ЖЭЭЛЭЭ ЭЭЖЭЭ ХЭЭЛ ЖЭ ХЖЭЖЭЖЭЭК ШАЛГАЛТАД, ЯАЖ Энэ жил дунд сургуу- лийн 8, 10 дугаар, ангид орос хэлний хичээлээр ам шалгалт авиа. 10 дугаар ансийн ал галтын билетэнд оорчлөлт бага орсон. Гол нь. өнгөр сон жилийн шалгалтанд ирж байсан. даалгавар, яриа, өгүүлэл зохиох, толь бичигтэй ба толь бичиггүй гээр уншиж орчуулах аэ- рэг зүйл байгаа. Үүннїї зэрэгцээ 1974 онд болох түүхт тэмдэглэлт үйл явд- лыт тусгасан зохиомж би- чих, ярих, орчуулах зүй- лийг нэмж оруулсан юм. Жишээ нь: БИМАУ-ыг тунхагласны 50 жилийн ол, Улаанбаатар хотыг ул- сын нийслэл болгосны 50 жил гэх мэт. 10 дугаар ангийн сурагчид шалгал- тандаа бэлтгэхдээ 8,9 дү- гээр айгид үзэж: онгорсон ярианы дадлагын болон уншлага, хэлний зүйн ма- терналаа эргэж давтан, системчлэх, сургууль, гэр орон, үйлчилгээний газар, урлаг, спорт, хичээл хө- дөлмөрийн зэрэг сэдвээр богино хэмжээний (80 ор- чим үгтэй) зохион бичлэг хийх буюу цээжээр ярих зэргээр ажиллавал илүү үр -дүнтэй болно. Гадаад хэл бол өдөр ту-: амжилтад хүрнэ, Энэ хи» члээлийн жилд Ч дугаар ган Үнуд сургалтын шинэ. ирог үраммаар хичаэлласан учир шалгалтанд урьд ам, нө билотонд огт байгаагүй асуулт даалгааар, инлээд орсон болно. Үүний! зарис мыг дурдвал: «Гасснажи- ТО том, как нм уластаө- палц оно матоматачесной! улиминаде», 0Р0С ХЭЛ «ГРасскажите о том, что. ны дєласте на уроках фи- зики, химин, матсматики Мо русского лаыка», «Мак вы помогасте друзьям Мн учёбс ин труде», «Состань- те расскаа Оо геролх иарод- пой революцин, Беликой Отечестиеипой нойны» гэх мэт олоп сэдэв шинээр нэмсэн юм. Эдгээр асуултад хай галттай хариу өгөхийн тулд та нар энэ жил үзсэн сэдвээ эргэж сайн давха- хаас гадиа өмнөх ангид үзсэн зүйл тэр ч байтугай 9, 10 дугаар ангийн сурах бичиг, бусад ном хэвлэлээс тохирох өгүүллийг уншиж БЭЛТГЭХ рЭ? : хэлний зүйн... материй/ сайтар, Омхлох, спаг заргаар ажиллах харг Зэлтгэх пицдаа. ай даалганрын. утга. санааг сайн ойлгох, хоорондоо тө соөтай хэд хэдэг өгүүлбэр бичихийн тулд цай паг- пар гаргалс апах "їг єэдэн похиох ярихад, ч онэгүйл ДӨЛ цаган адил хамаараг лана. ЭЦишаэ. ийг «ГРрассциците: автойногрй- фию», «Гассцижилте: Оно» гранио.ОД. Суха-Батора», «Расслийките. биогршфри 0,-И..Лоиций» гасон3 асуулт бий. Үүнэас намт- раа оросоор пов. ирихын тулд хоёр удирдагчийн иамтрыг оросоор, уншаад аливаа. намтрыг бичих юм уу ярихад олонтоо харэг- лэдэг гол гол үг хэллэг, өгүүлбэрийг тогтоон, авах нь зүйтэй. Ингэсний дараа үйл явдлын болсон оц са- ОилетандД рыг мэдэж, байвал Онц түгдрэх зүйлгүй. Маш учитсль Ин. Друг В. И. Лепцип родилсл 22 апрели 1870 года в семье пародного учителя. Наш вождь Д. Сухэ-Ба- гор родилсл 2. феврали Үо гэх мар цааш ї нь сургуульд сурсан. пэргао ТрошлАХЛ бн бол» 10. 1 Хүүхдүүд, та ийртаа Шалгалтандааг. амиилттай балтгэж, шалгалтай. онц ба сайн дүйтэй. өгөхийг би- ЛӨгдэН. ерөөс! СХУХ-гийн эрдэм шин- эцилгээний ажилтай, эрдэмтэн... Ш, СУ 8 в үний тйиигийтэййтэйээиниии їг АТС-. (Аатаматиинай телефионнал: станцил) | Аа- томат телефон станц. 0ГТО(5удь.. готой. 0с эмд) и дбороно) хөдөлмөр батлан... хамгаалахад. бал» сэн. дын ПОО ( їсемирная:. Орга» ниаацил адраадохранс!ил)- Дэлхийн эрүүлийг хамгаа» лах байгууллага. БСМ-(їїсемирный соает Мира)-Дэлхийн энх тайв- ны зөалол. ДОСААФ - (Їїссесоюйное добровольное обшестад содейстаил армиц, авиа- циц и флоту СССР) 8С5 НХУ-ын гарми, нисэх хү- чин, тэнгисийн цэрэгт тус- лах сайн дурын нийгэм- лаг. ЗИЛ-(Завод имени /Ле- нина) Лениний нэрэмжит завод. (Горький хотод) 2 МЭДЛЭГ--ХҮЧ шигээ ОЛ ОЛЯТОЛ ТОНЧИЛСОН УГНЭЭС ПАРИМЫГ 1 ТтЛИЛБАРЫН ХАМТ ТОЛИЛУУЛЫЛ ог 133 160 4.м, ИС (Ижеасний... мото» цинлетный завод) 11лгааын мотоциклын аааад, ИЛ(-50-2.м, 1Ггоминтери-(Номмунис: тичесний.. интернационал ) номмунист, интернационал (1919--1949 08) гомсомол-(1(оммунис- тичесний. СО1ОЭ 702 дёжи)- Коммунист. залуу: чуудын залэл. ООН-(Органиаацил обїг- единенных . наций)-Иэгд- сэн үндэстний байгуулла- га. ПҮВБ. ПАСК-(Эм) (Парамино- Салициловая Кислота) Па- рамино-салициллын хүчил, ТАСС - (Телеграфнос агентство Советского Сою- за) ЗХУ-ын цахилгаан мэ- дээний агентлаг. ФЭД-(феликс Эдмуидо- Ж ! Ї там тогтмол 1-- байнга оролдож байж сая цаг ХҮҮХЭД,БАЙГАЛИЙН НӨХӨР Жилнб тохиромжгүн цаг улиралд зарим хөхтөн амьтад урт богино хуга- цаагаар хэвтэж: унтахыг ичих гэнэ. Сөлтэй ногоон ургамал, түүннй үр хийгээд хорхой шавьж, сээр нурууны гол ясгүй жижиг амьтан сэлтийг гол аолгон иддэг амьтад хүйтэн улиралд нх төлөвличдэг юм. Ийм амьтад өвөл болохоор ндэшгүй болж, өөр зүйлийн идшннд зохилдон хувьсаагүн явж ир сэн хөгжлийнхөө урт удаа! хугацаа- ны явцад өл хоолгүндсээр, унтаж їчих зохилдлогыг алгуур аажим олж сгэж шинжлэх ухаан үздэг юм. Сэрүүн орны гүрвэл, могой, мэл- сий гэх мэт хэвлээр лвагч, хүйтэн дустай амьтад хүйтэн улиралд нчих бөгөөд бүлээн цустай амьтанг бодвол сэрүүн болох, тутам хөдөлгөөй нь сулран буурсаар шууд бээрч ичнэ. Тарвага, зу рам, алагдаахал, жирх, зараа, хөх шишнүүхэй, орог сусаг, унтаахай, сарьсап багваахай гэх мэт амьтан өвөл буюу хүйтэн улиралд ич- нэ. Харин зурам гэх мэт зарим амь ган зун хагас ичнэ. Зуны сүү р хур татрах үед зурам дутуу хагас ичээд цаашид үргэлжлэн өвлийн нЧ- дэгтэй аажмаар залгадаг ч явдал бий. Өвөл ичдэг амьтанд бас баавгай, эл- бинх, дорго, хэрэм зэрэг амьтад орно. Гэвч эдгээр амьтан тарвага зэрэг амь- тадтай адил тийм их удаац, бөх бат унтаж ичихгүй, харин унтах сэрэх ху- гацаа нь тогтворгүйн дээр биеийн ду- лаан илч үл буурах зэргээр бусдаас ялгаатай ичнэ, Ичдэг амьтад ерөн- хийдээ таваас есөн сар хүртэлх хуга- цаагаар ичнэ. и Тарвага зурам шишнүүхэй зэрэг амьтан 3 метр хүртэлх гүн нүхэнд ичиж байхад, унтаахай, зараа зэрэг амьтан ялимгүй гүнзгийд ичнэ. Сарь- сан багваахай агуй хонгилын дээд талд дүүжигнэн ичиэ. Ичдэг амьтад гол төлөв ганц, ганцаараа ичдэг бай- хад тарвага зэрэг зарим амьтан ам бүл олноороо хамт ичнэ. 7Кирх, шиш- нүүхэй зэрэг амьтан өвөл ичихдээ нойрон дундаа үе үе сэрсээр, хураа- сан хөвөгөө идсээр байна. л агуй, байшингийн тааз зэрэгт Дү үжигнэй ичсэн сарьсан багваахайг хичлээн ши- рүүн хүрч хөдөлгөсөн Ч үхсэн юм шиг огт үл мэдэрнэ. Ичсэн амьтан сэрэх цаг үеэ боло- хоор ганцхан цагийн дотор түргэн гол поён пуруугий нь гар- гаж авах, үзэж 1893 года в семье бедного ЗИЛ-(Завод имени Ли- вич зержинский) арата, Хачева) Лихачевын нэрэж- ФЭД-2, фэд-З зэрэг гэ- Я родилсл 25 июлл жишт завод. (Моснвад), жи- .рэл зургийн апларат бий. өнгөрсөн. 1958 года в семье рабоче- 2 ээ нь? ЗИЛ-111, ЗИЛ- Ц. ДАШДОНДОВ ИЧЭЭНЭЭС СЭРЛЭЭ сэрхийн хамт? онсийн дулаан илч, амьсгал, зүрхний цохилт сэлт нь бас хурдан нэмэгдэж хэвийн байдалдаа орно. Тарва гандсан цагаан өвс ба- раг иддэггүй амьтан учир, хар ус уу- даггүй, хагд өвс иддэггүй амьтан гэж нрилцдаг юм. Тарвага намар 10 Ду- гаар сард ичээд, хавар 8 дугаар сард гарна. Тарвага ичихдээ эвхрэлдэйн, л бөө рөнхий болж, ноохой дотроо хэвтэнэ. төвийн 19 жилийн дунд сургуульд сурлага, хүмүүжлээрээ тэргүүннй пионер сурагчид олон бий. 10 дугаар ай- гийн сурагч, МХЗЭ-ийн гишүүн Чимэддоржийн Сүрэнжав, 9 дүгээр ангийн сурагч Дооровсамбуугийн Уламбаяр, нэгдүгээр ангийн сурагч Цэвээнжапын Батдэцэг нар улирал дараалан онц сурч байна. ЗУРАГ ДЭЭР: (Зүүн гараас) онц сурлагатан Д. Уламбаяр, Ч. Сү» рэнжав, Ц. Батцэцэг пар. цэндоогийн сонины ажилтан) Омнөговь аимгыин Тарвага нчих хугацаандаа, зуныхаа авсан тарга тэвээргийг барж, их турж жингийнхээ бараг т: болонч ичээнээсээ 1 нилээд тарган байна. Л хувь хөнгөрөх даруйдаа сар авсан гэрэл зураг, («Говийн мэдээ» Хавар 3 дугаар сард тарвага цү- хээ цоолж гарахдаа гол төлөв бөглөо- нийхээ угаар буюу хойгуур нь цоолох учир ичээний тош газрын өөд дээшээ ахисан байдаг бөгөөд ямар ч хөлдүү, өрөмдсөн юм ухаж гариа. «Миний пайз» Ахлах ангийн сурагчдад зорнулав , эрүүл газрыг өрмөөр шиг нарийхан цооног СУ 4 Сэ еёб»»б» П 6) - 23-227 үсс21-3 ЁГЭЛ1-2К8-7, Лү 4 эн дорвон шүд, байдаг. Нүхээ голдуу Тарваганы хөрс үс са хэд гарын ая даах, будахад халну шиг болох сайн чанартай учир дотоод, гадаадад өндөр үйэ хүрдэг арьс бү- хий ангийн нэг билээ. Ичдэг амьтны дотор хөдөө аж ахуйд хор хөнөөл учруулдаг, халд- варт өвчин тараадаг амьтан байх тул ТА НАР ХЭРХЭН ҮЕРХЭЖ, зэгхэлх хэм Би ноднин жил хөгжмийн сургуулийн долдугаар айгид суралцайс байлаа. Нэг өглөө хичээл эхлэхээс нилээд өмнө сургууль дээр ирсэн юм. Гудмаар явж байтал Рахманиновын «Хоёрдугаар концерт» тог- лож байхыг сонсов. Хэн тоглож байгаагий нь мэдэхгүй боловч хөгж- мийц эгшиг намайг дуудлаа. Нэг мэдсэн чинь би ангиасаа онгороод дутуу хаасан хаалганы дэргэд очсон байв. Төгөлдөр хуурын ард ар- ван дөрөв орчим насны хөвгүүн сууж байлаа, Тэр хүүхэд нотхарал- тэдгээрийг ичсэн үед нь судлан гүй их анхааралтай, чөлөөтэй тоглож харагдана. Түүний бие сэтгэ- шинжлэх явдал чухал ач холбогдол- лийг хөгжим бүрэн эзэмджээ. Тэр хөвгүүний царай гуйиг уйтгар, той. Жишээ. нь: зурам. ичсэн үедээ баяр баясгалан, эрмэлзэл тэмүүллээр төгс байна. Бор царайтай, түүнд тахал халддаггүй болохыг тэгш цэх биетэй тэр хүү Лермоптовын зохиолын баатар Їцырыг са- шинжлэх ухааны туршлага нотлож пагдуулж билээ. Гэвч энэ удаа ч, дараа нь ч хэдэн удаа сур уулийн буй ажээ. гудамд дайралдсан боловч бидний хэн нь ч дуугарсангүй. Бид хоёр найрсаг яриа үүсгэж болох л байсан, Гэвч бидний хооронд лмар нэ" Сүүлийн үед хүнийг зохиомлоор унтуулан хөргөх аргыг анагаах ухаан нээж, хүний зүрх зэрэг эмзэг эрх- тэнд мэс засал хийхэд түүний боди- сын солилцол, цусны эргэлт сэлтийг аажууруулах ажил хэрэгт ичдэг амьтны бие махбодын бүх үйл ажил- лагааны явцыг судлан шинжлэх ажил саад байлаа. Мэдээж хэрэг, «миний энэ «балай» “өндөр нуруунаас л оолсой. Өндөр зэгагэр болохоор минь хүүхдүүд, имагт: дооглож байдаг юм. Би тэр хүүхдийн тухай хэнд Ч хэлсэнгүй. Харин тэр хүүхэдтэй дай ралдах бүрийдээ түүнийг ширтчихсэн байдаг юм. Төр хүүхэд ч үүнийг анзаарсан байх. Надтай танилцаасаг. гэж хүсээгүй хирнээ намайг ойлгож дуугүй байгаад нь би баярладат сайн. Ашгүй жилийн эцсийн шалгалт боллоо, Би тэр хүүхдийн тоглол- тыг дахин сонсоогүй учир төгсөгчдийн тайлан концертыг сэтгэл догдД- онц чухал болж байна, | лон хүлээсэн том: ат ли к ? й 2 Тэр ховгүүн өнөөх миний сонссон хогжмийн ээл 1 Шинжлэх ухааны Академийн ор байна. Миний сэтгэлийг хөгжмийн эгшиг эзэмдлээ. дэм шинжилгээний ахлах ажилтан (0) НАМНАНДОРЖ | Тайзан дээрээс намайг зарлаж байх шиг байна. Миний нэр овог, бэлтгэсэн. жүжгийн. хогжмийн нэр дуулдах шиг болов, Гэвч миний нүдэнд гунигтай харц бүхий баярлаж инээсэн царай, тэр хөвгүүн! босч мэхийн Ёслож байгаа нь Л үзэгдсээр байсан юм. .Их тэнэг явдал болсон гэдгийг би мэдэж байна. Одоо яая гэхэй. -- РАГИЙН яриаг тэмд: чПионер востока» сониноос авав, 2 - . 7 й 9 їйлДЭЭ. 25 ЭС ЯЛ6: 3 3 30 2ЗЭ З6 | Вигийн өм байан Чр, ЦРАГИ ОРЦ эгслэсэн. Гала Фёдорова, нь. -77-- “ Б-2.- ! 3 тугс-лэмиэ---ттэтт тэ ?Э