Уэридэн ар агээглийрнлийа иднэ гн өФөөөөөӨөӨөӨөӨӨӨӨӨӨӨӨС 9 || » о Өвөө ач хүү хоёрын энэ үдшийн ярна ингэж эхэллээ -- Хүү минь, чи өнөөдөр (с) хоньчин Лувсан гуайгаа орж б ирэхэд нэг л таагүй мэндэл- чихлээ. өӨ- Яагаад? -- Малчин, тэгээд бас ах- ”-) мад хүнтэй шууд «Сайн уу, Лувсан гуай? гэхээс арай өөр, Ө сайхан үг хэлж болно доо! -- Ойлголоо, өвөө? Би дэв- 6) тэртээ бичиж авья, бас найз нөхөддөө хэлж өгье, та яриач. б Танилтай хүн талын чинээ, танилгүй хүн алгын чинээ гЭэ- дэг зүйр үг байдаг. Хүнтэй танилцах шиг сайхан үйлс ОО юу байх билээ. Нэг байрных, нэг голынхноос авахуулаад 2 бригад, нэг хороо, нэг сум, аймаг тэр ч атугай нэг улс гүрэн, бүр тив дэлхийн хүн ард өөр зуураа найрамд- () лаар учирч, харилцан дотор СО сэтгэлээ нзэлцэж танилцана Ө гэдэг эрхмийн дээд. Танилцах ёсыг сайтар суралцахын тулд золгох ёс, амар эрэх мэндийн Ө) үгсийг нарийн мэдэх нь зүй. Мэндийн үгс нь дэлхийн бусад ард түмний нэгэн адил монгол хэлнээ бас арвин р баялаг. Ердийн. мэнд, өдөр МЭНДИЙН УЧИР Пионер сурагч та бүхний тутмын мэнд, улирлын мэнд, мэргэжлийн мэнд, ёслолын мэнд гээд л олон янз. Үүнээс хүнтэй анхлан мэндлэх үг- сийн тухай сонирхуулья, ИН- гэхэд ихэвчлэн ердийн мэн- дээр мэндэлдэг. Ердийн мэнд нь үе насныхны болон ахмад настанд ялгаатай байдаг. Энэ мэндээр мэндлэхдээ олон хүнтэй тохиолдвол «сайн байцгаана уу?» гэж нийт дунд асууна. Хариуд нь «Сайн» гэнэ. Ганц нэг хүнд бол дэ- раах байдлаар мэндчилдэг. -- Сайн байна уу, Та? -- Сайн, Та сайн байна уу? -- Сайн гэх, Ахмад нас- танд бол «амар» гэдэг үгийг заавал оролцуулж хэлдэг. -- Та амархан сайн байпа уу? Амар айлчилж байна уу? Та амархан уу? Амар байна уу. Та гэх, харнуд нь--сайн, та сайн уу? гэнэ. Үүний да- раа бие, ажил, цаг улирлын байдлыг асуудаг. Жишээ: Малчин хүнээс: - -- Бие сайн (данги, амар- хан), сүрэг мэнд, сайхан зу- саж байна уу? гэх, ажилчин албан хаагч хүнээс -- Бие сайн, ажил амжилт- эрхэм ёс» буланг МУИС-ий р: 4 Эрдийэн Г -ийн багш, Х. Ням- буу хөтөлж байна. ла гад ї5 «Хамгийн ГО! 9 шитенисиэ х 9 тай тарган сайхан намаржиж 9 байна уу? гэх, оюутан сурагч- даас ї Ө -- Бие нь сайн сурлага б өндөр? гэх, амарч байгаа хү-(б) нээс Ө -- Бие сайн, сайхан амарч Ө байна уу? гэж асуух буюу хариуд нь мөн л сайн сайх-О наар хариулна. | Түүнчлэн СО) зун--тарган сайхан зусаж байна уу? Бороо ногоо элбэг? гэх, өвөлд--өнтэй сайхан орж гс! байна уу, цас зуд гайгүй юу? гэж улирлын байдлаар ял-О гамжтай асуух нь бий. Мөн(б) таньдаг хүнд бол гэр орных- (5) ны нь дараа нь асуух ж!-(б шээтэй, Го) Ингэж хүнтэй ёс төртэй зөв мэндэлж танилцсанаар (бу та бүгдийн найз нөхөрлөлийн үүрдийн барилдлагаа ҮҮСНЭ Го) дээ. Тарга тав хоногийнх Танил насных » ж з Уулаар явдаг угалзын зан Уулзаж явдаг багын зан » ж . Нэг өдөр танилцаж Мянган өдөр нөхөрлөнө (Ардын зүйр цэцэн үгнээс) 9 ГОО О1010101010) оӨөөӨөӨөӨөӨӨӨөӨӨӨӨӨӨӨөӨсэӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨӨ ЦОДС ОТОТО 010101010) өгсөн командаар гэрэл асааж, цонх онгойлгож, хаалга сууж, явж чаддаг бай- жээ. Дараа нь програм- мын удирдлагатай 30- рох, өрөмдөх зэрэг то- карийн «Суурь бий болсон юм. 27Караад үеэс электрон ажилла- хааж, босож, машин оны дунд гаатай аж үйлдвэрийн На. робот гарч уны өмнө тооцоолох Чехийн зохиолч Ка- электрон техникийн хөг- өөрийнхөө жилтэй шууд холбоотой зохиолд «робот» ТЭДЭГ юм. Аж үйлдвэрийн ро- нэр томьёог ашиглас бот нь наас хойш механик байдлаараа хүнтэй адил ажиллагаатай төмөр хү: байх шаардлагагүй б9- нийг «робот» ХЭМЗэН гөөд харин хүний хий- дэт үйл ажиллагааг ор- ХЇХ зууны эхэн үе лож чадах болжээ. Аж үйлдвэрийн робот жилд жигчин зэрэг механик нь манипулятор-гар рел Чапек нэрлэх болжээ. хүртэл хөгжимчин, бү- лийн автомат «робот» зохиож байсныг ирсэн нь тадаад төрх үйлдвэр болгохоор байна. ажиллагаатай роботыг хийгээд байна. Аж үйлдвэрийн робот нь хүнд ажлын нөхцөлд ажиллаж, хүнд хүчир техник, нэг ажиллагааг жуулан, ажилчин хүний хөдөлмөрийн жийг олон арав дахин осгөхөд чиглэгдэж бай- хэмийн автомат- бүтээм- Өнөө үед аж үйлдвэ- рийн роботын удирдла- гын системийг цаашид боловсронгуй «ухаалаг» болгож, улмаар хүнгүй завод, мат--завод, «уян үйлд вэрлэл» бий болгох 30- рилт тавигдаж байна. авто- ЗХУ-д Москва хотын цагны Ззаводыг ЭНэ автомат--завод төлөвлөж ЭЗХТЗ-ийн гишүүн орнуудад ХХЇ зууны автомат--завод байгуу- бид РИН удирдлагын систем лах талаар хамтын су- компьютер байдаг далгаа-шинжилгээ үйлд- вэрлэлийн ажлыг явуулж эхэллээ. Энэ бүхнээс үзэхэд ирээдүйн үйлдвэр заво- дад ажиллах ажилчид робот техникийн болон компьютерийн талаар гүнзгий мэдлэгтэй байх хэрэгтэй болж байна, ХХЇ зууны үйлдвэрийн инженер, зохион бүтээг- чид, ажилчид та нарын дунд байгаа шүү дээ. Д. БАДАРЧ Эагончалыга л. “ҮНЭЛН схаг єв гєвт єв еу вг С6г “БгЛӨВ СӨГЛӨГГЛЄГ сг 1987.6.4. ХЭРЭВ ЧИ БАЙСАН БОЛ... ХЭН НЬ ГОМДСОН БЭ? Танцэцэгийн ээж Сүрэн гуай районы эмнэлэгт су- вилагчаар ажилладаг. Шө- нийн ээлжинд жижүүрлэх үнэхээр хүнд байдаг. Ээл- жиндээ багтаж төрөл бүс рийн тарилга, боолт, эмчил- гээ гээд л хийх ажил мун- дахгүй. Тиймээс ч Сүрэн гуай ажлаа тараад гэрийн зүг алхахдаа орондоо ороод хурдан л дугхийх юмсан гэж бодож явлаа. Гэтэл тэрт нь... Юун оронд орох! Энд тэнд Ганцэцэгийн хувцас хөглөрөн хэвтэж, гал То- тооны өрөө угаагаагүй сав суулгаар дүүрч. газраар НЭГ ХОГ ХЭВТЭНЭ. Хоолны ширээн дээр «Ээж ээ! Кино үзэхээр яв- лаа. Удахгүй ирнэ» гэж охины нь бичсэн зурвас ха- рагдлаа. Сүрэн гуай ажил- даа оров. Шалаа шүүр- дэж, сав суулгаа угаа- гаад охиныхоо хувцсыг ху- рааж дуусаад сая л нэг унтаж амрах боломж- гар- лаа. Тэр үеэр Ганцэпэг найз хоёр охины хамт «Би чамд хайртай» кино үзэж суув.. Кинонд үерхэл нөхөрлөл, хүнийг хайрлах, бусдыг хүндэтгэх тухай өгүүлжээ. Бушуухан гэртээ харьж зэждээ ярьж өгөх юмсан. Ганцэцэг ингэж бодож суу- лаа... Ганцэцэг хаалгаар орж ирэнгүүт ээж ээ! гэж хаш- гирав, Ээжийгээ шөнийн ээлжнээс ядарч ирснийг Ч мартсан бололтой. -- Би ямар кино үзсэн гээч... Сүрэн гуай сэтгэл нь хөөрсөн охиноо харлаа. Гомдсоноос болоод зүрх нь өвдөнө. Цонх руу шир” тэж зогсов. -- Ээж ингээд байдаг шүү дээ, Миний амьдрал танд ямар ч сонирхолгүй юм шиг, Хүн сонин юм ярьж өгье гэхэд... Сүрэн гуайн дотор ба- чимдав, Цэрэгт алба хааж байгаа нь ойрдод захидал ирдэггүй. Бас энэ охины байж байгааг. Ээж» ДЭЭ тусалж, дэмжихийн оронд тоглох, баяр цэнгэ- лээ нэгдүгээрт тавьж бай« даг. -- Хүний үг сонсож сур гэж ээж хэлдэг мөртлөө... гэж Ганцэцэг үргэлжлүүз лэн ярив, Сүрэн гуай дөхөж очоод хацар руу нь алгадаад ав- лаа. Ганцэцэг хоёр бай» шингийн цаана байдаг най“ зынхаа гэр рүү гүйх нь тэр. Ганцэцэг найзтайгаа «амьдралын утга учрын», тухай ярих дуртай. Хаана л бол цуг явж, сав л хий- вэл бие биенийхээ гэр рүү гүйнэ. Энэ удаа Ганцэцэг гэрт нь юу болсныг найз» даа ярьсангүй. «Би өнөө” дөр танайд хоноё, Ээж зөвшөөрсөн шүү» гэлээ, Найз нь ч татгалзсангүйг Ганцэцэг өглөө сургууль руу явахдаа ээжийнхээ цонхны ойролцоо хэсэг эрт гэлдлээ. Охин «Ээж сурч гуульд явааг минь хараг, Намайг дуудаад уучлал гуйг» гэж бодно. Гэвч ээж нь охиноо харж чад- сангүй. Хэрүүл гарсан тэр өдрөө зүрх нь өвдөж «ОЗ»э аар эмнэлэгт хүргүүлжээ. Ганцэцэгт энэ тухай Ха жуу айлынх нь эгч хэл“ жээ. Энэ мэдээг дуулаад Ганцэцэг яасан бэ? Хи чээлээ тараад эмнэлэг рүү гүйсэн үү? Эсвэл Ээж ээ? Намайг уучлаарай. Би гэ- рээ цэвэрлээд таныгаа үр" гэлж эргэж байх болно гэж зурвас бичсэн үү? Ганцэцэг аль алиныг нБ хийсэнгүй. Сүрэн гуай эм- нэлэгт хэд хоноод эзэнгүй гэртээ эргэж ирлээ. Бие, ийн байдал нь төдий Л сайжраагүй ажээ. Бас эмч нар сэтгэлийн хөдөлгөөнд орохыг хориглосон байна« Эхийн сэтгэлийг «охин минь яагаад алга байдаг эзэм"