3 Ё СУ, Ү) ЮЬ-ЫН ТҮҮХЭН ЗАМНАЛААС Түрүүч нь ОТ, 8-рт Жагсаалыг Хойчийг зал- гамжлагч багачуудын хол- бооны дарга Д. Нацаг- дорж, Зөвлөлтөөс уригдан ирсэн алс Дорнодын за луучуудын эвлэлийн ажилд туслах төлөөлөгч Раднаа- базар, бүлгийн удирдагч багш Аюушжав нар удир- дан зохион байгуулж бай- лаа. Тэдний дохиогоор хо- чын дунд сургуулийн бүлгийн. дарга, пионер Дашням жагсаалын эхэнд тарч урт гуулин шар бү- рээгээр анхаар гэсэн дог хиог уянгалуулан татав. Бүрээн дуунаар энд тэнд явсан хүмүүс гүйл- дэн ирцгээх үес өсвөрийн сүхбаатарчуудын жагсаал урагш хөдөллөө. Эхний эгнээний пионерүүд хэн- тэрэг дэлдэн, Дашням бүрээгээ үлээж, бүх хүү- хэд нэгэн зэрэг яЯрс ярс- хийн алхацгаав. Хүмүүс хошууран дагацгаана. За- рим хүн жагсаал явуут дунд багш нарт хандан Хүүхээ, энэ пионе- йн гишүүнд чинь хүү- гээ оруулж болох уу? гэ- хэд тэд их л баяртайгаар - Бололгүй яахав. Ха- рин сургуулийн сурагчид л пионерт элсдэг юм шүү дээ хэмээн тайлбарлана. -- Сургуульд нь Бол лалгүй шууд пионерт өгчихөж болдоггүй болов уу гэж асуух, сураглахыг хосолсон хүн ч гарч байв. Хүүхдүүдийн өмссөн Сса- равчтай хөх малгай, тино ханцуйтай өргөн зах- тай цагаан цамц, богино- хон хөх Өмд, хүзүүнд нь зүүсэн гал улаан бүч тэд- нийг улам Ч цовоо сэргэ” лэн болгожээ. Жагсаалын эхэнд «Монголын хувьс- талт залуучуудын эвлэ- лийн хойчийг залгамж: лагч пионер багачуудын ТӨВ ТОВЧООНЫ туг» гэж цангинан дуугарсан өлзий нийг дуудав. Тэдний до- Өр хоёр гурван ч жүжиг- чид байлаа. Манай пионерийн дуу байх шаард: лагатай байна. Энэ талаар бүгдээрээ зөвлөлдөн ярил цын гэж ОД. Нацагдорж тэдэнд хэлэв. Бүгд санал бодлоо со- лилцож, дор бүрнээ үүрэг даалгавар авцгаалаа. Мар- гааш нь Нацагдорж пионе- рийн дууны үгийг бичиж бэлэн болгожээ. Зөвшин ярилцаад тэр үгийг дуу болгохоор тогтлоо, Тэгтэл ая хийх хүн олдсонгүй, Эцэст нь Эрхэмбаяр гэдэг залуу ая оруулахаар болж хэдэн өдөр оролдоод нэгэн ая хийж авчирчээ. Пионе- рийн дууны үг ба аяыг Эвлэлийн Төв “ Хорооны хурлаар хэлэлцээд батла- хаар тогтов. Үеийн нөх- дийнхөө дунд дуучин гэг- дэж явсан сурагч |Ичин- хорлоо (сүүлд ардын жү- жигчин он) Ханджав, ая зохиогч Эрхэмбаяр нар пионерийн дууг өсвөрийн Сүхбаатарчуудад заахаар томилогджээ. Эхлээд сур- гууль, сургуулнас авьяас- лаг жаалуудыг цуглуулаад тэдэнд заав. Тэд нар цааш цааш нь түгээн заав. Ийн- хүү монголын пионерүүд Бүхий олон багачуудаа Бүрхсэн улаан цэцэр- лэгтээ хэмээн пионерийн шинэ дууг хүндэтгэн дуу- лах болсон билээ. Энэ Дуу гарсаар яг жаран жил болж байна. Үүн шиг урт Удаан жил амьдарсан, цаа- шид ч олон жил дуулаг- дах ая дуу тун ховорхон буй зээ. Соёлч пионерүүдийн коммунист субботник 1925 оны 9 дүгээр са- рын 17-ны өдөр. Улаан- баатар хотноо ер бусын их дуу чимээ дэгджээ. Энэ бол нийслэлийн пио- нерүүд коммунист суббот- никт сайн дураар гарч хотын хог шороог цэвэр- лэх санаачилга гаргасан нь тэр байлаа. Пионерүүд бүлэг бүлгээрээ хоорондоо уралдан ажиллав. Хүрз, жоотуу хангинан тоос шо” роо тэнгэрт босов. Зарим хүмүүс үүнийг үзээд илт дургүйцэн -- Газар шороо хөндөж, лус савдгийг дошгируулах бий вий гэж айж байхад нөгөө хэсэг нь -- Хүрээний хог, зол- бин нохой хоёрыг хэн арилган зайлуулж барах илээ. Хэдэн арван жи- лээр цэвэрлэлгүй болоод л ирсэн юм. | хөөргөж хөлийг нь хуга лахын нэмэр гэнэ. нар харж л бай- таарай, Чөтгөрийн бага нь адтай гэдэг. Хүрээ гэдэг чинь нэг л өдөр арилга- сан сонгино шиг цэвэрхэн болчихсон байх бий вий гэж зарим нь хүүхдүүдийг дэмжиж байв. Пионерүүдийн убботник комму- нист с: дүгээр сарын 24 хүртэл 7 өдөр үргэлжилж, алсаас асар- лан харагддаг байсан Хү- рээний хог арилж алга болов. Хот улам ч залуу- жих адил өнгө зүс орсон байлаа. Анхны пионерүүд гын соёлч хүүх Цэн їИжээ, Тэдвий ком- мунист ИкК зөвхөн нийслэл хотын хог шороо арилгахад чиглээд зогссон” гүй. Тэд эхнийхээ энэ ком- мунист субботникаар ) зарим хүмүүсийн тархи толгойд амь бөхтэй ДЛЕнинНЧ ХИЧЭЭЛ Ма? СалнигилиэӨибтнгэдлэхбайниййн АД В. И.Лениний өсч хү- мүүжих,үзэл санаа нь тө- лөвшин тогтоход түүний эцэг эхийн үзүүлсэн нө- лөө асар их юм.Ленин бол түүний ах, эгч, дүү нар эцэг, эх хоёроосоо ажил- саг хөдөлмөрч, бие биенээ хайрлан хүндэтгэх,хувийн зохион байгуулалт, сахил- га бат, нарийн дэг журам, ард олны төлөө үнэнчээр зүтгэгч, тэргүүний дэв- шилт үзэл санаа,өргөн их мэдлэг, зан харьцааны олон сайхан чанаруудыг өвлөн авчээ. Алсын бодолтой, зорь--. Сон үйл хэрэгтээ Үнэнч, , түүнээсээ хазайж няцдаг- гүй . Илья | Николаевич Ульяновын хувийн зан ча- нар нь хүүхдүүдэд бодитой нөлөө үзүүлж,тэднийг хө- дөлмөрчин ард түмний аз жаргалын төлбө цоггой тэмцэгчид болгон хүмүү- жүүлсэн юм. Хаант засаг ноёрхож байсан орос ор- ны байдал хүнд хэцүү, хаад, ноёд дураараа авир- лаж, ард түмнийг дарлан мөлжиж, ядуу хөдөлмөр- чин ардуудын эсэргүү- цэл, тэмцлийг харги- саар нухчин дарж байсан энэ үед Володягийн бага, идэр насны үе өнгөрчээ. Володя ард түмний зовж шаналсан байдлыг эцгийн яриа, түүний үйл хэрэг," тэргүүний утга зохиолоос уншиж, аажмаар улам гүнзгий ухамсарлан ойл- тох тусам, дарлан мөл- жигч хүмүүсийг үзэн ядаж ВОЛОДЯ-ЭНЭГ ЭхЭЭэСсээ дардаг зэрэг эцгийнхээ сайхан зан чанарыг өөртөө шингээж чадсан юм. Володя сургуулийн ба га ангид сурч байх үеэс эхлэн түүний зан чанарын сайн шинжүүд тодрөн үзэгдэж байжээ. Багш нь зохион бичлэ- гийн сэдвийг хоёр “долоо хоногийн өмнө сурагчдад хэлж анхааруулан, гэртээ бичихийг зөвлөдөг байжээ. Сурагчдын ихэнх цагий нь тулгаж, ганцхан шөнө сууж, яарч сандран, бич- сэн д аваачиж өгдөг байж. Гэтэл Володя хэзээ ч яарч, сандарч тэвддэг- гүй багшийн хэлсний мар- гааш өдрөөс лэнэ ажилд шамдан ордог байжээ.Юу- ны түрүүн, зохион бичлэ- тийн төлөвлөгөөг зохиож, ямар ном зохиол ашиглах вэ гэдгийг тэмдэглэнэ. Бич- тийн цаасыг дундуур нь нугалан,нэг талд «нь би- чиж ноороглож нөгөө та- лыг нь цэвэр үлдээж ши- нээр нэмж оруулах, ха- сах зэргээр янзалдаг бай- жээ. Ингэж олон өдөр хө- дөлмөрлөсний үр дүнд жинхэнэ сайн бодож бо- ловсруулсан, утга санаа- ны зөв агуулгатай,баримт материалыг чадамгай ашигласан зохион бичлэг болно- Багш нь уншиж ҮЗЭЭД СЭТГЭЛ ХӨнамжтай онцсайн дүн тавьдаг бай- жээ. Лениний ээж Мария Александровна хүүхдүүд- дээ үлгэр дуурналтай эмэг- тэй байв. Түүний гадаад хэлний мэдлэг хүүхдүүдэд их нөлөө үзүүлжээ. Во- лодя сургуульд байхдаа англи, франц, герман хэ- лийг чадамгай эзэмшиж, хожим нь гадаадын есөн хэлийг Мэддэг эдгээр хэл дээр ном зохиолыг уншиж ашигладаг байжээ. Га- даад хэл сурна гэдэг бол эрдэм мэдлэгийн түлхүү- рийг эзэмшинэ гэсэн үг гэдгийг хүүхдүүд та нар сайн мэднэ. Мария, Алек- сандровна. хөгжим сайьан тоглодог байсан бөгөөд түүний уянгалаг сайхэн хоолой, хөгжмийн эгшиг-” тэй (Хослон сонсогдоход хүүхдүүд нь хөгжин, сэр- ТЭЛЭН Цовоо -болж хийе, ! авьяас билгийг хөгжүүлэ- хэд БНМАУ-ын гавьяат багш Н.Бадарч гуайн эрд- мийн хувь нэмэр ях бий. Жэт фүф! аан. ЮУ СУРАВЭ бүтээе гэсэн бодол ТЭДГ нийг эзэмдэж биеийн ялим- гүй чилээ хүртэл огт үгүй болдогсон гэж хүү хдүүд нь Дурсан ярьдаг байжээ. Володя төрөлхийн сонс» гал сайтай. 8-9 настай даа хүүхдэд зориулсан хөгжмийн аясыг төгөлдөр хуур дээр чадамгай сайн тоглодог байсан бөгРөд бүхийл амьдралынхаа туршид хөгжмийг сонир- хох, хөгжим сонсохыг ор- хиогүй байна. Володя ингэж бага нас, наасаа ээжийнхээ туслам- жаар урлагийн ертөнцийн гайхамшгийг мэдэж авчээ. Мария Александровна туйлын няхуур нямбай,ху- вийн зохион байгуулалт, сахилга, бат, дэг Журмыг нарийн баримталдаг, бай- галь ертцөнийн гоо сайх» наас хүүхдүүддээ танну- лах ойлгуулахыг хичээдэг байсан нь тэдний хүмүү- ЖИЛД ХОЖИМ нь их нөлөө үзүүлжээ Володя цагийг хэзээ Ч дэмий өнгөрөөдөггүй, чөлөөт цаг гарсан ч ах, эгч. дүү нарынхаа хамт ой модоор зугаалах, мөөг жимс .түүх, ургамал амьт- ны цуглуулга хийх, анд явах зэргээр байгалийн гуа үзэсгэлэнтэй танилцан түүнийг хайрлан хамгаал- даг болжээ. Володягийн хамгийн их хайрлаж хүндэтгэдэг ах Саша нь хувьсгалт үйл хэргийн улмаас цаазлагд- сан явдал түүнийг хувьс- талч замд бат зогсоход нь бодитой нөлөө үзүүл- жээ. Лениний эцэг.эх хоё- рын үнэлж баршгүй их гавьяа бол хүүхдүүд ээ хувьсгалч, ард түмний сайн сайхан ирээдүйн тө- лөө цогтой тэмцэгч бол- гон хүмүүжүүлсэн явдал. Тэгээд ч эдний зургаан хүүхэд цогтой хувьсгалч болжээ. Ульяновынхны гэр бү- лийн хүмүүжил,эцэг эхийн үлгэр жишэд9, дэвшилт үзэл санаа Владимир Ильичид марксист үзэл төлөвшин тогтоход чухал хүчин зүйл болсон юм В. И. Лениний музейн ажилтан С. БАТДОРЖ Балэгагэ0”ТҮ