Сэтгэх єє ттаахОо жолглишажж-тОО КОмМНЫЮТ ЕР ЯРЬЖ БАЙНА Хүүхдүүд ээ! Та нар ма- най булангийн түрүүчийн дугаараас компьютер юу хийж чаддаг тухай уншсан. Өнөөдөр компьютер хэрхэн хичээл зааж, та нарт туслах тухай үзье, 1958 онд Белын улсын нийслэл Брюссель хотноо дэлхийн улс гүрний гучдахь удаагийн үзэсгэлэн болж өн- гөрсөн юм. Энэ үзэсгэлэн: гийн ЗХУ-ын үзмэрийн тан- химын «санал сэтгэгдлийн дэвтэрт «Бидэнд хичээл ном сурахгүй байхад туслах маз- шин хийн өгнө үү?» гэж бельгийн хүүхдүүд бичсэн гэдэг. “Эдгэзр хүүхдүүдийн Сайн байна уу, сурвалжлагч ахаа! Би сониноор дамжуу- лан өөртөө тохиолдсон явдлын тухай захыдал бичихээр шийд- лээ. Уг асуудал үерхлээсэхэл- сэн юм. Үерхлийн талаар Онд ангидаа их маргадаг. Маргаанаа тасалж чаддаггүй минь харам- сантай. Олоп хүүхэд үерхлээс хайр сэтгэл үүсдэг гэж үздэг. Миний бодлоор үерхэл бол үе тэнгийн бүх хүний хооронд байж болох түгээмэл холбоо, хайр гэдэг зөвхөн хоёр хүний хоорондын асуудал байх аа! Миний дотнын найз «Дэ» гэ- дэг Охин: -- Насаа чи хөөрхөн охин. Сурлага, урлаг, спортын "тая бү- рийн авьяастай. Чамтай үерхэ- хийг хэвгүүд болгон хүсдэг байтад чи ангийнхаа х3мгийн бүтэлгүй Шлгаатай үерхэх юм. Тэр бүтэлгүй амьтантай үерхэ- хээ боль! Нэр төрөө ч бодмоор юм гэж ятгана. Иймэрхүү бодол аав, эзжид Ч байдаг бололтой. --Охин мянь онц сурлагатай, сайн хүүхэдтэй үерхэх хэрэгтэй, Бүтэлгүй хүүхдээс хол бай гэж шаардана. Уг нь чзэв л дөэ. Гэхдээ Мягаа гэж хэлСэ, «Д»- бид хоёр цэцэрлэгт хамт явж ма- найд ч, тэднийд ч ихэр юм шиг тоглож, наадаж хүүхэд на- саа хамт өлгөрүүлсэн хүү ШҮҮ дээ, Ёстой д унаган найзууд байх учиртай юм. Мягаа ухаалаг, гэхдээ хэнгөм- сөг, томдомтгой хүү, Мэрийвэл онц сурч чадах л хүүхэд. Дол- дугаар анги төгстлөө онц сурч байсан юм. Тэр үед зав, ээж, ам- гийн нөхдийн хэнчбид хоёрын уерхлийн талаар тийм уг хэлж байсангүй. Хеюйн одоо найм- дугаар ангид Ороод М сурлага буурч, хааяа хичээл тасалдаг боллоо. Зан ааш Нэ» өөрчлөгдөв. Түүнээс найзууд нь аажмаар холдож, охид, бас хөвгүүд ч хөндий хандана, Тийм эгзэгтэй үе тулгараад байхад нөхрөө оФхяхын учрыг би ойл- гохгүй вм. Бүтэлгүй хүүхэд гээд Түүнээс зугтаж, цор їан- цаар үлдээвэл юу болох вэ. Ми- нийхээр бод зугтах нь эр төрөө хашгаалах биш харин гу- тааж байгаа хэрэг, Би Мягаагийн тухай Б28ьнн бодол болно, Ойр дотно гэг хээр хүн бүхэн эвгүй харах ШИГ санагдана. Үнэндээ тийм бай- лаа. Гэдээ ч би Мягаагаа орхиж, чадаагүй, “Нэг өдөр бүх хүүхэд хэлэл- цэм: тохиосон мэт очооч гэлээ. Үнэн хэрэг ї ДҮН ТАВЬЖ БАЙНА хүсэлт хэзээ ч биелэгдэхгүй бөгөөд ийм машиныг хэн Ч хийхгүй нь мэдээжийн хэ рэг. Харин эрдэмтэд эрдэм ном сурахад тусалдаг эн: гийн, мэдлэг шалгах машн- наас орчин үеийн компьютер хүртэл олон тооны машин зохион бүтээжээ, Тэдгээрийн дотроос хамгийн боловс- ронгуй машин нь компьютер юм, Өнөөдөр ЗХУ, БНБАУ болон социалист бусад ор нуудад компьютерээр хичээл заалгах, сурагчдын мэдлэг дүгнэх ажлыг амжилттай явуулж байна. Компьютер математик, фи- зик, химийн хичээд төДий- гүй төрөлх хэл, гадаад хэл, түүх, газар зүй зэрэг мате- матиктай хамаагүй нийг- мийн ухааны хичээлүүдийг ч зааж чадна, Компьютерийн кабинетэд . хичээл хэрхэн явагдах тухай вэг жишээгээр тайлбарлая. Монгол хэлний хичээл орж Г ЇЕ ЇПИНЖЛЭХ УХААН-- ТЕХНИК- ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ДОЛОО ХОНОГ байна гэж бодьё, Тэгвэл чи- ний өмнө байгаа дэлгэц дээр монгол хэлний номын гар чиг гарч ирнэ, Өнөөдөр «Гээгдэх эгшгийн дүрэм» гэ: сэн хичээл орж байгаа бол чи түүнийг дэлгэцэн дээрээ олж сонгож авна. Үүний дараа дэлгэцэн дээр гээг- дэх эгшгийн дүрэм, дасга- лын хамт гарч ирнэ, Чи уг дүрмийг уншаад, дэвтэртээ тэмдэглээд, дасгалынх нь уч: рыг олж ойлгосны дараа компьютерт уншиж дууссан тухайгаа мэдэгдэнэ, Ийм мэ- дээ авангуут компьютер ЧИ: ний мэдлэгийг шалгах ажилд орно. Дэлгэц дээр асуултууд тарч ирнэ, Тэдгээр асуултанд чи “хариулж, өөрийн хариуг компьютерт мэдээлнэ. Ком: пьютер чиний хариуг шал- гаж үзээд, дүн тавих болно, Хэрэв чи бүгдийг зөв ойлго- сон бол компьютер чамд хэ- Дэн минут тоглож тархиа амраах боломж өгнө, Харин алдаатай хариулсан бол компьютер гээгдэх эгш- гийн дүрмийг сануулж, да- хин асуулт тавих болно, Энэ мэтээр уйгагүй ажиллаж чамд уг хичээлийн талаар гүнзгий мэдлэг олгох юм. Хичээлийн эцэст | багшийн ширээн дээр бүх сурагчийн авсан дүнгийн Жагсаалтыг компьютер гаргаж өгдөг бай- на, Компьютерээр ингэж Ххн- чээл заалгах нь багшийн чинь хөдөлмөрийг хөнгөвчилж, хичээл нэг бүрийг сонир- холтой, үр дүнтэй болгож, сурагч нэг бүрийн идэвх, оролдлого ,ойлгоцыг баг шаас бодитой дүгнэж ажил- лах бололцоо. өгдгөөрөө да- вуу талтай, Гэхдээ хичээл заадаг багшийг чинь компью тер бүрэн орлож чадахгүй тэдгийг та нар ЗӨВ ОйЙлгОО- рой, Д. БАДАРЧ ЭГЗЭГТЭЙ НАС Мягаа чамд чбидэнд ч хэрэггүй гэсэн утгатай үг хэлж байлаа. Мягаа хашаан дээр хөлөө ун- жуулан сууж, тамхи татаж, дэр- тэдүүрээ өнгөрсөн болгонд гай- хуулж байх шиг харагдлаа.Баг- шаа чтоохгүй, багш нар ч түү- нийг анхаарахгүй болжээ. МИ- ний зөрүүд хөдөлж тэднийг хар- саар байтал Мягаадээр очлоо. -- Яав байгаа чинь энэ вэ. Юунд ингэж звгүй зан гаргана вэ? гэлээ. Миний хөолой чичирч байлаа. -- Би яачихаа вэ? Цаадуул чинь чамайг юу гэж явуулав гээд Мягаа хэнэггүй сууна. --Чи буугаад ир. Хоёулаа ярих юм байна гэлээ. Би бүр амьсгаадаж, зүрх хүчтэй цохил- но. Өнөөх чинь пэдхийтэл үсэрч буугаад --Таны зарлигаар бууж ир- лээ. Одоо намайг хаашаа хэнд ч хүргэж Өгсөн би бэлэн гэзд хөлөө хавсарч доогтой зогсов Би дуугарч чадсангүй, Өөрийн мэдэлгүй сугадаж аваад: -- Наад тамхиа хая! амнаасаа авч хол шидэв, гэхэд --Цдад муидагууд чинь харж байна. Чи гараа авлдаа. Аав, зэжид чинь хэлчихвзл.. гээд зсайлсхийлээ --Яахав. харж я байг Ма- чайд очиж хэлбэл ч халэг, Хоёулаа явья гэвэл: --Хаашаа? -- Тийшээ гээд эргэлээ. Бид хоёр ангийнхиыхаа өмпүүр гар- лаа, Одоо хаачих вэ? гэж Мя- гаа асуулаа, Би ч бас хаачихаа мэдэхгүй байлаа. Нэлээд уужирс- ны дараа кино үзэх үү? гэвэл а нүдээ том болгон -- Чи, одоо надтай юу даа? Тоглож, байна --Үгүй ээ, Хэнийг ч хуурч, тоглоом шоглоом болдоггүйг минь чи мэднэ шүү дээ, --Тиймээ, Чи лав тоглоогүй гэдгийг би мэдэж байна гээд доош харав, -- Насаа, надад мөнгө байх- гүй гэв, Тэр үгэнд: 9 (16-18 НАСНЫХАНД) гүй ярилаа, Нино тараад гарч ирэхэд сэтгэл тун хонгон | Мягаагаа хөтлөөд гүймээр санагдана. Хоёр гэрийнхээ хооронд эргэж буцан алхсаар байлаа. Орой болжээ, -- Насаа! Би 7, 8 дугаар ан- тид бодоогүй орхисон тоогоо бүгдийг бодож гүйцээнэ гэвэл чи итгэхгүй байхдаа. -- Мягаа чи тийм л хүүхэд байх ёстой. Би чамд итгэж бай- на. Чи ер нь тоо бодохдоо на- даас илүү шүү дээ гэлээ, ». Гэтэл есийн «В»-гийн хоёр охин тааралдлаа, ТМС-д сурдаг тонд би эзжтэйгээ муудалцдаг юм. Тэгээд би хэнд ч хэлэлгүй явдаг болов. Мягаа бид хоёр эмнэлгийн хашаанд ярих юмаа барчихсан юм шиг удаан суу- даг, Таван ширхэг янжуур Мя- гаадаа аваачиж өглөө, . Хэрэв эмнэлэгт биш бол тамхн огөх тухай санах ч юм биш л дээ, -- Би тамхичин биш, саваа- гүйтэж, бие тоож, гайхуулж л татаж байсан юм. Тамхийг хая- сай гээд авсангүй. Тэгээд: - Хүн ер хэрэггүй зүйлийг жигшиж, хэрэгтэй юманд хүчээ сорьж амьдрах ёстой юм бай- на гэлзэ. -- Мягаа чамд их баярлалаа тэхэд минь -- Харин чамд их баярласан шүү, Би алдаж явсан цагаа нөхөж авахыг хичээнэ, Сурагч хүний байх хэмжээнээс хэтэрч, даварч байлаа, Одоо надад ямар хүч нөөц байгаагаа мэдэх цаг болсон гээд хэдэн зузаан дэвтэр үзүүллээ. Дэвтэр бол- гоныг дүүртэл 8,9 дүгээр ан- гийн ис, математикийн бод- лого боджээ. -- Гайхмаар юм гээд би түү- ний гарыг атгалаа. Чи ямар их ухаалаг, зоригтой хүүхэд вэ. Чамд би эртхэн тусалж чадсан- гүй. хэ- рэггүй болжээ Мягаа ба- тынх шигээ хөөрхөн инзэмсэг- дэж, Э -- Харин чи их тус болсон шүү, Чиний тус насан туршид минь хэрэгтэй гэлээ. Ийм л юм болсон юм даа. 1 Хүүхдүүд зэ! Би бүтэлгүй хүүхэд гэж байдаггүй юм шүү байна. гүй жолоочид гомдох юм алга, Урьдынхаас илүү хүч, зориг- той, ухаан сэргэлэн алхаж яв- лаа, Учир нь би аддчихаад зовж явсан сайн нөхроо эргүүлж оллоо. Ээж уурлах байхдаа. За яа- хав, дахин утрдуулахгүй. хөр хэл нөх хүн Л- Нисэхээс Элстэйн даваа хүртэл алхав Найзууд аз! Үерхлийн й миний аж НУ. үү. магах бид хоёр зөв шийдсэн үү? эсвэл... Хариу хүсэн хүлээе, : БОДООШ З 4 х.йль , ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ” 10160 ТЗМДЭЛ жигхэн африк хүү ширэнгэн ойн гүнд араатан амьтдын нь их хатуу, ширүүн гэнэ. Зарим үед Өвс, ногоо зэр- гийг зажилдаг. шиг босч, явж тэр болгон чаддаг-. Буг Өвншн-1 эмч варын- үзэж байгаагаар Роберт хүүг хүмүүсийн дунд Орж мьд- рах чадваргүй гэж үзэж байгаа ажээ. - Эмч нарын уйгагүй ажил- лагааны үрээр ч түүний биенд ямар нэгэн өөрчлөлт тарахгүй баана. “Хүмүүсийн дунд арван сар амьдрахдаа Роберт нэг ч үг хэлж чада4- гүй юм. Энэ бол маш сонин үзэгдэл юм, ,» ! Гэтэл олон африк хүүх- дийг Роберт шиг зэрлэг бай- далд байлгахыг хүсдэг хү- мүүс дэлхий дээр байна. Тэр бол А! (3 шэн оршдог Өм- нөд Афры Найрам- дах Улс (ӨАБНУ)-ын эрх баригчид юм. . Дд тус улсын үндсэн, оршин суугч болох | африкчуудыг арьсны өнгөөр ялгаварлан гадуурхаж, хар-. Зарим жишээ дурдэя. Ёл, . ӨАБНУ-ын с цагаан арьстан, африк хүүх: дийн хоо, маш ялгаа байдаг. шнн 48 3 Цагаан арьстан сургахад 10 дахин Наймдугаар сард ӨАБНУ- ын шийслэлийн ойролцоох Себо мын тосгоны дунд сур- гуулийн сурагч арван гурван настай Закараа Махажаныг нарийн бичгийн дарга Альф- ред Нзо «Пионерская ирав-