Шинэ жилийн сүлд модны гоёлол Чимэглэл, хээр тогтсон юм. Нэг хүнээс олон хүн илүү боддог гэж сурагч ҮГ Зоригт, Н. Балчин- дорж, С. Төгсбаян. И. Батболд нар ярилаа. Сургуулиас гараад явж байхад шинэ жил дээ бэлдсэн сурагч- ажиглаж сүлр модоо гоёорой, : 5 П ТЭ” Й 2 тээг хахсханна мл ан наас тоглож байгаа ЮМ, Манайх бол тэднийхээс олон жил тоглосон. Үүгээ- | рээ л хожлоо хэмээн «Зал- тамжлагч» сэтгүүлийн нэ- рэмжит гандболын 1989 оны цамын явах цомыг хүртсэн дугаар су Ё лийн багш С. Хаужхэнн ярьсан юм. Тус сургуулийн охидын | багийн ахлагч Э. Уранцэц- тээс, | -- Өнөө жилийн тэм-| цээн өнгөрснөөс ялгагдах | онцлогтой болов уу? гэхэд, -- Олон сургууль хам- рагдлаа. Багуудын тоглол-( тын ур чадвар бараг ижил | хэмжээнд байгаагаас нх өрсөлдөөнтэй боллоо. .30-( хион байгуулалт ч сайн | байна. | Удахгүй сургуулиа төг-(| сөх юм байна. Мэргэжлээ сонгочихсон биз дээ. Бараг л сонгосон. -- Нууц биш бол хэлэх- ү гүй юу? | -- Дасгалжуулагч багш | болно. ї 4 3 -- “Танай сургуулийн охид хөвгүүдийн баг ТУС | бүр алтан медаль хүртлээ. | Эндээс бодоод үзэхэд ӨР- сөлдөгчөө хождог нууц гэж байдаг болох нь -. - Нууцлаад байх ч юм байхгүй. Хэн хүний өмнө харагдаж байгаа юмыг... Багууд нх эвтэй, өөр 09-| рийн гэсэн тогтсон байртай | байдаг. Энэ лид чухал | тэж хэлээд нөхөд рүүгээ яаран одов. Ийнхүү «Залгамжлагч» сэтгүүлийн нэрэмжит өсвө- тийн ган:ролчдын тэм- цээнд нийслэлийн 45, 5, нэгдүгээр сургууль, хөв- їгүүдээс 2. Оргилд, (45), Д. Баянбат (1), Б. Энхбат (5), охидоос Э, Уранцэцэг | (45). С. Ганцацралт (5), | М, Болормаа (75) ахлагч- тай багууд эхний гурван байрт шалгарч алт, мөн- гө, хүрэл медаль хүртлээ. Тэргүүний довтлогчоор Э. | Уранцэцэг (45), Б. Энхбат | (5),) шилдэг хаалгачаар | Д. Туул (45), Хунанбай | (1) нар шалгарч тамжлагч» сэтгүүлийн дий- ломоор шагнуулав. | Найрамдал, Октябрийн | район сургуулиудаасаа тэмцээнд баг бэлтгэж орол | цуулсан бол уламч ӨР-| сөлдөөнтэй болох байсан | даа гэх үг танхимд сон-| согдож билээ. дын дуу хөгжмийн ая эгшиглэж хөгжилтэй инээд хөөр баяр ард сонсогдсоор хоцор- лоо. Шинэ. сургуулийн сүлд модны наадам сайхан болох нээ. Манай сурвалжлагч Ч СҮХБААТАР , Зургийг сайн АРИУНБОЛД зурав | наадаг - (Өгүүллэг) Я Сурагч Амгалан зуныхаа ам- ралтаар Хөвсгөл нутагт | байдаг малчин ахындаа очив. Ахынх нь бүр ууланд нутагладаг учир жаал- хүүд тэндхийн байгаль орчин нь үнэхээр гайхал төрүүлж ёстой л оюун ухааных нь алжаалыг тай- лах ажээ. Нэгэн өдөр найз хөв- гүүн Цогт ирж, Хоёул явья. Би чамд зэр- лэг гахайны торой үзүүлье гэв. Амгалан ч дуртай зөвшөөрч хамт явлаа. Ихэд нямбайлан барьсан бяцхан оромжны гадуур үс ноос “нь сөөсийсөн дөрвөн амьтан гүйл- дэж байснаа Цогтыг хараад тосон гүйв. Зэрлэг гахайны торойг анх хэт үзэж байгаа Амгалан эхлээд. айх, гайхахыг хослуулан найзынхаа араар орсноо төдөлгүй тайвширч. -- Ямар хөөрхөн амьтад вэ гээд өхөөрдөн дуу алдав. Хотын найздаа ховор зүйл үзүүлж бай- -ь к., (Өгүүллэг) Бүрэн сумын дунд сургуулийн пионерүүд зуныхаа! амралтаар аялагчдын нөхөрлөл байгуулжээ. Тэд сумынхаа аль үзэсгэлэнтэй уул толгод, тал хөндийгөөр аялан төрөл бүрийн цуглуулга ,: хийдэг байв, Аялагч хүүхдүүд Гэрэлтийн хөндийгөөс арав гаруй: төрлийн ховор ургамлын хатаамал хийжээ. Мөн Дэлгэрийн уулнаас Ховор с0- нин чулуунууд олж цуглуулгаа баяжуулжээ. Ээлжит аяллын үеэр сурагч Очсүрэн, -- Найзууд аа. энэ. удаа бүг- дээрээ Төхөмийн нуур явцгаая. »Тэнд ч бас сонин зүйл байгаа байх гэв. Тэгтэл агчмад Охин “Оюунсурэн. 32 -- "Дээр үезс манай Төхөмийн нуур ёстой далай тэнгис шиг том яЬ! зээ идэж байсан юм бэ гээд Оч: Үл Тийм: ч учраас манай гаадаа баярласан Цогт хүү, - Үүнээс жижигхэн байхдаа бүр ч хөөрхөн байсан. Аав маань хавар анд явж, байгаад олж ир- сэн юм. Хүнд амархан дасдаг, ёс- той гэнэн цайлган амьтад шүү дээ. Би бол тэр намханд нь бүр ч илүү хайртай гэв. Өхөөрдөм хөөрхөн торойнуудыг энхрийлэн илж таалж байсан Амгалан, - Энэ жаахан нь Дутуу гар- сан юм байх даа гэвэл Цогт учир- тайхан инээмсэглэснээ. -д Үгүй, дэр торой гэдэг юм. “Өхөөрдмөөр эрх амьтан даа, Ийм сонин нэрийг бас анх удаа сон- сож байгаа Амгалан, - Дэр торой гэнэ ээ| Ямар хачин нэр вэ гэв. Цогт,хүү, өнөөх Дэр торойгоо өвөр дээрээ авснаа. - Бусад нь дэрлэж унтдаг юм. Зэрлэг гахайны үрс унтахдаа заавал нэгийгээ дэрлэнэ, Ингэж Р өчүүхэн үйрмэг авч амссанаа «жинхэнэ сайн чанарын хужир - байна» гэв. Түүний яриаг сонсож байсан Туяа охин гайхахдаа, - За боль доо, хужирыг ХэЭ- сүрэнг шоолох мэт инээв. Энэ үеэр тус нууранд ирж малаа ху-- жирлаж байсан малчин Бат гуай тэдний яриаг сонсч байснаа. Сайн хужрыг үнэхээр ид- дэг юм шүү. Дээр үед хужраар цайгаа амталж, дотор гэдсээ ариутгахад: хэрэглэж байсан юм. ард түм: ний дунд «Давс нэг эрдэмтэй. ерэн есөн гэмтэй бол хужир нэг гэмтэй ерэн есөн эрдэмтэй» гэдэг үнэн “үг байсан юм.. Хүүхдүүд минь, жирийн хужир нь хүртэл эм болдог манай нутаг ч сайхан даа. Хужирны учрыг мэддэг сайн хүү байна гээд Очсүрэнг талар- хан харав. - Нутгийн өвгөнөөс Ийнхүү маг- таалын үг сонссон Очсүрэн Туяа өөд учиртайхан харснаа, баярла-. сандаа болоод хэсэг хужир. авч үмхээд торжигнотол-зажилж байв. Үдээс хойш аялагч хүүхдүүд гэ. рийн “зүг. буцлаа. Энэ үеэр Очсү- рэнгийн амнаас хужир амтагдан “хоолой нь хорсож, тэсэхүйеэ бэрх ам нь цангав. Харин Туяа охин. чихэр хүлхэж явна, Очсүрэн түү:. ний дэргэд очоод, 1 Ганц чихэр өгөөч -гэж гуй- вал хужирнаас болж чадагдсан. Туяа хариугаа авахаар шийдэн, Хужир сайн, чихэр муу гэж 543 байсан юм тэнэ билээ. Одоо ха- Хэлээд эргэтэл хөл доор нь жи- таж гундаад үзэгдэхийн төдий юм Жиг гүрвэл гүйж-харагдахад цоч- болжээ. Тийм газар сонирхолтой СОНДоо «Ээж ээ» гээд хашгиртал “зүйл юу л байв гэж дээ. Тэгсэнд ӨНӨӨХ чихэр нь амнаас нь үсрээд орвол Хайрхан уул руу явцгаая УНачихав. Тэдний ярианд аялагч хүүхдүү: “дийн ахлагч Эрдэнэ оролцож, Зө- р, релдсен саналыг таслах зорилтоор, її -- Аливаа юманд эхний санал ихэвчлэн зөв байдаг. Иймд эхний саналын дагуу Төхөмийр нуур өөд явцгаая, Эрт дээр үеийн их усны сав байсан газар сонин л байж таарна гээд аялалдаа гарав. Үнэхээр их устай нуур байсан хэдий ч он жилийн уртад ширгэ. сээр тун бага болсон нуурыг хүүх- дүүд гайхан харж, чухам яагаад ингэж ширгэж байгааг нь. өөр өөрсдийнхөөрөө. тайлбарлана. "Тэгтэл сониуч зантай хэдий ч. аливаа юмны учрыг олох гэж эрэлхийлж явдаг Очсүрэн, ё -- Найзууд аа, үүнийг хараач! | ,,65 Жинхэнэ сайн хужир энд. байна. Ёстой иддэг хужир мөн дөө Тээд ”) Д, Сүхбаатарын нэрэмжит Улсын хэвлэлийн 1 комбинатад хэвлэв. бусдынхаа дэр болсны нь дэр то- рой гэдэг юм тэж тайлбарлав. Ийнхүү дэр торойны учрыг ойлгосон Амгалан, -- Үүнийг хүн Дэрлэж унт- вал болох уу? гэж асуухад Цогт даруухнаар инээмсэглэснээ, -- Ийм сайхан сэтгэлтэй то- ройг хүн дэрлэж унтах нь бүү хэл, том болсон хойно нь ч аг- надаггүй юм. Манай аав анд яваад ирэхдээ «Багадаа дэр торой бай- сан бололтой давжаа биетэй га- хай тааралдахаар нь агнасангүй» гэж ярьдаг юм. (Ингэж л насан туршдаа хүндлүүлэх гавьяаг нялх балчир байхдаа олж авдаг учир- тай юм болов уу даа гэв. Най- зынхаа яриаг сонсож суусан Ам- талан өнөөх торойг нь авч өвөр дээрээ тавиад, -- Их догь амьтан байх нь ээ гэж өхөөрдөн шонтгор хоншоо- рыг нь илэх гэтэл хүний гараас хоол идэж сурсан дэр торой түү- ний долоовор хурууг хазчихав. Торойнд хуруугаа хазуулсан Ам- талан өвдсөндөө биш цочсондоо болоод «Ёо, ёо» гээд уйлчихав. Ё (Өгүүллэг) “Төв аймгийн Бүрэн сумын ну- тагт Дэлгэр гэдэг нэртэй ургамал ногоо нь жигдэрсэн үнэхээр баян дэлгэр уул байдаг. Тэнд жилийн дөрвөн улиралд малчин өвгөн Ваанчиг гуайнх нутаглана. Үнэ- хээр ус. ургамал нь тэгш байдаг болохоор-тэднийх - Дэлгэрийнхээ уулын. зүүн -энгэрт өвөлжөөтэй, 9 холгүйхэн зайд хаваржаатай, урд- хан талын сэрүүн дэнж дээр зус- лантай, нэлээд зайдуу газар на- маржаатай, Ажилсаг, малч удмын айл. болохоор таван хошуу мал “ нь нутгаа чимэн налайна.. Ваан- - Чиг гуайн хөгшнийг Авирмэд гэ- “-нэ. Сааль сүүнийхээ ажлыг гэр орныхоо ажилтай хамтатган -яах ийхийн зуургүй амжуулчихаад ха- жуугаар нь бас үйл мэтгэж суу- “даг ажилсаг эхнэр, Харин энэ хоёр хөгшин. балчир хүүхэдгүй учир хааяа «Хурга. тугалд гүй- тээд өгдөг хүүхэдтэй ч болоосой» гэнэ. Тэгтэл нэгэн зун ач ХҮҮ “Дорж нь хөдөө гэртээ амрахаар “нийслэлээс ирж Хоёр хөгшнийг баярлуулав. Өвгөн Ваанчиг, - Ач хүү маань ирж хурга. тугалын бэлчээрт гүйх эзэнтэй “боллоо гэж айл хөршийнхөндөө дутуугүй баярлан хөөрч. -- Сааль сүүний ид үеэр 48ч хүүгээ хараад бүр. нэг бие хөк- гөрөөд явчихлаа гэж байв. Өвгөн аав, эмгэн ээжээ баяр- луулсан жаалхүү Дорж ч хурга, тугалын хойноөёс гүйж, зуны бо- тино өдрийг яах ийхийн зуурдгүй “хүүхдүүдтэй тоглон наадаж, хө- дөө нутгийн амьдралд төдхөн да- сургуульд сурдаг Алим гэдэг бондгор бор охин амьдардаг байв. ч бүү хэл эмнэг сургаж, ан аг- Эүкийг пуулааа, , -хоёрхныг агналаа.-Эх орныхоо ан-" тчамайг чонын авд.дагуулж -явна. ярина. Эмгэн Авирмэд, өвгөнөөсөө - өнгөрөөж бас ч гэж айл хөршийн сав. Тэдний хот айлд сумын дунд Сааль сүүний ажилд гаргуун. Тэр- нана. Алим охин нэг удаа Дор. -|. Хоёул анд явах уу гэв. Ийн ! урьсанд нь баярласан Дорж, “Тэгье хө, анд явж хиймо- рио сэргээе гэв. Ингээд тэд мар- гааш өглөө нь эртлэн мордохоор болж шөнө дөл болтол цүү хаяж чаадав, -- Хүүе Дорж оо, хүү минь босооройд| Нар ханын толгойд буулаа гэх дуунаар ухасхийн өн- дийвөл хэдий нь нар хөөрч, хонь бэлчээртээ гарч, ишиг хурга Ч бэлчин оджээ. Өнөөх анд эртлэн явахаар болзсоноо бодсоор гадаа тарвал эмгэн ээж нь Доржийг харж . байснаа, - Хөрш айлын Алим охин! үүрээр анд яваад тэр ирж явна, Чамайг Дуудсан чинь чн ер сэ- рээгүй шүү гэв. Энэ явдлаас ихэд ичсэн Дорж ухасхийн гэртээ ороод чагнаж.байтал Алим охин (ї3- рийнх нь гадна ирээд мориноосоо бууснаа, т - Дорж оо гэж дуудав. Дорж ичингүйрэн хулгасаар гартал ер, шоолох шинжгүй харин ч. эелд- гээр инээмсэглэснээ, - Ангийн хишиг хүртээе.... гээд ганзаганаасаа нэг тарвага. тайлан өмнө нь барив, Дорж урьд өмнө хэзээ ч тарвага гэгч амьт- ныг барьж үзээгүй учир айдас төрөн мухрав. Харин Алим охин. өнөөх агнасан. тарвагаа газарт та- вингаа. . с- Өглөөний гараанаар тарвага ч ёстой буцалж байна билээ-дээ:-жн Тэгэхдээ тарвагыг олноор нь алж- болохгүй. Хэрэгцэзнийхээ хзрзэр”: л-агнах нь чухал, Тэгээд Ч -би гийн баялгийг хайрлаж яваарай. гэж анчид захидаг юм. Дараа би- Мөд манай. нутгийн анчид чоно. авлах гэж байгаа юм. Тэгэхэд л чи минь “эрт сэрээрэй дээ гэж хэлчихээд юу ч болоогүй юм шиг гэрийнхээ зүг явж одов. 2 Ийм ер бусын юм шиг учра-" лыг тайхан харж байсан Дорж, найз охин Алимаас уучлалт хаар шийдэн араас нь яаран ухас- | хийснээ. «Алим аа!» гэж Дуудах» гээд-сандрахдаа «Тарвага аа!» гэж. дуудчихав. 00 9 “Б. ДОРЖСҮРЭН“ Г”-ьГО