АМЬТАН ЗОВООГООД инээд АЛДСАН НЬ Хүн бүр энэрэнгүй, ни гүүлсэхүй сэтгэлтэй байх хэрэгтэй. Зарим хүмүүс хорхой шавьжийг ч хүртэл Їхаараан хамгаалж, 10- хиолдлоор алахгүй байхыг шаарддаг, урналдаг, Хор- хой шавьж гээд ялааг устгахгүй байх ёстой биш ээ. Хоргүй, ашигтай ямар ч амьтанг том, жижиг гэл- гүй л хайрлан хамгаалдаг нинжин сэтгэлтэн болох- сон. Алдарт хөл бөмбөгчин Ф. Гуллит шоргоолжийг хүртэл хайрлан энэрэнгүй байхыг урналсан байдаг. Гэтэл бид... бүр хүүхэд багачууд бнид.. тарвага, зурамны амь таслан тог- лож, шувуу чавхдан цэцээ сорьдог болжээ. Ингэхдээ эрхий шэргэн, ндэр анчин амьтны амь хороочн- хоод ннээд алдан баярлах юм Сургуулийн насны ямар ч хүүхэд зурамны нүх рүү ус хийн, нохойн гөлөг! шуурыг дүүжлэн, шатаан алж сэжиг хүрч сүжиг алдмаар гэмт хэрэг хийдэг сураг ч сонслоо, нүдээр Ч харлаа. Саяхан нэгэн дунд сургуулийн дотуур байрын бага ангийн сурагчид га- хайн тоорой алсан байлаа. Тэд хөхрөлдэн инзэлдэж чулуугаар сайн цохисон найзыгаа магтаж байв. Бага ангийнхан шүү дээ. Ийм хүүхэд ямар ир- тэн болох вэ? Хэрвээ үхэлд хүрч буй амьтад үг хэлдэгсэн бол: - Чамд инээд, Надад ханиад гэх байх даа! Амьтны амийг бүрэлгэ- чихэзд баярлаж зогсох тийм «нинжин» сэтгэлтэн байдаг гэж үү? Өнөөдөр нинжин сэтгэл, энэрэнгүй үзэл юу юунаас илүү би- яээ. Сурагч Д. БАЯРЖАР- ГАЛ (Говь-Алтай, Чанд- Үс сайхан бол зүс сай- хан гэдэг. Олон улсын пионерийн «Найрамдал» лагерьт ирээд найзуудаа- саа үб самнах, сүлжих олон аргаас сурч авлаа гэж СПэлэнгэ аймгийн тө- ярилаа. МАНАЙ СУРВАЛЖ- ЛАГЧИЙН авсан гэрэл зураг «А»-гийн Д. Мяг- Зургаагийн бүлгийн ахлагч марсүрэн Дуугүй л суу- саар байв. Дөнгөж энэ жил бүлгийн ахлагчаар сонгогдсон знэ охины сэт- гэд нэг Л «Зовлон»-той санагдав. Анх сонгууль явахад гар өргөсөн ан» гийнхаа хамт олны итгэ- лийг биелүүлэх эрхэм үүрэг түүнд ноогдсон юм. Энэ ажлыг хийж чадна, идэвх санаачилгатай, сур- дага сахилга сайтай гэж ярьсан нөхдийн үг чихэнд нь одоо ч сонсогдсоор.., Бүлгийн ахлагч гэдэг бүхий л ажил үйлсийг ганцаараа нуруундаа үүр- дэг гэж тэр үед бас бод- сонгүй. Тэгээд ч пионе- рүүд өөрсдөө байгуулл3- гынхаа жинхэнэ эзэд уч- раас өөрөө удирдах ёсыг нэвтрүүлнэ гэж ярих бол- сон үе байлаа. Пионер бүр зохиох ажилд идэвх санаачилгатай, шинийг сэдэж хийвэл гишүүн бү- хүсэл сонирхолд идсэн үр өгөөжтэй бол- но гээд л хөврүүлэн ярь- даг байлаа. Гэтэл яг цагаа тулаад ирэхээр ярих хийх хоёр өөр байдаг ажээ. -- Танай бүлгийнх- ний хүсэл сонирхолд нийц- сэн ажил бий юу? гэхэд минь Д. Мягмарсүрэн ху- руугаа оролдон байснаа, - Тийм ажил байхгүй гэлээ. -- Зохиох ажлын С4- нааг хэн анх сэтгэж, СЭД- дэг вэ? -- Ихэвчлэн бүлгийн ахлагч, идэвхтнүүд санал гаргадаг. Гэвч бүлгийн гишүүд тэр бүр дэмждэг- гүй. -- Бүлгийн байх хэцүү юү? ахлагч - Зовлонтой л юм байна. -- Ямар «зовлон» бай- на? -- Хамгийн гол нь би энэ ажлыг хийж чадахгүй байна. Түүнээсээ болоод сонгуульт ажилдаа дургүй боллоо гэж хэлээд хэсэг чимээгүй болов. Түүний нүдэнд үгэнд | ордоггүй мөртлөө өрөөл бусдыгаа бас уруу татаж үймүүлдэг хүүхэд харагдах шиг болж байлаа. Магад ч үгүй хамтран хийе гэхэд уриал- ган хүлзэж авчихаад ЯГ АВылргий-2-, цаг нь тулаад ирэхээр за, за гэснээ биелүүлдэггүй пионер ч сэтгэлд нь 00- догдсон байж болно. 9Эс- вэл илт нүүрэн дээр бус- дыг уруу татан эсэргүүц- дэг хүүхэд ч | бодогдсон байх. Бүлгийн ахлагч дуугүй сууж байснаа гү- Хэлж нээ санаа алдав. болмооргүй, хэлчихвэл хэвлэл сонинд бичүүлсэн гэж хэн нэгнээс зэмлэл хүлээж буруугүй мөртлөө буруутдаг ч байж мэдэх нэг л зовлонтой зүйл сэт- гэлд нь эргэлдсээр байгаа бололтой. Тийм ч учраас «би л хийж чадахгүй бай- на» гэж бие рүүгээ бүхий л бурууг түлхвэл хожмоо тэм зэмгүй гэж бодож суугаа байлгүй. -- Чиний «зовлонг» анги удирдсан багш, пио- нерийн ахлах удирдагч нар чинь мэддэг болов уу? -- Би хэлдэггүй уч- раас мэдэхгүй байх аа гэж хэлээд ОХин дахин Дуугүй боллоо. Бүлэгт зохиох уралдаан тэмцээн, ханын сонин гаргах гээд юм болгон дээр «шаварт унасан шарын эзэн хүч- тэй» гэгч болдог юм биш биз гэж бодоод, -- Бүлгийн зөвлөлийн гишүүд чинь хэр идэвхтэй вэ? гэж асуухад, -- Тэд сайн хүүхдүүд. Ганц би л... гээд дахиадл доош харна. -- Ямар нэгэн сэдэвч хэрэгжүүлэх аргаа мэдэхгүй байна уу? гэхэд минь, -- Тийм. Сонгууль явуулахад 8 хүүхдийн нэр дэвшигдсэн юм. олонх нь намайг Сонгоно гэж гар өргөсөн нь л-ийм боллоо гээд бас дуугүй суув. Хамтран зөвлөөд өгөх. хашуу талаас нь түших тулах туршлагатай ахмад л илт дутагдаж гэж бодоод энэ тухай асуухад толгой сэгсрэв, Хэрвээ яг ийм Л халамж, түшиг тулгуур дутлаа гээд хэлчихвэл сур- туулийн нэр, сурган ХҮ- мүүжүүлэгчдийн алдрыг гутаасан гэж зэмлэх байх гээд охин өөртөө байгаа зовлонг ил тод гаргаад хэлчихэж чадахгүй л байх шиг надад санагдав. Тэг- тэл бас зургаагийн «А»- гийн хамт олон Миний сэтгэлд буулаа. Ангийн санаа багш ч юмуу, ахлах удир- дагчийг байвал ажил дээр чимээгүй сууж, жигтэйхэн их идэвхтэй дүр үзүүлдэг мөртлөө тэднийг байхгүйд ямар нэгэн ажил явуулах боломжгүй болтол шуу- тилдаж гар өргөн сонгосон нэг ангийнхаа охиныг гом- доодог юм биш биз гэж бодогдов. . Үнэхээр тийм байдаг бол тун тоогүй. Өгсөн үүрэг даалгаврыг хөсөрдүүлж үл тоомсорло- дог нэгэн байхад үймүү- лэн дүйвүүлж өнгөрөөдөг бас нэгэн бий. Ерөөс үг тоодоггүй өөдөөс нь Х4- рин шоглоод байдаг нэгэн ч бас бий байх. Ийнхүү би бодож суулаа. Гэвч Д. Мягмарсүрэн энэ ту- хай үг ч цухуйлгасангүй. Бүх ажлыг ихэнх бүлгийн ахлагч үүрдэг шигээр бас бурууг энэ удаа үүрээд өнгөрөхөөр шийдэв болол- той. Энэ ч бас бүлгийн ахлагчийн нэгэн «зовлон» мөн. Бид хоёр пионерийн сонгууль хүлээсэн бүлгийн ахлагчийн ажил үүрэгт хааяа тохиолддог зовлонг энэ удаа харилцан ярилцах гээд чадсангүй. Тийм уч- раас 5-ын «Бэ» ангийн бүлгийн ахлагч Д. Бадам- цэцэгтэй уулзаж ярилца- хаар боллоо. -- Танай бүлэгт зохио- дог ажлын санааг хэн эхэлж сэддэг Вэ? гэхэд минь, -- Бүлгийн бүх гишүүд оролцоно. Сонин санаа сэддэг юм шүү. Нэг нөх- рийнхөө сэдсэн санааг хэ- лэлцэж баяжуулаад 30- хнох аргаа боддог. Манай ангийн багш маш их зөв- лөдөг, -- Багшаараа заал- гаад л... гэтэл минь, -- Үгүй эз! Иймэрхүү зорилготой ажлыг ингэж зохиовол ямар вэ гэж л зөвлөгөө авдаг юм байх- түй юу Даа гэж ирээд Бадамцэцэгийн царай туяарч байлаа. Түүний сэргэлэн алаг нүднээс оч бутран байхыг хараад ажилдаа урамтай байгааг олж мэдлээ. -- Бүлгийн чинь бүх хүүхэд тийм шинэ совин санаа сэдэж ажил зохио- дог гэж үү? -- Тэгэлгүй яахав. Ганц хоёр идэвх султай хүүхэд бий. Гэхдээ л ний- тээрээ ажилд жигд оролц- дог. Түүгээр ч зогсохгүй манай бүлгийнхний эцэг эхчүүд бидний ажилд маш их идэвхтэй оролцдог. Сар бүрд зохиох ажлыг эцэг эхчүүд хариуцаж авдаг, -- Тэгвэл та нар чинь аав ээжийнхээ гарыг хар- сан хэвээрээ... - Үгүй. Бага хуга- цаанд их сонирхолтой ажил зохиоход л бидэнд санал бодлоо хэлж зөвлө- дөг. Бусдыг нь бид өөрс- ДӨӨ хийдэг. -- Бүлгийн ахлагчийн зовлон гэж бий юу? -- Хааяа ч бас гардаг юм шүү! -- Тухайлбал... -- Яахав дээ ажил зо- хиох ангн танхимаас эх- лээд. аар саархан юман “дээр ганцаардан сандрах явдал бий. Тэр бүхэн дээр бүлгийн ахлагч л түүчээ тогоруу шиг түрүүлж яв- даг юм гээд Д. Бадамцэ- цэг инээмсэглэв, Нийслэ- лийн 50 дугаар сургуу- лийн хоёр бүлгийн ахлаг- чийн ярианаас үүдэн бүл- гийн ахлагчийн тухай, түүний ажил үүрэгт хааяа боловч гардаг «зовлон»- гийн талаар ийнхүү бичив. Манай валжлагч - 2 Г. НЯМАА ЯМАР АЖИЛ ЗОХИОЛТ БОЛОХ БЭ? Дээр үеэс өвөг дээдэс маань тад гарган өөхөн дэн асааж хо- жим нь лаа баран орон гэрээ гэрэлтүүлэн амьдарч байлаа. Харин «Ильнчийн гэрэл, ассан вэрлэж хүчний 30 хувийг гэр ахуйд хэ- рэглэдог байна, Энэ нь юу гс визор асаах гозд та нарын өдөр тутмын амьдралд чинь зориудж ийм хэмжээний эрчим хүчийг улсаас зарцуулж байна гэсэц үг. Тэр ахуйд хэрэглэж байгаа энэ Хэмносэн энэ эрчим хүчээр юу хийж болох вэ? Зөвхөн 1 ьввт. цаг цахилгаан эрчим хүчээр цахилгаац тулга 1 цаг, тоос со" 2 цаг, угаалгын маший ,5 цаг, телевизор 5 цаг, хөр- гөгч 6 цаг, магиитофон 12 цаг, 100 ваттын чийдэн 10 цаг тус тус ажилладаг гэж үзэхэд нэг сая квт, цаг хэмнэхэд ямар хэм- жээпий тоо болох нь г: эр ахуйд чийдэйг түгсэмэл хэрэглэдэг. Чийдэнг дотор нь улайсах чийдэн, өдрийн гэрэл гэж ангилдаг, Хоёр өрөө сууц: тай нэг айл дунджаар 60 кь-тын 6, нийт 360 тын чадалтай чийдэн хэрэглэж байна. Гэрэл- түүлэгт цахилгаан зарцуулал- тыг багасгахын тулд улайсах Чийдовг өдрийн гэрлээр солих явдал юм. Өдрийн гэрлийн гэрэлтүүлэх Хүлсуд нь улайсах “чийдэнгээс өдрийн гэрэл тавихад гэрэлтүү- лэх чадвар нь ижил байна, Ин», гэснээр 60 вт цахилгаан эрчим хүчийг хэмнэнэ гэсэн ҮГ. Энэ мэтчилэн цахилгаан эр- чим хүчийг арвилан хэмнэж: бо? логоос хамааруулан унтраах, нэг бүрчлэн асааж унт- гэрэл нь увтраацас, харанхуй бодохоор асдаг «Фотоэлемент» ашигдан гэрэлтүүлгййг автама- Түлш, эрчия хүчЧий улсын хяналтын :ззсын улсын байг цаагч Д, ПҮРЭВДОРЖ